৩. ওৱাদৱগ্গো
১. ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
অট্ঠঙ্গসমন্নাগতস্সাতি ‘‘সীলৱা হোতী’’তিআদীহি (পাচি. ১৪৭) অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স. অনুঞ্ঞাতাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স নিদানে অনুঞ্ঞাতা. ‘‘ৱস্সসতূপসম্পন্নাযা’’তিআদি ৱক্খমানঅট্ঠগৰুধম্মদস্সনং. তত্থ সামীচিকম্মন্তি মগ্গসম্পদানবীজনপানীযাপুচ্ছনাদিকং অনুচ্ছৱিকং ৱত্তং. আদিসদ্দেন –
‘‘ন ভিক্খুনিযা অভিক্খুকে আৱাসে ৱস্সং ৱসিতব্বং, অন্ৱদ্ধমাসং ভিক্খুনিযা ভিক্খুসঙ্ঘতো দ্ৱে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বা উপোসথপুচ্ছকঞ্চ ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ, ৱস্সংৱুট্ঠায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৱাৰেতব্বং দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চৰিতব্বং, দ্ৱে ৱস্সানি ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খায সিক্খমানায উভতোসঙ্ঘে উপসম্পদা পৰিযেসিতব্বা, ন ভিক্খুনিযা কেনচি পৰিযাযেন ভিক্খু অক্কোসিতব্বো পৰিভাসিতব্বো, অজ্জতগ্গে ওৱটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৱচনপথো, অনোৱটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৱচনপথো’’তি (চূড়ৱ. ৪০৩; অ. নি. ৮.৫১) –
ইমে সত্ত ধম্মে সঙ্গণ্হাতি. গৰুধম্মেতি গৰুকে ধম্মে. তে হি গাৰৱং কত্ৱা ভিক্খুনীহি সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা ‘‘গৰুধম্মা’’তি ৱুচ্চন্তি.
অঞ্ঞেন ৱা ধম্মেনাতি ঠপেত্ৱা অট্ঠ গৰুধম্মে অঞ্ঞেন যেন কেনচি ধম্মেন. ভিক্খুনীসু উপসম্পন্নমত্তং ৱা ওৱদতোতি ভিক্খুনীসু উপসম্পন্নমত্তং গৰুধম্মেন ওৱদতো ৱা. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায যথাৱত্থুকমেৱ. ‘‘অধম্মকম্মে’’তিআদীসু ভিক্খুনোৱাদসম্মুতিকম্মং ‘‘কম্ম’’ন্তি ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সম্মতস্সাপী’’তিআদি. ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো তিকপাচিত্তিযন্তি ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো ৱগ্গসঞ্ঞিৱেমতিকসমগ্গসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. তথা ৱেমতিকস্স চাতি অধম্মকম্মে ৱেমতিকস্স চ ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো তিকপাচিত্তিযন্তি অত্থো. এস নযো ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো চাতি এত্থাপি. যথা চ ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো নৱ পাচিত্তিযানি, এৱং অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞিনো সমগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো তস্মিং সঙ্ঘে ৱগ্গসঞ্ঞিৱেমতিকসমগ্গসঞ্ঞীনং ৱসেন তিকপাচিত্তিযং, তথা ৱেমতিকস্স চ ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো চাতি নৱ পাচিত্তিযানি. তেনাহ ‘‘সমগ্গেপি ভিক্খুনিসঙ্ঘে নৱা’’তিআদি. ধম্মকম্মে পন অধম্মকম্মসঞ্ঞিনো ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ওৱদতো তিকদুক্কটং, তথা ৱেমতিকস্স, ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো চাতি নৱ দুক্কটানি. সমগ্গং পন ভিক্খুনিসঙ্ঘং ওৱদতো অট্ঠাতি সত্তৰস দুক্কটানি. তেনাহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. অঞ্ঞং ধম্মন্তি অঞ্ঞং সুত্তন্তং ৱা অভিধম্মং ৱা. ‘‘সমগ্গাম্হায্যা’’তি ৱচনেন হি ওৱাদং পচ্চাসীসন্তি. তস্মা ঠপেত্ৱা ওৱাদং অঞ্ঞং ধম্মং ভণন্তস্স দুক্কটং. ওৱাদঞ্চ অনিয্যাতেত্ৱাতি ‘‘এসো ভগিনি ওৱাদো’’তি অৱত্ৱা. পৰিপুচ্ছং দেতীতি তস্সাযেৱ পগুণায গৰুধম্মপাড়িযা অত্থং ভণতি. ওসাৰেহীতি উচ্চাৰেহি, কথেহীতি অত্থো. ওসাৰেতীতি অট্ঠগৰুধম্মপাড়িং ৱদতি. পঞ্হং পুট্ঠোতি গৰুধম্মনিস্সিতং ৱা খন্ধাদিনিস্সিতং ৱা পঞ্হং ভিক্খুনিযা পুট্ঠো.
ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদৱণ্ণনা
একতোউপসম্পন্নন্তি ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্নমত্তং. ইতো পৰম্পি চ যত্থ যত্থ ‘‘একতোউপসম্পন্ন’’ন্তি ৱুচ্চতি, সব্বত্থ অযমেৱ অত্থো দট্ঠব্বো.
অত্থঙ্গতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৱণ্ণনা
সংৱাসাযাতি উপোসথাদিঅত্থং. ইতৰন্তি উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্নং.
ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. আমিসসিক্খাপদৱণ্ণনা
তণ্হাদিট্ঠীহি আমসিতব্বতো আমিসং, চীৱৰাদি, আমিসমেৱ হেতু আমিসহেতু. তেনাহ ‘‘চীৱৰাদীনং অঞ্ঞতৰহেতূ’’তি. আদিসদ্দেন পিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযসক্কাৰগৰুকাৰমাননৱন্দনপূজনানং গহণং. অৱণ্ণকামতাযাতি অযসকামতাযেৱ.
ধম্মকম্মেতিআদীসু ভিক্খুনোৱাদসম্মুতিকম্মং ‘‘কম্ম’’ন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ তিকপাচিত্তিযন্তি ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞিৱেমতিকঅধম্মকম্মসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. তথেৱ অধম্মকম্মে তিকদুক্কটং ৱেদিতব্বং. অসম্মতন্তি সম্মতেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা ভাৰং কত্ৱা ঠপিতং উপসম্পন্নং. ননু ওৱাদসম্মুতি উপসম্পন্নস্সেৱ দীযতি, ন সামণেৰস্সাতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. সম্মতেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা ঠপিতো পন বহুস্সুতো সামণেৰো ‘‘অসম্মতো’’তি ৱেদিতব্বো. পকতিযা চীৱৰাদিহেতু ওৱদন্তং পন এৱং ভণন্তস্সাতি পকতিযা চীৱৰাদিহেতু ওৱদন্তং ‘‘এস চীৱৰাদিহেতু ওৱদতী’’তি সঞ্ঞায এৱং ভণন্তস্স. ‘‘ন চীৱৰাদিহেতু ওৱদতী’’তি সঞ্ঞায পন এৱং ভণন্তস্স দুক্কটং. অনামিসন্তৰতাতি আমিসচিত্তাভাৱো, ‘‘আমিসহেতু ওৱদিস্সামী’’তি এৱং পৱত্তঅজ্ঝাসযাভাৱোতি অত্থো. চিত্তপৰিযাযো হেত্থ অন্তৰসদ্দো ‘‘যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপা’’তিআদীসু (উদা. ২০) ৱিয.
আমিসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৱৰদানসিক্খাপদৱণ্ণনা
পঞ্চমসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৱ.
চীৱৰদানসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. চীৱৰসিব্বনসিক্খাপদৱণ্ণনা
সূচিং পৱেসেত্ৱা পৱেসেত্ৱা নীহৰণেতি আৰাপথে আৰাপথে পাচিত্তিযং. ‘‘সিব্বিস্সামী’’তি পন ৱিচাৰেন্তস্স, ছিন্দন্তস্সাপি দুক্কটং. সতক্খত্তুম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা সকিং নীহৰন্তস্সাতি সকলসূচিং অনীহৰন্তো দীঘসুত্তপ্পৱেসনত্থং সতক্খত্তুম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা সকিং নীহৰন্তস্স. ‘‘সিব্বা’’তি ৱুত্তোতি সকিং ‘‘চীৱৰং সিব্বা’’তি ৱুত্তো. নিট্ঠাপেতীতি সব্বং সূচিকম্মং পৰিযোসাপেতি. তস্স আৰাপথে আৰাপথে পাচিত্তিযন্তি আণত্তস্স সূচিং পৱেসেত্ৱা পৱেসেত্ৱা নীহৰণে একমেকং পাচিত্তিযং.
উদাযিত্থেৰন্তি লাড়ুদাযিত্থেৰং. ৱুত্তলক্খণং সিব্বনং ৱা সিব্বাপনং ৱাতি ‘‘সূচিং পৱেসেত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তলক্খণং সিব্বনং ৱা সিব্বাপনং ৱা.
চীৱৰসিব্বনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সংৱিধানসিক্খাপদৱণ্ণনা
সংৱিদহিত্ৱাতি ‘‘এহি, অসুকগামং গচ্ছামা’’তি ৱা ‘‘স্ৱে অহং গচ্ছামি, ত্ৱম্পি আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱা ৱত্ৱা. তঞ্চ খো সংৱিদহনং অত্থতো সঙ্কেতকম্মন্তি আহ ‘‘গমনকালে সঙ্কেতং কত্ৱাতি অত্থো’’তি. অকপ্পিযভূমিযং সংৱিদহন্তস্সাতি অন্তোগামে, ভিক্খুনিউপস্সযদ্ৱাৰে, ৰথিকায, অঞ্ঞেসু ৱা চতুক্কসিঙ্ঘাটকহত্থিসালাদীসু ঠত্ৱা সংৱিদহন্তস্স. তেনাহ ‘‘তত্থ ঠপেত্ৱা’’তিআদি. আসন্নস্সাপীতি অচ্চাসন্নস্সাপি, ৰতনমত্তন্তৰস্সাপীতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞস্স গামস্সাতি যতো নিক্খমতি, ততো অঞ্ঞস্স গামস্স. তং ওক্কমন্তস্সাতি তং অন্তৰগামস্স উপচাৰং ওক্কমন্তস্স. সচে দূৰং গন্তুকামো হোতি, গামূপচাৰগণনায ওক্কমন্তে ওক্কমন্তে পুৰিমনযেনেৱ আপত্তি. তেনাহ ‘‘ইতি গামূপচাৰোক্কমনগণনায পাচিত্তিযানী’’তি. তস্স তস্স পন গামস্স অতিক্কমনে অনাপত্তি. গামে অসতীতি অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গামে অসতি. তস্মিং পন গামে সতি গামন্তৰগণনাযেৱ পাচিত্তিযানি. অদ্ধযোজনগণনায পাচিত্তিযন্তি অদ্ধযোজনে অদ্ধযোজনে পাচিত্তিযং, একমেকং অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্স ‘‘ইদানি অতিক্কমিস্সামী’’তি পঠমপাদে দুক্কটং, দুতিযপাদে পাচিত্তিযন্তি অত্থো. ইমস্মিঞ্হি নযে অতিক্কমনে আপত্তি, ওক্কমনে অনাপত্তি.
ৱিসঙ্কেতেনাতি (পাচি. অট্ঠ. ১৮৫) এত্থ ‘‘পুৰেভত্তং গমিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পচ্ছাভত্তং গচ্ছন্তি, ‘‘অজ্জ ৱা গমিস্সামা’’তি স্ৱে গচ্ছন্তি, এৱং কালৱিসঙ্কেতেযেৱ অনাপত্তি. দ্ৱাৰৱিসঙ্কেতে, পন মগ্গৱিসঙ্কেতে, ৱা সতিপি আপত্তিযেৱ. আপদাসূতি ৰট্ঠভেদে চক্কসমাৰুড়্হা জানপদা পৰিযাযন্তি, এৱৰূপাসু আপদাসু অনাপত্তি. চক্কসমাৰুড়্হাতি চ ইৰিযাপথচক্কং ৱা সকটচক্কং ৱা সমাৰুড়্হাতি অত্থো. মাতুগামসিক্খাপদেনাতি (পাচি. ৪১৩ আদযো) সপ্পাণকৱগ্গে সত্তমসিক্খাপদেন.
সংৱিধানসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
কীড়াপুৰেক্খাৰোতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসেন কীড়াপুৰেক্খাৰো. তথেৱাতি কীড়াৱসেনেৱ. অগামকতীৰপস্সেনাতি অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গামানং অভাৱতো অগামকতীৰপস্সেন. পাড়িযং ‘‘উদ্ধংগামিনিং ৱা অধোগামিনিং ৱা’’তি (পাচি. ১৮৬) ৱচনতো পন ৱাপিসমুদ্দাদীসু কীড়াপুৰেক্খাৰতাযপি গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘সমুদ্দে পন যথাসুখং গন্তুং ৱট্টতী’’তি. ৱিসঙ্কেতেনাতি ইধাপি কালৱিসঙ্কেতেনেৱ অনাপত্তি, তিত্থৱিসঙ্কেতেন, পন নাৱাৱিসঙ্কেতেন ৱা গচ্ছন্তস্স আপত্তিযেৱ.
সেসন্তি সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহি অৱসেসং, কেচি পন ‘‘কীড়াপুৰেক্খাৰো ‘সংৱিদহিত্ৱা’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৮৮) ৱচনতো ইমং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং লোকৱজ্জং, তস্মা সেসং নাম ঠপেত্ৱা ‘পণ্ণত্তিৱজ্জং তিচিত্ত’ন্তি ইদং দ্ৱযং অৱসেস’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কীড়াপুৰেক্খাৰতায হি অভিৰুহিত্ৱাপি গামন্তৰোক্কমনে, অদ্ধযোজনাতিক্কমে ৱা সংৱেগং পটিলভিত্ৱা অৰহত্তং ৱা সচ্ছিকৰেয্য, নিদ্দং ৱা ওক্কমেয্য, কম্মট্ঠানং ৱা মনসি কৰোন্তো গচ্ছেয্য, কুতো চস্স অকুসলচিত্তসমঙ্গিতা, যেনিদং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং, লোকৱজ্জঞ্চ সিযাতি.
নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পৰিপাচিতসিক্খাপদৱণ্ণনা
পৰিপাচিতন্তি পৰিপাকমাপাদিতং, যথা লভতি, তথা কত্ৱা ঠপিতন্তি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘নেৱ তস্সা’’তিআদি তস্সাতি যো পৰিভুঞ্জেয্য, তস্স ভিক্খুনো. ভিক্খুস্স গুণং পকাসেত্ৱাতি ‘‘অয্যো ভাণকো, অয্যো বহুস্সুতো’’তিআদিনা (পাচি. ১৯৫) গুণং পকাসেত্ৱা. পিণ্ডপাতন্তি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং. কম্মসাধনোযং সমাৰম্ভসদ্দোতি আহ ‘‘সমাৰদ্ধ’’ন্তি. পটিযাদিতস্সাতি সম্পাদিতস্স. যস্মা ঞাতকপ্পৱাৰিতেহি ভিক্খুস্স অত্থায অসমাৰদ্ধোপি পিণ্ডপাতো অত্থতো সমাৰদ্ধোৱ হোতি যথাসুখং হৰাপেতব্বতো, তস্মা ‘‘ঞাতকপ্পৱাৰিতানং ৱা সন্তক’’ন্তি ৱুত্তং.
উভযত্থাতি পৰিপাচিতাপৰিপাচিতেসু. অৱসেসেতি ভিক্খুনিপৰিপাচিতেপি যাগুখজ্জকফলাফলাদিকে সব্বত্থ. নিমিত্তোভাসপৰিকথাৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পন অৱসেসেপি দুক্কটতো ন মুচ্চতি.
পৰিপাচিতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
উপৰীতি অচেলকৱগ্গে. উপনন্দস্স চতুত্থসিক্খাপদেনাতি অপ্পটিচ্ছন্নে মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদেন (পাচি. ২৮৪ আদযো). তঞ্হি উপনন্দত্থেৰং আৰব্ভ পঞ্ঞত্তেসু চতুত্থভাৱতো ‘‘উপনন্দস্স চতুত্থসিক্খাপদ’’ন্তি ৱুত্তং. যদি একপৰিচ্ছেদং, অথ কস্মা ৱিসুং পঞ্ঞত্তন্তি আহ ‘‘অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন পন ৱিসুং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. তত্থ অট্ঠুপ্পত্তিৱসেনাতি অত্থস্স উপ্পত্তিৱসেন, ভিক্খুনিযা এৱ ৰহোনিসজ্জায উপ্পত্তিৱসেনাতি অত্থো. অযং হেত্থাধিপ্পাযো – চতুত্থসিক্খাপদৱত্থুতো ইমস্স সিক্খাপদস্স ৱত্থুনো পঠমং উপ্পন্নত্তা একপৰিচ্ছেদেপি ইদং পঠমং ৱিসুং পঞ্ঞত্তন্তি.
ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ওৱাদৱগ্গো ততিযো.