৯. দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৯১. ৱেড়ুৱনেযেৱাতি ইদং তেহি ৱুত্তৱেলং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘পুব্বে মযং আৱুসো সুতেন অৱোচুম্হা’’তি ‘‘অম্হেহি সা উস্সাহিতা কুপিতেহি অনত্তমনেহী’’তিআদিৱচনং সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞভাগস্স ইদন্তি মনুস্সভিক্খুভাৱতো অঞ্ঞভাগস্স তিৰচ্ছানছগলকভাগস্স ইদং ছগলকজাতং অধিকৰণং. অঞ্ঞভাগো ৱা অস্স অত্থীতি সো তিৰচ্ছানছগলকভাৱসঙ্খাতো অঞ্ঞভাগো অস্স ছগলকস্স অত্থীতি স্ৱাযং ছগলকো অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং নাম.
তত্থ পটিমায সৰীৰং, সিলাপুত্তকস্স সৰীৰন্তি নিদস্সনং, পঠমং পনেত্থ নিব্বচনং জাতিপদত্থোতিৱাদীনং মতেন ৱুত্তং. সা হি সামিভাৱেন, নিচ্চভাৱেন চ পধানত্তা সত্তিসভাৱে ঠিতা. তব্বিপৰীতকত্তা ব্যত্তাকতি জাতিযো তু পদত্থো ইতি ইমস্স সুত্তস্স ৱসেন দুতিযং নিব্বচনং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. নামকৰণসঞ্ঞায আধাৰোতি এত্থ নামমেৱ নামকৰণং. নামং কৰোন্তানং সঞ্ঞা নামকৰণসঞ্ঞা, তস্সা. মনুস্সজাতিকো ছগলকজাতিআধাৰো নাম. ন হি তং নামং কচ্ছপলোমং ৱিয অনাধাৰন্তি অধিপ্পাযো. তং পন ছগলকস্স দব্বোতি দিন্ননামং ‘‘দেসো’’তি ৱুচ্চতি. তস্মা থেৰং অমূলকেনাতিআদিনা অঞ্ঞম্পি ৱত্থুং থেৰস্স লিস্সতি সিলিস্সতি ৱোহাৰমত্তেনেৱ, ন অত্থতো, ঈসকং অল্লীযতীতি লেসোতি অধিপ্পাযো. যস্মা দেসলেসা অত্থতো নিন্নানাকৰণা, তস্মা ‘‘কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদাযা’’তি উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘দস লেসা জাতিলেসো’’তিআদি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যথা নিদানে, এৱং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযম্পি মাতিকাযম্পি অযমেৱত্থো. যস্মা অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সাতি ছগলকস্স. কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদাযাতি দব্বোতি নামং উপাদাযাতি অযমত্থো অট্ঠুপ্পত্তিৱসেনেৱ আৱিভূতো, তস্মা ন ৱিভত্তো. কিঞ্চ ভিয্যো অনিযমত্তা. ন হি মেত্তিযভূমজকানং ৱিয সব্বেসম্পি ছগলকমেৱ অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং হোতি. অঞ্ঞং গোমহিং সাদিকম্পি হোতি, ন চ মেত্তিযভূমজকা ৱিয সব্বেপি নামলেসমত্তমেৱ উপাদিযন্তি. অঞ্ঞম্পি জাতিলেসাদিং উপাদিযন্তি, তস্মা অনিযমত্তা চ যথাৱুত্তনযেন ন ৱিভত্তং. কিঞ্চ ভিয্যো তথা ৱুত্তে ছগলকস্সেৱ অঞ্ঞভাগিযতা সম্ভৱতি, ন অঞ্ঞস্স, যেন সোৱ দস্সিতো. লেসো চ নাম লেসোৱ, ন জাতিআদি, যেন সোৱ দস্সিতোতি এৱং মিচ্ছাগাহপ্পসঙ্গতো চ তথা ন ৱিভত্তো.
৩৯৩. অঞ্ঞভাগিযস্সাতি চুদিতকতো অঞ্ঞস্স. অধিকৰণস্সাতি মনুস্সস্স ৱা অমনুস্সস্স ৱা তিৰচ্ছানগতস্স ৱাতি এৱং ৱত্তব্বং. এৱঞ্হি ৱুত্তে মনুস্সাদীনংযেৱ জাতিলেসাদযো ৱুত্তা হোন্তি, অঞ্ঞথা চতুন্নং অধিকৰণানং তে আপজ্জন্তি ‘‘অধিকৰণস্স কঞ্চি দেসং লেসমত্ত’’ন্তি সামিৱচনং পুব্বঙ্গমং উদ্দিট্ঠত্তাতি চে? ন, নামস্স ৱিয জাতিআদীনং মনুস্সাদীনং আধাৰভাৱনিযমসম্ভৱতো, অধিকৰণভাৱানিযমতোতি ৱুত্তং হোতি. নিযমে চ সতি জাতিযা আধাৰো জাতি, লিঙ্গস্স চ লিঙ্গং, আপত্তিযা চ আপন্নো আধাৰো, ৱিৰুদ্ধানম্পি অসমাদিন্নানম্পি পত্তচীৱৰানং সামিকো আধাৰো, যেন অধিকৰণসঙ্খ্যং গচ্ছেয্যাতি আপজ্জতীতি অধিকৰণস্সাতি পদং অভাজেতব্বমেৱ ভৱেয্যাতি ন উদ্ধৰিতব্বং সিযা, উদ্ধৰিতব্বং. তস্মা ‘‘অধিকৰণন্তি ৱচনসামঞ্ঞতো’’তিআদি সব্বং ৱত্তব্বং. অপাকটা ইতো অঞ্ঞত্ৰ দস্সিতট্ঠানাভাৱতো. জানিতব্বা চ ৱিনযধৰেহি যস্মা অঞ্ঞথা পৰিৱাৰে ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণং চতুন্নং অধিকৰণানং ৱিৱাদাধিকৰণং ভজতী’’তিআদিনা নযেন অনাগতট্ঠানে ‘‘কস্মা’’তি ৱুত্তে কাৰণং ন পঞ্ঞাযেয্য, তস্মা তেসং তব্ভাগিযতা চ অঞ্ঞভাগিযতা চ জানিতব্বা ৱিনযধৰেহি. তাসু হি ৱিঞ্ঞাতাসু ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং ভজতি. কস্মা? তব্ভাগিযত্তা. ইতৰং ন ভজতি অঞ্ঞভাগিযত্তাতি সুখকাৰণতো পঞ্ঞাযন্তি, তস্মা ৱচনসামঞ্ঞতো লদ্ধং অধিকৰণং নিস্সাযাতিআদি. তত্থ যস্মা আপত্তঞ্ঞভাগিযং মহাৱিসযং, ইতৰেহি অসদিসনিদ্দেসঞ্চ, তস্মা তং অধিকৰণপৰিযাপন্নম্পি সমানং ৱিসুং ৱুত্তং ‘‘আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৱা হোতী’’তি. অধিকৰণপৰিযাপন্নত্তা চ ‘‘অধিকৰণঞ্ঞভাগিযং ৱা’’তি এত্থ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থাপি মহাৱিসযত্তা, মাতিকাযং আগতত্তা চ পঠমং অঞ্ঞভাগিযতা ৱুত্তা, পচ্ছা তব্ভাগিযতাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ যস্মা অধিকৰণঞ্ঞভাগিযৱচনেন অত্থাপত্তিনযেন সিদ্ধং. অধিকৰণং তব্ভাগিযং, তস্মা ‘‘অধিকৰণং তব্ভাগিযং হোতী’’তি এৱং উদ্দেসং অকত্ৱা ‘‘কথং অধিকৰণং অধিকৰণস্স তব্ভাগিযং হোতী’’তি পুচ্ছাপুব্বঙ্গমনিদ্দেসো কতো. তত্থাপি আপত্তাধিকৰণস্স অঞ্ঞভাগিযতা কিঞ্চাপি পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসিভাধিকাৰত্তা পাৰাজিকানংযেৱ ৱসেন ৱুত্তা, অথ খো সেসাপত্তিক্খন্ধৱসেনাপি ৱেদিতব্বা. যা চ সা চোদনা ‘‘অসুকো নাম ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদিকা, তত্থ ‘‘সঙ্ঘাদিসেসে থুল্লচ্চযদিট্ঠি হোতি, দুব্ভাসিতে সঙ্ঘাদিসেসদিট্ঠি হোতী’’তি এৱমাদিকা ৱিনযে অপকতঞ্ঞুতায, তংতংৱত্থুসৰিক্খতায ৱা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. সব্বত্থাপি ‘‘পাৰাজিকদিট্ঠি হোতী’’তি ন ৱুত্তং. তথাসঞ্ঞিনো অনাপত্তিতো. ‘‘তব্ভাগিযৱিচাৰণায’’ন্তি তব্ভাগিযপদনিদ্দেসে অঞ্ঞভাগিযতাযপি নিদ্দিট্ঠত্তা ৱুত্তং.
ৱত্থুসভাগতাযাতি অনুৱাদৱত্থুসভাগতাযাতি অত্থো. অঞ্ঞথা ‘‘চতস্সো ৱিপত্তিযো’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্য. সভাৱসৰিক্খাসৰিক্খতো চাতি সভাৱেন সদিসাসদিসতো. তত্থ ঝানাদিৱত্থুৱিসভাগতাযপি সভাৱসৰিক্খতায উত্তৰিমনুস্সধম্মপাৰাজিকাপত্তি তস্সেৱ তব্ভাগিযাৱ হোতি. তথা ৱত্থুৱসেন অনুৱাদাধিকৰণং, কিচ্চাধিকৰণঞ্চ পাটেক্কং চতুব্বিধম্পি ৱুত্তঞ্ঞভাগিযং ন জাতং, তস্মা তদঞ্ঞভাগিযতায ৱিদিতায তব্ভাগিযতা পাৰিযেসযুত্তিযা অৱুত্তাপি সিজ্ঝতীতি কত্ৱা ‘‘অঞ্ঞভাগিযমেৱ পঠমং নিদ্দিট্ঠ’’ন্তিপি ৱত্তুং যুজ্জতি. একংসেন তব্ভাগিযং ন হোতীতি সৰিক্খৱসেন অৰহত্তং আপত্তি অনাপত্তীতি ৱিৱাদসব্ভাৱতো অব্যাকতভাৱেন ৱিৱাদাধিকৰণস্সপি অঞ্ঞভাগিযং সিযা, পাড়িযং আপত্তাধিকৰণস্স ৱুত্তত্তা এৱং ৱুত্তং, আদিতো পট্ঠাযাতি ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সা’’তি ইতো পট্ঠায. ‘‘মেথুনৰাগেন মনুস্সৱিগ্গহো দোসেনাতিআদিনা সৰিক্খতো চা’’তি লিখিতং. তং ৱত্থুৱিসভাগতায এৱ সিদ্ধং. অযং পন ৱত্থুসভাগতাযপি সতি আপত্তিসভাগতা সৰিক্খতোতি নো তক্কোতি চ, একস্মিম্পি হি ৱত্থুস্মিং আপত্তিভেদো হোতীতি আচৰিযো. পৰতো ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো.
‘‘কিচ্চমেৱ কিচ্চাধিকৰণ’’ন্তি ৱুত্তত্তা সঙ্ঘকম্মানমেতং অধিৱচনং. কম্মলক্খণন্তি কম্মানং সভাৱং. তং নিস্সাযাতি পুব্বেৱ হি সংৱিধায সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি. অথ ৱা পুৰিমং পুৰিমন্তি পৰিৱাসউক্খেপনিযাদীনি সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায অব্ভানওসাৰণাদি উপ্পন্নন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. তস্মা কিঞ্চাপি সঙ্ঘকম্মমেৱ কিচ্চাধিকৰণং, তথাপি সেসৱিসেসো লব্ভতীতি দস্সেতি.
৩৯৪. অত্থতো একং, তস্মা দেসস্স অত্থমৱত্ৱা ‘‘লেসো’’তিআদি ৱুত্তং কিৰ.
৩৯৫. সৱত্থুকং কত্ৱাতি পুগ্গলস্স উপৰি আৰোপেত্ৱা খত্তিযাদিভাৱেন একজাতিকোপি দীঘৰস্সকাড়কোদাতাদীনং দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতানং ৱসেন অঞ্ঞভাগিযতা, দীঘং খত্তিযং অজ্ঝাচৰন্তং দিস্ৱা ৰস্সাদিখত্তিযপঞ্ঞত্তিযা আধাৰভাৱতো জাতিলেসেন চোদেতি, একং ৱা খত্তিযং অজ্ঝাচৰন্তং দিস্ৱা ততো ৱিসিট্ঠঞ্ঞভাগভূতং খত্তিযং জাতিলেসং গহেত্ৱা ‘‘খত্তিযো দিট্ঠো ত্ৱং খত্তিযোসী’’তি চোদেতি দিট্ঠাদিঅঞ্ঞভাগেন. এত্থ চ ‘‘দীঘাদযো, দিট্ঠাদযো চ জাতিনামাদীনং ৱত্থুভূতত্তা অধিকৰণ’’ন্তি লিখিতং. তং ‘‘অধিকৰণভাৱানিযমতো’’তি ৱুত্তদোসং নাতিক্কমতি, অট্ঠকথাযং ‘‘খত্তিযজাতিপঞ্ঞত্তিযা আধাৰৱসেন অধিকৰণতা চ ৱেদিতব্বা’’তি ৱুত্তং. তম্পি নামগোত্ততো অঞ্ঞিস্সা নামগোত্তপঞ্ঞত্তিযা নাম কস্সচি অভাৱতো ন সব্বসাধাৰণং, তস্মা ‘‘অধিকৰণস্সা’’তি পদুদ্ধাৰণং অধিকৰণচতুক্কদস্সনত্থং, তং সমানৱচনদস্সনত্থন্তি নো তক্কোতি. তত্থ দীঘাদিনো ৱা দিট্ঠাদিনো ৱাতি এত্থ দীঘাদিতা, দিট্ঠাদিতা চ অঞ্ঞভাগো, যো চুদিতকো ইতৰস্স ৱিসেসো যতো অঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি.
৩৯৯. লহুকং আপত্তিন্তি পাৰাজিকতো লহুকাপত্তি সঙ্ঘাদিসেসাদি. তেনেৱ অন্তে তং দস্সেন্তেন ‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. আপত্তিলেসোপি কিমত্থং জাতিলেসাদযো ৱিয ন ৱিত্থাৰিতোতি চে? তথা অসম্ভৱতোতি ৱেদিতব্বং.
৪০০. সাটকপত্তো সৰীৰট্ঠপত্তো. আপত্তিযাতি পাৰাজিকাপত্তিযা অঞ্ঞভাগিযং সঙ্ঘাদিসেসাদি, অধিকৰণঞ্চ আপত্তিপঞ্ঞত্তিযা. ‘‘লেসো নাম আপত্তিভাগো’’তি ৱুত্তত্তা আপত্তিভাৱলেসো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো, তস্মা পাৰাজিকাপত্তিতো অঞ্ঞভাগিযস্স আপত্তিপঞ্ঞত্তিযা আধাৰণট্ঠেন ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি সঙ্খ্যং গতস্স সঙ্ঘাদিসেসাদিনো আপত্তিনিকাযস্স আপত্তিভাৱলেসং গহেত্ৱা চোদনা আপত্তিলেসচোদনাতি ৱেদিতব্বা.
৪০৮. অনাপত্তি তথাসঞ্ঞী চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযচোদনাযমেৱ, ন অঞ্ঞত্থ. এত্তাৱতা পঠমদুট্ঠদোসে ৱুত্তৱিচৰণায সংসন্দিতং হোতি, তং ইধ কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? কঙ্খাৱিতৰণিযা ৱচনতো. ৱুত্তঞ্হি ‘‘তত্থ ইধ চ আপত্তঞ্ঞভাগিযচোদনায তথাসঞ্ঞিনোপি অনাপত্তী’’তি.
অঞ্ঞাভাগিযসিক্খং যো, নেৱ সিক্খতি যুত্তিতো. গচ্ছে ৱিনযৱিঞ্ঞূহি, অঞ্ঞভাগিযতঞ্চ
সোতি.
দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.