৮. পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৩৮০. সাৱকেন পত্তব্বন্তি পকতিসাৱকং সন্ধায ৱুত্তং, ন অগ্গসাৱকং. যথূপনিস্সযযথাপুগ্গলৱসেন ‘‘তিস্সো ৱিজ্জা’’তিআদি ৱুত্তং. কেনচি সাৱকেন তিস্সো ৱিজ্জা, কেনচি চতস্সো পটিসম্ভিদা, কেনচি ছ অভিঞ্ঞা, কেনচি কেৱলো নৱলোকুত্তৰধম্মোতি এৱং ৱিসুং ৱিসুং যথাসম্ভৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

৩৮২. ‘‘যে তে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা’’তিআদিৱচনতো ধৰমানেপি ভগৱতি পিটকত্তযপৰিচ্ছেদো অত্থীতি সিদ্ধং. ধম্মকথিকাতি আভিধম্মিকা ৰতিযা অচ্ছিস্সন্তীতিআদি আযস্মতো দব্বস্স নেসং তিৰচ্ছানকথায ৰতিনিযোজনং ৱিয দিস্সতি, ন তথা দট্ঠব্বং. সুত্তন্তিকাদিসংসগ্গতো তেসং সুত্তন্তিকাদীনং ফাসুৱিহাৰন্তৰাযং, তেসম্পি তিৰচ্ছানকথাৰতিযা অভাৱেন অনভিৰতিৱাসং, ততো নেসং সামঞ্ঞা চাৱনঞ্চ পৰিৱজ্জন্তো এৱং চিন্তেসীতি দট্ঠব্বং. ‘‘নিম্মিতানং ধম্মতাতি সাৱকেহি নিম্মিতানংযেৱ, ন বুদ্ধেহী’’তি ৱদন্তি. ‘‘সাধকতমং কৰণ’’ন্তি এৱং ৱুত্তে কৰণত্থেযেৱ ততিযাৱিভত্তীতি অত্থো.

৩৮৩-৪. যন্তি যেন. ‘‘কত্তাতি কত্তা, ন কত্তা’’তি লিখিতং. ‘‘ভৰিযং ৱিয মং অজ্ঝাচৰতী’’তি ৱদন্তিযা বলৱতী চোদনা. তেন হীতি এত্থ যথা ছুপনমত্তে ৱিপ্পটিসাৰীৱত্থুস্মিং কাযসংসগ্গৰাগসম্ভৱা অপুচ্ছিত্ৱা এৱ সঙ্ঘাদিসেসং পঞ্ঞাপেসি, তথেৱ পুব্বেৱস্সা দুস্সীলভাৱং ঞত্ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যদি তাৱ ভূতায পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেৰো কাৰকো হোতি. অথ অভূতায, ভগৱতা ‘‘নাসেথা’’তি ন ৱত্তব্বং, ৱুত্তঞ্চ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘যদি তাৱ পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেৰো কাৰকো হোতী’’তি.

অথ অপ্পটিঞ্ঞাযাতি ‘‘অয্যেনম্হি দূসিতা’’তি ইমং পটিঞ্ঞং ৱিনা এৱ তস্সা পকতিদুস্সীলভাৱং সন্ধায নাসিতা, থেৰো অকাৰকো হোতি. অভযগিৰিৱাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো’’তি ৱদন্তি, কস্মা? দুক্কটং মুসাৱাদপচ্চযা লিঙ্গনাসনায অনাসেতব্বত্তা. পাৰাজিকস্সেৱ হি লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বা. ‘‘নাসেথা’’তি চ ৱুত্তত্তা পাৰাজিকাৱ জাতা, সা কিং সন্ধায, ততো থেৰো কাৰকো আপজ্জতি. ‘‘সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি ৱুত্তে পন অপাৰাজিকাপি অত্তনো ৱচনেন নাসেতব্বা জাতাতি অধিপ্পাযো. মহাৱিহাৰৱাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো’’তি চ ৱদন্তি. কস্মা? ‘‘সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি হি ৱুত্তে পটিঞ্ঞায ভূততা আপজ্জতি ‘‘নাসেথা’’তি ৱচনতো. ভূতাযেৱ হি পটিঞ্ঞায নাসেতব্বা হোতি, নাভূতাযাতি অধিপ্পাযো. পুৰিমনযেতি দুক্কটৱাদে. পুৰিমো যুত্তিৱসেন পৱত্তো, পচ্ছিমো পাড়িৱচনৱসেন পৱত্তোতি ৱেদিতব্বো.

৩৮৫-৬. পীতিসুখেহীতি এত্থ ‘‘সুখেনা’’তি ৱত্তব্বে পীতিগ্গহণং ততিযজ্ঝানসুখং, কাযিকঞ্চ অপনেতুং সম্পযুত্তপীতিযা ৱুত্তং. সচে চুদিতকৱসেন কতং অমূলকং নাম, ‘‘অনজ্ঝাপন্নং অকত’’ন্তি ৱদেয্য, ইমে কৰিস্সন্তি, তস্মা ‘‘তাদিসং দিট্ঠসঞ্ঞী হুত্ৱা চোদেতী’’তি পাঠো. ‘‘এতেন নযেন সুতমুতপৰিসঙ্কিতানিপি ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বানী’’তি পাঠো. ‘‘চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনা’’তি পাতিমোক্খুদ্দেসে এৱ আগতে গহেত্ৱা ৱুত্তং, ইতৰেসং অঞ্ঞতৰেনাপি অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোৱাতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ভিক্খুভাৱা হি চাৱনসমত্থতো. ‘‘সমীপে ঠত্ৱা’’তি ৱচনতো পৰম্মুখা চোদেন্তস্স, চোদাপেন্তস্স ৱা সীসং ন এতি. দিট্ঠঞ্চে সুতেন পৰিসঙ্কিতেন চোদেতি চোদাপেতি, সুতপৰিসঙ্কিতং ৱা দিট্ঠাদীহি চোদিতে ৱা চোদাপিতে ৱা সীসং এতি এৱ অমূলকেন চোদিতত্তা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দিট্ঠস্স হোতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, তঞ্চে চোদেতি ‘সুতো মযা…পে… সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৩৮৭). ‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতৰং পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে অসুদ্ধদিট্ঠি সমানো অনোকাসং কাৰাপেত্ৱা চাৱনাধিপ্পাযো ৱদেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ওকাসং কাৰাপেত্ৱা চাৱনাধিপ্পাযো ৱদেতি, অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ৩৮৯) ইমিনা ন-সমেন্তং ৱিয খাযতি, কথং? দিট্ঠস্স হোতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো নাম অসুদ্ধো পুগ্গলো হোতি, ‘‘অঞ্ঞতৰস্মিং অসুদ্ধদিট্ঠি সমানো তঞ্চে চোদেতি ‘সুতো মযা পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’তি, আপত্তি ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি ৱচনতো পুৰিমনযেনাপত্তি. ‘‘চাৱনাধিপ্পাযো ৱদেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱচনতো পচ্ছিমনযেন সঙ্ঘাদিসেসেন আপত্তীতি দ্ৱে পাড়িনযা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৰুদ্ধা ৱিয দিস্সন্তি, ন চ ৱিৰুদ্ধং বুদ্ধা কথযন্তি, তস্মা এত্থ যুত্তি পৰিযেসিতব্বা. অট্ঠকথাচৰিযা তাৱাহু ‘‘সমূলকেন ৱা সঞ্ঞাসমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, অমূলকেন ৱা পন সঞ্ঞাঅমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স আপত্তী’’তি. তস্সত্থো – দস্সনসৱনপৰিসঙ্কনমূলেন সমূলকেন ৱা তদভাৱেন অমূলকেনাপি সঞ্ঞাসমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, দস্সনাদিমূলাভাৱেন অমূলকেন ৱা তব্ভাৱেন সমূলকেনাপি সঞ্ঞাঅমূলকেন ৱা চোদেন্তস্স আপত্তি, তস্মা দিট্ঠস্স হোতি.

পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তোতিআদিম্হি দস্সনমূলেন সমূলকেনাপি ‘‘সুতো মযা’’তি ৱচনতো সঞ্ঞাঅমূলকেন ৱা চোদেতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. তদত্থস্স আৱিভাৱত্থং ‘‘দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তিআদি ৱাৰা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলোভিআদিম্হি পন সমূলকেন, সঞ্ঞাসমূলকেন ৱা চোদিতত্তা অনাপত্তীতি. এৱমেৱং পন তদত্থদীপনত্থং তে ৱাৰা ৱুত্তা. তত্থ হি ‘‘অদিট্ঠস্স হোতী’’তিআদিৱাৰা অমূলকেন চোদেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তা. ‘‘দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তিআদিনা সঞ্ঞাঅমূলকেন চোদেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তা. অঞ্ঞথা ‘‘দিট্ঠস্স হোতি, দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তিআদিৱাৰা নিব্বিসেসা ভৱেয্যুং. ইদং পনেত্থ সন্নিট্ঠানং-যথা অসুদ্ধং পুগ্গলং অনোকাসং কাৰাপেত্ৱা চোদেন্তস্স দুক্কটং, অক্কোসাধিপ্পাযস্স চ ওমসৱাদেন দুক্কটস্স, তথা অসুদ্ধদিট্ঠিকোপি অসুদ্ধং অসুদ্ধদিট্ঠি অমূলকেন চোদেতি, আপত্তি. সমূলকেন ৱা চোদেতি, অনাপত্তীতি তং সন্নিট্ঠানং যথা ‘‘অনাপত্তি সুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্স অসুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্সা’’তি ইমিনা সংসন্দতি, তথা গহেতব্বং. অঞ্ঞথা যুত্তি পৰিযেসিতব্বা.

সীলসম্পন্নোতি এত্থ ‘‘দুস্সীলস্স ৱচনং অপ্পমাণং. ভিক্খুনী হি ভিক্খুম্হি অনিস্সৰা, তস্মা উক্কট্ঠনযে ৱিধিং সন্ধায থেৰেন ৱুত্তং. দুতিযত্থেৰেন ভিক্খুনী অজানিত্ৱাপি চোদেতি, সিক্খমানাদযো ৱা চোদেন্তি, তেসং সুত্ৱা ভিক্খূ এৱ ৱিচাৰেত্ৱা তস্স পটিঞ্ঞায কাৰেন্তি. কো এত্থ দোসোতি ইদং সন্ধায ৱুত্তং. ততিযেন তিত্থিযানং ৱচনং সুত্ৱাপি ভিক্খূ এৱ ৱিচাৰেন্তি, তস্মা ন কোচি ন লভতীতি এৱং সব্বং সমেতীতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. তিংসানি তিংসৱন্তানি. অনুযোগোতি পটিৱচনং. এহিতীতি আগমিস্সতি. দিট্ঠসন্তানেনাতি দিট্ঠনযেন, দিট্ঠৱিধানেনাতি অধিপ্পাযো. পতিট্ঠাযাতি পতিট্ঠং লভিত্ৱা. ঠানেতি লজ্জিট্ঠানে.

গাহন্তি ‘‘অহং চোদেস্সামী’’তি অত্তাদানগ্গহণং. চেতনাতি অত্তাদানগ্গহণচেতনা. ৱোহাৰোতি ইতো, এত্তো চ ঞত্ৱা পকাসনং. পণ্ণত্তীতি নামপঞ্ঞত্তি. যা ৱচীঘোসাৰম্মণস্স সোতদ্ৱাৰপ্পৱত্তৱিঞ্ঞাণসন্তানস্স অনন্তৰং উপ্পন্নেন উপলদ্ধপুব্বসঙ্কেতেন মনোদ্ৱাৰৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাযতি, যস্সা ৱিঞ্ঞাতত্তা তদত্থো পৰমত্থো ৱা অপৰমত্থো ৱা ততিযৱাৰং উপ্পন্নেন মনোৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাযতীতি নামাদীহি ছহি ব্যঞ্জনেহি পাড়িযা পকাসিতা, সা ‘‘ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তী’’তিআদিনা ছধা আচৰিযেহি দস্সিতা. তব্ভাগিযভাৱো অতব্ভাগিযভাৱো চ নিপ্ফন্নধম্মস্সেৱ যুজ্জতি, ন পঞ্ঞত্তিযা অধিকৰণীযৱত্থুত্তা, অধিকৰণে পৱত্তত্তা চ অধিকৰণো মঞ্চট্ঠে মঞ্চোপচাৰো ৱিযাতি চ. ‘‘পৰিযাযেনাতি অমূলকা নামপঞ্ঞত্তি নত্থি. পৰিযাযমত্তং, সভাৱতো নত্থি. অভিধানমত্তমেৱ, অভিধেয্যং নত্থী’’তি চ লিখিতং. ইধেৱাতি ইমস্মিং এৱ সিক্খাপদে. ন সব্বত্থাতি ৱিৱাদাধিকৰণাদীসু. কস্মা? ন হীতিআদি. ৱিৱাদাধিকৰণাদীনমত্থিতা ৱিয অমূলকং অধিকৰণং নত্থীতি. পুব্বে ৱুত্তসমথেহীতি ‘‘যং অধিকিচ্চ সমথা ৱত্তন্তী’’তি ৱুত্তসমথেহীতি অধিপ্পাযো. অপিচ সভাৱতো নত্থীতি অপ্পটিলদ্ধসভাৱত্তা ৱুত্তং. অনুপ্পন্নং ৱিয ৱিঞ্ঞাণাদি. ন হি ৱিৱাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকৰণট্ঠোতি পণ্ণত্তিং অধিকিচ্চ সমথা ন পৱত্তন্তি, তস্মা ন তস্সা অধিকৰণীযতাতি ন ৱিৱাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকৰণট্ঠোতি অধিপ্পাযো. হোতি চেত্থ –

‘‘পাৰাজিকাপত্তি অমূলিকা চে,

পণ্ণত্তিমত্তা ফলমগ্গধম্মা;

চতুত্থপাৰাজিকৱত্থুভূতা,

পণ্ণত্তিমত্তাৱ সিযুং তথেৱ.

‘‘ততো দ্ৱিধা মগ্গফলাদিধম্মা,

সিযুং তথাতীতমনাগতঞ্চ;

পণ্ণত্তিছক্কং ন সিযা ততো ৱা,

পৰিযাযতো সম্মুতিৱাদমাহা’’তি.

অনুৱদন্তীতি অক্কোসন্তি. কিচ্চযতাতি কৰণীযতা. তং কতমন্তি চে? অপলোকনকম্মন্তিআদি. কিচ্চন্তি ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তং কিৰ অধিপ্পেতং.

৩৮৭. সুতাদীনং অভাৱেন অমূলকত্তন্তি এত্থ যো দিস্ৱাপি ‘‘দিট্ঠোসি মযা’’তি ৱত্তুং অসক্কোন্তো অত্তনো দিট্ঠনিযামেনেৱ ‘‘সুতোসি মযা’’তি ৱদতি. তস্স তস্মিং অসুদ্ধদিট্ঠিত্তা আপত্তি, ইধ পন যো পুব্বে সুত্ৱা অনাপত্তি, পচ্ছা তং ৱিস্সৰিত্ৱা সুদ্ধদিট্ঠি এৱ সমানো ৱদতি, তং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘এস নযো সব্বত্থাতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. জেট্ঠব্বতিকো কাকেকপ্পটিৱত্তা. যদগ্গেনাতি যাৱতা, যদা ৱা. নো কপ্পেতীতিআদি ৱেমতিকাভাৱদীপনত্থমেৱ ৱুত্তন্তি দস্সেতি. তেন ৱেমতিকোৱ নস্সৰতি সম্মুট্ঠো নামাতি আপজ্জতি, তং ন যুত্তং তদনন্তৰভাৱতো, তস্মা দুতিযত্থেৰৱাদো পচ্ছা ৱুত্তো.

৩৮৯. সব্বত্থাতি সব্বঅট্ঠকথাসু. ওকাসকম্মন্তি ওকাসকৰণং. ‘‘ওকাসেন কম্মং ওকাসকম্ম’’ন্তি লিখিতং. অসূৰিযং পস্সতি কঞ্ঞাতি এত্থ যথা কঞ্ঞা সূৰিযং ন পস্সতীতি ভৱতি, এৱং ‘‘অনোকাসং কাৰেত্ৱা’’তি ৱুত্তে ওকাসং ন কাৰেত্ৱাতি হোতি.

পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.