৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬২০. ‘‘সা অহোসি সুৱণ্ণমালা’’তি ৱচনতো ঠপেত্ৱা সহধম্মিকে অঞ্ঞেসং যথাসুখং ৰূপিযং দাতুং ৱট্টতি উগ্গণ্হাপেতুং, সব্যোহাৰাপেভুঞ্চাতি আচৰিযো, ৱীমংসিতব্বং ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৱিসযত্তা.

৬২২. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ৱচনেন যেসং মংসং ন কপ্পতি, তেসং সপ্পিআদি কিঞ্চাপি ন কপ্পতি, ন পন নিস্সগ্গিযৱত্থূতি ৱেদিতব্বং. তথা ন পণীতভোজনৱত্থূতি. উগ্গহিতকং কত্ৱা নিক্খিত্তন্তি অজ্ঝোহৰণত্থং নিক্খিত্তং. ইতৰঞ্হি পটিগ্গহেত্ৱা অজ্ঝোহৰিতুং ৱট্টতি. উভযেসম্পীতি পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতেহি, পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতেহি চ কতানং. ‘‘মংসস্স অকপ্পিযত্তা’’তি কাৰণপতিৰূপকং ৱত্ৱা. খাদিংসূতি ‘‘ৱিকালে কেৱলং নৱনীতমেৱ খাদিতুকামেন দধিতক্কগতানি অপনেতব্বানি, পচিতুকামস্স সামংপাকং ন হোতীতি থেৰস্স অধিপ্পাযো’’তি ৱুত্তং. ‘‘খযং গমিস্সতী’’তি ৱচনতো খীৰং পক্খিপিত্ৱা পক্কসপ্পি ৱিকালে কপ্পতীতি সিদ্ধং. ভেসজ্জেহীতি যাৱজীৱিকভেসজ্জেহি. কততেলং পুৰেভত্তন্তি অপচিত্ৱা কতং এৱ. উণ্হোদকেনাতি তাপনভাৱং দীপেতীতি কেচি, তং ন সুন্দৰং. নিব্বট্টিতত্তাতি পিঞ্ঞাকাদিতো. ‘‘তেলত্থায পটিগ্গহিত…পে… দুক্কটমেৱা’’তি ৱচনতো অতেলত্থায পটিগ্গহিতেহি, সত্তাহাতিক্কন্তেহিপি কততেলং কতদিৱসতো পট্ঠায সত্তাহং ৱট্টতীতি ছাযা দিস্সতি, কৰমন্দং ৰুক্খসাৰোতি কেচি.

৬২৩. অৱসকসটে যস্মা খীৰাদীনি পক্খিপিত্ৱা তেলং পচন্তি, তস্মা কসটং ন ৱট্টতি, তেলমেৱ ৱট্টতি, তেন ৱুত্তং ‘‘পক্কতেলকসটে ৱিয কুক্কুচ্চাযতী’’তি. ৱসায সদ্ধিং পক্কত্তা ন ৱট্টতীতি চে? ৱদথ, ভন্তে, নৱনীতে দধিগুড়িকাতিআদিসম্বন্ধো. মধুম্হি চত্তাৰো কালিকা যথাসম্ভৱং যোজেতব্বা, উচ্ছুম্হি চ, কথং? সমক্খিকং সেড়কং মধু যাৱকালিকং. অনেলকং উদকসম্ভিন্নং যামকালিকং, অসম্ভিন্নং সত্তাহকালিকং, মধুসিট্ঠং পৰিসুদ্ধং যাৱজীৱিকং. তথা উচ্ছু ৱা ৰসো ৱা সকসটো যাৱকালিকো, নিক্কসটো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো, অসম্ভিন্নো সত্তাহকালিকো, সুক্খকসটং যাৱজীৱিকন্তি ৱেদিতব্বং. কস্মা? উদকসম্ভেদৱিসেসতো.

কিং ৱুত্তং হোতি? চতূসু কালিকেসু পুব্বং পুব্বং গৰুকং, অপৰং অপৰং লহুকং. তেসু চাযং উদকসম্ভেদো গৰুকং লহুকং কৰোতি, লহুকঞ্চ গৰুকং. অম্বৰসাদীনি হি যাৱকালিকত্তা গৰুকানি, উদকসম্ভেদো পন তানি অম্বপানাদিসমঞ্ঞং দত্ৱা লহুকানি যামকালিকানি কৰোতি. ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি উচ্ছুৰসং উপাদাযা’’তি অট্ঠকথাৱচনতো উচ্ছুৰসো সত্তাহকালিকোতি সিদ্ধং. তত্থ ‘‘উদকসম্ভেদো তং যামকালিকং কৰোতী’’তিআদিং বহুং ৱত্ৱা যোজিতা.

অপিচেত্থ উচ্ছুৰসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্ছুৰস’’ন্তি (মহাৱ. ৩০০) অনুঞ্ঞাতত্তা গুড়োদকং ৱিয উচ্ছুৰসসামঞ্ঞতো উদকেন অসম্ভিন্নোপি অগিলানস্স ৱট্টতি, তেনেৱাহ অট্ঠকথাযং ‘‘উচ্ছুৰসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৱট্টতী’’তি (মহা. অট্ঠ. ৩০০). অযং সব্বো নো তক্কোতি আচৰিযো. কেচি পনাহু ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’ন্তি ৱচনতো, ‘উচ্ছুৰসং উপাদাযা’তি অট্ঠকথাৱচনতো চ উচ্ছুৰসো ফাণিতমেৱ, তস্মা গুড়ে ৱিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. কেচি ‘‘ৱুত্তনযেন সত্তাহকালিকোৱ সমানো ‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্ছুৰস’ন্তি ৱিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা অসম্ভিন্নোপি অগিলানস্স ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. কেচি ‘‘ৱুত্তনযেন ৱিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা এৱ সম্ভিন্নো ৱা অসম্ভিন্নো ৱা যামকালিকোৱ, গুড়োদকং পন সত্তাহকালিকমেৱা’’তি ৱদন্তি. কেচি ‘‘গুড়োদকং ৱিয সো দুৱিধোপি সত্তাহকালিকোযেৱা’’তি ৱদন্তি.

তত্থাযং পঠমাচৰিযৱাদে ৱিচাৰণা – ফাণিতানুমতিযাযেৱ উচ্ছুৰসানুমতিযা সিদ্ধিতো ৱিসুং ‘‘উচ্ছুৰস’’ন্তি উদ্ধৰিত্ৱা অনুমতি নিৰত্থিকাতি আপজ্জতি, তথা ‘‘উচ্ছুৰসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৱট্টতী’’তি অট্ঠকথাপি নিৰত্থিকা. ‘‘সত্তাহং ৱট্টতী’’তি ৱত্তব্বং সিযাতি, ন চ তথা সক্কা ৱত্তুং. পচ্ছাভত্তং ৱট্টনকৰসাধিকাৰত্তাতি চে? ন, তস্মিং অধিকাৰে সত্তাহকালিকস্স অৱত্তব্বপ্পসঙ্গতো. কালভেদং অনপেক্খিত্ৱা ৰসাধিকাৰে ওতিণ্ণত্তা ৱুত্তোতি চে? ন সক্কা ‘‘নিকসটো সত্তাহং ৱট্টতী’’তি ৱত্তুং. পচ্ছাভত্তং ৱট্টনকৰসাধিকাৰত্তা ন ৱত্তব্বন্তি চে? ন, এৱঞ্হি ৱুত্তে তদঞ্ঞৰসো ৱিয অযম্পি পচ্ছাভত্তমেৱ ৱট্টতি, ন ততো পৰন্তি আপজ্জতি. ততো পৰং অপৰিভোগত্তা ‘‘পচ্ছাভত্তং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তন্তি চে? ন, যাৱকালিকভাৱপ্পসঙ্গতো. ন সো পসঙ্গো আভিদোসিকস্সাপি উচ্ছুৰসস্স পাকেন ফাণিতাদিভাৱপ্পসঙ্গতো. অযমেৱ ততিযচতুত্থাচৰিযৱাদেসু ৱিচাৰণা. দুতিযৱাদে ৱিচাৰণা ৱুত্তা, ৱিমদ্দো পনেত্থ ভেসজ্জক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩০০) আৱি ভৱিস্সতি. ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি মধুকতালনাড়িকেৰফাণিতাদিতো উক্কটৱত্থুতো নিস্সগ্গিযৱত্থুফাণিতস্স ৱিসেসৱচনং, তেনেতং পঞ্ঞাযতি ‘‘নিস্সগ্গিযৱত্থুভূতং ইধ ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তমেৱ, ন মধুকাদিতো নিব্বত্ত’’ন্তি. এত্তাৱতা যংকিঞ্চি উচ্ছুম্হা নিব্বত্তং, ন তং সব্বং ফাণিতমেৱ নামাতি সাধিতং হোতি. তেনেৱ খন্ধকে ফাণিতং পঠমং অনুজানিত্ৱাৱ পচ্ছা উচ্ছুৰসো অনুঞ্ঞাতো, তথা তত্থেৱ গুড়ং, গুড়োদকঞ্চ.

উচ্ছুৰসং উপাদায অপক্কা ৱাতিআদিম্হি পন যেসং লদ্ধি ‘‘উচ্ছুৰসো যামকালিকো’’তি. ‘‘তে অপক্কা ৱাতি সামং ভিক্খুনা অপক্কা ৱা. অৱত্থুকপক্কা ৱাতি ৱিনা ৱত্থুনা পক্কা ৱা’’তি অত্থং ৱণ্ণযন্তি, তং ন যুত্তং ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদাযা’’তি ইমস্স ৱচনস্স পযোজনাভাৱপ্পসঙ্গতো, ভিক্খুনো পচনাধিকাৰাভাৱা. সামপাকো ইধাধিপ্পেতোতি চে? সামং অপক্কস্স উচ্ছুৰসস্স তেসং অত্তনোমতিযা ফাণিতভাৱসিদ্ধিতো চ পৰতো ‘‘পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপৰিস্সাৱিতউচ্ছুৰসেন কতফাণিত’’ন্তিআদিনযদস্সনতো চ তং অযুত্তং, তত্থ ‘‘অপৰিস্সাৱিতউচ্ছুৰসেন সযংকতং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱচনং যং তত্থ কসটং সামপাকং ন জনেতি, সৱত্থুকপটিগ্গহিতকতংযেৱ তং কৰোতীতি দীপেতি, তস্মা পটিগ্গহেতুং ন ৱট্টতি ৱিকালেতি পোৰাণা. ‘‘কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ‘ৰজনপাকং ৱিয ওড়াৰিকং সৱত্থুকপক্কং নাম হোতী’তি সঞ্ঞায পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাচৰিযা ‘‘এৱং ফাণিতগ্গহণং অমধুৰং, তস্মা পচ্ছাভত্তং ন ৱট্টতী’’তি ৱদিংসু. কিং মধুৰতায, অমধুৰতায ৱাতি? অত্থমেৱ দস্সেতুং মহাপচ্চৰিযং তথা ৱুত্তন্তি উপতিস্সত্থেৰো আহ কিৰ. তং যুত্তন্তি উচ্ছুতো নিব্বত্তত্তা ৱুত্তং, তেনেৱাহ ‘‘খণ্ডসক্খৰং পন…পে… ৱট্টতী’’তি. ‘‘তং খীৰঘটে পক্খিপিত্ৱা পচন্তী’’তি লিখিতং. জল্লিকা নাম ফেণাদি.

ভেসজ্জোদিসং ৱদন্তেন ইতৰে অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তা. ‘‘আহাৰত্থং ফৰিতুং সমত্থানী’’তি খন্ধকে (মহাৱ. ২৬০) ‘‘যং ভেসজ্জঞ্চেৱ অস্স ভেসজ্জসম্মতঞ্চ লোকস্স, আহাৰত্থঞ্চ ফৰেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা ৱুত্তং. এত্থ ৱিচাৰণা ভেসজ্জক্খন্ধকে আৱি ভৱিস্সতি.

৬২৪. দ্ৱাৰৱাতপানকৱাটানীতি দ্ৱাৰস্স চ ৱাতপানানঞ্চ কৱাটানি. কসাৱপক্খেপমত্তেন হি তানি অত্তনো সভাৱং পৰিচ্চজিতানি হোন্তি, তস্মা ‘‘মক্খেতব্বানী’’তি ৱুত্তং. ‘‘কসাৱো নাম কনকলম্বাদীনিপী’’তি ৱদন্তি. অধিট্ঠেতীতি ‘‘ইদানি অজ্ঝোহৰণীযং ন ভৱিস্সতি, বাহিৰপৰিভোগো ভৱিস্সতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেতি. ইধ ‘‘ৱিকপ্পেতী’’তি পদং নত্থি. অধিট্ঠানম্পি মুখাৰুড়্হিযা ৱুত্তং ‘‘ইমং নৱনীতং অধিট্ঠামী’’তি অৱত্তব্বতো.

৬২৫. পৰিভুঞ্জিতুং পন ন ৱট্টতীতি ৱিস্সাসাভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. সচে সৱিস্সাসো, ৱট্টতীতি ‘‘পৰিভুঞ্জ ত্ৱ’’ন্তি এত্তাৱতা ৱিস্সজ্জিতং হোতি, তস্মা উভিন্নং অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. সচে ন ৱিস্সজ্জিতং, আপত্তি হোতীতি সিদ্ধং. তস্মা উভিন্নং সন্তকং চীৱৰং অঞ্ঞতৰেন সম্মুখীভূতেন অধিট্ঠাতব্বং. নো চে অধিট্ঠাতি, নিস্সগ্গিযং হোতীতিপি যুজ্জতি. কাকনিকমত্তঞ্চে মূলং অদিন্নং, ‘‘ন অধিট্ঠানুপগং…পে… সকভাৱং ন উপেতী’’তি ইমিনা এতং সদিসং ন হোতি, আভিধম্মিকগণানং দিন্নং ৱিয চ ন হোতি. কস্মা? আভিধম্মিকা হি অনুপসম্পন্নাপি হোন্তি, পচ্ছা আভিধম্মিকভূতানম্পি তং সাধাৰণং হোতীতি. এত্থ দ্ৱেপি উপসম্পন্না এৱ, দ্ৱিন্নম্পি তত্থ যথাকামকৰণীযতা অত্থি মমত্তঞ্চ, ন এৱং তদঞ্ঞেসং সাধাৰণং, ন চ দ্ৱে তযো ভিক্খূ ‘‘একতো ৱস্সিস্সামা’’তি কৰোন্তি, ৰক্খতি তাৱ. ‘‘অৱিভত্তত্তা অনাপত্তী’’তি ইমিনা চ ইদং সদিসং, যেন মূলেন পটিগ্গহিতং, তস্স সচে ইতৰো দেতি, সো ৱা তং ইতৰস্স দেতি, সতি পটিগ্গহণে সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযত্তা, তস্মা তং চীৱৰং দ্ৱীসু সম্মুখীভূতেন একেন অধিট্ঠাতব্বং. কিঞ্চাপি এত্থ পযোগো ন দিস্সতি সমানপৰিক্খাৰানং দ্ৱিন্নং অধিট্ঠানপযোগাভাৱতো, তথাপি সমানসব্বভণ্ডকানং দ্ৱিন্নং তেলাদি যেন পটিগ্গহিতং, তস্স কালাতিক্কমে আপত্তিসম্ভৱতো, অনধিট্ঠানে দুল্লভৱিসেসহেতুত্তা চ ‘‘অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তং অযুত্তং পত্তচীৱৰসত্তাহকালিকানং অসদিসৱিধানত্তা. এত্থ পত্তচীৱৰঞ্হি অত্তনো সন্তকভাৱং উপগতমেৱ অনধিট্ঠহন্তস্স কালাতিক্কমে আপত্তি, সত্তাহকালিকং পন পৰসন্তকসাধাৰণম্পি পটিগ্গহিতং পটিগ্গাহকস্স কালাতিক্কমে আপত্তিকৰং. পটিগ্গহণঞ্চেত্থ পমাণং, ন তত্থ সকসন্তকতা, সত্তাহকালিকঞ্চ নিস্সগ্গিযং, সব্বেসম্পি অনজ্ঝোহৰণীযং. পত্তচীৱৰং অঞ্ঞস্স পৰিভুঞ্জতো অনাপত্তি. ইদঞ্চ কালাতিক্কন্তম্পি নিস্সজ্জিত্ৱা পচ্ছা লদ্ধং কপ্পতি. পত্তচীৱৰং পন তং তস্স ৱিনযকম্মন্তি কপ্পতীতি. অৱিভত্তস্সপি ইমস্স দানং ৰুহতি, ন পত্তচীৱৰস্স. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং ‘‘দ্ৱিন্নং সন্তকং হোতি…পে… সচেপি অৱিভজিত্ৱা সদ্ধিৱিহাৰিকাদীনং দেন্তি, অদিন্নমেৱ হোতী’’তি. যস্স দানমেৱ ন ৰুহতি, তস্স কুতো অধিট্ঠানং. একো চে পত্তচীৱৰং দসমে দিৱসে ইতৰস্স দেতি. ততো পট্ঠায সো দস দিৱসে পৰিহৰিতুং লভতি, ন তথা সত্তাহকালিকন্তি সব্বথা উপপৰিক্খিযমানং সৰিক্খং নক্খমতীতি ন তং সাৰতো দট্ঠব্বন্তি আচৰিযস্স তক্কো. ‘‘ৱিনযকম্মৱসেন পন অনিস্সজ্জিত্ৱা সহসা ৱিৰুজ্ঝিত্ৱা কস্সচি পৰিচ্চত্তম্পি পুন পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং, সচে দেসন্তৰিতং, সমুদ্দন্তৰিতং ৱা চীৱৰং নিস্সগ্গিযং জাতং, তং ইধ ঠিতেন ভিক্খুনা একস্স ৱন্তেন চিত্তেন চত্তং কত্ৱা অনপেক্খিত্ৱা আপত্তিং দেসেত্ৱা তস্স ৱিস্সাসেন পুন গহেত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং, ‘‘পত্তাদীসু চ অযমেৱ নযো’’তি চ ৱুত্তং, ‘‘তালনাড়িকেৰফাণিতম্পি সত্তাহকালিকং এৱা’’তি চ. ‘‘দ্ৱিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং সত্তাহকালিকং সত্তাহাতিক্কমে আপত্তিং ন কৰোতি, পৰিভুঞ্জিতুং পন দ্ৱিন্নম্পি ন ৱট্টতী’’তি চ ‘‘পৰসন্তকং পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতেপি এসেৱ নযো’’তি চ কেচি ৱদন্তি. দুক্কটৱত্থুভূতং সপ্পিআদি নিস্সজ্জিতব্বং পুন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ৱিধানং ন দিস্সতীতি.

ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.