৪. চতুত্থপাৰাজিকং

ৱগ্গুমুদাতীৰিযভিক্খুৱত্থুৱণ্ণনা

১৯৩. চতুত্থে ৱগ্গু চ সা মোদযতি চ সত্তেতি ৱগ্গুমুদা. ‘‘ৱগ্গুমদা’’তিপি পাঠো, তস্স ৱগ্গু চ সা পসন্নসুদ্ধতৰঙ্গসমিদ্ধত্তা সুখুমা চাতি অত্থো জীৱিতৱগ্গুত্থনিতা জীৱিতত্থন্তি নীলুপ্পলন্তিআদীসু ৱিয. মদস্সাতি চ বহুখজ্জভোজ্জপানাদিসমিদ্ধা নদী ছণদিৱসেসূতি নিৰুত্তি ৱেদিতব্বা. ৱগ্গু পৰিসুদ্ধাতি লোকেন সম্মতাতি কিৰ অত্থো. ভাসিতো ভৱিস্সতীতি পাঠসেসো.

১৯৪-৫. ৱণ্ণৱা ৱণ্ণৱন্তো ৱণ্ণৱন্তানীতিপি সিজ্ঝতি কিৰ বহুৱচনেন. যস্মা ইন্দ্ৰিযানং ঊনত্তং, পূৰত্তং ৱা নত্থি, তস্মা ‘‘অভিনিৱিট্ঠোকাসস্স পৰিপুণ্ণত্তা’’তি ৱুত্তং. ছট্ঠস্স অভিনিৱিট্ঠোকাসো হদযৱত্থু. চতুইৰিযাপথচক্কে পাকতিন্দ্ৰিযে. অত্তনো দহতীতি অত্তনা দহতি, অত্তনা পটিৱিদ্ধং কত্ৱা পৱেদেতীতি অধিপ্পাযো. সন্তন্তি ৱত্তমানং. গোত্ৰভুনোতি গোত্তমত্তং অনুভৱত্তা নামমত্তকমেৱাতি অত্থো.

সৱিভঙ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা

১৯৭. পদভাজনে ‘‘তিস্সো ৱিজ্জা’’তি ৱুত্তত্তা অৰূপাৱচৰজ্ঝানানি পটিক্খিত্তানীতি চে? ন, তত্থেৱ ‘‘যং ঞাণং, তং দস্সনং, যং দস্সনং, তং ঞাণ’’ন্তি দস্সনপদেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা, তস্মা এৱ অট্ঠকথাযং ‘‘ৱিজ্জাসীসেন পদভাজনং ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. ধুৰং কত্ৱাতি পুৰিমং কত্ৱা.

পদভাজনীযৱণ্ণনা

১৯৯. অনাগতে উপ্পজ্জনকৰাগাদীনং কাৰণত্তা ৰাগাদযোৱ নিমিত্তং নাম. তিস্সন্নঞ্চ ৱিজ্জানং অঞ্ঞতৰং সন্ধায ‘‘ৱিজ্জানং লাভীম্হী’’তি ভণতি, পাৰাজিকং, ন ৱত্থুৱিজ্জাদীনং কিলেসনহানমেৱ ৱুত্তং, তংখণত্তা উত্তৰিমনুস্সধম্মপ্পৱত্তি ন হোতীতি চে? ন, মগ্গকিচ্চদীপনতো. তেনেৱ ‘‘মগ্গেন ৱিনা নত্থী’’তিআদি ৱুত্তং. চিত্তন্তি চিত্তস্স ৱিগতনীৱৰণতাতি অত্থো. ‘‘যাৱঞ্চ ৱিজ্জা অনাগতা, তাৱ ৱিপস্সনাঞাণস্স লাভীম্হী’তি ৱদন্তো যদি লোকুত্তৰং সন্ধায ৱদতি, সোপি চ তথা জানাতি, পাৰাজিকমেৱ লোকুত্তৰস্সপি তংনামত্তা’’তি ৱদন্তি. ‘‘অৱিসেসেনাপি ৱদতো পাৰাজিকং ৱুত্তন্তি লোকুত্তৰং সন্ধায ৱদতো ‘পাৰাজিক’ন্তি ৱত্তুং যুজ্জতি. যথা কিং ‘ৱিজ্জানং লাভীম্হী’তি ভণন্তোপি পাৰাজিকমেৱা’তি ৱুত্তট্ঠানে ৱত্থুৱিজ্জাদীনং সম্ভৱেপি তাসং অনধিপ্পেতত্তা পাৰাজিকং হোতি, এৱমিধাপি. ন সক্কা অঞ্ঞং পমাণং কাতুন্তি অত্তনো গুণমাৰোচেতুকামো লোকিযেন সম্মিস্সং অত্থপটিসম্ভিদং ৱদতো পাৰাজিকন্তি পমাণং কাতুং ন সক্কা, ইতৰথা হোতী’’তি অপৰেহি ৱুত্তং, ‘‘তং পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধং, তস্মা ৱিজ্জানিদস্সনং ইধ অনিদস্সনং সাসনে ৱত্থুৱিজ্জাদীনং ৱিজ্জাৱিধানাভাৱা. ভগৱতা ৱিভত্তখেত্তপদে ৱা তেসং পৰিযাযৱচনানং অনামট্ঠত্তা ন সক্কা অঞ্ঞং পমাণং কাতু’’ন্তি লিখিতং. ‘‘পটিসম্ভিদানং লাভীম্হী’তি ৱুত্তে পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা থুল্লচ্চযং যুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, ৱিচাৰেতব্বং. ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বন্তি ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতী’’তিআদীহি সংসন্দনতো পৰিযাযৱচনত্তা থুল্লচ্চযং ৱুত্তং. ‘‘নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জামী’তি ৱা ‘লাভীম্হাহং তস্সা’তি ৱা ৱদতোপী’’তি ৱুত্তৱচনম্পি ‘‘সচে পনস্সেৱং হোতী’’তিআদিৱচনম্পি অত্থতো একমেৱ, সোপি হি অত্তনো ৱিসেসং আৰোচেতুমেৱ ৱদতি. ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতী’তিআদীসু অহং-ৱচনাভাৱা পৰিযাযো যুজ্জতি, ইধ পন ‘লাভীম্হাহং তস্সা’তি অত্তানং নিদ্দিসতি, তস্মা পাৰাজিকং আপজ্জিতুং যুত্তং ৱিযা’’তি ৱদন্তি. ‘‘মহাপচ্চৰিযাদিৱচনং উত্তৰিমনুস্সধম্মেসু একোপি ন হোতি, তস্মা পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা ন হোতী’’তি ৱদন্তি, সুট্ঠু উপপৰিক্খিতব্বং. ফলসচ্ছিকিৰিযা-পদতো পট্ঠায এৱ পাঠো গহেতব্বো, ফলসচ্ছিকিৰিযাযপি একেকম্পি একেকফলৱসেন পাৰাজিকং ৱেদিতব্বং.

ৰাগস্স পহানন্তিআদিত্তিকে কিলেসপ্পহানমেৱ ৱুত্তং, তং পন যস্মা মগ্গেন ৱিনা নত্থি. ততিযমগ্গেন হি ৰাগদোসানং পহানং, চতুত্থেন মোহস্স, তস্মা ‘‘ৰাগো মে পহীনো’’তিআদীনি ৱদতোপি পাৰাজিকং. ৰাগা চিত্তং ৱিনীৱৰণতাতিআদিত্তিকে লোকুত্তৰমেৱ ৱুত্তং, তস্মা ‘‘ৰাগা মে চিত্তং ৱিনীৱৰণ’’ন্তিআদীনি ৱদতো পাৰাজিকমেৱাতি. অকুপ্পধম্মত্তাতি কেচি উত্তৰৱিহাৰৱাসিনো. কস্মা ন হোতীতি চে? ‘‘ইতি জানামি, ইতি পস্সামী’’তি ৱত্তমানৱচনেনেৱ মাতিকাযং ৱুত্তত্তা. যদি এৱং পদভাজনে ‘‘সমাপজ্জিং, সমাপন্নো’’তিআদিনা ৱুত্তত্তা ‘‘অতীতত্তভাৱে সোতাপন্নোম্হী’’তি ৱদতোপি হোতূতি চে? ন, অঞ্ঞথা অত্থসম্ভৱতো. কথং? অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নৱসেন ৱত্তমানতা গহেতব্বাতি ঞাপনত্থং ৱুত্তং, ন অতীতত্তভাৱং. অতীতত্তভাৱো হি পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা ‘‘থুল্লচ্চয’’ন্তি ৱুত্তন্তি আচৰিযা.

২০০. ‘‘সচেপি ন হোতি, পাৰাজিকমেৱা’’তি অট্ঠানপৰিকপ্পৱসেন ৱুত্তং কিৰ. ‘‘ইতি ৱাচা তিৱঙ্গিকা’’তি ৱক্খতি. নত্থেতন্তি পুৰিমে সতি পচ্ছিমস্সাভাৱা সমাপজ্জিং, সমাপন্নোতি ইমেসং কিঞ্চাপি অত্থতো কালৱিসেসো নত্থি, ৱচনৱিসেসো পন অত্থি এৱ.

২০৭. উক্খেটিতোতি উত্তাসিতো. খিট উত্ৰাসনে.

সুদ্ধিকৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱত্তুকামৱাৰকথাৱণ্ণনা

ৱিঞ্ঞত্তিপথেতি ৱিজাননট্ঠানে, তেন ‘‘ৱিঞ্ঞত্তিপথমতিক্কমিত্ৱা ঠিতো ভিক্খু দিব্বায সোতধাতুযা সুত্ৱা জানাতি, ন পাৰাজিকন্তি দীপেতী’’তি ৱুত্তং. ঝানং কিৰ সমাপজ্জিন্তি এত্থ সো চে ‘‘এস ভিক্খু অত্তনো গুণদীপনাধিপ্পাযেন এৱং ৱদতী’’তি জানাতি, পাৰাজিকমেৱ. অঞ্ঞথা জানাতীতি চে? পাৰাজিকচ্ছাযা ন দিস্সতীতি আচৰিযো.

ৱত্তুকামৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অনাপত্তিভেদকথাৱণ্ণনা

অনুল্লপনাধিপ্পাযোতি যদি উল্লপনাধিপ্পাযো ভৱেয্য, দুক্কটমেৱাতি অপৰে. ‘‘তং পৰতো ‘নাৱুসো, সক্কা পুথুজ্জনেন অধিৱাসেতু’ন্তি ৱত্থুনা সংসন্দিত্ৱা গহেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

পদভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা

২২৫-৬. দুক্কৰ আগাৰ আৱটকাম অভিৰতিৱত্থূসু ‘‘যদি উল্লপনাধিপ্পাযো ভৱেয্য, পাৰাজিক’’ন্তি ৱদন্তি, কাৰণং পন দুদ্দসং, থুল্লচ্চযং ৱুত্তং ৱিয, ৱীমংসিতব্বং. যানেন ৱা ইদ্ধিযা ৱা গচ্ছন্তোপি পাৰাজিকং নাপজ্জতীতি পদসা গমনৱসেনেৱ কতিকায কতায যুজ্জতি. ‘‘অপুব্বংঅচৰিমং গচ্ছন্তোতি হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থং গণ্হন্তো ৱিয গচ্ছন্তো’’তি ৱুত্তং. উট্ঠেথ এথ গচ্ছামাতি এৱং সহগমনে পুব্বাপৰা গচ্ছন্তোপি নাপজ্জতীতি আচৰিযস্স তক্কো. ৱসন্তস্সাতি তথা ৱসন্তো চে উপাসকেন দিস্সতি, পাৰাজিকো হোতি. ‘‘ৰত্তিং ৱসিত্ৱা গচ্ছন্তো ন পাৰাজিকো’’তি ৱুত্তং. নানাৱেৰজ্জকাতি নানাজনপদৱাসিনো. সঙ্ঘলাভোতি যথাৱুড্ঢং অত্তনো পাপুণনকোট্ঠাসো.

২২৮. ইধাতি ‘‘কো নু খো’’তিআদিনা ৱুত্তে পঞ্হাকম্মে. ধম্মধাতু সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং.

২৩২. ন উপ্পটিপাটিযাতি ন সীহোক্কন্তৱসেন অনুস্সৰি. তস্মা অন্তৰাভৱভূতা একা এৱ জাতীতি পটিৱিজ্ঝতীতি অত্থো.

নিগমনৱণ্ণনা

২৩৩. চতুৱীসতীতি এত্থ মাতুঘাতকপিতুঘাতকঅৰহন্তঘাতকা ততিযপাৰাজিকং আপন্না. ভিক্খুনিদূসকো, লম্বিআদযো চ চত্তাৰো পঠমপাৰাজিকং আপন্না এৱাতি কত্ৱা কুতো চতুৱীসতীতি চে? ন, অধিপ্পাযাজাননতো. মাতুঘাতকাদযো হি চত্তাৰো ইধানুপসম্পন্না এৱ অধিপ্পেতা, লম্বিআদযো চত্তাৰো কিঞ্চাপি পঠমপাৰাজিকেন সঙ্গহিতা, যস্মা একেন পৰিযাযেন মেথুনধম্মপটিসেৱিনো ন হোন্তি, তস্মা ৱিসুং ৱুত্তা. ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতা’’তি এৱং ৱুত্তসংৱাসস্স অভব্বতামত্তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘যথা পুৰে তথা পচ্ছা’’তি. অঞ্ঞথা নেসং সমঞ্ঞাযপটিঞ্ঞাযভিক্খুভাৱোপি নত্থীতি আপজ্জতি.

চতুত্থপাৰাজিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডো

১. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৩৫. ‘‘ওক্কমন্তান’’ন্তি পাঠো. এত্থাহ – ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তি কাৰকো ইধ কস্মা ন নিদ্দিট্ঠোতি? অভি-নিদ্দেসেন ইমস্স সাপেক্খাভাৱদস্সনত্থং. কথং? কণ্ডুৱনাদিঅধিপ্পাযচেতনাৱসেন চেতেন্তস্স কণ্ডুৱনাদিউপক্কমেন উপক্কমন্তস্স, মেথুনৰাগৱসেন ঊৰুআদীসু দুক্কটৱত্থূসু, ৱণাদীসু থুল্লচ্চযৱত্থূসু চ উপক্কমন্তস্স সুক্কৱিস্সট্ঠিযা সতিপি ন সঙ্ঘাদিসেসো. মোচনস্সাদসঙ্খাতাধিপ্পাযাপেক্খাৱ সুক্কৱিস্সট্ঠি সতি উপক্কমে, ন অঞ্ঞথা ‘‘অনাপত্তি ন মোচনাধিপ্পাযস্সা’’তি ৱচনতো. তস্মা তদত্থদস্সনত্থং ইধ কাৰকো ন নিদ্দিট্ঠো, অঞ্ঞথা ‘‘যো পন ভিক্খু সঞ্চেতনিকং সুক্কৱিস্সট্ঠিং আপজ্জেয্যা’’তি কাৰকে নিদ্দিট্ঠে ‘‘চেতেতি ন উপক্কমতি মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি ৱুত্তৱচনৱিৰোধো. ‘‘সঞ্চেতনিকায সুক্কৱিস্সট্ঠিযা অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা’’তি ভুম্মে নিদ্দিট্ঠেপি সোৱ ৱিৰোধো আপজ্জতি, তস্মা তদুভযৱচনক্কমং অৱত্ৱা ‘‘সঞ্চেতনিকা সুক্কৱিস্সট্ঠি অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা’’তি ৱুত্তং. তত্থ নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনাভাৱতো হেতুত্থনিযমো ন কতো হোতি. তস্মিং অকতে সঞ্চেতনিকা সুক্কৱিস্সট্ঠি অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তি, উপক্কমে অসতি অনাপত্তীতি অযমত্থো দীপিতোতি ৱেদিতব্বং.

২৩৬-৭. সঞ্চেতনিকাতি এত্থ পঠমৱিগ্গহেন উপসগ্গস্স সাত্থকতা দস্সিতা, দুতিযেন ইকপচ্চযস্স. ৱাতপিত্তসেম্হৰুহিৰাদিআসযভেদতোতি অত্থো. ধাতূতি এত্থ ‘‘পথৱীধাতুআদযো চতস্সো, চক্খুধাতুআদযো ৱা অট্ঠাৰসা’’তি গণ্ঠিপদে লিখিতং. ৱত্থিসীসন্তি ৱত্থিপুটস্স সীসং. ‘‘অঙ্গজাতস্স মূলং অধিপ্পেতং, ন অগ্গসীস’’ন্তি ৱদন্তি. তথেৱাতি ‘‘নিমিত্তে উপক্কমতো’’তিআদিং গণ্হাতি. ততো মুচ্চিত্ৱাতি ‘‘ন সকলকাযতো, তস্মা পন ঠানা চুতমত্তে হোতূ’’তি গণ্ঠিপদে লিখিতং. ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি ইমিনা ন সমেতীতি চে? ততো দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থাতিআদি ৱুচ্চতি. তস্সত্থো – নিমিত্তে উপক্কমং কত্ৱা সুক্কং ঠানা চাৱেত্ৱা পুন ৱিপ্পটিসাৰৱসেন দকসোতোৰোহণং নিৱাৰেতুং অধিৱাসেমীতি. ততো বহি নিক্খমন্তে অধিৱাসেতুং ন সক্কা, তথাপি অধিৱাসনাধিপ্পাযেন অধিৱাসেত্ৱা অন্তৰা দকসোততো উদ্ধং নিৱাৰেতুং অসক্কুণেয্যতায ‘‘অনিক্খন্তে ৱা’’তি ৱুত্তং. কস্মা? ঠানা চুতঞ্হি অৱস্সং দকসোতং ওতৰতীতি অট্ঠকথাধিপ্পাযো গণ্ঠিপদাধিপ্পাযেন সমেতি. ততো মুচ্চিত্ৱাতি সকট্ঠানতো. সকসৰীৰতো হি বহি নিক্খন্তমেৱ হোতি, ততো ‘‘বহি নিক্খন্তে ৱা অনিক্খন্তে ৱা’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্য. যস্মা পন তম্হা তম্হা সৰীৰপদেসা চুতং অৱস্সং দকসোতং ওতৰতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি, ইমিনা চ আপত্তিযা পাকটকালং দস্সেতি, কিং ৱুত্তং হোতি? মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতো সুক্কং বহুতৰম্পি সৰীৰপদেসা চুতং তত্থ তত্থ লগ্গাৱসেসং যত্তকং একা খুদ্দকমক্খিকা পিৱেয্য, তত্তকে দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে সঙ্ঘাদিসেসাপত্তি. ৱুত্তঞ্হি কঙ্খাৱিতৰণিযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘দকসোতং অনোতিণ্ণেপি সঙ্ঘাদিসেসো’’তিআদি. তত্তকস্স বহি নিক্খমনং অসল্লক্খেন্তো ‘‘চেতেতি উপক্কমতি ন মুচ্চতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৱচনতো থুল্লচ্চযন্তি সঞ্ঞায দেসেন্তোপি ন মুচ্চতি, পস্সাৱম্পি ৱণ্ণতং পস্সিত্ৱা ৱত্থিকোসগতস্স পিচ্ছিলতায ৱা ঞত্ৱা সঙ্ঘাদিসেসতো ৱুট্ঠাতব্বং. অযমেত্থ ততিযত্থেৰৱাদে যুত্তি. সব্বাচৰিযা ইমে এৱ তযো থেৰা, তেসম্পি দকসোতোৰোহণং নিমিত্তে উপক্কমনন্তি অযং দুতিযো ৱিনিচ্ছযো সাধাৰণতো এত্থ, এৱং উপতিস্সত্থেৰো ৱদতি কিৰ.

ঠানা চুতঞ্হি অৱস্সং দকসোতং ওতৰতীতি কত্ৱা ‘‘ঠানা চাৱনমত্তেনেৱেত্থ আপত্তি ৱেদিতব্বা’’তি ৱুত্তং. দকসোতং ওতিণ্ণে এৱ আপত্তি. সুক্কস্স হি সকলং সৰীৰং ঠানং, অনোতিণ্ণে ঠানা চুতং নাম ন হোতীতি ৱীমংসিতব্বং. আভিধম্মিকত্তা থেৰস্স ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠি নাম ৰাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) কথাৱত্থুট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা সম্ভৱো চিত্তসমুট্ঠানো, ‘‘তং অসুচিং একদেসং মুখেন অগ্গহেসি, একদেসং অঙ্গজাতে পক্খিপী’’তি (পাৰা. ৫০৩) ৱচনতো উতুসমুট্ঠানো চ দিস্সতি, সো চ খো অৱীতৰাগস্সেৱ ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো যং অৰহতো অসুচি মুচ্চেয্যা’’তি (মহাৱ. ৩৫৩; কথা. ৩১৩) ৱচনতো. পৰূপাহাৰট্ঠকথাযং ‘‘অত্থি তস্স আসযোতি তস্স সুক্কস্স উচ্চাৰপস্সাৱানং ৱিয পতিট্ঠানোকাসো অত্থী’’তি (কথা. অট্ঠ. ৩০৯) চনতো তস্স আসযোতি সিদ্ধং. পাকতিকচিত্তসমুট্ঠানৰূপং ৱিয অসংসট্ঠত্তা, নিক্খমনতো চ ‘‘ৱত্থিসীসং, কটি, কাযো’’তি তিধা সুক্কস্স ঠানং পকপ্পেন্তি আচৰিযা. সপ্পৱিসং ৱিয তং দট্ঠব্বং, ন চ ৱিসস্স ঠাননিযমো, কোধৱসেন ফুসন্তস্স হোতি, এৱমস্স ন চ ঠাননিযমো, ৰাগৱসেন উপক্কমন্তস্স হোতীতি তক্কো.

খোভকৰণপচ্চযো নাম ভেসজ্জসেনাসনাহাৰাদিপচ্চযো. সংসগ্গভেদতোপীতি এতেসু দ্ৱীহিপি তীহিপি. পহীনৱিপল্লাসত্তাতি এত্থ যং কিঞ্চি সুপিনন্তেন সেক্খপুথুজ্জনা পস্সন্তি, তং সব্বং ৱিপল্লত্থং অভূতমেৱাতি আপজ্জতি. ততো ‘‘যং পন পুব্বনিমিত্ততো পস্সতি. তং একন্তসচ্চমেৱ হোতী’’তি ইদং ৱিৰুজ্ঝতি, তস্মা ন ৱিসযং সন্ধায ৱুত্তং. সো হি সচ্চো ৱা হোতি, অলিকো ৱাতি কত্ৱা তঞ্চে সন্ধায ৱুত্তং সিযা, ‘‘অসেক্খা পহীনৱিপল্লাসত্তা সচ্চমেৱ পস্সন্তি, নাসচ্চ’’ন্তি ৱত্তব্বং সিযা. কিন্তু দস্সনং সন্ধায ৱুত্তং. তঞ্হি অভূতং, অপস্সন্তোপি হি পস্সন্তো ৱিয অসুণন্তোপি সুণন্তো ৱিয অমুনন্তোপি মুনন্তো ৱিয হোতি. সচ্চম্পি ৱিপস্সতীতি নো তক্কোতি আচৰিযো. তং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং ন হোতি, আগন্তুকপচ্চুপ্পন্নং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং সন্ধায ৱুত্তং. কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তভূতানি হি ৰূপনিমিত্তাদীনি ভৱঙ্গস্স আৰম্মণানি হোন্তি এৱ. তত্থ কম্মনিমিত্তমতীতমেৱ, গতিনিমিত্তং থোকং কালং পচ্চুপ্পন্নং সিযা.

ঈদিসানীতি পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বপৰিকপ্পিতাগন্তুকপচ্চুপ্পন্নৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণানি, ৰাগাদিসম্পযুত্তানি চাতি অত্থো. মক্কটস্স নিদ্দা লহুপৰিৱত্তা হোতি. সো হি ৰুক্খসাখতো পতনভযা অভিক্খণং উম্মীলতি চ সুপতি চ. মনুস্সা কিঞ্চাপি পুনপ্পুনং উম্মীলন্তি সুব্যত্ততৰং পটিবুদ্ধা ৱিয পস্সন্তি, অথ খো পটিবুদ্ধানং পুনপ্পুনং ভৱঙ্গোতৰণং ৱিয সুপিনকালেপি তেসং ভৱঙ্গোতৰণং হোতি, যেন ‘‘সুপতী’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘ভৱঙ্গচিত্তেন হি সুপতী’’তি ৱচনতো ভৱঙ্গোতৰণং কৰজকাযস্স নিৰুস্সাহসন্তভাৱূপনিস্সযত্তা ‘‘নিদ্দা’’তি ৱুচ্চতি. সা কৰজকাযস্স দুব্বলভাৱেন সুপিনদস্সনকালে ভৱঙ্গতো উত্তৰণে সতিপি নিৰুস্সাহসন্তভাৱপ্পত্তিযা ‘‘পৱত্ততী’’তি চ ৱুচ্চতি, যতো সত্তা ‘‘পটিবুদ্ধা’’তি ন ৱুচ্চন্তি, কৰজকাযস্স নিৰুস্সাহসন্তসভাৱপ্পত্তিতো চ তন্নিস্সিতং হদযৱত্থু ন সুপ্পসন্নং হোতি, ততো তন্নিস্সিতাপি চিত্তপ্পৱত্তি অসুপ্পসন্নৱট্টিনিস্সিতদীপপ্পভা ৱিয. তেনেৱ অট্ঠকথাযং ‘‘স্ৱাযং দুব্বলৱত্থুকত্তা চেতনায পটিসন্ধিং আকড্ঢিতুং অসমত্থো’’তিআদি ৱুত্তং.

গণ্ঠিপদে পন ‘‘দুব্বলৱত্থুকত্তাতি সুপিনে উপট্ঠিতং নিমিত্তম্পি দুব্বল’’ন্তি লিখিতং. তং অনেকত্থং সব্বম্পি নিমিত্তং হোতি, ন চ দুব্বলাৰম্মণৱত্থুকত্তা চেতনা, তায চিত্তপ্পৱত্তি দুব্বলা অতীতানাগতাৰম্মণায, পঞ্ঞত্তাৰম্মণায ৱা অদুব্বলত্তা, অৱত্থুকায দুব্বলভাৱো ন যুজ্জতি চেতনায অৱত্থুকায ভাৱনাপভাৱাযাতিৰেকবলসব্ভাৱতো. ভাৱনাবলসমপ্পিতঞ্হি চিত্তং অৰূপম্পি সমানং অতিভাৰিযম্পি কৰজকাযং গহেত্ৱা একচিত্তক্খণেনেৱ ব্ৰহ্মলোকং পাপেত্ৱা ঠপেতি. তপ্পটিভাগং অনপ্পিতম্পি কামাৱচৰচিত্তং কৰজকাযং আকাসে লঙ্ঘনসমত্থং কৰোতি, পগেৱেতৰং. কিং পনেত্থ তং অনুমানকাৰণং, যেন চিত্তস্সেৱ আনুভাৱোতি পঞ্ঞাযেয্য চিত্তানুভাৱেন ৱা লদ্ধাসেৱনাদিকিৰিযাৱিসেসনিব্বত্তিদস্সনতো, তস্মা দুব্বলৱত্থুকত্তাতি দুব্বলহদযৱত্থুকত্তাতি আচৰিযস্স তক্কো. অত্তনো মন্দতিক্খাকাৰেন তন্নিস্সিতস্স চিত্তস্স মন্দতিক্খভাৱনিপ্ফাদনসমত্থঞ্চে, হদযৱত্থু চক্খুসোতাদিৱত্থু ৱিয ইন্দ্ৰিযং ভৱেয্য, ন চেতং ইন্দ্ৰিযং. যতো ধম্মসঙ্গহে উপাদাযৰূপপাড়িযং উদ্দেসাৰহং ন জাতং. অনিন্দ্ৰিযত্তা হি তং কাযিন্দ্ৰিযস্স অনন্তৰং ন উদ্দিট্ঠং, ৱত্থুৰূপত্তা চ অৱত্থুৰূপস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স অনন্তৰম্পি ন উদ্দিট্ঠং, তস্মা যং ৱুত্তং ‘‘তস্স অসুপ্পসন্নত্তা তন্নিস্সিতা চ চিত্তপ্পৱত্তি অসুপ্পসন্না হোতী’’তি, তং ন সিদ্ধন্তি চে? সিদ্ধমেৱ অনিন্দ্ৰিযানম্পি সপ্পাযাসপ্পাযউতুআহাৰাদীনং পচ্চযানং সমাযোগতো, চিত্তপ্পৱত্তিযা ৱিকাৰদস্সনতো, পচ্চক্খত্তা চ. যস্মা অপ্পটিবুদ্ধোপি পটিবুদ্ধং ৱিয অত্তানং মঞ্ঞতীতি. এত্তাৱতা কৰজকাযস্স নিৰুস্সাহসন্তভাৱাকাৰৱিসেসো নিদ্দা নাম. সা চিত্তস্স ভৱঙ্গোতৰণাকাৰৱিসেসেন হোতি, তায সমন্নাগতো সত্তো ভৱঙ্গতো উত্তিণ্ণো সুপিনং পস্সতি, সো ‘‘কপিমিদ্ধপৰেতো’’তি ৱুচ্চতি, সো সুত্তো অপ্পটিবুদ্ধো হোতীতি অযমত্থো সাধিতো হোতি.

যস্মা ভৱঙ্গৱাৰনিৰন্তৰতায অচ্চন্তসুত্তো নাম হোতি, তস্মা ‘‘যদি তাৱ সুত্তো পস্সতি, অভিধম্মৱিৰোধো আপজ্জতী’’তিআদি ৱুত্তং. যস্মা পন নিদ্দাক্খণে ন পটিবুদ্ধো নাম হোতি, তস্মা ‘‘অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি, ৱিনযৱিৰোধো’’তিআদি ৱুত্তং, যস্মা চ অখীণনিদ্দো, অনোতিণ্ণভৱঙ্গো চ অত্থি, তস্মা ‘‘কপিমিদ্ধপৰেতো পস্সতী’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞথা অযং নেৱ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো, অত্তনা তং নিদ্দং অনোক্কন্তো আপজ্জেয্য. এত্তাৱতা চ অভিধম্মো, ৱিনযো, নাগসেনত্থেৰৱচনং যুত্তি চাতি সব্বং অঞ্ঞমঞ্ঞসংসন্দিতং হোতি. তত্থ কপিমিদ্ধপৰেতোতি ভৱঙ্গতো উত্তিণ্ণনিদ্দাপৰেতো. সা হি ইধ কপিমিদ্ধং নাম. ‘‘তত্থ কতমং মিদ্ধং? যা কাযস্স অকল্যতা অকম্মঞ্ঞতা…পে… সুপনং, ইদং ৱুচ্চতি মিদ্ধ’’ন্তি (ধ. স. ১১৬৩) এৱমাগতং. ইদঞ্হি অৰূপং, ইমস্স ফলভূতো কৰজকাযস্স অকল্যতা’পচলাযিকাসুপি নিদ্দাৱিসেসো কাৰণোপচাৰেন ‘‘কপিমিদ্ধ’’ন্তি পৱুচ্চতি. যঞ্চেৱ ‘‘কপিমিদ্ধপৰেতো খো, মহাৰাজ, সুপিনং পস্সতী’’তি (মি. প. ৫.৩.৫ থোকং ৱিসদিসং) ৱুত্তন্তি.

যং তং আপত্তিৱুট্ঠানন্তি এত্থ যেন ৱিনযকম্মেন ততো ৱুট্ঠানং হোতি, তং ইধ আপত্তিৱুট্ঠানং নাম. অৱযৱে সমূহৱোহাৰেন ৱাতি এত্থ সাখচ্ছেদকো ৰুক্খচ্ছেদকোতি ৱুচ্চতীতিআদি নিদস্সনং, ৱেদনাক্খন্ধাদি ৰুড়্হীসদ্দস্স নিদস্সনং. ন চ মযাতি ৱীমংসনপদস্স তস্স কিৰিযং সন্ধায, মোচনে চ সন্নিট্ঠানং সন্ধায মুচ্চনপকতিযা চাতি ৱুত্তং.

২৪০. গেহন্তি পঞ্চকামগুণা. ৱনভঙ্গিযন্তি পাভতিকং. সম্পযুত্তসুখৱেদনামুখেন ৰাগোৱ ‘‘অস্সাদো’’তি ৱুত্তো. সুপন্তস্স চাতি ইদং কপিমিদ্ধপৰেতো ৱিয ভৱঙ্গসন্ততিং অৱিচ্ছিন্দিত্ৱা সুপন্তং সন্ধায ৱুত্তন্তি, ৱীমংসিতব্বং. জগ্গনত্থাযাতি সোধনত্থায.

২৬৬. ‘‘দাৰুধীতলিকলেপচিত্তানং অঙ্গজাতপটিনিজ্ঝানেপি দুক্কট’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘উপ্পন্নে পৰিড়াহে মোচনৰাগজো’’তি লিখন্তি. ৱালিকায ৱা ‘‘হত্থিকামং নস্সতী’’তি এত্থ ৱিয ‘‘আপত্তি ত্ৱ’’ন্তি সব্বত্থ পাঠো. ‘‘এহি মে ত্ৱং, আৱুসো সামণেৰ, অঙ্গজাতং গণ্হাহী’’তি আগতত্তা ‘‘ৱচীকম্ম’’ন্তিপি ৱত্তুং যুত্তং ৱিয দিস্সতি. এৱং সন্তে অঞ্ঞং ‘‘এৱং কৰোহী’’তি আণত্তিযাপি আপত্তি সিযাতি সঙ্কৰং হোতি. তস্মা ন ৱুত্তন্তি গহেতব্বন্তি কেচি.

২৬৭. ‘‘পুপ্ফাৱলিযং সাসৱড়িয’’ন্তি দুৱিধো কিৰ.

সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৭০. ‘‘ওতিণ্ণো’’তি ইমিনাস্স সেৱনাধিপ্পাযতা দস্সিতা. ‘‘ৱিপৰিণতেন চিত্তেন মাতুগামেন সদ্ধি’’ন্তি ইমিনাস্স ৱাযামো দস্সিতো. ‘‘সদ্ধি’’ন্তি হি পদং সংযোগং দীপেতি, সো চ পযোগো সমাগমো অল্লীযনং. কেন চিত্তেন? ৱিপৰিণতেন চিত্তেন, ন পত্তপটিগ্গহণাধিপ্পাযাদিনাতি অধিপ্পাযো. ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি ইমিনাস্স ৱাযমতো ফস্সপটিৱিজাননা দস্সিতা হোতি. ৱাযমিত্ৱা ফস্সং পটিৱিজানন্তো হি সমাপজ্জতি নাম. এৱমস্স তিৱঙ্গসম্পত্তি দস্সিতা হোতি. অথ ৱা ওতিণ্ণো. কেন? ৱিপৰিণতেন চিত্তেন যক্খাদিনা সত্তো ৱিয. উপযোগত্থে ৱা এতং কৰণৱচনং. ওতিণ্ণো ৱিপৰিণতং চিত্তং কূপাদিং ৱিয সত্তো. অথ ৱা ‘‘ৰাগতো উত্তিণ্ণো ভৱিস্সামী’’তি ভিক্খুভাৱং উপগতো, ততো উত্তিণ্ণাধিপ্পাযতো ৱিপৰিণতেন চিত্তেন হেতুভূতেন তমেৱ ৰাগং ওতিণ্ণো. মাতুগামেন অত্তনো সমীপং আগতেন, অত্তনা উপগতেন ৱা. এতেন মাতুগামস্স সাৰত্ততা ৱা হোতু ৱিৰত্ততা ৱা, সা ইধ অপ্পমাণা, ন ভিক্খুনীনং কাযসংসগ্গে ৱিয উভিন্নং সাৰত্ততায পযোজনং অত্থি.

কাযসংসগ্গন্তি উভিন্নং কাযানং সম্পযোগং. পদভাজনে পন ‘‘সমাপজ্জেয্যাতি অজ্ঝাচাৰো ৱুচ্চতী’’তি ৱুত্তং, তং সমাপজ্জনং সন্ধায, ন কাযসংসগ্গং. কাযসংসগ্গস্স সমাপজ্জনা হি ‘‘অজ্ঝাচাৰো’’তি ৱুচ্চতি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘যো সো কাযসংসগ্গো নাম, সো অত্থতো অজ্ঝাচাৰো হোতী’’তি ৱুত্তং, তং পৰতো পাড়িযং ‘‘সেৱনাধিপ্পাযো, ন চ কাযেন ৱাযমতি, ফস্সং পটিৱিজানাতি, অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ২৭৯) ৱুত্তলক্খণেন ৱিৰুজ্ঝতীতি. ফস্সপটিৱিজাননায হি সংসগ্গো দীপিতো. সো চে অজ্ঝাচাৰো হোতি, কথং অনাপত্তি হোতীতি. সুৱুত্তমেতং, কিন্তু ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদং উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘অজ্ঝাচাৰো ৱুচ্চতী’’তি উভিন্নম্পি পদানং সামঞ্ঞভাজনীযত্তা, সমাপজ্জিতব্বাভাৱে সমাপজ্জনাভাৱেন ‘‘সো অত্থতো অজ্ঝাচাৰো হোতী’’তি ৱুত্তং সিযা.

‘‘হত্থগ্গাহং ৱা’’তি এত্থ হত্থেন সব্বোপি উপাদিন্নকো কাযো সঙ্গহিতো, ন ভিন্নসন্তানো তপ্পটিবদ্ধো হত্থালঙ্কাৰাদি. ৱেণিগ্গহণেন অনুপাদিন্নকো অভিন্নসন্তানো কেসলোমনখদন্তাদিকো কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানো গহিতোতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱাহ অট্ঠকথাযং ‘‘অনুপাদিন্নকেনপি কেনচি কেসাদিনা উপাদিন্নকং ৱা অনুপাদিন্নকং ৱা ফুসন্তোপি সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতিযেৱা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৭৪). তেন অনুপাদিন্নকানম্পি কেসলোমাদীনং অঙ্গভাৱো ৱেদিতব্বো. এৱং সন্তেপি ‘‘ফস্সং পটিজানাতীতি তিৱঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো. ফস্সস্স অপ্পটিৱিজাননতো দুৱঙ্গসম্পত্তিযা দুক্কট’’ন্তি ইমিনা পাড়িঅট্ঠকথানযেন ৱিৰুজ্ঝতীতি চে? ন, তদত্থজাননতো. ফুট্ঠভাৱঞ্হি পটিৱিজানন্তোপি ফস্সং পটিৱিজানাতি নাম, অযমেকো অত্থো, তস্মা মাতুগামস্স, অত্তনো চ কাযপৰিযাপন্নানং কেসাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞং ফুট্ঠভাৱং ফুসিত্ৱা তং সাদিযনং ফস্সং পটিৱিজানাতি নাম, ন কাযৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিযা এৱ. অনেকন্তিকঞ্হেত্থ কাযৱিঞ্ঞাণং. মাতুগামস্স উপাদিন্নকেন কাযেন, অনুপাদিন্নকেন ৱা কাযেন ভিক্খুনো উপাদিন্নককাযে ফুট্ঠে পসন্নকাযিন্দ্ৰিযো চে হোতি, তস্স কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তেনেৱ ফস্সং পটিৱিজানাতি নাম সো হোতি. অনুপাদিন্নককাযো, লোলুপ্পো অপ্পসন্নকাযিন্দ্ৰিযো ৱা হোতি, তিমিৰৱাতেন উপহতকাযো ৱা তস্স কাযৱিঞ্ঞাণং নুপ্পজ্জতি. ন চ তেন ফস্সং পটিৱিজানাতি নাম, কেৱলং সেৱনাধিপ্পাযেন ৱাযমিত্ৱা কাযসংসগ্গং সমাপজ্জন্তো ফস্সং পটিৱিজানাতি নাম মনোৱিঞ্ঞাণেন, তেন ৱুত্তং ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যাতি ইমিনাস্স ৱাযমতো ফস্সপটিৱিজাননা দস্সিতা’’তি. অপৰোপি ভিক্খু মাতুগামস্স কাযপটিবদ্ধেন ৱা নিস্সগ্গিযেন ৱা ফুট্ঠো কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পাদেন্তেন ফস্সং পটিৱিজানাতি নাম, তস্মা ৱুত্তং ‘‘অনেকন্তিকঞ্হেত্থ কাযৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি. অপৰো ৱত্থং পাৰুপিত্ৱা নিদ্দাযন্তং মাতুগামং কাযসংসগ্গৰাগেন ৱত্থস্স উপৰিভাগে সণিকং ফুসন্তো ৱত্থন্তৰেন নিক্খন্তলোমসম্ফস্সং অপ্পটিৱিজানন্তোপি সেৱনাধিপ্পাযো কাযেন ৱাযমিত্ৱা ফস্সং পটিৱিজানাতি নাম, সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জতি. ‘‘নীলং ঘট্টেস্সামীতি কাযং ঘট্টেতি, সঙ্ঘাদিসেসো’’তি হি ৱুত্তং. অযং দুতিযো অত্থো. এৱং অনেকত্থত্তা, এৱং দুৱিঞ্ঞেয্যাধিপ্পাযতো চ মাতিকাট্ঠকথাযং ফস্সপটিৱিজাননং অঙ্গন্ত্ৱেৱ ন ৱুত্তং. তস্মিঞ্হি ৱুত্তে ঠানমেতং ৱিজ্জতি, যং ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জিত্ৱাপি নখেন লোমেন সংসগ্গো দিট্ঠো, ন চ মে লোমঘট্টনেন কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং, তিমিৰৱাতথদ্ধগত্তো চাহং ন ফস্সং পটিৱিজানামীতি অনাপন্নসঞ্ঞী সিযাতি ন ৱুত্তং, অপিচ ‘‘ফস্সং পটিৱিজানাতি, ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতী’’তি চ এতেসং পদানং অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযং দস্সেত্ৱা সো পঞ্ঞাপেতব্বো. এত্তাৱতা ন তদত্থজাননতোতি কাৰণং ৱিত্থাৰিতং হোতি.

পদভাজনীযৱণ্ণনা

২৭১. ‘‘ৰত্তং চিত্তং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতং ৱিপৰিণত’’ন্তি কিঞ্চাপি সামঞ্ঞেন ৱুত্তং, ৱিনীতৱত্থূসু ‘‘মাতুযা মাতুপেমেন আমসতি…পে… আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তত্তা কাযসংসগ্গৰাগেনেৱ ৰত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তথা ‘‘মাতুগামো নাম মনুস্সিত্থী’’তি কিঞ্চাপি অৱিসেসেন ৱুত্তং, অথ খো অৱিনট্ঠিন্দ্ৰিযাৱ মনুস্সিত্থী ইধাধিপ্পেতা ‘‘মতিত্থিযা কাযসংসগ্গং সমাপজ্জি…পে… আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৱুত্তত্তা. ‘‘মনুস্সিত্থী’’তি এত্তাৱতা সিদ্ধে ‘‘ন যক্খী ন পেতী ন তিৰচ্ছানগতা’’তি ৱচনং অৱিনট্ঠিন্দ্ৰিযাপি ন সব্বা মনুস্সৱিগ্গহা ইত্থী ইধ মনুস্সিত্থী নাম. যক্খিআদযো হি অত্তনো জাতিসিদ্ধেন ইদ্ধিৱিসেসেন ইজ্ঝন্তিযো মনুস্সৱিগ্গহাপি হোন্তীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. তাসু যক্খী থুল্লচ্চযৱত্থু হোতি ৱিনীতৱত্থূসু যক্খিযা কাযসংসগ্গেন থুল্লচ্চযস্স ৱুত্তত্তা. তদনুলোমত্তা পেতিত্থী, দেৱিত্থী চ থুল্লচ্চযৱত্থু. তিৰচ্ছানগতিত্থী দুক্কটৱত্থু. তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহিত্থী চ থুল্লচ্চযৱত্থুমেৱাতি একে. ৱিভঙ্গে পন ‘‘মনুস্সিত্থী চ হোতি মনুস্সিত্থিসঞ্ঞী’’তি পাড়িযা অভাৱেন ‘‘ইত্থী চ হোতি যক্খিসঞ্ঞী’’তিআদিৱচনে সতি যক্খিআদীনং অনিত্থিতাপসঙ্গতো, ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী’’তিআদিম্হি যক্খিআদীনং অন্তোকৰণে সতি তাসং সঙ্ঘাদিসেসৱত্থুভাৱপ্পসঙ্গতো চ যক্খিআদযো ন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. একে পন ‘‘ৱিনীতৱত্থুম্হি ‘অঞ্ঞতৰো ভিক্খু তিৰচ্ছানগতিত্থিযা কায…পে… দুক্কটস্সা’তি এত্থ অমনুস্সৱিগ্গহা পাকতিকতিৰচ্ছানগতিত্থী অধিপ্পেতা, তস্মা দুক্কটং ৱুত্তং. ‘ইত্থী চ হোতি তিৰচ্ছানগতসঞ্ঞীতি তিৰচ্ছানগতা চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী’তিআদিৱাৰেসুপি পাকতিকতিৰচ্ছানগতোৱ অধিপ্পেতো, সো চ তিৰচ্ছানগতপুৰিসোৱ. তেনেৱ দুট্ঠুল্লৱাচাঅত্তকআমপাৰিচৰিযসিক্খাপদেসু মনুস্সপুৰিসপটিসংযুত্তৱাৰা ৱিয তিৰচ্ছানপটিসংযুত্তৱাৰাপি নাগতা’’তি ৱদন্তি. তথা পণ্ডকোতি ইধ মনুস্সপণ্ডকোৱ, পুৰিসোতি চ ইধ মনুস্সপুৰিসোৱ আগতো, তস্মা অমনুস্সিত্থী অমনুস্সপণ্ডকো অমনুস্সপুৰিসো তিৰচ্ছানগতিত্থী তিৰচ্ছানগতপণ্ডকো মনুস্সামনুস্সতিৰচ্ছানগতউভতোব্যঞ্জনকা চাতি অট্ঠ জনা ইধ নাগতা, তেসং ৱসেন ৱত্থুসঞ্ঞাৱিমতিভেদৱসেন আপত্তিভেদাভেদৱিনিচ্ছযো, অনাগতৱাৰগণনা চ অসম্মুয্হন্তেন ৱেদিতব্বা, তথা তেসং দুকমিস্সকাদিৱাৰা, আপত্তিঅনাপত্তিভেদৱিনিচ্ছযো চ. ‘‘তত্থ অমনুস্সপণ্ডকঅমনুস্সপুৰিসতিৰচ্ছানগতিত্থিতিৰচ্ছানগতপণ্ডকাতি চত্তাৰো দুক্কটৱত্থুকা, অমনুস্সিত্থিমনুস্সউভতোব্যঞ্জনকা থুল্লচ্চযৱত্থুকা, অমনুস্সউভতোব্যঞ্জনকা তিৰচ্ছানগতউভতোব্যঞ্জনকা দুক্কটৱত্থুকা, পাড়িযং পন অমনুস্সিত্থিযা অনাগতত্তা অমনুস্সপণ্ডকা, উভতোব্যঞ্জনকা পুৰিসা চ নাগতা. তিৰচ্ছানগতিত্থিপণ্ডকউভতোব্যঞ্জনকা তিৰচ্ছানগতপুৰিসেন সমানগতিকত্তা নাগতা, মনুস্সউভতোব্যঞ্জনকো মনুস্সপণ্ডকেন সমানগতিকত্তা অনাগতো’’তি ৱদন্তি. অট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮১) পন ‘‘নাগমাণৱিকাযপি সুপণ্ণমাণৱিকাযপি কিন্নৰিযাপি গাৱিযাপি দুক্কটমেৱা’’তি ৱুত্তত্তা তদেৱ পমাণতো গহেতব্বং.

তত্ৰাযং ৱিচাৰণা – ‘‘ন, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতস্স নিসিন্নপৰিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ১৮৩) এত্থ ‘‘তিৰচ্ছানগতোতি যস্স উপসম্পদা পটিক্খিত্তা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহো পাকতিকতিৰচ্ছানগততো ৱিসিট্ঠো, তথা যক্খপেততিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহানং ‘‘তিৰচ্ছানগতস্স চ দুক্খুপ্পত্তিযং অপিচ দুক্কটমেৱা’’তি এত্থ ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা চ ‘‘পতনৰূপং পমাণং, ন মৰণৰূপ’’ন্তি এত্থ আপত্তিৱিসেসৱচনতো চ ‘‘উভতো অৱস্সুতে যক্খস্স ৱা পেতস্স ৱা পণ্ডকস্স ৱা তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহস্স ৱা অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং কাযেন কাযং আমসতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (পাচি. ৬৬১) সামঞ্ঞেন ৱচনতো চ সো ৱিসিট্ঠোতি সিদ্ধং. ৱিসিট্ঠত্তা চ তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহিত্থিযা কাযসংসগ্গং সমাপজ্জন্তস্সাতি ৱিসেসো হোতি, তস্মা তত্থ আপত্তিৱিসেসেন ভৱিতব্বং. যদি কাযসংসগ্গসিক্খাপদে তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহিত্থীপি অধিপ্পেতা, ৰূপসামঞ্ঞেন সঞ্ঞাৱিৰাগত্তাসম্ভৱতো দুট্ঠুল্লৱাচাঅত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদেসুপি সা ৱত্তব্বা ভৱেয্য, সা চানাগতা. সৰূপেন সংখিত্তৱাৰত্তা নাগতাতি চে? ইত্থী চ হোতি তিৰচ্ছানগতো চ উভিন্নং ইত্থিসঞ্ঞীতি ইধ আগতত্তা পুৰিসলিঙ্গনিদ্দেসো ন যুজ্জতি, তস্মা তিৰচ্ছানগতপুৰিসো চ ইধ আগতো, তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহিত্থিযা পাড়িযং অনাগতাযপি দুক্কটমেৱ অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তাতি ইমস্স ৱচনস্স কাৰণচ্ছাযা পৰিযেসিতব্বাতি অধিপ্পাযো. ইদং ন যুজ্জতি. কস্মা? ইত্থীনং, পুৰিসানঞ্চ একতো ৱচনে পুৰিসলিঙ্গসব্ভাৱতো. ইধ তিৰচ্ছানগতপুৰিসপণ্ডকিত্থিযো তিস্সোপি একতো সম্পিণ্ডেত্ৱা ‘‘তিৰচ্ছানগতো’’তি ৱুত্তং.

তত্থ চ মনুস্সৱিগ্গহামনুস্সৱিগ্গহেসু ইত্থিপণ্ডকপুৰিসসঞ্ঞিতা যথাসম্ভৱং ৱেদিতব্বা. দুট্ঠুল্লৱাচাদিসিক্খাপদদ্ৱযে ৱাৰানং সংখিত্তত্তা পুৰিসতিৰচ্ছানগতাদযো নাগতা. যথাৱুত্তেসু আপত্তি, তথা তত্থাপি. অঞ্ঞথা পুৰিসং ওভাসন্তস্স চ অনাপত্তীতি পণ্ডকং ওভাসন্তস্স চ থুল্লচ্চযন্তি মাতিকাট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তস্মা তে ৱাৰা সংখিত্তাতি পঞ্ঞাযন্তীতি. ৱিসেসো চ পণ্ডকে, পুৰিসে, তিৰচ্ছানগতে চ ইত্থিসঞ্ঞিস্স অত্থি, তথাপি তত্থ দুক্কটং ৱুত্তং, তস্মা অট্ঠকথাযং ৱুত্তমেৱ পমাণন্তি দ্ৱিন্নমেতেসং ৱাদানং যত্থ যুত্তি ৱা কাৰণং ৱা অতিৰেকং দিস্সতি, তং ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বন্তি আৰিচযো. এৱৰূপেসু ঠানেসু সুট্ঠু ৱিচাৰেত্ৱা কথেতব্বং.

তত্থ পাড়িযং আগতৱাৰগণনা তাৱ এৱং সঙ্খেপতো ৱেদিতব্বা – ইত্থিমূলকা পঞ্চ ৱাৰা পণ্ডকপুৰিসতিৰচ্ছানগতমূলকা চ পঞ্চ পঞ্চাতি ৱীসতি ৱাৰা একমূলকা, তথা দুমূলকা ৱীসতি, মিস্সকমূলকা ৱীসতীতি সট্ঠি ৱাৰা, তানি তীণি ৱীসতিকানি হোন্তি. একেকস্মিং ৱীসতিকে একেকমূলৱাৰং গহেত্ৱা কাযেন কাযপটিবদ্ধৱাৰা তযো ৱুত্তা. সেসা সত্তপঞ্ঞাস ৱাৰা সংখিত্তা, তথা কাযপটিবদ্ধেন কাযৱাৰা তযো ৱুত্তা, সেসা সংখিত্তা, এৱং কাযপটিবদ্ধেন কাযপটিবদ্ধৱাৰেপি নিস্সগ্গিযেন কাযৱাৰেপি নিস্সগ্গিযেন কাযপটিবদ্ধৱাৰেপি নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযৱাৰেপি তযো তযো ৱাৰা ৱুত্তা, সেসা সংখিত্তা. এৱং ছন্নং তিকানং ৱসেন অট্ঠাৰস ৱাৰা আগতাতি সৰূপতো ৱুত্তা, সেসা দ্ৱেচত্তালীসাধিকানি তীণি ৱাৰসতানি সংখিত্তানি. ততো পৰং মাতুগামস্স সাৰত্তপক্খে কাযেন কাযন্তি একমেকং ৱড্ঢেত্ৱা পুব্বে ৱুত্তা অট্ঠাৰস ৱাৰা আগতাতি একৱীসতি ৱাৰা সৰূপেন আগতা, নৱনৱুতাধিকানি তীণি ৱাৰসতানি সংখিত্তানি. ততো পৰং আপত্তানাপত্তিদীপকা চত্তাৰো সেৱনাধিপ্পাযমূলকা চত্তাৰো মোক্খাধিপ্পাযমূলকাতি দ্ৱে চতুক্কা আগতা.

তত্থাযং ৱিসেসো – যদিদং মাতিকায পৰামসনপদং, তেন যস্মা আমসনাদীনি ছুপনপৰিযোসানানি দ্ৱাদসপি পদানি গহিতানি, তস্মা পদুদ্ধাৰং অকত্ৱা ‘‘আমসনা পৰামসনং ছুপন’’ন্তি আহ. পৰামসনং নাম আমসনা. ‘‘ছুপন’’ন্তি হি ৱুত্তে পৰামসনম্পি ৱিসুং একত্তং ভৱেয্যাতি ৱেদিতব্বং. ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী চাতি ইমস্মিং পঠমৱাৰে এৱ দ্ৱাদসপি আমসনাদীনি যোজেত্ৱা দস্সিতানি. ততো পৰং আদিম্হি দ্ৱে পদানীতি চত্তাৰি পদানি আগতানি, ইতৰানি সংখিত্তানীতি ৱেদিতব্বানি. নিস্সগ্গিযেন কাযৱাৰাদীসু পন সব্বাকাৰেন অলাভতো আমসনমেৱেকং আগতং, নেতৰানি. ‘‘সঞ্চোপেতি হৰতী’’তি পাঠো, সঞ্চোপেতি চ. গণ্ঠিপদেসু পন ‘‘পুৰিমনযেনেৱাতি ৰজ্জুৱত্থাদীহি পৰিক্খিপনে’’তি চ পচ্ছা ‘‘পুৰিমনযেনেৱাতি সম্মসনা হোতী’’তি চ ‘‘ৱেণিগ্গাহে আপত্তিযা পঞ্ঞত্তত্তা লোমফুসনেপি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি চ ‘‘তং পকাসেতুং উপাদিন্নকেন হীতিআদি ৱুত্ত’’ন্তি চ লিখিতং.

যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসেতি ইমস্মিংযেৱ যথানিদ্দিট্ঠে নিদ্দেসে. ‘‘সদিসং অগ্গহেসী’’তি ৱুত্তে তাদিসং অগ্গহেসীতি গৰুকং তত্থ কাৰযেতি অত্থো, কাযসংসগ্গৱিভঙ্গে ৱাতি অত্থো. ইতৰোপি কাযপটিবদ্ধছুপনকো. গহণে চাতি গহণং ৱা. ৱিৰাগিতেতি ৱিৰদ্ধে. সাৰত্তন্তি কাযসংসগ্গৰাগেন ৰত্তং, অত্তনা অধিপ্পেতন্তি অত্থো. ‘‘মাতুভগিনিআদিৱিৰত্তং গণ্হিস্সামী’’তি ৱিৰত্তং ঞাতিপেমৱসেন গণ্হি, এত্থ দুক্কটং যুত্তং. ‘‘কাযসংসগ্গৰাগং ৱা সাৰত্তং গণ্হিস্সামী’’তি ৱিৰত্তং মাতৰং গণ্হি, অনধিপ্পেতং গণ্হি. এত্থ মহাসুমত্থেৰৱাদেন থুল্লচ্চযং ‘‘কাযং গণ্হিস্সামী’’তি কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হাতি, থুল্লচ্চযন্তি লদ্ধিকত্তা. ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী সাৰত্তো চ, ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযেন কাযং আমসতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ২৭৩) ৱচনতো সঙ্ঘাদিসেসোপি খাযতি. ‘‘ৱিৰত্তং গণ্হিস্সামী’’তি সাৰত্তং গণ্হাতি, এত্থপি সঙ্ঘাদিসেসোৱ খাযতি ‘‘নীলং ঘট্টেস্সামী’তি কাযং ঘট্টেতি, সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৱচনতো. এত্থ পন ‘‘ন পুব্বভাগে কাযসংসগ্গৰাগত্তা’’তি অনুগণ্ঠিপদে কাৰণং ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘গৰুকাপত্তিভযেন ‘নীলমেৱ ঘট্টেস্সামী’তি ৱাযামন্তো কাযং ঘট্টেতি, পুব্বভাগে তস্স ‘কাযপটিবদ্ধং ঘট্টেস্সামী’তি পৱত্তত্তা দুক্কটেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. ধম্মসিৰিত্থেৰো ‘‘এৱৰূপে সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৱদতি কিৰ. ‘‘ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকইত্থিযা পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকপুৰিসে ৱুত্তনযেন আপত্তিভেদো, ইত্থিলিঙ্গস্স পটিচ্ছন্নকালেপি ইত্থিৱসেনেৱ আপত্তী’’তি ৱদন্তি.

ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা

২৮১. তিণণ্ডুপকন্তি হিৰিৱেৰাদিমূলানি গহেত্ৱা কত্তব্বং. তালপণ্ণমুদ্দিকন্তি তালপণ্ণমযং অঙ্গুলিমুদ্দিকং, তেন তালপণ্ণমযং কটং, কটিসুত্তকং, কণ্ণপিড়ন্ধনাদি সব্বং ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং. তম্বপণ্ণিৱাসিনো ইত্থিৰূপং লিখিতং, কটিকপটঞ্চ ন ছুপন্তি কিৰ. আকৰতো মুত্তমত্তো. ৰতনমিস্সোতি অলঙ্কাৰত্থং কতো কঞ্চনলতাদিৱিনদ্ধো. সুৱণ্ণেন সদ্ধিং যোজেত্ৱা পচিত্ৱাতি সুৱণ্ণৰসং পক্খিপিত্ৱা পচিত্ৱা. বীজতো ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. থেৰো ন কপ্পতীতি ‘‘তুম্হাকং পেসিত’’ন্তি ৱুত্তত্তা. ‘‘চেতিযস্স পূজং কৰোথা’’তি ৱুত্তে ৱট্টতি কিৰ. বুব্বুড়কং তাৰকং. আৰকূটলোহম্পি জাতৰূপগতিকমেৱ.

ৱুত্তঞ্হেতং অন্ধকট্ঠকথাযং –

‘‘আৰকূটলোহং সুৱণ্ণসদিসমেৱ, সুৱণ্ণং অনুলোমেতি, অনামাস’’ন্তি.

‘‘ভেসজ্জত্থায পন ৱট্টতী’’তি ৱচনতো মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেকদেসোপি অনুঞ্ঞাতো হোতীতি তত্থ তত্থ অধিপ্পাযং ঞত্ৱা ৱিভাৱেতব্বং.

কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৮৩. ততিযে তযো সঙ্ঘাদিসেসৱাৰা তযো থুল্লচ্চযৱাৰা তযো দুক্কটৱাৰা তযো কাযপটিবদ্ধৱাৰাতি দ্ৱাদস ৱাৰা সৰূপেন আগতা. তত্থ তযো সঙ্ঘাদিসেসৱাৰা দুতিযসিক্খাপদে ৱুত্তাতি তিণ্ণং ৱীসতিকানং একেকমূলা ৱাৰাতি ৱেদিতব্বা, তস্মা ইধ ৱিসেসাতি পণ্ণাস ৱাৰা সংখিত্তা হোন্তি, অঞ্ঞথা ইত্থী চ হোতি ৱেমতিকো সাৰত্তো চ, ভিক্খু চ নং ইত্থিযা ৱচ্চমগ্গং পস্সাৱমগ্গং আদিস্স ৱণ্ণম্পি ভণতি…পে… আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ইত্থী চ হোতি পণ্ডকপুৰিসসঞ্ঞী তিৰচ্ছানগতসঞ্ঞী সাৰত্তো চ, ভিক্খু চ নং ইত্থিযা ৱচ্চমগ্গং পস্সাৱমগ্গং আদিস্স ৱণ্ণম্পি ভণতি অক্কোসতিপি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. পণ্ডকো চ হোতি পণ্ডকসঞ্ঞী সাৰত্তো চ, ভিক্খু চ নং পণ্ডকস্স ৱচ্চমগ্গং আদিস্স ৱণ্ণম্পি ভণতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সাতি এৱমাদীনং আপত্তিট্ঠানানং অনাপত্তিট্ঠানতা আপজ্জেয্য, ন চাপজ্জতি, পণ্ডকে ইত্থিসঞ্ঞিস্স দুক্কটন্তি দীপেতুং ‘‘ইত্থী চ পণ্ডকো চ উভিন্নং ইত্থিসঞ্ঞী আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসেন দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘পণ্ডকে পণ্ডকসঞ্ঞিস্স থুল্লচ্চয’’ন্তি ৱুত্তমেৱ হোতি, তস্মা সব্বত্থ সংখিত্তৱাৰেসু থুল্লচ্চযট্ঠানে থুল্লচ্চযং, দুক্কটট্ঠানে দুক্কটম্পি ৱুত্তমেৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং. তথা ‘‘ইত্থী চ হোতি ৱেমতিকো সাৰত্তো চ, ভিক্খু চ নং ইত্থিযা ৱচ্চমগ্গং পস্সাৱমগ্গং ঠপেত্ৱা অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং আদিস্স ৱণ্ণম্পি ভণতি…পে… থুল্লচ্চযস্সা’’তিআদিনা নযেন থুল্লচ্চযখেত্তেপি যথাসম্ভৱং উদ্ধৰিতব্বা. তথা ‘‘ইত্থী চ হোতি ৱেমতিকো সাৰত্তো চ, ভিক্খু চ নং ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং আদিস্স ৱণ্ণম্পি ভণতি…পে… দুক্কটস্সা’’তিআদিনা নযেন কাযপটিবদ্ধৱাৰাপি যথাসম্ভৱং উদ্ধৰিতব্বা. কাযপ্পটিবদ্ধৱাৰত্তিকং ৱিয নিস্সগ্গিযৱাৰত্তিকং লব্ভমানম্পি আপত্তিৱিসেসাভাৱতো ন উদ্ধটং. কাযপ্পটিবদ্ধৱাৰত্তিকে পন দিন্ননযত্তা তম্পি তদনুলোমা ৱাৰা চ উদ্ধৰিতব্বা. সব্বত্থ ন-ৱিঞ্ঞূ তৰুণদাৰিকা, মহল্লিকা উম্মত্তিকাদিকা চ অনধিপ্পেতা, পগেৱ পাকতিকা তিৰচ্ছানগতিত্থীনং, তথা পণ্ডকাদযোপীতি ৱেদিতব্বা. সেসং দুতিযে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

পদভাজনীযৱণ্ণনা

২৮৫. ৱুত্তনযমেৱাতি ‘‘কাযসংসগ্গে ইত্থিলক্খণেনা’’তি লিখিতং. ‘‘ইত্থিলক্খণেনা’’তি কিৰ মহাঅট্ঠকথাপাঠো. সীসং ন এতীতি অক্কোসনং ন হোতি, ঘটিতে পন হোতি. তত্ৰাযং ৱিসেসো – ইমেহি তীহি ঘটিতে এৱ সঙ্ঘাদিসেসো ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গানং নিযতৱচনত্তা, অচ্চোড়াৰিকত্তা ৱা, ন অঞ্ঞেহি অনিমিত্তাসীতিআদীহি অট্ঠহি. তত্থ অলোহিতাসি, ধুৱলোহিতাসি, ধুৱচোড়াসি, পগ্ঘৰণীসি, ইত্থিপণ্ডকাসি, ৱেপুৰিসিকাসীতি এতানি ছ মগ্গানং অনিযতৱচনানি, অনিমিত্তাসি, নিমিত্তমত্তাসীতি দ্ৱে পদানি অনচ্চোড়াৰিকানি চ, যতো অট্ঠপদানি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসং ন জনেন্তী’’তি ৱুত্তানি, তস্মা তানি থুল্লচ্চযৱত্থূনি. পৰিব্বাজকৱত্থুম্হি ৱিয অক্কোসমত্তত্তা দুক্কটৱত্থূনীতি একে. ইত্থিপণ্ডকাসি, ৱেপুৰিসিকাসীতি এতানেৱ পদানি সকলসৰীৰসণ্ঠানভেদদীপকানি সুদ্ধানি সঙ্ঘাদিসেসং ন জনেন্তি সকলসৰীৰসামঞ্ঞত্তা, ইতৰানি জনেন্তি অসামঞ্ঞত্তা. তানি হি পস্সাৱমগ্গমেৱ দীপেন্তি সিখৰণী-পদং ৱিয. উভতোব্যঞ্জনাসীতি ৱচনং পন পুৰিসনিমিত্তেন অসঙ্ঘাদিসেসৱত্থুনা মিস্সৱচনং. পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্স চ ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং, পুৰিসনিমিত্তং পাকটং হোতি. যদি তম্পি জনেতি, কথং অনিমিত্তাসীতিআদিপদানি ন সঙ্ঘাদিসেসং জনেন্তীতি একে, তং ন যুত্তং. পুৰিসস্সপি নিমিত্তাধিৱচনতো, ‘‘মেথুনুপসংহিতাহি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি মাতিকায লক্খণস্স ৱুত্তত্তা চ মেথুনুপসংহিতাহিপি ওভাসনে পটিৱিজানন্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো, অপ্পটিৱিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং, ইতৰেহি ওভাসনে পটিৱিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৱিজানন্তিযা দুক্কটন্তি একে, সব্বং সুট্ঠু ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.

২৮৭. হসন্তোতি যং উদ্দিস্স ভণতি, সা চে পটিৱিজানাতি, সঙ্ঘাদিসেসো.

ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা

২৮৯. ‘‘পটিৱুত্তং নামা’’তি পাঠো. নো-সদ্দো অধিকো. ‘‘অক্খৰলিখনেনপি হোতী’’তি ৱদন্তি, তং আৱজ্জনসমনন্তৰৱিধিনা সমেতি চে, গহেতব্বং.

দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৯০. চতুত্থে তযো সঙ্ঘাদিসেসৱাৰা আগতা, সেসা সত্তপঞ্ঞাস ৱাৰা থুল্লচ্চযদুক্কটাপত্তিকায সংখিত্তাতি ৱেদিতব্বা, ততো অঞ্ঞতৰো অসম্ভৱতো ইধ ন উদ্ধটো. সেসযোজনক্কমো ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. নগৰপৰিক্খাৰেহীতি পাকাৰপৰিখাদীহি নগৰপৰিৱাৰেহি. সেতপৰিক্খাৰোতি সেতালঙ্কাৰো, সীলালঙ্কাৰোতি অত্থো (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.৪). চক্কৱীৰিযোতি ৱীৰিযচক্কো. ৱসলং দুগ্গন্ধন্তি নিমিত্তং সন্ধাযাহ, তদেৱ সন্ধায ‘‘কিং মে পাপকং, কিং মে দুগ্গন্ধ’’ন্তি ৱুত্তং.

২৯১. সন্তিকেতি যত্থ ঠিতো ৱিঞ্ঞাপেতি. ‘‘পঠমৱিগ্গহে সচে পাড়িৱসেন যোজেতীতি কামহেতুপাৰিচৰিযাঅত্থো. সেসন্তি ‘অধিপ্পাযো’তি পদং ব্যঞ্জনং অত্থাভাৱতো. দুতিযে পাড়িৱসেন কামহেতু-পদানি ব্যঞ্জনানি তেসং তত্থ অত্থাভাৱতো. এৱং চত্তাৰি পদানি দ্ৱিন্নং ৱিগ্গহানং ৱসেন যোজিতানীতি অপৰে ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং.

২৯৫. এতেসু সিক্খাপদেসু মেথুনৰাগেন ৱীতিক্কমে সতি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি. তস্মা ‘‘কিং ভন্তে অগ্গদানন্তি. মেথুনধম্ম’’ন্তি ইদং কেৱলং মেথুনধম্মস্স ৱণ্ণভণনত্থং ৱুত্তং, ন মেথুনধম্মাধিপ্পাযেন তদত্থিযা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং, পৰস্স ভিক্খুনো কামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণভণনে দুক্কটং. ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, তস্স অগ্গদানং দেহী’’তি পৰিযাযৱচনেনপি দুক্কটং. ‘‘অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসেয্য. যা মাদিসং সীলৱন্ত’’ন্তি চ ৱুত্তত্তাতি একে. পঞ্চসু অঙ্গেসু সব্ভাৱা সঙ্ঘাদিসেসোৱাতি একে. ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. গণ্ঠিপদে পন ‘‘ইমস্মিং সিক্খাপদদ্ৱযে কাযসংসগ্গে ৱিয যক্খিপেতীসু দুট্ঠুল্লত্তকামৱচনে থুল্লচ্চয’ন্তি ৱদন্তি. অট্ঠকথাসু পন নাগত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘উভতোব্যঞ্জনকো পন পণ্ডকগতিকোৱা’’তি ৱদন্তি.

অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৯৭. অহম্হি দুগ্গতাতি অহং অম্হি দুগ্গতা. অহং খ্ৱয্যোতি এত্থ অয্যোতি বহুৱচনং হোতি.

২৯৮. ওযাচন্তীতি নীচং কত্ৱা দেৱে যাচন্তি. আযাচন্তীতি উচ্চং কত্ৱা আদৰেন যাচন্তি. অলঙ্কাৰাদীহি মণ্ডিতো কেসসংৱিধানাদীহি পসাধিতো. ‘‘মণ্ডিতকৰণে দুক্কট’’ন্তি ৱদন্তি.

পদভাজনীযৱণ্ণনা

৩০৩. সহ পৰিদণ্ডেন ৱত্তমানাতি অত্থো. ছন্দৱাসিনী নাম ‘‘পিযা পিযং ৱসেতী’’তি পাড়ি, পুৰিসং ৱাসেতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘পিযো পিযং ৱাসেতী’’তি অট্ঠকথা.

তং কিৰিযং সম্পাদেস্সতীতি অৱস্সং আৰোচেন্তিযা চে আৰোচেতীতি অত্থো. দ্ৱিন্নং মাতাপিতূনং চে আৰোচেতি, সঙ্ঘাদিসেসোতি ৱিনযৱিনিচ্ছযে ‘‘ৱত্থু ওলোকেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ৱত্থুম্হি চ ‘‘উদাযিত্থেৰো গণিকায আৰোচেসী’’তি ৱুত্তং. তং ‘‘মাতাদীনম্পি ৱদতো ৱিসঙ্কেতো নত্থী’’তি অট্ঠকথাৱচনতো নিপ্পযোজনং. তং পনেতন্তি আচৰিযস্স ৱচনং. মাতুৰক্খিতং ব্ৰূহীতি পেসিতস্স গন্ত্ৱা মাতাপিতুৰক্খিতং ৱদতো তস্স তস্সা মাতুৰক্খিতভাৱেপি সতি ৱিসঙ্কেতমেৱ, কস্মা? ‘‘পিতুৰক্খিতাদীসু অঞ্ঞতৰং ৱদন্তস্স ৱিসঙ্কেত’’ন্তি ৱুত্তত্তা ইতৰথা আদি-সদ্দো নিৰত্থকো সিযা. একং দসকং ইতৰেন দসকেন যোজেত্ৱা পুব্বে সুক্কৱিস্সট্ঠিযং ৱুত্তনযত্তা মাতুৰক্খিতায মাতা অত্তনো ধীতুসন্তিকং পহিণতীতি গহেতব্বং.

৩৩৮. অনভিনন্দিত্ৱাতি ৱচনমত্তমেৱ, যদিপি অভিনন্দতি, যাৱ সাসনং নাৰোচেতি, তাৱ ‘‘ৱীমংসিতো’’তি ন ৱুচ্চতি. সাসনাৰোচনকালেতি আণাপকস্স সাসনৱচনক্খণে. ততিযপদে ৱুত্তনযেনাতি একঙ্গসম্পত্তিযা দুক্কটন্তি অত্থো. ৱত্থুগণনায সঙ্ঘাদিসেসোতি উভযৱত্থুগণনায কিৰ.

৩৩৯. চতুত্থে অনাপত্তীতি এত্থ পন ‘‘পটিগ্গণ্হাতি ন ৱীমংসতি ন পচ্চাহৰতি, অনাপত্তীতি এত্থ ৱিয ‘গচ্ছন্তো ন সম্পাদেতি, আগচ্ছন্তো ৱিসংৱাদেতী’তি অনাপত্তিপাড়িযাপি ভৱিতব্বন্তি দস্সনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, একচ্চেসু পোত্থকেসু ‘‘অত্থী’’তিপি.

ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা

৩৪১. অলংৱচনীযাতি ন ৱচনীযা, নিৱাৰণে অলং-সদ্দো. থেৰপিতা ৱদতীতি জিণ্ণপিতা ৱদতীতি অত্থো. কিঞ্চাপি এত্থ ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী ন যক্খী ন পেতী ন তিৰচ্ছানগতা, পুৰিসো নাম মনুস্সপুৰিসো ন যক্খো’’তিআদি নত্থি, তথাপি কাযসংসগ্গাদীসু ‘‘মনুস্সিত্থী’’তি ইত্থীৱৱত্থানস্স কতত্তা ইধাপি মনুস্সিত্থী এৱাতি পঞ্ঞাযতি. মেথুনপুব্বভাগত্তা মনুস্সউভতোব্যঞ্জনকো চ থুল্লচ্চযৱত্থুকোৱ হোতি, সেসা মনুস্সপণ্ডকউভতোব্যঞ্জনকতিৰচ্ছানগতপুৰিসাদযো দুক্কটৱত্থুকাৱ মিচ্ছাচাৰসাসনঙ্গসম্ভৱতোতি ৱেদিতব্বং. যথাসম্ভৱং পন ৱাৰা উদ্ধৰিতব্বা. পঞ্ঞত্তিঅজাননে ৱিয অলংৱচনীযভাৱাজাননেপি অচিত্তকতা ৱেদিতব্বা. দুট্ঠুল্লাদীসুপীতি ‘‘ইমস্মিম্পী’’তি ৱুত্তমেৱ হোতি. ‘‘লেখং নেত্ৱা পটিলেখং আৰোচিতস্সাপি সঞ্চৰিত্তং নত্থি সঞ্চৰিত্তভাৱমজানন্তস্সা’’তি ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.

সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

৩৪২. যাচনাতি ‘‘দেথ দেথা’’তি চোদনা. ৱিঞ্ঞত্তীতি ইমিনা নো অত্থোতি ৱিঞ্ঞাপনা. ‘‘হত্থকম্মং যাচিতো উপকৰণং, মূলং ৱা দস্সতী’’তি যাচতি, ন ৱট্টতীতি. ৱট্টতি সেনাসনে ওভাসপৰিকথাদীনং লদ্ধত্তাতি একে. অনজ্ঝাৱুত্থকন্তি অস্সামিকং. ন আহটং পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি ‘‘সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটং হোতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘কিঞ্চাপি গৰুভণ্ডপ্পহোনকেসূতি ৱুত্তং, তথাপি যং ৱত্থুৱসেন অপ্পং হুত্ৱা অগ্ঘৱসেন মহা হৰিতালহিঙ্গুলিকাদি, তং যাচিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি.

৩৪৪. সো কিৰাতি ইসি. তদা অজ্ঝগমা তদজ্ঝগমা.

৩৪৮-৯. ন হি সক্কা যাচনায কাতুং, তস্মা সযং যাচিতকেহি উপকৰণেহীতি অধিপ্পাযো. ব্যঞ্জনং সমেতি, ন অত্থো. কস্মা? ইধ উভযেসং অধিপ্পেতত্তা, তং দস্সেন্তো ‘‘যস্মা পনা’’তিআদিমাহ. ইধ ৱুত্তনযেনাতি ইমস্মিং সিক্খাপদৱিভঙ্গে ৱুত্তনযেন. ‘‘সঞ্ঞাচিকাযা’’তি ৱচনতো কৰোন্তেনাপি, ‘‘পৰেহি পৰিযোসাপেতী’’তি ৱচনতো কাৰাপেন্তেনাপি পটিপজ্জিতব্বং. উভোপেতে কাৰককাৰাপকা. ব্যঞ্জনং ৱিলোমিতং ভৱেয্য, ‘‘কাৰযমানেনা’’তি হি ব্যঞ্জনং ‘‘কৰোন্তেনা’’তি ৱুত্তে ৱিলোমিতং হোতি অতদত্থত্তা. ন হি কাৰাপেন্তো নাম হোতি. ‘‘ইধ ৱুত্তনযেনাতি দেসিতৱত্থুকপমাণিকনযেন. এৱং সন্তে ‘কৰোন্তেন ৱা কাৰাপেন্তেন ৱা’তি ৱচনতো কৰোন্তেনাপি পৰেহি ৱিপ্পকতং ৱত্তব্বন্তি চে, তদত্থৱিস্সজ্জনত্থং ‘যদি পনাতিআদিমাহা’’’তি অনুগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. ‘‘সঞ্ঞাচিকায কুটিং কৰোন্তো’’তি ৱচনৱসেন ৱুত্তং. ‘‘আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চা’’তি অৱত্ৱা ৱিকপ্পত্থস্স ৱা-সদ্দস্স গহিতত্তা একতোভাগেপি ৱড্ঢিতে আপত্তি এৱ. পমাণযুত্তমঞ্চো কিৰ নৱৱিদত্থি. ‘‘‘চতুহত্থৱিত্থাৰা’তি ৱচনেন ‘তিৰিযং তিহত্থা ৱা’তি ৱচনম্পি সমেতি ‘যত্থ পমাণযুত্তো’তিআদিসন্নিট্ঠানৱচনাসম্ভৱতো’’তি ৱুত্তং. পমাণতো ঊনতৰম্পীতি ৱিত্থাৰতো চতুপঞ্চহত্থম্পি দীঘতো অনতিক্কমিত্ৱা ৱুত্তপমাণমেৱ দেসিতৱত্থু. অদেসিতৱত্থুঞ্হি কৰোতো আপত্তি. পমাণাতিক্কন্তা কুটি এৱ পমাণাতিক্কন্তং কুটিং কৰেয্যাতি ৱুত্তত্তা. ‘‘থম্ভতুলা’’তি পাঠো. অনুস্সাৱনানযেনাতি এত্থ ‘‘দমিড়ভাসাযপি ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি.

৩৫৩. চাৰভূমি গোচৰভূমি. ন গহিতাতি ন ৱাৰিতা. অট্ঠকথাযং ‘‘কাৰণায গুত্তিবন্ধনাগাৰং, অকৰণট্ঠানং ৱা ধম্মগন্ধিকা হত্থপাদচ্ছিন্দনকা গন্ধিকা’’তি লিখিতং. দ্ৱীহি বলিবদ্দেহীতি হেট্ঠিমকোটিযা কিৰ ৱুত্ততো আৱিজ্জিতুং ন সক্কা ছিন্নাৱটত্তা, নিগমনস্সাপি অত্থপ্পকাসনত্থং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. পাচিনন্তি ৱত্থু অধিট্ঠানং. তদত্থাযাতি তচ্ছনত্থায. পণ্ণসালম্পীতি উল্লিত্তাৱলিত্তকুটিমেৱ পণ্ণচ্ছদনং. তেনেৱ ‘‘সভিত্তিচ্ছদন’’ন্তি ৱুত্তং, অলিত্তং কিৰ সব্বং ৱট্টতি. পুব্বে থোকং ঠপিতং পুন ৱড্ঢেত্ৱা. তস্মিন্তি দ্ৱাৰবন্ধনে ৱা ৱাতপানে ৱা ঠপিতে. পঠমমেৱাতি এত্থ পত্তকালে এৱাতি কিৰ ধম্মসিৰিত্থেৰো. উপতিস্সত্থেৰো ঠপিতকালেৱাতি কিৰ. পুৰিমেন লেপস্স অঘটিতত্তা দুতিযেন ৱত্তসীসেন কতত্তা উভিন্নম্পি অনাপত্তি. সচে আণত্তেন কতং, ‘‘কৰোতি ৱা কাৰাপেতি ৱা’’তি ৱচনতো আপত্তি উভিন্নং সতি অত্তুদ্দেসিকতায, অসতি মূলট্ঠস্সেৱ. হেট্ঠিমপ্পমাণসম্ভৱে সতি সব্বমত্তিকামযং কুটিং কৰোতো আপত্তি দুক্কটেন সঙ্ঘাদিসেসোতি আচৰিযস্স তক্কো.

৩৫৪. ছত্তিংস চতুক্কানি নাম অদেসিতৱত্থুকচতুক্কং দেসিতৱত্থুকচতুক্কং পমাণাতিক্কন্তচতুক্কং পমাণিকচতুক্কং অদেসিতৱত্থুকপমাণাতিক্কন্তচতুক্কং দেসিতৱত্থুকপমাণিকচতুক্কন্তি ছ চতুক্কানি, এৱং সমাদিসতিৱাৰাদীসুপি পঞ্চসূতি ছত্তিংস. আপত্তিভেদদস্সনত্থন্তি এত্থ যস্মা ‘‘সাৰম্ভে চে, ভিক্খু, ৱত্থুস্মিং অপৰিক্কমনে…পে… সঙ্ঘাদিসেসো’’তি মাতিকাযং অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা সাৰম্ভঅপৰিক্কমনেপি সঙ্ঘাদিসেসোৱাতি মিচ্ছাগাহৱিৱজ্জনত্থং আপত্তিভেদো দস্সিতো, তস্মা ৱুত্তানীতি অধিপ্পাযো. ৱিভঙ্গে এৱং অৱত্ৱা কিমত্থং মাতিকাযং দুক্কটৱত্থু ৱুত্তন্তি চে? ভিক্খূ অভিনেতব্বা ৱত্থুদেসনায, তেহি ভিক্খূহি ৱত্থু দেসেতব্বং. কীদিসং? অনাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, নেতৰং, ইতৰস্মিং ‘‘সাৰম্ভে চে ভিক্খু ৱত্থুস্মিং অপৰিক্কমনে’’তি এৱং আনিসংসৱসেন আগতত্তা ৱুত্তং. যস্মা ৱত্থু নাম অত্থি সাৰম্ভং, অত্থি অনাৰম্ভং, অত্থি সপৰিক্কমনং, অত্থি অপৰিক্কমনং, অত্থি সাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, অত্থি সাৰম্ভং অপৰিক্কমনং, অত্থি অনাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, অত্থি অনাৰম্ভং অপৰিক্কমনন্তি বহুৱিধত্তা ৱত্থু দেসেতব্বং অনাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, নেতৰন্তি ৱুত্তং হোতি. কিমত্থিকা পনেসা দেসনাতি চে? গৰুকাপত্তিপঞ্ঞাপনহেতুপৰিৱজ্জনুপাযত্থা. ৱত্থুদেসনায হি গৰুকাপত্তিপঞ্ঞাপনহেতুত্তা অকতৱিঞ্ঞত্তি গিহীনং পীড়াজননেন অত্তদুক্খপৰদুক্খহেতুভূতো চ সাৰম্ভভাৱোতি এতে ৱত্থুদেসনাপদেসেন উপাযেন পৰিৱজ্জিতা হোন্তি. ন হি ভিক্খু অকপ্পিযকুটিকৰণত্থং গিহীনং ৱা পীড়ানিমিত্তং সাৰম্ভৱত্থু. কুটিকৰণত্থং ৱা ৱত্থুং দেসেন্তীতি পঠমমেৱ সাধিতমেতং. ৱোমিস্সকাপত্তিযোতি দুক্কটসঙ্ঘাদিসেসমিস্সকাপত্তিযো.

৩৫৫. তত্থ ‘‘দ্ৱীহি সঙ্ঘাদিসেসেহী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘দ্ৱিন্নং সঙ্ঘাদিসেসেনা’’তি ৱিভত্তিব্যত্তযেন, ৱচনব্যত্তযেন চ ৱুত্তং. ‘‘আপত্তি দ্ৱিন্নং সঙ্ঘাদিসেসান’’ন্তিপি পাঠো.

৩৬৪. ন ঘটযতি ছদনলেপাভাৱতো, অনাপত্তি, তং পৰতো সাধিযতি. ছদনমেৱ সন্ধায উল্লিত্তাৱলিত্ততা ৱুত্তাতি. ‘‘কুক্কুটচ্ছিকগেহং ৱট্টতীতি ৱত্ৱা পুন ছদনং দণ্ডকেহীতিআদিনা নযেন তং দস্সেন্তেহি তিণপণ্ণচ্ছদনাকুটিকাৱ ৱুত্তা. তত্থ ছদনং দণ্ডকেহি দীঘতো তিৰিযঞ্চ জালং ৱিয বন্ধিত্ৱা তিণেহি ৱা পণ্ণেহি ৱা ছাদেতুং উল্লিত্তাদিভাৱো ছদনমেৱ সন্ধায ৱুত্তোতি যুত্তমিদং. তস্মা মত্তিকামযং ভিত্তিং ৱড্ঢাপেত্ৱা উপৰি উল্লিত্তং ৱা অৱলিত্তং ৱা উভযং ৱা ভিত্তিযা ঘটিতং কৰোন্তস্স আপত্তি এৱ ৱিনাপি ভিত্তিলেপেনা’’তি লিখিতং. ‘‘‘সো চ ছদনমেৱ সন্ধাযা’তি পধানৱসেন ৱুত্তং, ন হেট্ঠাভাগং পটিক্খিত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, ৱীমংসিতব্বং. এত্থাতি তিণকুটিকায. যথাসমাদিট্ঠাযাতি যথাৱুত্তপ্পকাৰন্তি অধিপ্পাযো. ‘‘আপত্তি কাৰুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তিআদিম্হি সো সুণাতিছক্কম্পি লব্ভতি. উভযত্থ সমাদিট্ঠত্তা আণাপকস্স অনাপত্তি. আণত্তস্স যথা সমাদিট্ঠং আণাপকেন, তথা অকৰণপচ্চযা দুক্কটং. সচে ‘‘অহম্পেত্থ ৱসামী’’তি অত্তুদ্দেসম্পি কৰোতি, সঙ্ঘাদিসেসোৱ. ‘‘কুটিং কৰোথা’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তট্ঠানে পন আণাপকস্সাপি সঙ্ঘাদিসেসো অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স.

অহঞ্চ ৱসিস্সামীতি এত্থ পৰস্স যস্স কস্সচি উদ্দিট্ঠস্স অভাৱা আপত্তি এৱ ‘‘কৰোন্তস্স ৱা’’তি নিযমিতত্তা, অনাপত্তি অৱিভত্তত্তা. ‘‘ইধ পঞ্ঞত্তিজাননমত্তমেৱ চিত্ত’’ন্তি চ লিখিতং. অনুগণ্ঠিপদে পন অহঞ্চ ৱসিস্সামীতি এত্থ যো ‘‘ময্হং ৱাসাগাৰঞ্চ ভৱিস্সতী’’তি ইচ্ছতি, তস্সাপত্তি. যো পন উপোসথাগাৰং ইচ্ছতি, তস্স অনাপত্তি, তস্মা ‘‘উভযং সমেতী’’তি ৱত্ৱা চ ‘‘ৱিনযৱিনিচ্ছযে আগতে গৰুকে ঠাতব্ব’’ন্তি ৱচনতো মহাপচ্চৰিৱাদতো ইতৰো পচ্ছা ৱত্তব্বোতি চে? ন, বলৱত্তা. ‘‘ৱাসাগাৰং ঠপেত্ৱা সব্বত্থ, অনাপত্তী’’তি ৱচনতো, ভোজনসালাদীনম্পি অত্থায ইমিনা কতত্তা সঙ্কৰা জাতা. যথা – দ্ৱে তযো ‘‘একতো ৱসিস্সামা’’তি কৰোন্তি, ৰক্খতি তাৱাতি এত্থ ৱিয. ‘‘ইদং ঠানং ৱাসাগাৰং ভৱিস্সতি, ইদং উপোসথাগাৰ’’ন্তি ৱিভজিত্ৱা কতেপি আপত্তি এৱ. দ্ৱীসু মহাপচ্চৰিৱাদো বলৱা, তস্মা ‘‘পচ্ছা ৱুত্তো’’তিআদিনা অতীৱ পপঞ্চিতং. কিং তেন. ‘‘অত্তনা ৱিপ্পকতং অত্তনা চ পৰেহি চ পৰিযোসাপেতী’’তিআদিনা নযেন অপৰানিপি চতুক্কানি যথাসম্ভৱং যোজেত্ৱা দস্সেতব্বানি, লেণাদীসু কিঞ্চাপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি, অকতৱিঞ্ঞত্তিযা সতি তপ্পচ্চযা আপত্তি এৱ.

কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

৩৬৬. সত্তমে ৱা-সদ্দো অৱধাৰণত্থোতি ৱেদিতব্বো.

ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৩৮০. সাৱকেন পত্তব্বন্তি পকতিসাৱকং সন্ধায ৱুত্তং, ন অগ্গসাৱকং. যথূপনিস্সযযথাপুগ্গলৱসেন ‘‘তিস্সো ৱিজ্জা’’তিআদি ৱুত্তং. কেনচি সাৱকেন তিস্সো ৱিজ্জা, কেনচি চতস্সো পটিসম্ভিদা, কেনচি ছ অভিঞ্ঞা, কেনচি কেৱলো নৱলোকুত্তৰধম্মোতি এৱং ৱিসুং ৱিসুং যথাসম্ভৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

৩৮২. ‘‘যে তে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা’’তিআদিৱচনতো ধৰমানেপি ভগৱতি পিটকত্তযপৰিচ্ছেদো অত্থীতি সিদ্ধং. ধম্মকথিকাতি আভিধম্মিকা ৰতিযা অচ্ছিস্সন্তীতিআদি আযস্মতো দব্বস্স নেসং তিৰচ্ছানকথায ৰতিনিযোজনং ৱিয দিস্সতি, ন তথা দট্ঠব্বং. সুত্তন্তিকাদিসংসগ্গতো তেসং সুত্তন্তিকাদীনং ফাসুৱিহাৰন্তৰাযং, তেসম্পি তিৰচ্ছানকথাৰতিযা অভাৱেন অনভিৰতিৱাসং, ততো নেসং সামঞ্ঞা চাৱনঞ্চ পৰিৱজ্জন্তো এৱং চিন্তেসীতি দট্ঠব্বং. ‘‘নিম্মিতানং ধম্মতাতি সাৱকেহি নিম্মিতানংযেৱ, ন বুদ্ধেহী’’তি ৱদন্তি. ‘‘সাধকতমং কৰণ’’ন্তি এৱং ৱুত্তে কৰণত্থেযেৱ ততিযাৱিভত্তীতি অত্থো.

৩৮৩-৪. যন্তি যেন. ‘‘কত্তাতি কত্তা, ন কত্তা’’তি লিখিতং. ‘‘ভৰিযং ৱিয মং অজ্ঝাচৰতী’’তি ৱদন্তিযা বলৱতী চোদনা. তেন হীতি এত্থ যথা ছুপনমত্তে ৱিপ্পটিসাৰীৱত্থুস্মিং কাযসংসগ্গৰাগসম্ভৱা অপুচ্ছিত্ৱা এৱ সঙ্ঘাদিসেসং পঞ্ঞাপেসি, তথেৱ পুব্বেৱস্সা দুস্সীলভাৱং ঞত্ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যদি তাৱ ভূতায পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেৰো কাৰকো হোতি. অথ অভূতায, ভগৱতা ‘‘নাসেথা’’তি ন ৱত্তব্বং, ৱুত্তঞ্চ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘যদি তাৱ পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেৰো কাৰকো হোতী’’তি.

অথ অপ্পটিঞ্ঞাযাতি ‘‘অয্যেনম্হি দূসিতা’’তি ইমং পটিঞ্ঞং ৱিনা এৱ তস্সা পকতিদুস্সীলভাৱং সন্ধায নাসিতা, থেৰো অকাৰকো হোতি. অভযগিৰিৱাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো’’তি ৱদন্তি, কস্মা? দুক্কটং মুসাৱাদপচ্চযা লিঙ্গনাসনায অনাসেতব্বত্তা. পাৰাজিকস্সেৱ হি লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বা. ‘‘নাসেথা’’তি চ ৱুত্তত্তা পাৰাজিকাৱ জাতা, সা কিং সন্ধায, ততো থেৰো কাৰকো আপজ্জতি. ‘‘সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি ৱুত্তে পন অপাৰাজিকাপি অত্তনো ৱচনেন নাসেতব্বা জাতাতি অধিপ্পাযো. মহাৱিহাৰৱাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো’’তি চ ৱদন্তি. কস্মা? ‘‘সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি হি ৱুত্তে পটিঞ্ঞায ভূততা আপজ্জতি ‘‘নাসেথা’’তি ৱচনতো. ভূতাযেৱ হি পটিঞ্ঞায নাসেতব্বা হোতি, নাভূতাযাতি অধিপ্পাযো. পুৰিমনযেতি দুক্কটৱাদে. পুৰিমো যুত্তিৱসেন পৱত্তো, পচ্ছিমো পাড়িৱচনৱসেন পৱত্তোতি ৱেদিতব্বো.

৩৮৫-৬. পীতিসুখেহীতি এত্থ ‘‘সুখেনা’’তি ৱত্তব্বে পীতিগ্গহণং ততিযজ্ঝানসুখং, কাযিকঞ্চ অপনেতুং সম্পযুত্তপীতিযা ৱুত্তং. সচে চুদিতকৱসেন কতং অমূলকং নাম, ‘‘অনজ্ঝাপন্নং অকত’’ন্তি ৱদেয্য, ইমে কৰিস্সন্তি, তস্মা ‘‘তাদিসং দিট্ঠসঞ্ঞী হুত্ৱা চোদেতী’’তি পাঠো. ‘‘এতেন নযেন সুতমুতপৰিসঙ্কিতানিপি ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বানী’’তি পাঠো. ‘‘চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনা’’তি পাতিমোক্খুদ্দেসে এৱ আগতে গহেত্ৱা ৱুত্তং, ইতৰেসং অঞ্ঞতৰেনাপি অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোৱাতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ভিক্খুভাৱা হি চাৱনসমত্থতো. ‘‘সমীপে ঠত্ৱা’’তি ৱচনতো পৰম্মুখা চোদেন্তস্স, চোদাপেন্তস্স ৱা সীসং ন এতি. দিট্ঠঞ্চে সুতেন পৰিসঙ্কিতেন চোদেতি চোদাপেতি, সুতপৰিসঙ্কিতং ৱা দিট্ঠাদীহি চোদিতে ৱা চোদাপিতে ৱা সীসং এতি এৱ অমূলকেন চোদিতত্তা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দিট্ঠস্স হোতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, তঞ্চে চোদেতি ‘সুতো মযা…পে… সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৩৮৭). ‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতৰং পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে অসুদ্ধদিট্ঠি সমানো অনোকাসং কাৰাপেত্ৱা চাৱনাধিপ্পাযো ৱদেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ওকাসং কাৰাপেত্ৱা চাৱনাধিপ্পাযো ৱদেতি, অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ৩৮৯) ইমিনা ন-সমেন্তং ৱিয খাযতি, কথং? দিট্ঠস্স হোতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো নাম অসুদ্ধো পুগ্গলো হোতি, ‘‘অঞ্ঞতৰস্মিং অসুদ্ধদিট্ঠি সমানো তঞ্চে চোদেতি ‘সুতো মযা পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’তি, আপত্তি ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি ৱচনতো পুৰিমনযেনাপত্তি. ‘‘চাৱনাধিপ্পাযো ৱদেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱচনতো পচ্ছিমনযেন সঙ্ঘাদিসেসেন আপত্তীতি দ্ৱে পাড়িনযা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৰুদ্ধা ৱিয দিস্সন্তি, ন চ ৱিৰুদ্ধং বুদ্ধা কথযন্তি, তস্মা এত্থ যুত্তি পৰিযেসিতব্বা. অট্ঠকথাচৰিযা তাৱাহু ‘‘সমূলকেন ৱা সঞ্ঞাসমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, অমূলকেন ৱা পন সঞ্ঞাঅমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স আপত্তী’’তি. তস্সত্থো – দস্সনসৱনপৰিসঙ্কনমূলেন সমূলকেন ৱা তদভাৱেন অমূলকেনাপি সঞ্ঞাসমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, দস্সনাদিমূলাভাৱেন অমূলকেন ৱা তব্ভাৱেন সমূলকেনাপি সঞ্ঞাঅমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স আপত্তি, তস্মা দিট্ঠস্স হোতি.

পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তোতিআদিম্হি দস্সনমূলেন সমূলকেনাপি ‘‘সুতো মযা’’তি ৱচনতো সঞ্ঞাঅমূলকেন ৱা চোদেতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. তদত্থস্স আৱিভাৱত্থং ‘‘দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তিআদি ৱাৰা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলোভিআদিম্হি পন সমূলকেন, সঞ্ঞাসমূলকেন ৱা চোদিতত্তা অনাপত্তীতি. এৱমেৱং পন তদত্থদীপনত্থং তে ৱাৰা ৱুত্তা. তত্থ হি ‘‘অদিট্ঠস্স হোতী’’তিআদিৱাৰা অমূলকেন চোদেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তা. ‘‘দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তিআদিনা সঞ্ঞাঅমূলকেন চোদেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তা. অঞ্ঞথা ‘‘দিট্ঠস্স হোতি, দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তিআদিৱাৰা নিব্বিসেসা ভৱেয্যুং. ইদং পনেত্থ সন্নিট্ঠানং-যথা অসুদ্ধং পুগ্গলং অনোকাসং কাৰাপেত্ৱা চোদেন্তস্স দুক্কটং, অক্কোসাধিপ্পাযস্স চ ওমসৱাদেন দুক্কটস্স, তথা অসুদ্ধদিট্ঠিকোপি অসুদ্ধং অসুদ্ধদিট্ঠি অমূলকেন চোদেতি, আপত্তি. সমূলকেন ৱা চোদেতি, অনাপত্তীতি তং সন্নিট্ঠানং যথা ‘‘অনাপত্তি সুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্স অসুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্সা’’তি ইমিনা সংসন্দতি, তথা গহেতব্বং. অঞ্ঞথা যুত্তি পৰিযেসিতব্বা.

সীলসম্পন্নোতি এত্থ ‘‘দুস্সীলস্স ৱচনং অপ্পমাণং. ভিক্খুনী হি ভিক্খুম্হি অনিস্সৰা, তস্মা উক্কট্ঠনযে ৱিধিং সন্ধায থেৰেন ৱুত্তং. দুতিযত্থেৰেন ভিক্খুনী অজানিত্ৱাপি চোদেতি, সিক্খমানাদযো ৱা চোদেন্তি, তেসং সুত্ৱা ভিক্খূ এৱ ৱিচাৰেত্ৱা তস্স পটিঞ্ঞায কাৰেন্তি. কো এত্থ দোসোতি ইদং সন্ধায ৱুত্তং. ততিযেন তিত্থিযানং ৱচনং সুত্ৱাপি ভিক্খূ এৱ ৱিচাৰেন্তি, তস্মা ন কোচি ন লভতীতি এৱং সব্বং সমেতীতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. তিংসানি তিংসৱন্তানি. অনুযোগোতি পটিৱচনং. এহিতীতি আগমিস্সতি. দিট্ঠসন্তানেনাতি দিট্ঠনযেন, দিট্ঠৱিধানেনাতি অধিপ্পাযো. পতিট্ঠাযাতি পতিট্ঠং লভিত্ৱা. ঠানেতি লজ্জিট্ঠানে.

গাহন্তি ‘‘অহং চোদেস্সামী’’তি অত্তাদানগ্গহণং. চেতনাতি অত্তাদানগ্গহণচেতনা. ৱোহাৰোতি ইতো, এত্তো চ ঞত্ৱা পকাসনং. পণ্ণত্তীতি নামপঞ্ঞত্তি. যা ৱচীঘোসাৰম্মণস্স সোতদ্ৱাৰপ্পৱত্তৱিঞ্ঞাণসন্তানস্স অনন্তৰং উপ্পন্নেন উপলদ্ধপুব্বসঙ্কেতেন মনোদ্ৱাৰৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাযতি, যস্সা ৱিঞ্ঞাতত্তা তদত্থো পৰমত্থো ৱা অপৰমত্থো ৱা ততিযৱাৰং উপ্পন্নেন মনোৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাযতীতি নামাদীহি ছহি ব্যঞ্জনেহি পাড়িযা পকাসিতা, সা ‘‘ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তী’’তিআদিনা ছধা আচৰিযেহি দস্সিতা. তব্ভাগিযভাৱো অতব্ভাগিযভাৱো চ নিপ্ফন্নধম্মস্সেৱ যুজ্জতি, ন পঞ্ঞত্তিযা অধিকৰণীযৱত্থুত্তা, অধিকৰণে পৱত্তত্তা চ অধিকৰণো মঞ্চট্ঠে মঞ্চোপচাৰো ৱিযাতি চ. ‘‘পৰিযাযেনাতি অমূলকা নামপঞ্ঞত্তি নত্থি. পৰিযাযমত্তং, সভাৱতো নত্থি. অভিধানমত্তমেৱ, অভিধেয্যং নত্থী’’তি চ লিখিতং. ইধেৱাতি ইমস্মিং এৱ সিক্খাপদে. ন সব্বত্থাতি ৱিৱাদাধিকৰণাদীসু. কস্মা? ন হীতিআদি. ৱিৱাদাধিকৰণাদীনমত্থিতা ৱিয অমূলকং অধিকৰণং নত্থীতি. পুব্বে ৱুত্তসমথেহীতি ‘‘যং অধিকিচ্চ সমথা ৱত্তন্তী’’তি ৱুত্তসমথেহীতি অধিপ্পাযো. অপিচ সভাৱতো নত্থীতি অপ্পটিলদ্ধসভাৱত্তা ৱুত্তং. অনুপ্পন্নং ৱিয ৱিঞ্ঞাণাদি. ন হি ৱিৱাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকৰণট্ঠোতি পণ্ণত্তিং অধিকিচ্চ সমথা ন পৱত্তন্তি, তস্মা ন তস্সা অধিকৰণীযতাতি ন ৱিৱাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকৰণট্ঠোতি অধিপ্পাযো. হোতি চেত্থ –

‘‘পাৰাজিকাপত্তি অমূলিকা চে,

পণ্ণত্তিমত্তা ফলমগ্গধম্মা;

চতুত্থপাৰাজিকৱত্থুভূতা,

পণ্ণত্তিমত্তাৱ সিযুং তথেৱ.

‘‘ততো দ্ৱিধা মগ্গফলাদিধম্মা,

সিযুং তথাতীতমনাগতঞ্চ;

পণ্ণত্তিছক্কং ন সিযা ততো ৱা,

পৰিযাযতো সম্মুতিৱাদমাহা’’তি.

অনুৱদন্তীতি অক্কোসন্তি. কিচ্চযতাতি কৰণীযতা. তং কতমন্তি চে? অপলোকনকম্মন্তিআদি. কিচ্চন্তি ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তং কিৰ অধিপ্পেতং.

৩৮৭. সুতাদীনং অভাৱেন অমূলকত্তন্তি এত্থ যো দিস্ৱাপি ‘‘দিট্ঠোসি মযা’’তি ৱত্তুং অসক্কোন্তো অত্তনো দিট্ঠনিযামেনেৱ ‘‘সুতোসি মযা’’তি ৱদতি. তস্স তস্মিং অসুদ্ধদিট্ঠিত্তা আপত্তি, ইধ পন যো পুব্বে সুত্ৱা অনাপত্তি, পচ্ছা তং ৱিস্সৰিত্ৱা সুদ্ধদিট্ঠি এৱ সমানো ৱদতি, তং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘এস নযো সব্বত্থাতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. জেট্ঠব্বতিকো কাকেকপ্পটিৱত্তা. যদগ্গেনাতি যাৱতা, যদা ৱা. নো কপ্পেতীতিআদি ৱেমতিকাভাৱদীপনত্থমেৱ ৱুত্তন্তি দস্সেতি. তেন ৱেমতিকোৱ নস্সৰতি সম্মুট্ঠো নামাতি আপজ্জতি, তং ন যুত্তং তদনন্তৰভাৱতো, তস্মা দুতিযত্থেৰৱাদো পচ্ছা ৱুত্তো.

৩৮৯. সব্বত্থাতি সব্বঅট্ঠকথাসু. ওকাসকম্মন্তি ওকাসকৰণং. ‘‘ওকাসেন কম্মং ওকাসকম্ম’’ন্তি লিখিতং. অসূৰিযং পস্সতি কঞ্ঞাতি এত্থ যথা কঞ্ঞা সূৰিযং ন পস্সতীতি ভৱতি, এৱং ‘‘অনোকাসং কাৰেত্ৱা’’তি ৱুত্তে ওকাসং ন কাৰেত্ৱাতি হোতি.

পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৩৯১. ৱেড়ুৱনেযেৱাতি ইদং তেহি ৱুত্তৱেলং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘পুব্বে মযং আৱুসো সুতেন অৱোচুম্হা’’তি ‘‘অম্হেহি সা উস্সাহিতা কুপিতেহি অনত্তমনেহী’’তিআদিৱচনং সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞভাগস্স ইদন্তি মনুস্সভিক্খুভাৱতো অঞ্ঞভাগস্স তিৰচ্ছানছগলকভাগস্স ইদং ছগলকজাতং অধিকৰণং. অঞ্ঞভাগো ৱা অস্স অত্থীতি সো তিৰচ্ছানছগলকভাৱসঙ্খাতো অঞ্ঞভাগো অস্স ছগলকস্স অত্থীতি স্ৱাযং ছগলকো অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং নাম.

তত্থ পটিমায সৰীৰং, সিলাপুত্তকস্স সৰীৰন্তি নিদস্সনং, পঠমং পনেত্থ নিব্বচনং জাতিপদত্থোতিৱাদীনং মতেন ৱুত্তং. সা হি সামিভাৱেন, নিচ্চভাৱেন চ পধানত্তা সত্তিসভাৱে ঠিতা. তব্বিপৰীতকত্তা ব্যত্তাকতি জাতিযো তু পদত্থো ইতি ইমস্স সুত্তস্স ৱসেন দুতিযং নিব্বচনং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. নামকৰণসঞ্ঞায আধাৰোতি এত্থ নামমেৱ নামকৰণং. নামং কৰোন্তানং সঞ্ঞা নামকৰণসঞ্ঞা, তস্সা. মনুস্সজাতিকো ছগলকজাতিআধাৰো নাম. ন হি তং নামং কচ্ছপলোমং ৱিয অনাধাৰন্তি অধিপ্পাযো. তং পন ছগলকস্স দব্বোতি দিন্ননামং ‘‘দেসো’’তি ৱুচ্চতি. তস্মা থেৰং অমূলকেনাতিআদিনা অঞ্ঞম্পি ৱত্থুং থেৰস্স লিস্সতি সিলিস্সতি ৱোহাৰমত্তেনেৱ, ন অত্থতো, ঈসকং অল্লীযতীতি লেসোতি অধিপ্পাযো. যস্মা দেসলেসা অত্থতো নিন্নানাকৰণা, তস্মা ‘‘কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদাযা’’তি উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘দস লেসা জাতিলেসো’’তিআদি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যথা নিদানে, এৱং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযম্পি মাতিকাযম্পি অযমেৱত্থো. যস্মা অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সাতি ছগলকস্স. কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদাযাতি দব্বোতি নামং উপাদাযাতি অযমত্থো অট্ঠুপ্পত্তিৱসেনেৱ আৱিভূতো, তস্মা ন ৱিভত্তো. কিঞ্চ ভিয্যো অনিযমত্তা. ন হি মেত্তিযভূমজকানং ৱিয সব্বেসম্পি ছগলকমেৱ অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং হোতি. অঞ্ঞং গোমহিং সাদিকম্পি হোতি, ন চ মেত্তিযভূমজকা ৱিয সব্বেপি নামলেসমত্তমেৱ উপাদিযন্তি. অঞ্ঞম্পি জাতিলেসাদিং উপাদিযন্তি, তস্মা অনিযমত্তা চ যথাৱুত্তনযেন ন ৱিভত্তং. কিঞ্চ ভিয্যো তথা ৱুত্তে ছগলকস্সেৱ অঞ্ঞভাগিযতা সম্ভৱতি, ন অঞ্ঞস্স, যেন সোৱ দস্সিতো. লেসো চ নাম লেসোৱ, ন জাতিআদি, যেন সোৱ দস্সিতোতি এৱং মিচ্ছাগাহপ্পসঙ্গতো চ তথা ন ৱিভত্তো.

৩৯৩. অঞ্ঞভাগিযস্সাতি চুদিতকতো অঞ্ঞস্স. অধিকৰণস্সাতি মনুস্সস্স ৱা অমনুস্সস্স ৱা তিৰচ্ছানগতস্স ৱাতি এৱং ৱত্তব্বং. এৱঞ্হি ৱুত্তে মনুস্সাদীনংযেৱ জাতিলেসাদযো ৱুত্তা হোন্তি, অঞ্ঞথা চতুন্নং অধিকৰণানং তে আপজ্জন্তি ‘‘অধিকৰণস্স কঞ্চি দেসং লেসমত্ত’’ন্তি সামিৱচনং পুব্বঙ্গমং উদ্দিট্ঠত্তাতি চে? ন, নামস্স ৱিয জাতিআদীনং মনুস্সাদীনং আধাৰভাৱনিযমসম্ভৱতো, অধিকৰণভাৱানিযমতোতি ৱুত্তং হোতি. নিযমে চ সতি জাতিযা আধাৰো জাতি, লিঙ্গস্স চ লিঙ্গং, আপত্তিযা চ আপন্নো আধাৰো, ৱিৰুদ্ধানম্পি অসমাদিন্নানম্পি পত্তচীৱৰানং সামিকো আধাৰো, যেন অধিকৰণসঙ্খ্যং গচ্ছেয্যাতি আপজ্জতীতি অধিকৰণস্সাতি পদং অভাজেতব্বমেৱ ভৱেয্যাতি ন উদ্ধৰিতব্বং সিযা, উদ্ধৰিতব্বং. তস্মা ‘‘অধিকৰণন্তি ৱচনসামঞ্ঞতো’’তিআদি সব্বং ৱত্তব্বং. অপাকটা ইতো অঞ্ঞত্ৰ দস্সিতট্ঠানাভাৱতো. জানিতব্বা চ ৱিনযধৰেহি যস্মা অঞ্ঞথা পৰিৱাৰে ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণং চতুন্নং অধিকৰণানং ৱিৱাদাধিকৰণং ভজতী’’তিআদিনা নযেন অনাগতট্ঠানে ‘‘কস্মা’’তি ৱুত্তে কাৰণং ন পঞ্ঞাযেয্য, তস্মা তেসং তব্ভাগিযতা চ অঞ্ঞভাগিযতা চ জানিতব্বা ৱিনযধৰেহি. তাসু হি ৱিঞ্ঞাতাসু ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং ভজতি. কস্মা? তব্ভাগিযত্তা. ইতৰং ন ভজতি অঞ্ঞভাগিযত্তাতি সুখকাৰণতো পঞ্ঞাযন্তি, তস্মা ৱচনসামঞ্ঞতো লদ্ধং অধিকৰণং নিস্সাযাতিআদি. তত্থ যস্মা আপত্তঞ্ঞভাগিযং মহাৱিসযং, ইতৰেহি অসদিসনিদ্দেসঞ্চ, তস্মা তং অধিকৰণপৰিযাপন্নম্পি সমানং ৱিসুং ৱুত্তং ‘‘আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৱা হোতী’’তি. অধিকৰণপৰিযাপন্নত্তা চ ‘‘অধিকৰণঞ্ঞভাগিযং ৱা’’তি এত্থ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থাপি মহাৱিসযত্তা, মাতিকাযং আগতত্তা চ পঠমং অঞ্ঞভাগিযতা ৱুত্তা, পচ্ছা তব্ভাগিযতাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ যস্মা অধিকৰণঞ্ঞভাগিযৱচনেন অত্থাপত্তিনযেন সিদ্ধং. অধিকৰণং তব্ভাগিযং, তস্মা ‘‘অধিকৰণং তব্ভাগিযং হোতী’’তি এৱং উদ্দেসং অকত্ৱা ‘‘কথং অধিকৰণং অধিকৰণস্স তব্ভাগিযং হোতী’’তি পুচ্ছাপুব্বঙ্গমনিদ্দেসো কতো. তত্থাপি আপত্তাধিকৰণস্স অঞ্ঞভাগিযতা কিঞ্চাপি পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসিভাধিকাৰত্তা পাৰাজিকানংযেৱ ৱসেন ৱুত্তা, অথ খো সেসাপত্তিক্খন্ধৱসেনাপি ৱেদিতব্বা. যা চ সা চোদনা ‘‘অসুকো নাম ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদিকা, তত্থ ‘‘সঙ্ঘাদিসেসে থুল্লচ্চযদিট্ঠি হোতি, দুব্ভাসিতে সঙ্ঘাদিসেসদিট্ঠি হোতী’’তি এৱমাদিকা ৱিনযে অপকতঞ্ঞুতায, তংতংৱত্থুসৰিক্খতায ৱা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. সব্বত্থাপি ‘‘পাৰাজিকদিট্ঠি হোতী’’তি ন ৱুত্তং. তথাসঞ্ঞিনো অনাপত্তিতো. ‘‘তব্ভাগিযৱিচাৰণায’’ন্তি তব্ভাগিযপদনিদ্দেসে অঞ্ঞভাগিযতাযপি নিদ্দিট্ঠত্তা ৱুত্তং.

ৱত্থুসভাগতাযাতি অনুৱাদৱত্থুসভাগতাযাতি অত্থো. অঞ্ঞথা ‘‘চতস্সো ৱিপত্তিযো’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্য. সভাৱসৰিক্খাসৰিক্খতো চাতি সভাৱেন সদিসাসদিসতো. তত্থ ঝানাদিৱত্থুৱিসভাগতাযপি সভাৱসৰিক্খতায উত্তৰিমনুস্সধম্মপাৰাজিকাপত্তি তস্সেৱ তব্ভাগিযাৱ হোতি. তথা ৱত্থুৱসেন অনুৱাদাধিকৰণং, কিচ্চাধিকৰণঞ্চ পাটেক্কং চতুব্বিধম্পি ৱুত্তঞ্ঞভাগিযং ন জাতং, তস্মা তদঞ্ঞভাগিযতায ৱিদিতায তব্ভাগিযতা পাৰিযেসযুত্তিযা অৱুত্তাপি সিজ্ঝতীতি কত্ৱা ‘‘অঞ্ঞভাগিযমেৱ পঠমং নিদ্দিট্ঠ’’ন্তিপি ৱত্তুং যুজ্জতি. একংসেন তব্ভাগিযং ন হোতীতি সৰিক্খৱসেন অৰহত্তং আপত্তি অনাপত্তীতি ৱিৱাদসব্ভাৱতো অব্যাকতভাৱেন ৱিৱাদাধিকৰণস্সপি অঞ্ঞভাগিযং সিযা, পাড়িযং আপত্তাধিকৰণস্স ৱুত্তত্তা এৱং ৱুত্তং, আদিতো পট্ঠাযাতি ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সা’’তি ইতো পট্ঠায. ‘‘মেথুনৰাগেন মনুস্সৱিগ্গহো দোসেনাতিআদিনা সৰিক্খতো চা’’তি লিখিতং. তং ৱত্থুৱিসভাগতায এৱ সিদ্ধং. অযং পন ৱত্থুসভাগতাযপি সতি আপত্তিসভাগতা সৰিক্খতোতি নো তক্কোতি চ, একস্মিম্পি হি ৱত্থুস্মিং আপত্তিভেদো হোতীতি আচৰিযো. পৰতো ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো.

‘‘কিচ্চমেৱ কিচ্চাধিকৰণ’’ন্তি ৱুত্তত্তা সঙ্ঘকম্মানমেতং অধিৱচনং. কম্মলক্খণন্তি কম্মানং সভাৱং. তং নিস্সাযাতি পুব্বেৱ হি সংৱিধায সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি. অথ ৱা পুৰিমং পুৰিমন্তি পৰিৱাসউক্খেপনিযাদীনি সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায অব্ভানওসাৰণাদি উপ্পন্নন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. তস্মা কিঞ্চাপি সঙ্ঘকম্মমেৱ কিচ্চাধিকৰণং, তথাপি সেসৱিসেসো লব্ভতীতি দস্সেতি.

৩৯৪. অত্থতো একং, তস্মা দেসস্স অত্থমৱত্ৱা ‘‘লেসো’’তিআদি ৱুত্তং কিৰ.

৩৯৫. সৱত্থুকং কত্ৱাতি পুগ্গলস্স উপৰি আৰোপেত্ৱা খত্তিযাদিভাৱেন একজাতিকোপি দীঘৰস্সকাড়কোদাতাদীনং দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতানং ৱসেন অঞ্ঞভাগিযতা, দীঘং খত্তিযং অজ্ঝাচৰন্তং দিস্ৱা ৰস্সাদিখত্তিযপঞ্ঞত্তিযা আধাৰভাৱতো জাতিলেসেন চোদেতি, একং ৱা খত্তিযং অজ্ঝাচৰন্তং দিস্ৱা ততো ৱিসিট্ঠঞ্ঞভাগভূতং খত্তিযং জাতিলেসং গহেত্ৱা ‘‘খত্তিযো দিট্ঠো ত্ৱং খত্তিযোসী’’তি চোদেতি দিট্ঠাদিঅঞ্ঞভাগেন. এত্থ চ ‘‘দীঘাদযো, দিট্ঠাদযো চ জাতিনামাদীনং ৱত্থুভূতত্তা অধিকৰণ’’ন্তি লিখিতং. তং ‘‘অধিকৰণভাৱানিযমতো’’তি ৱুত্তদোসং নাতিক্কমতি, অট্ঠকথাযং ‘‘খত্তিযজাতিপঞ্ঞত্তিযা আধাৰৱসেন অধিকৰণতা চ ৱেদিতব্বা’’তি ৱুত্তং. তম্পি নামগোত্ততো অঞ্ঞিস্সা নামগোত্তপঞ্ঞত্তিযা নাম কস্সচি অভাৱতো ন সব্বসাধাৰণং, তস্মা ‘‘অধিকৰণস্সা’’তি পদুদ্ধাৰণং অধিকৰণচতুক্কদস্সনত্থং, তং সমানৱচনদস্সনত্থন্তি নো তক্কোতি. তত্থ দীঘাদিনো ৱা দিট্ঠাদিনো ৱাতি এত্থ দীঘাদিতা, দিট্ঠাদিতা চ অঞ্ঞভাগো, যো চুদিতকো ইতৰস্স ৱিসেসো যতো অঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি.

৩৯৯. লহুকং আপত্তিন্তি পাৰাজিকতো লহুকাপত্তি সঙ্ঘাদিসেসাদি. তেনেৱ অন্তে তং দস্সেন্তেন ‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. আপত্তিলেসোপি কিমত্থং জাতিলেসাদযো ৱিয ন ৱিত্থাৰিতোতি চে? তথা অসম্ভৱতোতি ৱেদিতব্বং.

৪০০. সাটকপত্তো সৰীৰট্ঠপত্তো. আপত্তিযাতি পাৰাজিকাপত্তিযা অঞ্ঞভাগিযং সঙ্ঘাদিসেসাদি, অধিকৰণঞ্চ আপত্তিপঞ্ঞত্তিযা. ‘‘লেসো নাম আপত্তিভাগো’’তি ৱুত্তত্তা আপত্তিভাৱলেসো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো, তস্মা পাৰাজিকাপত্তিতো অঞ্ঞভাগিযস্স আপত্তিপঞ্ঞত্তিযা আধাৰণট্ঠেন ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি সঙ্খ্যং গতস্স সঙ্ঘাদিসেসাদিনো আপত্তিনিকাযস্স আপত্তিভাৱলেসং গহেত্ৱা চোদনা আপত্তিলেসচোদনাতি ৱেদিতব্বা.

৪০৮. অনাপত্তি তথাসঞ্ঞী চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযচোদনাযমেৱ, ন অঞ্ঞত্থ. এত্তাৱতা পঠমদুট্ঠদোসে ৱুত্তৱিচৰণায সংসন্দিতং হোতি, তং ইধ কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? কঙ্খাৱিতৰণিযা ৱচনতো. ৱুত্তঞ্হি ‘‘তত্থ ইধ চ আপত্তঞ্ঞভাগিযচোদনায তথাসঞ্ঞিনোপি অনাপত্তী’’তি.

অঞ্ঞাভাগিযসিক্খং যো, নেৱ সিক্খতি যুত্তিতো. গচ্ছে ৱিনযৱিঞ্ঞূহি, অঞ্ঞভাগিযতঞ্চ

সোতি.

দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পঠমসঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪০৯. ‘‘ৱজ্জং ন ফুসেয্যা’’তি চ পাঠো.

৪১০. তেসং অনুৰূপাজাননতো অসব্বঞ্ঞূ অস্স. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ২০৪) ৱুত্তত্তা পটিক্খিত্তমেৱ. তিকোটিপৰিসুদ্ধন্তি পৰস্স পাপপসঙ্গনিৱাৰণত্থং ৱুত্তং, ন পটিচ্চকম্মনিৱাৰণত্থং কোটীহীতি আকাৰেহি. পৰিসুদ্ধন্তি ৱিমুত্তং. দসহি লেসেহি উদ্দিস্স কতং সমণা পৰিভুঞ্জন্তি, অস্সমণা ইমেতি সাসনস্স গৰহভাৱো আগচ্ছেয্য, গৰহপচ্চযা লোকো ৱা অপুঞ্ঞং অৰিযূপৱাদং পসৱেয্য, তেহি ৱিমুত্তন্তি অত্থো. ৱাগুৰন্তি মিগজালং. অত্তনো অত্থায ৱাতিআদিনা পৰেসং অত্থায কতে কপ্পিযভাৱং দস্সেত্ৱা ভিক্খূনঞ্চ অঞ্ঞেসঞ্চ অত্থায কতে তং দস্সেতুং ‘‘মতানং পেতকিচ্চত্থাযা’’তিআদিমাহ.

যং যং হীতিআদি তস্স কাৰণস্স দস্সনত্থং ৱুত্তং. পুন পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং অত্থায কতং ন কপ্পতীতি ৱুত্তন্তি কিৰ ধম্মসিৰিত্থেৰো. গণ্ঠিপদে ‘‘ভিক্খূনমেৱ সুদ্ধানং অত্থায কতং ন ৱট্টতী’’তি লিখিতং. অপৰেহি পন ‘‘মতানং পেতকিচ্চত্থাযাতিআদিনা ৱুত্তেপি কপ্পতি, ভিক্খূনংযেৱ অত্থাযাতি ইমিনা ‘ভিক্খূনম্পি দত্ৱা মযং ভুঞ্জিস্সামা’তি কতম্পি ৱুত্তং. পুন ‘পঞ্চসু একং উদ্দিস্সকতং ইতৰেসং ন কপ্পতী’তি দস্সনত্থং ‘পঞ্চসু হি সহধম্মিকেসূতিআদি ৱুত্ত’ন্তি ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞতৰস্মিং পন গণ্ঠিপদে ‘‘অম্হাকন্তি চ ৰাজযুত্তাদীনন্তি চ ৱুত্তে ৱট্টতীতি ৱত্ৱা ‘তুম্হাক’ন্তি অৱত্ৱা ‘পেতকিচ্চত্থাযাতি ৱুত্তেপি ৱট্টতী’তি চ দস্সেত্ৱা সব্বত্থ ৱুত্তানং, আদিসদ্দেন সঙ্গহিতানঞ্চ লক্খণং ঠপেন্তেন ‘ভিক্খূনংযেৱা’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘ভিক্খূনং উদ্দিট্ঠে এৱাতি অধিপ্পাযেনা’তি ৱুত্তং. ন ‘তুম্হাকং, অম্হাকঞ্চাতি ৱুত্তে অনাপত্তী’তি দস্সনত্থং. কস্মা? মিস্সকৱাৰস্স অভাৱা. লক্খণং নাম ৱুত্তানং, ৱুত্তসদিসানঞ্চ হোতি. ‘সচে পেতকিচ্চত্থাযাতি ৱুত্তট্ঠানে ভিক্খূনং ভোজনং সন্ধায কৰোন্তী’তি ৱদন্তি মহাঅট্ঠকথাযঞ্চ ‘তস্মিং ৱাৰে চ ন তুম্হাকন্তি ৱুত্তে ৱট্টতী’তি ৱুত্তত্তা. তেনেৱ ইধাপি ‘পেতকিচ্চত্থায, মঙ্গলাদীনং ৱা অত্থায কতেপি এসেৱ নযো’তি পুব্বে ৱুত্তত্থৱসেন ৱুত্তং. ‘অৱধাৰণত্থেন মিস্সকে ৱট্টতী’তি চে? ‘কপ্পিযমংসস্স হি পটিগ্গহণে আপত্তি নত্থী’তি ৱচনেন অকপ্পিযপটিগ্গহণে আপত্তীতি আপন্নং, ‘তঞ্চ গহেতব্বং সিযা’তি পটিক্খিপিতব্বা’’তি ৱুত্তং, তং সুন্দৰং ৱিয দিস্সতি, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. যত্থ চাতি ভিক্খূনং অত্থায কতেপি. তমত্থং আৱি কাতুং ‘‘সচে পনা’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থ পন ‘‘ভিক্খুনীনং দুক্কটং, ইতৰেসং দণ্ডকম্মৱত্থূ’’তি ৱদন্তি. কপ্পং নিৰযম্হীতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পং. ৱিৱট্টট্ঠাযিকালেযেৱ সঙ্ঘভেদো হোতীতি. কপ্পন্তি আযুকপ্পং.

৪১১. কুসলন্তি খেমং. আপত্তিভযা কতা লজ্জীহীতি এত্থ আপত্তিভযেন অৱস্সং আৰোচেন্তীতি দস্সনত্থং ‘‘লজ্জী ৰক্খিস্সতী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.৪২; পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫) পোৰাণৱচনস্সানুৰূপতো ‘‘অঞ্ঞেহি লজ্জীহী’’তি ৱুত্তং. অলজ্জিস্সপি অনাৰোচেন্তস্স আপত্তিযেৱ ‘‘যে পস্সন্তি যে সুণন্তী’’তি ৱচনতো.

৪১৬. অসমনুভাসন্তস্সাতি কম্মকাৰকে কত্তুনিদ্দেসো, সমনুভাসনকম্মং অকৰিযমানস্সাতি অত্থো. ওদিস্স অনুঞ্ঞাতো নাম উম্মত্তকখিত্তচিত্তৱেদনট্টাদিকো ‘‘অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সা’’তি অৰিট্ঠসিক্খাপদে আগতত্তা অত্থীতি চে? যম্পীতিআদি. সা পনেসা অনাপত্তি. সো ৱুচ্চতীতি তত্থ আগতোপি সকম্মব্যাৱটোপি এৱং ৱুচ্চতি. এতেনুপাযেনাতি অসমনুভাসন্তস্স চ আদিকম্মিকস্স চ ৱুত্তত্থৱসেন. ঠপেত্ৱা অৰিট্ঠসিক্খাপদন্তি তত্থ আদিকম্মিকপদাভাৱা.

তিৱঙ্গিকন্তি এত্থ ৱাচায এৱ পটিনিস্সজ্জন্তস্স ওট্ঠচলনাদিকাযৱিঞ্ঞত্তি হোতি, তস্মা দুৱিধম্পি ৱিঞ্ঞত্তিং কথেন্তস্স হোতি. ৱচীভেদং কাতুং অসক্কোন্তস্স কাযৱিকাৰং কৰোন্তস্স অনাপত্তিযা ভৱিতব্বং. কস্মা? তিৱঙ্গেসু একস্স পৰিহীনত্তা, তস্মা তিৱঙ্গভাৱো আপত্তিযা, অঙ্গহানিভাৱো অনাপত্তিযাতি গহেতব্বং. এত্থ সিযা – যদি অঙ্গহানিভাৱেন অনাপত্তি, এৱং সন্তেপি ৱিকাৰং অকত্ৱা চিত্তেনেৱ ৱিস্সজ্জেন্তস্স অনাপত্তিযা ভৱিতব্বন্তি? তং ন, কস্মা? অট্ঠকথাযং ‘‘কাযৱিকাৰং ৱা ৱচীভেদং ৱা অকৰোন্তস্সেৱ পন আপজ্জনতো অকিৰিয’’ন্তি হি ৱুত্তং, ‘‘চিত্তং ৱা অনুপ্পাদেন্তস্স ৱা’’তি ন ৱুত্তং, তস্মা চিত্তঞ্চ নাম ৱিঞ্ঞত্তিপটিবদ্ধং এৱাতি ৱিসুং অঙ্গভাৱেনেৱ ৱুত্তত্তা জানিতব্বন্তি চে? তং ন, দ্ৱিন্নংযেৱ অকিৰিযাতি, তস্মা চিত্তেন ৱিস্সজ্জেন্তস্সাপি আপত্তি ৱিয দিস্সতি, উপপৰিক্খিত্ৱা গহেতব্বং. তত্থ ‘‘অকুসলচিত্ত’’ন্তি ৱুত্তন্তি চে? ‘‘চিত্তবাহুল্লতো ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. তেপি কিৰ বাহুল্লতো ৱদন্তি.

পঠমসঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. দুতিযসঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪২২. সঞ্ঞীতি সঞ্ঞিনো.

দুতিযসঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. দুব্বচসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪২৪. পতং পতিতং ৱিৱৰি ৱিৱট্টযি. একতো উস্সাৰেতি চ গিড়িততো ঠপেতি চ. একপংসুথুপকনদীসঙ্খং দীঘমূলকপণ্ণসেৱালং সেৱালং দণ্ডিসিপিপ্পৰিং পণকং পেসিট্ঠিং নিস্সাৰেতি. তিলবীজকন্তি সুখুমমূলপণ্ণকং হুত্ৱা উদকপিট্ঠে পত্থৰিকং উদকপপ্পটকং নিস্সাৰেতি.

৪২৫-৬. ‘‘দুব্বচ্চজাতিকো’’তিপি পঠন্তি. অপদানেনাতি পুৰাণকম্মেন. ‘‘কিং পুব্বেপি মযং এৱৰূপং কৰোমাতিআদিনা একূনৱীসতী’’তি মহাপচ্চৰিযং কিৰ ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযঞ্চ অনুমানসুত্তট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘সোড়সৱত্থুকা’’তি ৱুত্তং, তং সমেতি.

দুব্বচসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৩. কুলদূসকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৩১. ন কেৱলং ৱিহাৰো এৱ কীটাগিৰি, সোপি গামো ‘‘কীটাগিৰি’’চ্চেৱ ৱুচ্চতি. গামঞ্হি সন্ধায পৰতো ‘‘ন অস্সজিপুনব্বসুকেহি ভিক্খূহি কীটাগিৰিস্মিং ৱত্থব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. একসংৱচ্ছৰে দ্ৱিক্খত্তুং ৱস্সতি কিৰ, তং সন্ধায ‘‘দ্ৱীহি মেঘেহী’’তি ৱুত্তং. সমধিকন্তি ছ জনে সন্ধায. অকতৱত্থুন্তি নৱং অট্ঠুপ্পত্তিং. ‘‘জাভিসুমনাদিগচ্ছং অল্লানং হৰিতানং এৱা’’তি লিখিতং. ভূতগামবীজগামভেদতো পনেস ভেদো. ৱতত্থাযাতি ৱতিঅত্থায. যংকিঞ্চীতি সোদকং ৱা নিৰুদকং ৱা. আৰামাদিঅত্থাযাতি ৱনৰাজিকাদিঅত্থায. মালাৱচ্ছৰোপনং কুলদূসকংযেৱ সন্ধায, গন্থনাদিসব্বং ন সন্ধায ৱুত্তন্তি. কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? তং দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধেন ধম্মো’’তিআদি. ‘‘আৱেড়ং আবিড়’’ন্তিপি পাঠো.

গোপ্ফনন্তি গন্থনং. ৱেঠিমন্তি তগ্গতিকমেৱ. ৱেধিমং অঞ্ঞেন কেনচি পুপ্ফং ৱেধেত্ৱা কতং. কণ্টকম্পি বন্ধিতুন্তি এত্থ ‘‘সযং ৱিজ্ঝনত্থং ন ৱট্টতি. অঞ্ঞস্সত্থায ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. জালমযং ৱিতানং জালৱিতানং. পুপ্ফপটিচ্ছকং গৱক্খং ৱিয সছিদ্দং কৰোন্তি. তালপণ্ণগুড়কন্তি তালপণ্ণমযং পুন কতম্পি পটিছিজ্জকমেৱ. ধম্মৰজ্জু চেতিযং ৱা বোধিং ৱা পুপ্ফপ্পৱেসনত্থং আৱিজ্ঝিত্ৱা বদ্ধৰজ্জু. ‘‘কাসাৱেন বদ্ধম্পি সুত্তৱাকাদীহি বদ্ধং ভণ্ডিতসদিস’’ন্তি লিখিতং. অংসভণ্ডিকং পসিব্বকে পক্খিত্তসদিসত্তা ৱেধিমং ন জাতং, তস্মা ‘‘সিথিলবদ্ধস্স অন্তৰন্তৰা পক্খিপিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং অফুসাপেত্ৱা অনেকক্খত্তুম্পি পৰিক্খিপিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. পূৰিতন্তি দীঘতো পসাৰেত্ৱা পূৰিতং. ঘটিকদামওলম্বকোতি ‘‘যমকদামওলম্বকো’’তি লিখিতং. ‘‘গেণ্ডুখৰপত্তদামানং পটিক্খিত্তত্তা চেলাদীহি কতদামম্পি ন ৱট্টতি অকপ্পিযানুলোমত্তা’’তি ৱদন্তি.

‘‘ৰেচকং নাম তথালাসিযনাটনটানং নচ্চ’’ন্তি লিখিতং. তং ‘‘পৰিৱত্তন্তী’’তি ৱুত্তং. ‘‘সাৰিযো নাম ৰুতসুনখা সিঙ্গালকম্মকুৰুঙ্গকেড়িপনে ঠিতা’’তি কিৰ পাঠো. ‘‘নিবুজ্ঝন্তী’’তি পাড়ি.

৪৩২. অবলবলাদি-পদানং উপ্পটিপাটিযা. যথা পামোক্খানং ৱসেন সব্বেপি ‘‘অস্সজিপুনব্বসুকা’’তি ৱুত্তা, তথা পামোক্খপ্পত্তসাৱকস্স ৱসেন তদাযত্তৱুত্তিনে সব্বেপি ‘‘সাৰিপুত্তা’’তি. তেন ৱুত্তং ‘‘গচ্ছথ তুম্হে সাৰিপুত্তা’’তি.