৮. সহধম্মিকৱগ্গো
১. সহধম্মিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
সহধম্মিকং ৱুচ্চমানোতি সহধম্মিকেন ৱুচ্চমানো. কৰণত্থে চেতং উপযোগৱচনং. ‘‘পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সিক্খিতব্বত্তা, তেসং ৱা সন্তকত্তা ‘সহধম্মিক’ন্তি লদ্ধনামেন বুদ্ধপঞ্ঞত্তেন সিক্খাপদেন ৱুচ্চমানোতি অত্থো’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুব্বচসিক্খাপদৱণ্ণনা; পাৰা. অট্ঠ. ২.৪২৫-৪২৬) দুব্বচসিক্খাপদে ৱুত্তত্তা ‘‘সহধম্মিকং ৱুচ্চমানোতি ইমস্সত্থো দুব্বচসিক্খাপদে ৱুত্তো’’তি ৱুত্তং. অনাদৰিযভযাতি অনাদৰকৰণে ভযা, তত্থ পাচিত্তিযভযাতি অত্থো. লেসেন এৱং ৱদন্তস্সাতি উজুকং ‘‘ন সিক্খিস্সামী’’তি অৱত্ৱা ‘‘যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খু’’ন্তিআদিনা লেসেন ৱদন্তস্স.
সহধম্মিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৱিলেখনসিক্খাপদৱণ্ণনা
খুদ্দকেহি চ অনুখুদ্দকেহি চাতি সঙ্ঘাদিসেসাদীহি খুদ্দকেহি চেৱ থুল্লচ্চযাদীহি অনুখুদ্দকেহি চ. ঠপেত্ৱা হি চত্তাৰি পাৰাজিকানি অৱসেসানি সব্বানি সিক্খাপদানি পৰিযাযেন খুদ্দকানি চেৱ হোন্তি অনুখুদ্দকানি চ. ৱুত্তঞ্হেতং পঞ্চসতিকক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৪৪১) –
‘‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানীতি? একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু – ‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা দ্ৱেনৱুতিপাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেৰা এৱমাহংসু ‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি ঠপেত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৱা দ্ৱে অনিযতে ঠপেত্ৱা তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা দ্ৱেনৱুতিপাচিত্তিযে ঠপেত্ৱা চত্তাৰো পাটিদেসনীযে ঠপেত্ৱা অৱসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’’তি.
যং পন নাগসেনত্থেৰেন মিলিন্দৰঞ্ঞা পুট্ঠেন ৱুত্তং ‘‘দুক্কটং, মহাৰাজ, খুদ্দকং সিক্খাপদং, দুব্ভাসিতং অনুখুদ্দক’’ন্তি (মি. প. ৪.২.১), তত্থ অন্তিমকোট্ঠাসমেৱ গহেত্ৱা ৱুত্তং. তং ৱাদপথোপচ্ছেদনত্থন্তি দট্ঠব্বং.
সংৱত্তনমৰিযাদপৰিচ্ছেদৱচনন্তি সংৱত্তনস্স মৰিযাদা অৱধি সংৱত্তনমৰিযাদা, তায নিযমৱসেন যো পৰিচ্ছেদো, তস্স ৱচনং সংৱত্তনমৰিযাদপৰিচ্ছেদৱচনং. ইদানি তং মৰিযাদং ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ইদং ৱুত্তং হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উদ্দিসন্তীতি আচৰিযা অত্তনো ৰুচিযা উদ্দিসন্তি. উদ্দিসাপেন্তীতি আচৰিযং যাচিত্ৱা অন্তেৱাসিকা উদ্দিসাপেন্তি. সজ্ঝাযন্তীতি ধাৰেন্তি. কুক্কুচ্চৱিপ্পটিসাৰোতি কুক্কুচ্চসঙ্খাতো ৱিপ্পটিসাৰো. ৱিহেসাৱিচিকিচ্ছামনোৱিলেখাতি ৱিহেসাৱিচিকিচ্ছাসঙ্খাতা মনোৱিলেখা. গৰহণেতি নিন্দনে.
অনুপসম্পন্নস্স ৱিৱণ্ণনেতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে নিন্দতো তস্স তস্মিং ৱিমতিং উপ্পাদেতুং ৱিনযৱিৱণ্ণনে.
ৱিলেখনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মোহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
তস্মিং অনাচাৰেতি তস্মিং অনাচাৰে আচিণ্ণে. মোক্খো নত্থীতি তস্সা আপত্তিযা মোক্খো নত্থি. তস্স তেতি তস্স তৱ. অলাভাতি যে অঞ্ঞেসং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে সাধুকং অট্ঠিং কত্ৱা মনসিকৰণস্স আনিসংসসঞ্ঞিতা দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকা চ লাভা ইচ্ছিতব্বা, তে সব্বে তুয্হং অলাভা এৱ হোন্তি. দুল্লদ্ধন্তি পুঞ্ঞৱিসেসেন লদ্ধম্পি মনুস্সত্তং দুল্লদ্ধং. সাধুকন্তি সুট্ঠু. অট্ঠিং কত্ৱাতি অত্থিকভাৱং কত্ৱা, অত্থিকো হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. ঞত্তিদুতিযেন কম্মেনাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা (পাচি. ৪৪৬) পদভাজনিযং ৱুত্তেন মোহাৰোপনকেন ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন.
অধম্মকম্মেতি এত্থ মোহাৰোপনকম্মং অধিপ্পেতং.
মোহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
পহাৰং দদেয্যাতি অন্তমসো উপ্পলপত্তং উপাদায কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতৰেন পহাৰং দদেয্য. এৱং পন পহাৰে দিন্নে হত্থো ৱা ভিজ্জতু, পাদো ৱা সীসং ৱা, মৰতু ৱা, পাচিত্তিযমেৱ. তেনাহ ‘‘পহৰিতুকামতাযা’’তিআদি.
অনুপসম্পন্নেতি গহট্ঠে ৱা পব্বজিতে ৱা ইত্থিযা ৱা পুৰিসে ৱা অন্তমসো তিৰচ্ছানগতেপি. সচে পন ৰত্তচিত্তো ইত্থিং পহৰতি, সঙ্ঘাদিসেসো. কেনচি ৱিহেঠিযমানস্সাতি মনুস্সেন ৱা তিৰচ্ছানগতেন ৱা ৱিহেঠিযমানস্স. মোক্খাধিপ্পাযস্সাতি ততো অত্তনো মোক্খং পত্থযমানস্স. সচেপি অন্তৰামগ্গে (পাচি. অট্ঠ. ৪৫৩) চোৰং ৱা পচ্চত্থিকং ৱা ৱিহেঠেতুকামং দিস্ৱা ‘‘উপাসক, এত্থেৱ তিট্ঠ, মা আগমিত্থা’’তি ৱত্ৱা ৱচনং অনাদিযিত্ৱা আগচ্ছন্তং ‘‘গচ্ছ ৰে’’তি মুগ্গৰেন ৱা সত্থকেন ৱা পহৰিত্ৱা যাতি, সো চে তেন পহাৰেন মৰতি, অনাপত্তিযেৱ. ৱাড়মিগেসুপি এসেৱ নযো.
পহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
তলসত্তিকন্তি তলমেৱ তলসত্তিকং. ‘‘পোথনসমত্থট্ঠেন সত্তিক’’ন্তি (ৱজিৰ. টী. পাচিত্তিয ৪৫৬) একে. উচ্চাৰেয্যাতি উক্খিপেয্য. নপহৰিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটন্তি এত্থ পহৰিতুকামতায পহৰিতে পুৰিমসিক্খাপদেন পাচিত্তিযং. উচ্চাৰেতুকামতায কেৱলং উগ্গিৰণমত্তে কতে ইমিনা পাচিত্তিযং. ইমিনা পন ৱিৰজ্ঝিত্ৱা পহাৰো দিন্নো, তস্মা দুক্কটং. এত্থ পন ‘‘তিৰচ্ছানগতাদীনং অসুচিকৰণাদীনি দিস্ৱা কুজ্ঝিত্ৱাপি উগ্গিৰন্তস্স মোক্খাধিপ্পাযোযেৱা’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪৭১) ৱদন্তি.
তলসত্তিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অমূলকসিক্খাপদৱণ্ণনা
ছট্ঠসিক্খাপদং উত্তানমেৱ.
অমূলকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা
কুক্কুচ্চং উপ্পাদেন্তস্সাতি (ৱজিৰ. টী. পাচিত্তিয ৪৬৮) সংসযং জনেন্তস্স. পৰো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেতু ৱা, মা ৱা, তং অপ্পমাণং. মঞ্ঞেতি তক্কযামি. আদিসদ্দেন ‘‘ৱিকালে মঞ্ঞে তযা ভুত্তং, মজ্জং মঞ্ঞে তযা পীতং, মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহো মঞ্ঞে তযা নিসিন্ন’’ন্তিআদীনং (পাচি. ৪৬৬) গহণং. অনুপসম্পন্নেতি সামণেৰে.
সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৱণ্ণনা
সুয্যতীতি সুতি, সদ্দো, সুতিযা সমীপং উপস্সুতীতি আহ ‘‘সুতিসমীপ’’ন্তি, সদ্দসমীপন্তি অত্থো. যত্থ পন ঠিতেন সক্কা হোতি সদ্দং সোতুং, তত্থ তিট্ঠন্তো সদ্দসমীপে তিট্ঠতি নামাতি আহ ‘‘যত্থ ঠত্ৱা’’তিআদি. অথ ৱা উপেচ্চ সুয্যতি এত্থাতি উপস্সুতি, ঠানং, যং ঠানং উপগতেন সক্কা হোতি কথেন্তানং সদ্দং সোতুং, তত্থাতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তুৰিতগমনেপীতি পচ্ছতো গচ্ছন্তস্স পুৰতো গচ্ছন্তানং সদ্দসৱনত্থং সীঘগমনেপি. ওহীযমানেপীতি পুৰতো গচ্ছন্তস্স পচ্ছতো গচ্ছন্তানং ৱচনসৱনত্থং ওহীযমানেপি.
ৱূপসমিস্সামীতি উপসমং গমিস্সামি, কলহং ন কৰিস্সামি. অত্তানং পৰিমোচেস্সামীতি মম অকাৰকভাৱং কথেত্ৱা অত্তানং পৰিমোচেস্সামি. সিযা কিৰিযন্তি কদাচি সোতুকামতায গমনৱসেন সমুট্ঠানতো সিযা কিৰিযং. সিযা অকিৰিযন্তি কদাচি ঠিতট্ঠানং আগন্ত্ৱা মন্তযমানানং অজানাপনৱসেন সমুট্ঠানতো সিযা অকিৰিযং.
উপস্সুতিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
ধম্মিকানন্তি ধম্মেন ৱিনযেন সত্থুসাসনেন কতত্তা ধম্মো এতেসু অত্থীতি ধম্মিকানি, তেসং ধম্মিকানং. কম্মানন্তি চতুন্নং সঙ্ঘকম্মানং. তেনাহ ‘‘ধম্মেনা’’তিআদি. তত্থ ধম্মেনাতি ভূতেন ৱত্থুনা. ৱিনযেনাতি চোদনায চেৱ সাৰণায চ. সত্থুসাসনেনাতি ঞত্তিসম্পদায চেৱ অনুস্সৱনাসম্পদায চ. সমগ্গস্স সঙ্ঘস্সাতি সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৱা ছন্দাৰহানং ছন্দং আহৰিত্ৱা কত্তব্বত্তা কাযেন চেৱ চিত্তেন চ একীভূতস্স সঙ্ঘস্স. তং তং ৱত্থুন্তি অৱণ্ণভণনাদিং তং তং ৱত্থু.
ওসাৰেন্তি সঙ্ঘমজ্ঝং এতেনাতি ওসাৰণং. নিস্সাৰেন্তি সঙ্ঘম্হা এতেনাতি নিস্সাৰণং. ভণ্ডুকম্মন্তি মুণ্ডকৰণং, কেসচ্ছেদনাপুচ্ছনন্তি অত্থো. কম্মমেৱ লক্খণং কম্মলক্খণং. ওসাৰণাদযো ৱিয কম্মঞ্চ হুত্ৱা অঞ্ঞঞ্চ নামং ন লভতি, কম্মমেৱ হুত্ৱা লক্খীযতীতি কম্মলক্খণন্তি অত্থো. ‘‘ওসাৰণং নিস্সাৰণ’’ন্তি (পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) চেত্থ পদসিলিট্ঠতাযেতং ৱুত্তং. পঠমং পন নিস্সাৰণা হোতি, পচ্ছা ওসাৰণাতি আহ ‘‘তত্থ কণ্টকসামণেৰস্সা’’তিআদি. কণ্টকসামণেৰস্স নাসনা ৱিয নিস্সাৰণাতি যথা কণ্টকসামণেৰস্স দণ্ডকম্মনাসনা নিস্সাৰণা, তথা বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা অৱণ্ণং ভণতো, অকপ্পিযং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি দীপযতো, মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স অঞ্ঞস্সাপি সামণেৰস্স –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা অৱণ্ণৱাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেৰা লভন্তি দিৰত্ততিৰত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সাৰণা ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো…পে… ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি, চৰ পিৰে ৱিনস্সা’’তি (পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) –
কত্তব্বনাসনা নিস্সাৰণাতি অত্থো. তাদিসংযেৱ সম্মাৱত্তন্তং দিস্ৱা পৱেসনা ওসাৰণাতি তাদিসংযেৱ অপৰেন সমযেন ‘‘অহং, ভন্তে, বালতায অঞ্ঞাণতায অলক্খিকতায এৱং অকাসিং, স্ৱাহং সঙ্ঘং খমাপেমী’’তি খমাপেন্তং দিস্ৱা যাৱততিযং যাচাপেত্ৱা –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা অৱণ্ণৱাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেৰা লভন্তি ভিক্খূহি সদ্ধিং দিৰত্ততিৰত্তং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সাৰিতো, স্ৱাযং ইদানি সোৰতো নিৱাতৱুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিৰোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো কতদণ্ডকম্মো অচ্চযং দেসেতি, ইমস্স সামণেৰস্স যথা পুৰে কাযসম্ভোগসামগ্গিদানং ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পুচ্ছামি…পে… ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি (পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) –
পৱেসনা ওসাৰণাতি অত্থো.
কেসচ্ছেদনাপুচ্ছনন্তি সীমাপৰিযাপন্নে ভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৱা পব্বজ্জাপেক্খং তত্থ নেত্ৱা ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, ইমস্স দাৰকস্স ভণ্ডুকম্মং আপুচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা সকিং ৱা ৱচনং. ইধ চ ‘‘ইমস্স দাৰকস্স ভণ্ডুকম্মং আপুচ্ছামা’’তিপি ‘‘ইমস্স সমণকৰণং আপুচ্ছামা’’তিপি ‘‘ইমস্স পব্বাজনং আপুচ্ছামা’’তিপি ‘‘অযং সমণো হোতুকামো’’তিপি ‘‘অযং পব্বজিতুকামো’’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱ.
মুখৰস্সাতি মুখেন খৰস্স. যং অৱন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. ঊৰুং ৱিৱৰিত্ৱা দস্সনাদিৱত্থূসূতি –
‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি ‘অপ্পেৱ নাম অম্হেসু সাৰজ্জেয্যু’ন্তি, কাযং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ঊৰুং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ভিক্খুনিযো ওভাসেন্তি, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি ‘অপ্পেৱ নাম অম্হেসু সাৰজ্জেয্যু’’’ন্তি (চূড়ৱ. ৪১১) –
ইমেসু ৱত্থূসু.
অচ্ছিন্নচীৱৰকাদীনন্তি অচ্ছিন্নচীৱৰজিণ্ণচীৱৰনট্ঠচীৱৰগিলানবহুস্সুতসঙ্ঘভাৰনিত্থৰকাদীনং. চীৱৰাদীনীতি চীৱৰভেসজ্জসেনাসনাদীনি. পৰিভুঞ্জিতব্বানীতি পৰিভুঞ্জিতব্বানি মূলতচপত্তঅঙ্কুৰপুপ্ফফলাদীনি. অপনেতব্বানিপি ৱত্থূনীতি আৱাসকৰণাদিঅত্থং হৰিতব্বানিপি ছাযূপগফলূপগৰুক্খাদীনি. তথাৰূপং ৱা ধম্মিকং কতিকং কৰোন্তেহীতি চীৱৰপিণ্ডপাতত্থায দিন্নতো আৱাসজগ্গনাদিকং তাদিসং ৱা অঞ্ঞম্পি ধম্মিকং কতিকং কৰোন্তেহি.
নেৱ সুত্তং আগচ্ছতীতি ন মাতিকা আগচ্ছতি. নো সুত্তৱিভঙ্গোতি ৱিনযোপি ন পগুণো. ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতীতি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৩৩) ব্যঞ্জনমত্তমেৱ গহেত্ৱা অত্থং পটিসেধেতি. জাতৰূপৰজতখেত্তৱত্থুপ্পটিগ্গহণাদীসু ৱিনযধৰেহি ভিক্খূহি আপত্তিযা কাৰিযমানে দিস্ৱা ‘‘কিং ইমে আপত্তিযা কাৰেথ, ননু ‘জাতৰূপৰজতপ্পটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) এৱং সুত্তে পটিৱিৰতিমত্তমেৱ ৱুত্তং, নত্থি এত্থ আপত্তী’’তি ৱদতি. অপৰো ধম্মকথিকো সুত্তস্স আগতত্তা ওলম্বেত্ৱা নিৱাসেন্তানং আপত্তিযা আৰোপিযমানায ‘‘কিং ইমেসং আপত্তিং আৰোপেথ, ননু ‘পৰিমণ্ডলং নিৱাসেস্সামীতি সিক্খা কৰণীযা’তি (পাচি. ৫৭৬) এৱং সিক্খাকৰণমত্তমেৱ ৱুত্তং, নত্থি এত্থ আপত্তী’’তি ৱদতি. উব্বাহিক ৱিনিচ্ছযেতি সমথক্খন্ধকে ৱুত্তউব্বাহিকৱিনিচ্ছযে ‘‘সীলৱা হোতী’’তিআদিকায হি দসঙ্গসম্পত্তিযা সমন্নাগতে দ্ৱে তযো ভিক্খূ উচ্চিনিত্ৱা ৱিনিচ্ছযো উব্বাহিকৱিনিচ্ছযোতি দট্ঠব্বো.
পৱাৰণপ্পচ্চুক্কড্ঢনাতি পৱাৰণায উক্কস্সনা, উদ্ধং কড্ঢনাতি অত্থো. তিণৱত্থাৰকসমথে সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি চাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং…পে… ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্ত’’ন্তি (চূড়ৱ. ২১২-২১৩) এৱং তিণৱত্থাৰকসমথে কতা সব্বপঠমা সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি চ.
অলাভায পৰিসক্কনাদিকেহীতি চতুন্নং পচ্চযানং অলাভত্থায পযোগকৰণাদিকেহি. আদিসদ্দেন ‘‘অনত্থায পৰিসক্কনং, অনাৱাসায পৰিসক্কনং, অক্কোসনপৰিভাসনং, ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদনং, বুদ্ধস্স অৱণ্ণভণনং, ধম্মস্স অৱণ্ণভণনং, সঙ্ঘস্স অৱণ্ণভণন’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৬৫) অৱসেসং সত্তঙ্গং সঙ্গণ্হাতি. অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতস্সাতি অট্ঠহি চেৱ অঙ্গেহি একেকেনপি অঙ্গেন চ সমন্নাগতস্স. অসম্ভোগকৰণত্থন্তি তেন দিন্নস্স দেয্যধম্মস্স অপ্পটিগ্গহণত্থং. পত্তনিক্কুজ্জনৱসেনাতি কম্মৱাচায পত্তনিক্কুজ্জনৱসেন, ন অধোমুখট্ঠপনৱসেন. পত্তুক্কুজ্জনৱসেনাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তস্সেৱাতি যো পত্তনিক্কুজ্জনৱসেন কতনিস্সাৰণো, তস্সেৱ উপাসকস্স. সম্মাৱত্তন্তস্সাতি যেন সমন্নাগতস্স পত্তুক্কুজ্জনং, তেন সমন্নাগতস্স. সাতি যথাৱুত্তা নিস্সাৰণা, ওসাৰণা চ.
সূচিযাদিঅপ্পমত্তকং তংতদত্থিকানং ৱিস্সজ্জেতি দেতীতি অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকো. সাটিযগ্গাহাপকোতি ৱস্সিকসাটিযগ্গাহাপকো. কম্মং কৰোন্তে আৰামিকে পেসনত্থায দাতব্বা সম্মুতি আৰামিকপেসকসম্মুতি. এস নযো সামণেৰপেসকসম্মুতীতি এত্থাপি.
তজ্জনীযকম্মাদীনং সত্তন্নন্তি তজ্জনীযং, নিযসং, পব্বাজনীযং, পটিসাৰণীযং, তিৱিধঞ্চ উক্খেপনীযন্তি তজ্জনীযাদীনং সত্তন্নং. অট্ঠযাৱততিযকাতি ভিক্খূনং ৱসেন চত্তাৰো, ভিক্খুনীনং ৱসেন চত্তাৰোতি অট্ঠ সঙ্ঘাদিসেসা.
ঞত্তিকম্মাদিৱসেনাতি ঞত্তিকম্মঞত্তিদুতিযকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৱসেন. ‘‘কৰিযমানং দড়্হতৰং হোতি, তস্মা কাতব্ব’’ন্তি একচ্চে ৱদন্তি. এৱং পন সতি কম্মসঙ্কৰো হোতি, তস্মা ন কাতব্বন্তি পটিক্খিত্তমেৱ. সচে পন অক্খৰপৰিহীনং ৱা পদপৰিহীনং ৱা দুৰুত্তপদং ৱা হোতি, তস্স সোধনত্থং পুনপ্পুনং ৱত্তুং ৱট্টতি. ইদং অকুপ্পকম্মস্স দড়্হীকম্মং হোতি, কুপ্পকম্মে কম্মং হুত্ৱা তিট্ঠতি. সকলক্খণেনেৱাতি ঞত্তিঞ্চ চতস্সো চ কম্মৱাচাযো সাৱেত্ৱাৱ. ন সেসকম্মৱসেনাতি অপলোকনকম্মাদিনা অৱসেসকম্মৱসেন ন কাতব্বং.
কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ছন্দংঅদত্ৱাগমনসিক্খাপদৱণ্ণনা
আৰোচিতং ৱত্থু অৱিনিচ্ছিতন্তি আৰোচিতৱত্থু আপত্তিকভাৱেন ন ৱিনিচ্ছিতং. এত্থ চ চোদকেন চ চুদিতকেন চ অত্তনো কথা কথিতা, অনুৱিজ্জকো সম্মতো, এত্তাৱতা ৱত্থুমেৱ আৰোচিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্যাতি ‘‘কথং ইদং কম্মং কুপ্পং অস্স, ৱগ্গং অস্স, ন কৰেয্যা’’তি (পাচি. ৪৮১) ইমিনা অধিপ্পাযেন ছন্দং অদত্ৱা নিসিন্নাসনতো উট্ঠায গচ্ছেয্য. তেনাহ ‘‘যো ভিক্খূ’’তিআদি. কিৰিযাকিৰিযন্তি এত্থ গমনং কিৰিযং, ছন্দস্স অদানং অকিৰিযং.
ছন্দংঅদত্ৱাগমনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা
যথাসন্থুতন্তি যথামিত্তং. তেনাহ ‘‘যো যো’’তি আদি. তত্থ মিত্তসন্দিট্ঠসম্ভত্তৱসেনাতি মিত্তসন্দিট্ঠসম্ভত্তানং ৱসেন. তত্থ মিত্তা মিত্তাৱ. সন্দিট্ঠা তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠমত্তা নাতিদড়্হমিত্তা. সম্ভত্তা সুট্ঠু ভত্তা সিনেহৱন্তো দড়্হমিত্তাতি দট্ঠব্বা.
পঞ্চ গৰুভণ্ডানীতি ৰাসিৱসেন পঞ্চ গৰুভণ্ডানি, সৰূপৱসেন পনেতানি বহূনি হোন্তি. তেনাহ ‘‘ৰাসিৱসেন পঞ্চ গৰুভণ্ডানি ৱুত্তানী’’তি. আৰামো (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৭) নাম পুপ্ফাৰামো ৱা ফলাৰামো ৱা. আৰামৱত্থু নাম তেসংযেৱ আৰামানং অত্থায পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ঠপিতোকাসো, তেসু ৱা আৰামেসু ৱিনট্ঠেসু তেসং পোৰাণকভূমিভাগো. ৱিহাৰো নাম যং কিঞ্চি পাসাদাদিসেনাসনং. ৱিহাৰৱত্থু নাম তস্স পতিট্ঠানোকাসো. মঞ্চো নাম মসাৰকো বুন্দিকাবদ্ধো, কুড়ীৰপাদকো, আহচ্চপাদকোতি ইমেসং পুব্বে ৱুত্তানং চতুন্নং মঞ্চানং অঞ্ঞতৰো. পীঠং নাম মসাৰকাদীনংযেৱ চতুন্নং পীঠানং অঞ্ঞতৰং. ভিসি নাম উণ্ণভিসিআদীনং পঞ্চন্নং ভিসীনং অঞ্ঞতৰা. বিব্বোহনং নাম ৰুক্খতূললতাতূলপোটকিতূলানং অঞ্ঞতৰেন পুণ্ণং. লোহকুম্ভী নাম কাড়লোহেন ৱা তম্বলোহেন ৱা যেন কেনচি লোহেন কতা কুম্ভী. লোহভাণকাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ পন ভাণকন্তি অৰঞ্জৰো ৱুচ্চতি. ৱাৰকোতি ঘটো. কটাহং কটাহমেৱ. ৱাসিআদীসু, ৱল্লিআদীসু চ দুৱিঞ্ঞেয্যং নাম নত্থি. এৱং –
দ্ৱিসঙ্গহানি দ্ৱে হোন্তি, ততিযং চতুসঙ্গহং;
চতুত্থং নৱকোট্ঠাসং, পঞ্চমং অট্ঠভেদনং.
ইতি পঞ্চহি ৰাসীহি, পঞ্চনিম্মললোচনো;
পঞ্চৱীসৱিধং নাথো, গৰুভণ্ডং পকাসযি. (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৭);
ৱিস্সজ্জেতুং ৱা ৱিভজিতুং ৱা ন ৱট্টতীতি মূলচ্ছেজ্জৱসেন ৱিস্সজ্জেতুং ৱা ৱিভজিতুং ৱা ন ৱট্টন্তি. পৰিৱত্তনৱসেন পন ৱিস্সজ্জন্তস্স, ৱিভজন্তস্স চ অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘থাৱৰেনা’’তিআদি. তত্থ থাৱৰেন থাৱৰন্তি আৰামআৰামৱত্থুৱিহাৰৱিহাৰৱত্থুনা আৰামং আৰামৱত্থুং ৱিহাৰং ৱিহাৰৱত্থুং. ইতৰেনাতি অথাৱৰেন, পচ্ছিমৰাসিত্তযেনাতি ৱুত্তং হোতি. অকপ্পিযেনাতি সুৱণ্ণমযমঞ্চাদিনা চেৱ অকপ্পিযভিসিবিব্বোহনেহি চ. মহগ্ঘকপ্পিযেনাতি দন্তমযমঞ্চাদিনা চেৱ পাৱাৰাদিনা চ. ইতৰন্তি অথাৱৰং. কপ্পিযপৰিৱত্তনেন পৰিৱত্তেতুন্তি যথা অকপ্পিযং ন হোতি, এৱং পৰিৱত্তেতুং.
তত্ৰাযং পৰিৱত্তননযো (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৮) – সঙ্ঘস্স নাড়িকেৰাৰামো দূৰে হোতি, কপ্পিযকাৰকাৱ বহুতৰং খাদন্তি, যম্পি ন খাদন্তি, ততো সকটৱেতনং দত্ৱা অপ্পমেৱ আহৰন্তি. অঞ্ঞেসং পন তস্সাৰামস্স অৱিদূৰে গামৱাসীনং মনুস্সানং ৱিহাৰস্স সমীপে আৰামো হোতি, তে সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা সকেন আৰামেন তং আৰামং যাচন্তি, সঙ্ঘেন ‘‘ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি অপলোকেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতব্বো. সচেপি ভিক্খূনং ৰুক্খসহস্সং হোতি, মনুস্সানং পঞ্চসতানি, ‘‘তুম্হাকং আৰামো খুদ্দকো’’তি ন ৱত্তব্বং. কিঞ্চাপি অযং খুদ্দকো, অথ খো ইতৰতো বহুতৰং আযং দেতি. সচেপি সমকমেৱ দেতি, এৱম্পি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে পৰিভুঞ্জিতুং সক্কাতি গহেতব্বমেৱ. সচে পন মনুস্সানং বহুতৰা ৰুক্খা হোন্তি, ‘‘ননু তুম্হাকং বহুতৰা ৰুক্খা’’তি ৱত্তব্বং. সচে ‘‘অতিৰেকং অম্হাকং পুঞ্ঞং হোতু, সঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৱদন্তি, জানাপেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. ভিক্খূনং ৰুক্খা ফলধাৰিনো, মনুস্সানং ৰুক্খা ন তাৱ ফলং গণ্হন্তি. কিঞ্চাপি ন গণ্হন্তি, ন চিৰেন গণ্হিস্সন্তীতি সম্পটিচ্ছিতব্বমেৱ. মনুস্সানং ৰুক্খা ফলধাৰিনো, ভিক্খূনং ৰুক্খা ন তাৱ ফলং গণ্হন্তি, ‘‘ননু তুম্হাকং ৰুক্খা ফলধাৰিনো’’তি ৱত্তব্বং. সচে ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, অম্হাকং পুঞ্ঞং ভৱিস্সতী’’তি দেন্তি, জানাপেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. এৱং আৰামেন আৰামো পৰিৱত্তেতব্বো, এতেনেৱ নযেন আৰামৱত্থুপি ৱিহাৰোপি ৱিহাৰৱত্থুপি আৰামেন পৰিৱত্তেতব্বং. আৰামৱত্থুনা চ মহন্তেন ৱা খুদ্দকেন ৱা আৰামং আৰামৱত্থুং ৱিহাৰং ৱিহাৰৱত্থুন্তি.
কথং ৱিহাৰেন (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৮) ৱিহাৰো পৰিৱত্তেতব্বো? সঙ্ঘস্স অন্তোগামে গেহং হোতি, মনুস্সানং ৱিহাৰমজ্ঝে পাসাদো, উভোপি অগ্ঘেন সমকা. সচে মনুস্সা তেন পাসাদেন তং গেহং যাচন্তি, সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. ভিক্খূনং চে মহগ্ঘতৰং গেহং হোতি, ‘‘মহগ্ঘতৰং অম্হাকং গেহ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘কিঞ্চাপি মহগ্ঘতৰং পব্বজিতানং অসাৰুপ্পং, ন সক্কা তত্থ পব্বজিতেহি ৱসিতুং, ইদং পন সাৰুপ্পং, গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, এৱম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. সচে পন মনুস্সানং মহগ্ঘং হোতি ‘‘ননু তুম্হাকং গেহং মহগ্ঘ’’ন্তি ৱত্তব্বং. ‘‘হোতু, ভন্তে, অম্হাকং পুঞ্ঞং ভৱিস্সতি, গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পন সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. এৱং ৱিহাৰেন ৱিহাৰো পৰিৱত্তেতব্বো. এতেনেৱ নযেন ৱিহাৰৱত্থুপি আৰামোপি আৰামৱত্থুপি ৱিহাৰেন পৰিৱত্তেতব্বং. ৱিহাৰৱত্থুনা চ মহগ্ঘেন ৱা অপ্পগ্ঘেন ৱা ৱিহাৰং ৱিহাৰৱত্থুং আৰামং আৰামৱত্থুং. এৱং তাৱ থাৱৰেন থাৱৰপৰিৱত্তনং ৱেদিতব্বং.
ইতৰেন ইতৰপৰিৱত্তনে পন মঞ্চপীঠং মহন্তং ৱা হোতু, খুদ্দকং ৱা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৮), অন্তমসো চতুৰঙ্গুলপাদকং গামদাৰকেহি পংস্ৱাগাৰকেসু কীড়ন্তেহি কতম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নকালতো পট্ঠায গৰুভণ্ডং হোতি. সচেপি ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তাদযো ৱা একপ্পহাৰেনেৱ মঞ্চসতং ৱা মঞ্চসহস্সং ৱা দেন্তি, সব্বে কপ্পিযমঞ্চা সম্পটিচ্ছিতব্বা, সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৱুড্ঢপ্পটিপাটিযা ‘‘সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি দাতব্বা, ন পুগ্গলিকপৰিভোগেন দাতব্বা. অতিৰেকমঞ্চে ভণ্ডাগাৰাদীসু পঞ্ঞপেত্ৱা পত্তচীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুম্পি ৱট্টতি. বহিসীমায ‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নমঞ্চো সঙ্ঘত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানে দাতব্বো. তত্থ চে বহূ মঞ্চা হোন্তি, মঞ্চেন কম্মং নত্থি. যস্স ৱসনট্ঠানে কম্মং অত্থি, তত্থ ‘‘সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি দাতব্বো, ন পুগ্গলিকভোগেন. মহগ্ঘেন সতগ্ঘনকেন ৱা সহস্সগ্ঘনকেন ৱা মঞ্চেন অঞ্ঞং মঞ্চসতং লভতি, পৰিৱত্তেত্ৱা গহেতব্বং. ন কেৱলং মঞ্চেন মঞ্চোযেৱ, আৰামআৰামৱত্থুৱিহাৰৱিহাৰৱত্থুপীঠভিসিবিব্বোহনানিপি পৰিৱত্তেতুং ৱট্টতি. এসেৱ নযো পীঠভিসিবিব্বোহনেসুপি. ৱৰসেনাসনাদীনং সংৰক্খণত্থন্তি সচে দুব্ভিক্খং হোতি, ভিক্খূ পিণ্ডপাতেন ন যাপেন্তি, এত্থ ৰাজৰোগচোৰভযানি, অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তানং ৱিহাৰা পলুজ্জন্তি, তালনাড়িকেৰাদিকে ৱিনাসেন্তি, সেনাসনপচ্চযং সন্ধায যাপেতুং সক্কা হোতি, এৱৰূপে কালে ৱৰসেনাসনাদীনং সংৰক্খণত্থং. লামকানি ৱিস্সজ্জেতুন্তি লামকং লামকং ৱিস্সজ্জেতুং, লামককোটিযা ৱিস্সজ্জেতুন্তি অধিপ্পাযো. ৱিস্সজ্জেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ৱিস্সজ্জেত্ৱা ততো লদ্ধযাগুভত্তচীৱৰাদীনি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. কাড়লোহতম্বলোহকংসলোহৱট্টলোহানন্তি এত্থ কংসলোহং, ৱট্টলোহঞ্চ কিত্তিমলোহং. তীণি হি কিত্তিমলোহানি কংসলোহং, ৱট্টলোহং, আৰকূটন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং কংসলোহং, সীততম্বে মিস্সেত্ৱা কতং ৱট্টলোহং, ৰসকতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং আৰকূটং. তেন ৱুত্তং ‘‘কংসলোহং, ৱট্টলোহঞ্চ কিত্তিমলোহ’’ন্তি. ততো অতিৰেকন্তি ততো অতিৰেকগ্গণ্হনকো.
সৰকোতি মজ্ঝে মকুড়ং দস্সেত্ৱা মুখৱট্টিৱিত্থতং কত্ৱা পিট্ঠিতো নামেত্ৱা কাতব্বং একং ভাজনং. ‘‘সৰাৱ’’ন্তিপি ৱদন্তি. আদিসদ্দেন কঞ্চনকাদীনং গিহিউপকৰণানং গহণং. তানি হি খুদ্দকানিপি গৰুভণ্ডানেৱ গিহিউপকৰণত্তাতি. পি-সদ্দেন পগেৱ মহন্তানীতি দস্সেতি. ইমানি পন ভাজনীযানি ভিক্খূপকৰণত্তাতি অধিপ্পাযো. যথা চ এতানি, এৱং কুণ্ডিকাপি ভাজনীযা. ৱক্খতি হি ‘‘যথা চ মত্তিকাভণ্ডে, এৱং লোহভণ্ডেপি কুণ্ডিকা ভাজনীযকোট্ঠাসমেৱ ভজতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা). সঙ্ঘিকপৰিভোগেনাতি আগন্তুকানং ৱুড্ঢতৰানং দত্ৱা পৰিভোগেন. গিহিৱিকটাতি গিহীহি ৱিকতা পঞ্ঞত্তা, অত্তনো ৱা সন্তককৰণেন ৱিৰূপং কতা. পুগ্গলিকপৰিভোগেন ন ৱট্টতীতি আগন্তুকানং অদত্ৱা অত্তনো সন্তকং ৱিয গহেত্ৱা পৰিহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. পিপ্ফলিকোতি কত্তৰি. আৰকণ্টকং সূচিৱেধকং. তাড়ং যন্তং. কত্তৰযট্ঠিৱেধকো কত্তৰযট্ঠিৱলযং. যথা তথা ঘনকতং লোহন্তি লোহৱট্টি লোহগুড়ো লোহপিণ্ডি লোহচক্কলিকন্তি এৱং ঘনকতং লোহং. খীৰপাসাণমযানীতি মুদুকখীৰৱণ্ণপাসাণমযানি.
গিহিৱিকটানিপি ন ৱট্টন্তি অনামাসত্তা. পি-সদ্দেন পগেৱ সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱা পুগ্গলিকপৰিভোগেন ৱাতি দস্সেতি. সেনাসনপৰিভোগো পন সব্বকপ্পিযো. তস্মা জাতৰূপাদিমযা সব্বেপি সেনাসনপৰিক্খাৰা আমাসা. তেনাহ ‘‘সেনাসনপৰিভোগে পনা’’তিআদি.
সেসাতি ততো মহত্তৰী ৱাসি. যা পনাতি যা কুদাৰী পন. কুদালো অন্তমসো চতুৰঙ্গুলমত্তোপি গৰুভণ্ডমেৱ. নিখাদনং চতুৰস্সমুখং ৱা হোতু, দোণিমুখং ৱা ৱঙ্কং ৱা উজুকং ৱা, অন্তমসো সম্মুঞ্জনিদণ্ডকৱেধনম্পি দণ্ডবন্ধং চে, গৰুভণ্ডমেৱ. তেনাহ ‘‘কুদালো দণ্ডবন্ধনিখাদনং ৱা অগৰুভণ্ডং নাম নত্থী’’তি. সিপাটিকা নাম খুৰকোসো. সিখৰং পন দণ্ডবন্ধনিখাদনং অনুলোমেতীতি আহ ‘‘সিখৰম্পি নিখাদনেনেৱ সঙ্গহিত’’ন্তি. সচে তম্পি পন অদণ্ডকং ফলমত্তং, ভাজনীযং. উপক্খৰেতি ৱাসিআদিভণ্ডানি.
পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিকাদিকাৰকো. ‘‘পটিমাসুৱণ্ণাদিপত্তকাৰকো’’তিপি ৱদন্তি. তিপুচ্ছেদনকসত্থং, সুৱণ্ণচ্ছেদনকসত্থং, কতপৰিকম্মচম্মচ্ছিন্দনকখুদ্দকসত্থন্তি ইমানি চেত্থ তীণি পিপ্ফলিকং অনুলোমেন্তীতি আহ ‘‘অযং পন ৱিসেসো’’তিআদি. ইতৰানীতি মহাকত্তৰিআদীনি.
অড্ঢবাহুপ্পমাণাতি (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৩২১) কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অংসকূটপ্পমাণা, ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলপ্পমাণাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থজাতকাতি সঙ্ঘিকভূমিযং জাতা. আৰক্খসংৱিধানেন ৰক্খিতত্তা ৰক্খিতা চ সা মঞ্জূসাদীসু পক্খিত্তং ৱিয যথা তং ন নস্সতি, এৱং গোপনতো গোপিতা চাতি ৰক্খিতগোপিতা. তত্থজাতকাপি পন অৰক্খিতা গৰুভণ্ডমেৱ ন হোতি. ‘‘সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতে’’তি ইমিনা সঙ্ঘসন্তকেন চেতিযসন্তকং ৰক্খিতুং, পৰিৱত্তিতুঞ্চ ৱট্টতীতি দীপেতি. সুত্তং পনাতি ৱট্টিতঞ্চেৱ অৱট্টিতঞ্চ সুত্তং.
অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডমত্তোতি অন্তমসো দীঘসো অট্ঠঙ্গুলমত্তো, পৰিণাহতো সীহড়পণ্ণসূচিদণ্ডমত্তো. এত্থাতি ৱেড়ুভণ্ডে. দড্ঢং গেহং যেসং তেতি দড্ঢগেহা. ন ৱাৰেতব্বাতি ‘‘মা গণ্হিত্ৱা গচ্ছথা’’তি ন নিসেধেতব্বা. দেসন্তৰগতেন সম্পত্তৱিহাৰে সঙ্ঘিকাৱাসে ঠপেতব্বা.
অৱসেসঞ্চ ছদনতিণন্তি মুঞ্জপব্বজেহি অৱসেসং যং কিঞ্চি ছদনতিণং. যত্থ পন তিণং নত্থি, তত্থ পণ্ণেহি ছাদেন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১). তস্মা পণ্ণম্পি তিণেনেৱ সঙ্গহিতন্তি আহ ‘‘ছদনতিণসঙ্খেপগতেসূ’’তিআদি. অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোপীতি ৱিত্থাৰতো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণো. লিখিতপোত্থকো পন গৰুভণ্ডং ন হোতি.
ৱেড়ুম্হি ৱুত্তপ্পমাণোতি ‘‘অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডকমত্তোপী’’তি ৱেড়ুভণ্ডে ৱুত্তপ্পমাণো. সঙ্ঘস্স দিন্নো ৱাতি দাৰুদুল্লভট্ঠানে সঙ্ঘস্স দিন্নো ৱা. কুৰুন্দিযং ৱুত্তক্কমেন দাৰুভণ্ডৱিনিচ্ছযং ৱত্ৱা ইদানি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তক্কমেন ৱত্তুং ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. আসন্দিকাদীনীতি এত্থ আসন্দিকোতি চতুৰস্সপীঠং ৱুচ্চতি. ‘‘উচ্চকম্পি আসন্দিক’’ন্তি ৱচনতো একতোভাগেন দীঘপীঠমেৱ হি অট্ঠঙ্গুলপাদকং ৱট্টতি. চতুৰস্সাসন্দিকো পন পমাণাতিক্কন্তোপি ৱট্ঠতীতি ৱেদিতব্বো. আদিসদ্দেন ‘‘সত্তঙ্গো, ভদ্দপীঠকং, এড়কপাদকপীঠং, আমলকৱট্টকপীঠং, ফলকং, কোচ্ছং, পলালপীঠক’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ইমে সঙ্গণ্হন্তীতি ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘অন্তমসো’’তিআদি. পণ্ণেহি ৱাতি কদলিপণ্ণাদীহি ৱা. ব্যগ্ঘচম্মোনদ্ধম্পি ৱাড়ৰূপপৰিক্খিত্তং ৰতনপৰিসিব্বিতং কোচ্ছকং গৰুভণ্ডমেৱ.
ঘট্টনফলকং নাম যত্থ ঠপেত্ৱা ৰজিতচীৱৰং হত্থেন ঘট্টেন্তি. ঘট্টনমুগ্গৰো নাম অনুৱাতাদিঘট্টনকোতি ৱদন্তি. দণ্ডমুগ্গৰো নাম যেন ৰজিতচীৱৰং পোথেন্তি. অম্বণন্তি ফলকেহি পোক্খৰণী ৱিয কতং পানীযভাজনং. ৰজনদোণীতি পক্কৰজনং আকিৰিত্ৱা ঠপনভাজনং.
অকপ্পিযচম্মন্তি সীহাদীনং চম্মং. ‘‘ভূমত্থৰণং কাতুং ৱট্টতী’’তি ইদং অকপ্পিযচম্মং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘পচ্চত্থৰণগতিক’’ন্তি ইমিনা মঞ্চপীঠেপি অত্থৰিতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণম্পি গৰুভণ্ডন্তি একে. নোতি অপৰে. ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. কপ্পিযচম্মানীতি মিগাদীনং চম্মানি.
সব্বং চক্কযুত্তযানন্তি ৰথসকটাদিকং সব্বচক্কযুত্তযানং. ৱিসঙ্খৰিতচক্কং পন যানং ভাজনীযং. অনুঞ্ঞাতৱাসি নাম যা সিপাটিকায পক্খিপিত্ৱা পৰিহৰিতুং সক্কাতি ৱুত্তা. মুট্ঠিপণ্ণন্তি তালপত্তং. তঞ্হি মুট্ঠিনা গহেত্ৱা পৰিহৰন্তীতি ‘‘মুট্ঠিপণ্ণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. মুট্ঠিপণ্ণন্তি ছত্তচ্ছদনপণ্ণমেৱাতি কেচি. অৰণিসহিতন্তি অৰণিযুগড়ং, উত্তৰাৰণী, অধৰাৰণীতি অৰণিদ্ৱযন্তি অত্থো.
ফাতিকম্মং কত্ৱাতি অন্তমসো তংঅগ্ঘনকৱালিকাযপি থাৱৰং ৱড্ঢিকম্মং কত্ৱা. ফাতিকম্মং অকত্ৱা গণ্হন্তেন তত্থেৱ ৱলঞ্জেতব্বো. গমনকালে সঙ্ঘিকে আৱাসে ঠপেত্ৱা গন্তব্বং. অসতিযা গহেত্ৱা গতেন পহিণিত্ৱা দাতব্বো. দেসন্তৰগতেন সম্পত্তৱিহাৰে সঙ্ঘিকাৱাসে ঠপেতব্বো. এত্থাতি মত্তিকাভণ্ডে. কুণ্ডিকাতি অযোকুণ্ডিকা চেৱ তম্বলোহকুণ্ডিকা চ. ভাজনীযকোট্ঠাসমেৱ ভজতীতি ভাজনীযপক্খমেৱ সেৱতি, ন তু গৰুভণ্ডন্তি অত্থো. কঞ্চনকো পন গৰুভণ্ডমেৱাতি অধিপ্পাযো. ইতৰন্তি গৰুভণ্ডং.
দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১২. পৰিণামনসিক্খাপদৱণ্ণনা
দ্ৱাদসমে ন কিঞ্চি ৱত্তব্বং অত্থি.
পৰিণামনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সহধম্মিকৱগ্গো অট্ঠমো.