১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৩৭. ‘‘ন খো মযং, আৱুসো, চীৱৰচেতাপন্নং পটিগ্গণ্হাম…পে… কালেন কপ্পিয’’ন্তি ইতো পুব্বে এৱ ৰূপিযপটিগ্গহণসিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তত্তা ৱুত্তং. অঞ্ঞথা আযস্মা উপনন্দো মংসস্স চেতাপন্নং একম্পি কহাপণং হত্থেন পটিগ্গণ্হন্তো ততো মহন্ততৰং চীৱৰচেতাপন্নং কথং ন পটিগ্গণ্হিস্সতি, এৱং সন্তেপি চীৱৰপটিসংযুত্তত্তা চীৱৰৱগ্গে সঙ্গাযিংসূতি.

৫৩৮-৯. ‘‘আগতকাৰণং ভঞ্জতী’’তি ৱুত্তত্তা ননু পুন চোদেতুং ন লভতীতি একে. আগমনস্স সাত্থকং ন হোতি, চীৱৰং ন লভিস্সতি পটিসন্থাৰস্স কতত্তাতি একে. চোদনালক্খণং ন হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তন্তি একে. ‘‘ঠত্ৱা চোদেমী’’তি আগতো তং ঠানং ভঞ্জতি, কৰোতি চেকং, তীণিপি চে কৰোতি, একমেৱ, একৱচনত্তাতি একে. তীণি ঠানানি ভঞ্জতীতি একে. উপতিস্সত্থেৰো ‘‘ন চোদনাদিং ভঞ্জতি, চোদেতুকামো অকত্তব্বং অকাসি, তেন ৱত্তভেদে দুক্কট’’ন্তি ৱদতি. ধম্মসিৰিত্থেৰো পন ‘‘আসনে চে নিসীদতি, একায নিসজ্জায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি. আমিসং চে পটিগ্গণ্হাতি, একেন পটিগ্গহেন দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি. ধম্মং চে ভাসতি, ধম্মদেসনসিক্খাপদে ৱুত্তপৰিচ্ছেদায একায ৱাচায দ্ৱে ঠানানি ভঞ্জতি, তং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি ৱদতি. ‘‘যত্থা’’তি ৱুত্তে অত্তনো এৱ সন্তিকং গন্তব্বন্তি ৱুত্তং ৱিয হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ব্যঞ্জনং পন ন সমেতী’’তি. উপাসকেহি আণত্তা তং. মূলং অসাদিযন্তেনাতি মূলস্স অকপ্পিযভাৱে সতি অসাদিযন্তেন. তঞ্চ খো চিত্তেন, ন মুখেন. সচে এৱং ৱুত্তে অকপ্পিযং দস্সেতীতি কত্ৱা চিত্তেন অকপ্পিযং ইচ্ছন্তোৱ মুখেন কপ্পিযং নিদ্দিসতি ‘‘চীৱৰং মে দেথা’’তি, ন ৱট্টতি. পটিলাভে ৰূপিযপটিগ্গহণসিক্খাপদেন আপত্তি.

তত্ৰাযং ৱিচাৰণা – চিত্তেন সাদিযন্তোপি মুখেন কপ্পিযৱোহাৰেন চে ৱোহৰতি ‘‘কহাপণাৰহেন, পাদাৰহেন ৱা কপ্পিযভণ্ডেন ইদঞ্চিদঞ্চ আহৰা’’তি. কিঞ্চাপি ৰূপিযং সন্ধায ৱদতি, ৱট্টতি এৱ. কস্মা? কঞ্চি সস্সুট্ঠানকং ভূমিপদেসং সন্ধায ‘‘সীমং দেমাতি ৱদন্তি, ৱট্টতী’’তি ৱচনতো, ‘‘ৱিহাৰস্স দেমা’’তি ৱুত্তে ‘‘পটিক্খিপিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱচনতো চ. অনুগণ্ঠিপদে পন ৱুত্তং ‘‘সঙ্ঘং সন্ধায ‘ৱিহাৰস্স দেমা’তি দিন্নং গৰুভণ্ডং ন হোতি, দক্খিণোদকং সম্পটিচ্ছিতুং, ‘সাধূ’তি চ ৱত্তুং, অনুমোদেতুঞ্চ ৱট্টতি. কস্মা? সঙ্ঘস্স ‘ৱিহাৰো’তি নামাভাৱতো, খেত্তস্সেৱ ‘সীমা’তি নামভাৱতো চ, চিত্তেন আৰম্মণং কতং অপ্পমাণং, কপ্পিযৱোহাৰোৱ পমাণং. কপ্পিযমেৱাচিক্খিতত্তা ‘ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপৰজতং সাদিতব্বং পৰিযেসিতব্বন্তি ৱদামী’তি (মহাৱ. ২৯৯) ৱচনেনপি ন ৱিৰুজ্ঝতি. কপ্পিযৱচনপচ্চযা দাযকো সযমেৱ কত্তব্বযুত্তকং জানিস্সতীতি অধিপ্পাযতো দাযকেন এতস্স অধিপ্পাযং ঞত্ৱা কপ্পিযকাৰকস্স হত্থে ঠপিতং ভিক্খুস্স সন্তকমেৱ হোতী’’তি. ইদং সব্বমযুত্তং, কস্মা? সীমাৱিহাৰৱচনস্স দাযকৱচনত্তা. ইধ চ ভিক্খুনো ৱচনং পমাণং. তেনেৱাহ ‘‘অথাপি ‘মম তড়াকং ৱা পোক্খৰণিং ৱা সঙ্ঘস্স দম্মী’তি ৱুত্তে ‘সাধু, উপাসক, সঙ্ঘো পানীযং পিৱিস্সতী’তিআদীনি ৱত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি এৱা’’তি. অঞ্ঞথা খেত্তং সন্ধায ভিক্খুনো খেত্তপটিবদ্ধৱচনানি সীমাৱচনেন কপ্পন্তীতি আপজ্জতি. অৱিহাৰস্স চ ভিক্খুস্স ৰূপিযং দস্সেত্ৱা ‘‘ইদং ৱিহাৰস্স দম্মী’’তি ৱুত্তে অত্তনো অত্থায দিয্যমানং জানন্তেনাপি তং অপ্পটিক্খিপিতব্বং. তথা কহাপণাৰহাদিনো অকপ্পিযভণ্ডভাৱং, কহাপণাদিভাৱমেৱ ৱা জানন্তমেৱ সন্ধায তথাৱোহৰন্তস্স চ অনাপত্তীতি আপজ্জতি. ‘‘ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, কেনচি পৰিযাযেনা’’তি নিপ্পদেসতো ৱুত্তত্তা ন সক্কা লেসং ওড্ডেতুন্তি নো তক্কো, ৱিচাৰেত্ৱা পন গহেতব্বং. ‘‘নো চে ইচ্ছতি, ন কথেতব্ব’’ন্তি ৱচনতো যথাৱুত্তসামিচিযা অকৰণে অনাপত্তি দুক্কটস্সাতি দস্সেতি.

‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱচনতো যথাৱুত্তসামিচিম্পি ন কত্ৱা চে নিপ্ফাদেতি, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন কাৰেতব্বোতি দস্সেতি. কপ্পিযকাৰকা সযমেৱ চোদেত্ৱা দেন্তি, ৱট্টতি. ‘‘সযং কৰণমেৱ পটিক্খিত্ত’’ন্তি চ ৱদন্তি. পিণ্ডপাতাদীনং …পে… এসেৱ নযোতি এত্থ ‘‘দুক্কট’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন সুন্দৰং, দদন্তেসুপীতি অপি-সদ্দেন সঙ্গহিতত্তা নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযমেৱ. জাতৰূপৰজতং ‘‘সঙ্ঘে সাদিতে দুক্কট’’ন্তি চ ৱিকপ্পেন্তি. তং ৱিসেসেত্ৱা নৱুত্তত্তা পাচিত্তিযমেৱাতি দস্সেতি. ‘‘নিস্সগ্গিযমেৱাতি যেৱাপনকসিক্খাপদেসু সিযা’’তি ৱদন্তি, উপপৰিক্খিতব্বং. ‘‘যস্স কস্সচি হি অঞ্ঞস্স…পে… মহাপচ্চৰিযং ৱুত্ত’’ন্তি ৱচনতো অপব্বজিতানং অন্তমসো মাতাপিতূনম্পি অত্থায সম্পটিচ্ছন্তস্স দুক্কটমেৱাতি দস্সেতি.

সব্বত্থ সম্পটিচ্ছনং নাম ‘‘উগ্গণ্হেয্য ৱা উগ্গণ্হাপেয্যৱা উপনিক্খিত্তং ৱা সাদিযেয্যা’’তি এৱং ৱুত্তলক্খণমেৱ. এৱং সন্তেপি কত্থচি পটিক্খিপিতব্বং, কত্থচি ন পটিক্খিপিতব্বং, কত্থচি পটিক্খিত্তং সাদিতুং ৱট্টতি, এৱং অপ্পটিক্খিত্তং কিঞ্চি ৱট্টতি, ইদং সব্বম্পি দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তি ৱিত্থাৰো আৰদ্ধো. তত্থ ‘‘চেতিযস্স…পে… ন ৱট্টতী’’তি ৱচনতো অপ্পটিক্খিত্তং ৱিহাৰস্স দিন্নং সাদিতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং. তথা থেৰস্স ‘‘মাতুযা দেমা’’তিআদিনা ৱুত্তেপি পটিগ্গহণে আপত্তি পাচিত্তিযমেৱ. সাপত্তিকো হোতীতি এত্থ কায আপত্তিযা সাপত্তিকো হোতীতি? দুক্কটাপত্তিযাতি একে. ন যায কাযচি, কেৱলং অট্ঠানে চোদেতীতি কত্ৱা ‘‘সাপত্তিকো’’তি ৱুত্তং. যথা কথন্তি? ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো পণামেতব্বো…পে… পণামেন্তো অনতিসাৰো’’তি (মহাৱ. ৬৮) এত্থ ন সম্মাৱত্তন্তংযেৱ অপণামেন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং. যথাহ – ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, অসম্মাৱত্তন্তো ন পণামেতব্বো, যো ন পণামেয্য, আপত্তিদুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ৬৮), তস্মা অধিমত্তপেমাদিঅভাৱেপি অপণামেন্তস্স অনাপত্তি দিস্সতি. অপিচ ‘‘সাতিসাৰো হোতী’’তি ৱুত্তং. এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. অট্ঠকথায ‘‘সাতিসাৰো হোতীতি সদোসো হোতি, আপত্তিং আপজ্জতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৬৮) ৱুত্তত্তা ন যুত্তন্তি চে? ন, তদনন্তৰমেৱ তংমিচ্ছাগাহনিৱত্তনত্থং, তস্মা ‘‘ন সম্মাৱত্তন্তো পণামেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা অনাপত্তিকা কতাতি. দুক্কটাপত্তি হোতীতি আচৰিযো, ৱীমংসিতব্বং. ‘‘কপ্পিযভণ্ডম্পি অকপ্পিযমেৱাতি তড়াকতো নিপ্ফন্নধঞ্ঞেন পৰিৱত্তেত্ৱা লদ্ধং গোৰসম্পি ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.

কপ্পিযৱোহাৰেপি ৱিধানং ৱক্খাম, সেয্যথিদং – ‘‘উদকৱসেনা’’তিআদি. দুব্বিনিব্ভোগং হোতীতি ইদং পৰতো ‘‘তস্সেৱ অকপ্পিযং. কস্মা? ধঞ্ঞস্স ৱিচাৰিতত্তা’’তি ইমিনা অসদিসং, তস্মা সুৱুত্তং. ইদঞ্হি ভিক্খুস্স পযোগৱসেন আদিতো পট্ঠায উপ্পন্নেন মিস্সন্তি. অকতপুব্বং নৱসস্সং নাম. খলে ৱা ঠত্ৱা ৰক্খতীতি ‘‘ইদং ৱা এত্তকং ৱা মা গণ্হ, ইদং গহেতুং লব্ভতী’’তি ৱা ‘‘ইতো অপনেহি, ইধ পুঞ্জং কৰোহী’’তি এৱমাদিনা ৱা পযোগেন চে ৰক্খতি, তং অকপ্পিযং. ‘‘সচে ‘মযিঠিতে ৰক্খিতং হোতী’তি ৰক্খতি, গণ্হন্তে ৱা পস্সিত্ৱা ‘কিং কৰোথা’তি, ভণতি ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং, তং যুত্তং. ৰূপিযপটিগ্গহণসিক্খাপদে ‘‘দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা ৰক্খন্তেন ৱসিতব্ব’’ন্তি হি ৱুত্তং. তস্সেৱ তং অকপ্পিযং. কস্মা? অপুব্বস্স অনুপ্পাদিতত্তা. হেট্ঠা ‘‘সস্সং কত্ৱা আহৰথা’’তি ৱত্তুং পন ন ৱট্টতীতি. পণ্ণেপি এসেৱ নযো. ‘‘পকতিযা সযমেৱ কৰোন্তানং উস্সাহজননতো’’তি ৱুত্তং. কস্মা? ‘‘কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা’’তি ৱচনতো, পগেৱ উট্ঠাপিতত্তাতি সিদ্ধং হোতি. সচে দাযকা ৱা সঙ্ঘস্স গামখেত্তাৰামাদিং কেণিযা গহিতমনুস্সা ৱা তত্থ কুটুম্বিনো ‘‘ইমে সঙ্ঘস্স কহাপণা আহটা’’তি ৱদন্তি, ‘‘ন কপ্পতী’’তি এত্তকমেৱ ৱত্তব্বং. কপ্পিযকাৰকাৱ চে ৱদন্তি, ‘‘সঙ্ঘস্স কহাপণা ন কপ্পন্তি, সপ্পিআদীনি ৱট্টন্তী’’তি ৱত্তব্বং, তস্মা ‘‘সঙ্ঘস্স কপ্পিযকাৰকে ৱা গুত্তট্ঠানং ৱা আচিক্খথা’’তি ৱত্ৱা তেহি সম্পাদিতং কেনচি অকত্তব্বতায ‘‘ইমিনা সপ্পিং আহৰাহী’’তি ৱিচাৰেতি নিট্ঠাপেত্ৱা ইতৰেসং কপ্পিযং পৰতো পত্তচতুক্কে চতুত্থপত্তো ৱিয. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ইমে কহাপণে গহেত্ৱা ইমং দেহী’তি কহাপণে দাপেত্ৱা গহিতো, অযং পত্তো এতস্সেৱ ভিক্খুনো ন ৱট্টতি, দুব্বিচাৰিতত্তা, অঞ্ঞেসং পন ৱট্টতি, মূলস্স অসম্পটিচ্ছিতত্তা’’তিআদি. যদি এৱং সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তাতি. ইদং দুৱুত্তন্তি চে? ন, মূলস্স সম্পটিচ্ছিতট্ঠানং সন্ধায ইমস্স ৱুত্তত্তা পত্তচতুক্কে দুতিযততিযপত্তা ৱিয, তেনেৱ ৱুত্তং সযংকাৰিৱাৰে ‘‘ন কপ্পতী’’তি এত্তকমেৱ ৱত্তব্ব’ন্তি. ততো পৰং মূলং সম্পটিচ্ছতি নাম.

মহাৱিসযসিক্খত্তা, ৰাজসিক্খাপদং ইদং;

ৰঞ্ঞো ৱিয দুৱিঞ্ঞেয্যং, চিত্তাধিপ্পাযতোপি ৱা.

ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো চীৱৰৱগ্গো পঠমো.