৯. ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৮৭. ‘‘জাতৰূপৰজতপৰিৱত্তন’’ন্তি উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন ৱুত্তং, তথা ‘‘ৰূপিযং নাম সত্থুৱণ্ণো কহাপণো’’তিআদি পাড়িৱচনঞ্চ. ‘‘অৰূপিযে ৰূপিযসঞ্ঞী ৰূপিযং চেতাপেতী’’তিআদি তিকৱচনতো, ‘‘দুক্কটৱত্থুনা পন নিস্সগ্গিযৱত্থুং চেতাপেন্তস্স…পে… নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং গৰুকস্স চেতাপিতত্তা’’তি অট্ঠকথাৱচনতো চ পন অনুক্কট্ঠপৰিচ্ছেদোপেত্থ লব্ভতীতি সিদ্ধং. সত্থুৱণ্ণো চ কহাপণো চ ততো যে চঞ্ঞে ৱোহাৰং গচ্ছন্তীতি এৱমেত্থ সমুচ্চযো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং পন সিক্খাপদে ‘‘নানপ্পকাৰকং নাম কতম্পি অকতম্পি কতাকতম্পী’’তি এত্থ ৱিভত্তানং তিণ্ণং ৰূপিযাৰূপিযানঞ্চ দ্ৱিন্নং ৱসেন পঞ্চ তিকা ৱুত্তা, অট্ঠকথাচৰিযেহি তদনুলোমতো একো তিকো দস্সিতোতি সব্বে ছ হোন্তি.
এত্থাহ – অঞ্ঞস্মিং সিক্খাপদে একস্মিং তিকচ্ছেদে দস্সিতে সতিপি সম্ভৱে ইতৰে ন দস্সীযন্তি, ইধেৱ কস্মা দস্সিতোতি? ‘‘নানপ্পকাৰক’’ন্তি মাতিকাযং ৱুত্তত্তা ইধেৱ নানপ্পকাৰভাৱদস্সনত্থন্তি. ন কযৱিক্কযসিক্খাপদেপি ৱত্তব্বপ্পসঙ্গতোতি চে? ন, ইধ দস্সিতনযত্তা. অথ চ ৰূপিযস্স ৱিভঙ্গে ‘‘যে ৱোহাৰং গচ্ছন্তী’’তি অন্তে ৱুত্তত্তা সত্থুৱণ্ণাদযো ৱড়ঞ্জনুপগা এৱাতি সিদ্ধং. ততো অৱড়ঞ্জনুপগেহি জাতৰূপৰজতেহি ৱোহাৰেন ন নিস্সগ্গিযন্তি আপজ্জতি, তস্মা তং আপজ্জনত্থন্তি দস্সেন্তেন ‘‘কতেন কতং চেতাপেতী’’তিআদযো তিকা ৱুত্তাতি, এৱং সন্তে ৰূপিযৱিভঙ্গে ‘‘যে চ ৱোহাৰং গচ্ছন্তী’’তি ন ৱত্তব্বং, তস্মিং পদে অৱুত্তে অৱড়ঞ্জনুপগাপি সঙ্গহং গতাৱ হোন্তীতি কতাদীহি তিকত্তযস্স ৱত্তব্বপযোজনং ন ভৱিস্সতীতি চে? ন, কপ্পিযভণ্ডেন কপ্পিযভণ্ডপঅৱত্তনস্সাপি ৰূপিযসংৱোহাৰভাৱপ্পসঙ্গতো. ‘‘যে ৱোহাৰং গচ্ছন্তী’’তি ৱচনেনপি কমুক কথল কংসভাজন সাটকাদিপৰিৱত্তনস্সপি ৰূপিযসংৱোহাৰভাৱপ্পসঙ্গো এৱাতি চে? ন, কতাদিৱচনেন জাতৰূপাদিঅকপ্পিযৱত্থূনঞ্ঞেৱ অধিপ্পেতভাৱদীপনতো, তস্মা উভযেনপি যদেতং কতাকতাদিভেদং পাকতিকৰূপিযং যঞ্চ কহাপণমাসকসঙ্খেপং, যঞ্চ কহাপণাদিৱোহাৰূপগং, উভযম্পেতং ইধ চ অনন্তৰাতীতসিক্খাপদে চ ৰূপিযং নামাতি অধিপ্পেতত্থসিদ্ধি হোতি, ন তণ্ডুলাদীনি, তত্থ কতাদিৱোহাৰাসম্ভৱতো. এত্তাৱতা কতাদিতিকত্তযপ্পযোজনং ৱুত্তং.
ইদানি সেসত্তিকানি ৱুচ্চতি – এত্থ হি যথাৱুত্তপ্পভেদং নিস্সগ্গিযৱত্থু ৰূপিযং নাম, সেসং দুক্কটৱত্থুপি কপ্পিযৱত্থুপি ন ৰূপিযন্তি অৰূপিযং নাম হোতীতি কত্ৱা ‘‘অৰূপিযে অৰূপিযসঞ্ঞী পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং অনাপত্তী’’তি ইদং ন একংসিকং আপজ্জতি দুক্কটৱত্থুম্হি দুক্কটাপজ্জনতো. ইধ ৱচনপ্পমাণতো নিস্সগ্গিযৱত্থুতো অঞ্ঞং অন্তমসো মুত্তাদিপি অৰূপিযমেৱ নাম. তত্থ পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং অনাপত্তীতি চে? ন, ৰাজসিক্খাপদৱিৰোধতো. তত্থ হি ‘‘মুত্তা ৱা মণি ৱা’’তি ৱুত্তং, তস্মা মুত্তাদি অকপ্পিযং দুক্কটৱত্থূতি চ সিদ্ধং নিস্সগ্গিযৱত্থূসু অভাৱা. এৱং সন্তে ‘‘অৰূপিযে অৰূপিযসঞ্ঞী পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং অনাপত্তী’’তি সুদ্ধকপ্পিযভণ্ডং সন্ধায ৱুত্তং, ন সব্বং অৰূপিযং. ততো অঞ্ঞত্থ পন ‘‘অৰূপিযে ৰূপিযসঞ্ঞী’’তিআদিতিকদুক্কটে চ অট্ঠকথাযং দস্সিততিকে চ সব্বং অৰূপিযং নামাতি ৱেদিতব্বং, তস্মা অৰূপিযভাৱদীপনত্থং দুতিযো তিকো ৱুত্তো. তদত্থমেৱ অট্ঠকথাযং দস্সিতো একো তিকো. কস্মা ন পাড়িযং সো ৱুত্তোতি চে? তত্থ চেতাপিতঅৰূপিযে ৰূপিযছড্ডনকসম্মুতিকিচ্চাভাৱতো. তস্মিঞ্হি তিকে ৱুত্তে কপ্পিযৱত্থুনোপি অৰূপিযছড্ডনকসম্মুতি দাতব্বাতি আপজ্জতি, তস্স ৱসেন ৰূপিযছড্ডনকসম্মুতি এৱ ন ৱত্তব্বাতি? ন, ৰূপিযস্সপি সম্মুতিকিচ্চাভাৱপ্পসঙ্গতো, তস্মা ৰূপিযে ৰূপিযসঞ্ঞী কপ্পিযৱত্থুং চেতাপেতি পত্তচতুক্কে ততিযপত্তং ৱিয, তং সঙ্ঘাদীনং নিস্সজ্জিতব্বং, নিস্সট্ঠং পন অঞ্ঞেসং কপ্পতি ততিযপত্তো ৱিয. অথ সম্পটিচ্ছিতৰূপিযেন চেতাপিতং হোতি দুতিযপত্তো ৱিয, তং ৱিনাপি সম্মুতিযা যো কোচি ভিক্খু ছড্ডেতি, ৱট্টতি. ততো পৰং ‘‘সচে তত্থ আগচ্ছতি আৰামিকো ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং. তত্থ ‘‘ৰূপিযে’’তি ৱা ‘‘অৰূপিযে’’তি ৱা সব্বত্থ ভুম্মপ্পত্তে অত্তনো সন্তকং, উপযোগপ্পত্তে পৰসন্তকন্তি ৱেদিতব্বং. এত্থাহ – উপতিস্সত্থেৰো পুৰিমসিক্খাপদেন ৰূপিযপটিগ্গহণং ৱাৰিতং, ইমিনা সুদ্ধাগমেন কপ্পিযকাৰকস্স হত্থে কপ্পিযং নিস্সায ঠিতেন সংৱোহাৰো ৱাৰিতোতি.
৫৮৯. নিস্সগ্গিযৱত্থুনা নিস্সগ্গিযৱত্থুং…পে… অপৰাপৰপৰিৱত্তনে ইমিনাতি এত্থ একস্মিং এৱ ৱত্থুস্মিং দ্ৱিন্নং সিক্খাপদানং ৱসেন একতো আপত্তি ৱুত্তা, তং পন পচ্ছিমস্স ৱসেন নিস্সজ্জিতব্বং. এতেন নিস্সগ্গিযং আপন্নম্পি আপজ্জতীতি একে. পৰস্স ৰূপিযগ্গহণং পৰিৱত্তনন্তি ৰূপিযে অগ্গহিতে তস্স অভাৱতো ইমিনাৱ আপত্তি, ন পুৰিমেন ওমসৱাদো ৱিয. মুসাৱাদেন মুসা ৱদন্তস্সাপি হি ওমসৱাদেনেৱ আপত্তি. নিস্সগ্গিযৱত্থুনা দুক্কট…পে… এসেৱ নযোতি এতস্স যুত্তিং দস্সেন্তো ‘‘যো হি অয’’ন্তি আহ.
ৱড্ঢিং পযোজেন্তস্সাতি এত্থ ইদং গহেত্ৱা সতি মাসে, সতি সংৱচ্ছৰে ‘‘এত্তকং দেহী’’তি চে ৱদতি. ৰূপিযসংৱোহাৰো হোতি. ৱিনা কপ্পিযকাৰকেন ‘‘এত্তকা ৱুড্ঢি হোতু, এত্তকং গণ্হা’’তি ৱদতো দুক্কটং কযৱিক্কযলক্খণাভাৱতো. ‘‘মূলে মূলসামিকান’’ন্তিআদি কপ্পিযকৰণূপাযদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন কেৱলং নিস্সট্ঠং অপৰিভোগং হোতি, পুন এৱং কতে পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. তস্সপি পৰিভোগে মূলস্স কপ্পিযকৰণূপাযো চে ন হোতি, কপ্পিযং আচিক্খিতব্বন্তি যথা পাড়িযা চেত্থ কপ্পিযকৰণূপাযো, সো চ ততিযপত্তেপি, ‘‘যথা চ অত্তনো অত্থায গহিতে এৱৰূপুপাযো, তথা সঙ্ঘাদিঅত্থায গহিতেপি এসো ৱা’’তি ৱুত্তং. ইমে কিৰ পঠমদুতিযপত্তে যাৱ গহট্ঠেন পৰিৱত্তেতি, তাৱ ন কপ্পিযকৰণূপাযো, অনেকপুৰিসযুগম্পি ‘‘অকপ্পিযা এৱা’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘সঙ্ঘসন্তকং কপ্পিযভণ্ডং ৱিক্কিণিত্ৱা আগতকহাপণানিপি পটিগ্গহণং মোচেত্ৱাৱ সম্পটিচ্ছিতব্বানি, তস্মা কপ্পিযকাৰকো চে ইমানি তানি কহাপণানীতি ৱদতি, ন ৱট্টতিযেৱ, পটিক্খিপিতব্বং, ন ৱিচাৰেতব্বং, ৱিচাৰেতি চে? সব্বেসং ন কপ্পতি. পটিগ্গহণং মোচেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতানি চে ৱিচাৰেতি, তস্সেৱ ন ৱট্টতী’’তি অভিক্খণং ৱুত্তং.
ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.