৮. ৰূপিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৮৩-৪. সব্বম্পীতি তিৱিধম্পি. ‘‘মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো’তিআদি পন কিঞ্চাপি ৰাজসিক্খাপদে ‘ন ৱট্টতী’তি পসঙ্গতো ৱুত্তং, সৰূপতো পন আপত্তিদস্সনৱসেন সকট্ঠানেপি ৱত্তুমাৰদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং. কথমেতং? মুত্তাদীনং সকট্ঠানং জাতং, ন হি তানি ইধ পাড়িযং দিস্সন্তীতি ইমস্স অট্ঠকথাযং ৱুত্তানি, ৰাজসিক্খাপদস্সপি অট্ঠকথাযং ৱুত্তানীতি. ন কেৱলং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণমেৱ, অঞ্ঞম্পি খেত্তৱত্থাদিকং ‘‘অকপ্পিযং ন সম্পটিচ্ছিতব্ব’’ন্তি সামঞ্ঞেন, ন সৰূপতো. পাড়িযং পন সৰূপতো ‘‘চীৱৰচেতাপন্নং নাম হিৰঞ্ঞং ৱা সুৱণ্ণং ৱা মুত্তা ৱা মণি ৱা’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, তস্মা ৰাজসিক্খাপদমেৱস্স সকট্ঠানং. মুত্তামণিগ্গহণেন চেত্থ তজ্জাতিযগ্গহণং সিদ্ধমেৱাতি নাগতো ইমস্স পঠমমেৱ পঞ্ঞত্তত্তা. যদি এৱং ইধ অনাগতত্তা কতৰং নেসং সকট্ঠানন্তি? ইদমেৱ অত্থতো, নো সৰূপতো.

কথং? এতানি হি ৰতনসিক্খাপদে নিস্সগ্গিযৱত্থূনি, দুক্কটৱত্থূনি চ একতো ‘‘ৰতন’’ন্তি আগতানি, ‘‘ৰতনসম্মত’’ন্তি কপ্পিযৱত্থু আগতং. তেসু চ দসসু ৰতনেসু ৰজতজাতৰূপদ্ৱযং ইধ নিস্সগ্গিযৱত্থু, অৱসেসং দুক্কটৱত্থূতি সিদ্ধং. ইধ চ সিদ্ধত্তা এৱ ৰতনসিক্খাপদস্স অনাপত্তিৱাৰে ‘‘ৰতনসম্মতং ৱিস্সাসং গণ্হাতি, তাৱকালিকং গণ্হাতি, পংসুকূলসঞ্ঞিস্সা’’তি ৱুত্তং, ন ৰতনং ৱুত্তং. সত্তৱিধধঞ্ঞদাসিদাসখেত্তাদি পন ব্ৰহ্মজালাদিসুত্তৱসেন (দী. নি. ১.১ আদযো) অকপ্পিযন্তি সিদ্ধং, তস্মা ইধ দুক্কটৱত্থূতি সিদ্ধং, তেনেৱ অনুযোগৱত্তে ‘‘ধম্মং জানাতি, ধম্মানুলোমং, ৱিনযং, ৱিনযানুলোমং জানাতী’’তি (পৰি. ৪৪২) ৱুত্তং. তথা আমকমংসম্পি দুক্কটৱত্থুং আপজ্জতীতি? ন, ইধ ৱিনযে অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংস’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ২৬৪), তস্মা ন আমকমংসং সুত্তে আগতম্পি দুক্কটৱত্থু হোতি, তথাপি অত্তনো পৰিভোগত্থায পটিগ্গহণে দুক্কটমেৱাতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ‘‘ইধ নিক্খিপাহী’তি ৱুত্তে উপনিক্খিত্তসাদিযনমেৱ হোতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘অকপ্পিযৱিচাৰণা এৱ ন ৱট্টতীতি চে? কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতন্তি এত্থ তং সযং অপৰিভোগাৰহং হুত্ৱা তদগ্ঘনকং কপ্পিযভণ্ডং পৰিভোগাৰহং হুত্ৱা ঠিতন্তি অত্থো’’তি লিখিতং, ‘‘পংসুকূলভাৱেন ঠিতত্তা, গুত্তট্ঠানাচিক্খনস্স কপ্পিযত্তা চ কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. ‘ইদং গণ্হা’তিআদিনা ৱদন্তস্স অকপ্পিযত্তা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিত’’ন্তি চ. এৱম্পি কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চাতি ‘‘ইমস্মিং ওকাসে ঠপিতং, কিং ন পস্সসীতি ছেকতৰে ইমেৱ কহাপণে’’তিআদিৱচনস্স কপ্পিযত্তা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. ‘‘ইদং গণ্হা’’তি ৱুত্তে দুব্বিচাৰিতত্তা অত্তনো অকপ্পিযত্তা ততো আগতং অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতমেৱ হোতি. ‘‘ইদং গণ্হা’তি ৱুত্তে তেন গহিতে ‘উগ্গণ্হাপেয্য ৱা’তি ৱুত্তৱিধিং ন পাপুণাতি, কেৱলং দুব্বিচাৰিতত্তা তস্সেৱ তং অকপ্পিযং হোতি, মূলপটিগ্গহণস্স সুদ্ধত্তা পৰতো পত্তচতুক্কে ততিযপত্তো ৱিযাতি চ এৱং উপতিস্সত্থেৰো ৱদতী’’তি অনুগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. কিং বহুনা, ৱিসুদ্ধাগমত্তা কপ্পিযং. দুব্বিচাৰণায সতি অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতং হোতীতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ‘‘এৱং সঙ্ঘগণাদীনম্পি অত্থায পৰিচ্চত্তেপি তেন সমানগতিকত্তা ঠপেত্ৱা আপত্তিৱিসেস’’ন্তি ৱুত্তং.

ন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিতন্তি চেতাপিতঞ্চে, উপাযাভাৱং দস্সেতি. ‘‘উপনিক্খেপং ঠপেত্ৱাতি সচে সো উপাসকো ‘অতিবহুং এতং হিৰঞ্ঞং, ইদং ভন্তে অজ্জেৱ ন ৱিনাসেতব্ব’ন্তি ৱত্ৱা সযং উপনিক্খেপদেসে ঠপেতি, অঞ্ঞেন ৱা ঠপাপেতি, এতং উপনিক্খেপং ঠপেত্ৱা ততো লদ্ধং উদযং পৰিভুঞ্জন্তো সঙ্ঘো পচ্চযে পৰিভুঞ্জতি নামা’’তি ৱুত্তং.

৫৮৫. অযং কিৰ ইত্থংলক্খণসম্পন্নো উক্কংসতো. এৱং অঙ্গসম্পন্নোপি অপৰভাগে লোভৱসেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কাৰণেন সচে নিমিত্তং কত্ৱা পাতেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সেনাসনম্পি পৰিভোগে পৰিভোগেতি পৱেসে পৱেসে. সো হি কাৰণন্তৰেন ৰুক্খমূলিকস্স, অব্ভোকাসিকস্সপি ৱট্টতি এৱ, ঠাননিসজ্জাদিৱসেন নিৱাসাধিপ্পাযে সতি পৰিভোগে পৰিভোগে পচ্চৱেক্খিতব্বং. ভেসজ্জস্স সতিপচ্চযতা সব্বকালম্পীতি একে. অসন্নিহিতস্স পচ্ছাভত্তমেৱ, সন্নিহিতস্স পুৰেভত্তম্পীতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ‘‘যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং আহাৰত্থায…পে… পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ২৪৪) হি ৱুত্তং. দুক্কটঞ্হি ৱিকালভোজনসিক্খাপদে আগতং ৱিকালে আপজ্জতি, নো কালে আহাৰকালত্তা, সন্নিধিসিক্খাপদে আগতং পন কালেপি সন্নিধিজাতত্তা, তেনেৱ তত্থ সত্তাহকালিকযাৱজীৱিকদ্ৱযমেৱ ৱুত্তন্তি. ‘‘সতি পচ্চযে’’তি ৱচনতো নাযং ৱিসেসো লব্ভতীতি চে? ন, অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো, ৱচনানিযমতো চ. সন্নিধিসিক্খাপদে হি ‘‘অনাপত্তি যাৱকালিকং যাৱকালং নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতি. যামকালিকং যামে নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তি (পাচি. ২৫৬) এত্থ ৱচনপ্পমাণতো যামকালিকং ন পুৰেভত্তে, ন পচ্ছাভত্তে, ন দিৱসে, ন ৰত্তিযং যামমেৱ নিদহিত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তীতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো. তথা তত্থেৱ ‘‘যামকালিকং যামং নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতি, সত্তাহকালিকং সত্তাহং নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘সতি পচ্চযে’’তি, তস্মা সতিপচ্চয-ৱচনং কত্থচি হোতি, কত্থচি ন হোতীতি ৱচনানিযমতো আপত্তিযাপি অনিযমো সিযা. এৱং সন্তেপি যথাৱুত্তদুক্কটং আপজ্জতি এৱ. ন অনাহাৰপ্পযোজনত্তা যামকালিকাদীনন্তি চে? ন, সপ্পিআদিমিস্সভোজনস্স পণীতভোজনভাৱপ্পত্তিতো. অপিচ সব্বকালিকেসু যাৱকালিকং ওড়াৰিকং, তং আহাৰত্থায পটিগ্গণ্হন্তস্স কালে অনাপত্তি, পগেৱ অনোড়াৰিকং যামকালিকাদিং, আহাৰত্থায এৱ অনুঞ্ঞাতত্তা. যাৱকালিকে এৱ অনাপত্তীতি চে? ন, অনাহাৰত্থায গণ্হন্তস্স আপত্তিসম্ভৱতো ইতৰং আহাৰত্থায গণ্হন্তস্স ৱিয, তস্মা যথাৱুত্তমেৱেত্থ সন্নিট্ঠানং পাড়িং, যুত্তিঞ্চ অনুলোমেতীতি.

দেসনাসুদ্ধীতি এত্থ দেসনা নাম ৱিনযকম্মং, তেন ৱুট্ঠানম্পি দেসনা এৱ নাম হোতীতি. ‘‘পটিগ্গণ্হাতী’’তি অৱত্ৱা ‘‘পটিসেৱতী’’তি ৱুত্তত্তা পটিগ্গহণে পন সতিং অকত্ৱা পৰিভোগে কৰোন্তস্স অনাপত্তি. খীণাসৱা কতকিচ্চত্তা ৱিভত্তদাযাদা ৱিয হোন্তি, তেন তেসং সামিপৰিভোগা হোন্তি. অঞ্ঞথা যাৱকালিকভাৱং অনতিক্কন্তত্তা ৱিৰুজ্ঝতি. ইণপৰিভোগো ন ৱট্টতি, ভেসজ্জে আপত্তিতো, ইতৰস্মিং অযুত্তপৰিভোগতো, ইণং ৱিয অননুঞ্ঞাতভুত্তত্তা চ. ‘‘আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থি, তস্মা ন কোচি সঙ্কিতব্বো’’তি লিখিতং. ভাৰভূতা সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো. যথাদানমেৱ গহিতত্তাতি এত্থ ‘‘অত্তনো হত্থেন চে দেতি, ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং, ‘‘অতিৰেকভাগং গহেত্ৱা পুনদিৱসে অত্তনো অত্থায উদ্ধটভাগং তত্থেৱ দাপেতি, ৱট্টতী’’তি চ. পৰিৱত্তকং দেতি, ধম্মিযঞ্চে, ৱট্টতি. নো অধম্মিযং. ‘‘তং ধম্মানুগ্গহেন উগ্গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. কেন লেসেনাতি চে? ‘‘অলব্ভমানায সামগ্গিযা অনাপত্তি সম্ভোগে সংৱাসে’’তি (মহাৱ. ১৩০) ইমিনা উপসম্পদক্খন্ধকৱচনলেসেন.

৫৮৬. অস্সতিযা দিন্নন্তি এত্থ ‘‘অস্সতিযা দিন্নং নাম অপৰিচ্চত্তং হোতি, তস্মা দুস্সন্তে বদ্ধকহাপণাদীনি সতিং পটিলভিত্ৱা দাযকা চে পুন গণ্হন্তি, নিস্সগ্গিযমেৱ দেসেতব্বং. তেন অকপ্পিযভণ্ডেন তে চে দাযকা সপ্পিআদীনি কিণিত্ৱা সঙ্ঘস্স দেন্তি, তস্সপি ভিক্খুনো কপ্পতি দাযকানংযেৱ সন্তকত্তা. ভিক্খুনা হি ‘ৱত্থং গণ্হামী’তি ৱত্থসঞ্ঞায এৱ গহিতং, ন ৰূপিযসঞ্ঞায. ইদঞ্চ সিক্খাপদং অত্তনো অত্থায উগ্গহণং সন্ধায ৱুত্তং, ন চ তেন তং অত্তনো অত্থায পৰেসং ৱা অত্থায গহিতং. অথ তে দাযকা নো চে আগন্ত্ৱা গণ্হন্তি, দাযকে পুচ্ছিত্ৱা অত্তনো অত্থায চে পৰিচ্চত্তং, সঙ্ঘে নিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তি দেসেতব্বা. নো চে, আপত্তি এৱ দেসেতব্বা’’তি ৱুত্তং, তং পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধং. আপত্তিদেসনায হি সতি ৰূপিযং পটিগ্গহিতন্তি সিদ্ধং, তস্মিং সিদ্ধে ‘‘ততো উপ্পন্নং তস্সপি কপ্পতী’’তি ইদং ন যুজ্জতীতি. কপ্পতি এৱাতি চে? ন, ৱত্থুং অনিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তি দেসেতব্বাতি ন যুজ্জতি. অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স যুজ্জতীতি চে? ন, সব্বত্থ ‘‘ৰূপিযং পটিগ্গণ্হাতী’’তি ৱচনতো. ‘‘ৰূপিযং পটিগ্গণ্হাতী’’তি হি ৱুত্তং, অঞ্ঞথা সব্বত্থ ‘‘ৰূপিয’’ন্তি পদং নিৰত্থকং হোতি ৱিনাপি তেন তদত্থসিদ্ধিতো. অনেন চ ৱত্থং পটিগ্গহিতং, দাযকেন চ ৱত্থমেৱ দিন্নং, ৱত্থগতম্পি ৰূপিযং থেয্যচিত্তেন গণ্হন্তো পদৱাৰেন কাৰেতব্বো. অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘ৰূপিযে অৰূপিযসঞ্ঞীতি সুৱণ্ণাদীসু খৰপত্তাদিসঞ্ঞী’’তি ৱুত্তং ‘‘ৰূপিযং পটিগ্গণ্হাতী’’তি ৱচনৱসেন.

‘‘অপিচ পুঞ্ঞকামা’’তিআদি পন ৱিধানন্তৰদস্সনত্থং ৱুত্তং, তেনেৱ হি ‘‘ইমস্মিং গেহে ইদং লদ্ধন্তি সল্লক্খেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. অঞ্ঞথা সল্লক্খণে ৱিমতিৱসেন, ৱিমতিযা চ সতি নিস্সগ্গিযমেৱ ‘‘ৰূপিযে ৱেমতিকো’’তিআদি ৱচনতোতি. ইদং ৱিধানং নিৰত্থকমেৱ আপজ্জতি, ন চ নিৰত্থকং. কস্মা? দুস্সন্তে বদ্ধকহাপণাদি অস্সতিযা দিন্নং ৱত্থসঞ্ঞায পটিগ্গহিতঞ্চ, ততো ন ৰূপিযং দিন্নঞ্চ হোতি পটিগ্গহিতঞ্চাতি. এত্থ আপত্তিদেসনাকিচ্চং নত্থি, তং পন দাযকানমেৱ পটিদাতব্বং. ততো উপ্পন্নং কপ্পিযভণ্ডঞ্চ সব্বেসং কপ্পতীতি ইমস্স ৱিধানন্তৰদস্সনত্থং ‘‘অপিচ পুঞ্ঞকামা’’তিআদীতি নো তক্কোতি আচৰিযো.

ৰূপিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.