১. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘ভৱন্তী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯০) ইমিনা ৱিৰুড়্হমূলে নীলভাৱং আপজ্জিত্ৱা ৱড্ঢমানকে তৰুণগচ্ছে দস্সেতি. ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমিনা পন ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতে মহন্তে ৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. তেনাহ ‘‘জাযন্তী’’তিআদি. এত্থ চ ‘‘ভৱন্তী’’তি ইমস্স ৱিৱৰণং ‘‘জাযন্তি ৱড্ঢন্তী’’তি, ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৱড্ঢিতা’’তি. গামোতি সমূহো. পতিট্ঠিতহৰিততিণৰুক্খাদীনন্তি ভূমিযং পতিট্ঠিতস্স হৰিততিণস্স চেৱ হৰিতৰুক্খাদীনঞ্চ. আদিসদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদযো ৱেদিতব্বা. নিমিত্তত্থে চ ভুম্মং. যো অত্থো সম্পজ্জতি, তমাহ ‘‘ভূতগামপাতব্যতাযা’’তিআদিনা.
ননু চ ৰুক্খাদযো চিত্তৰহিততায ন জীৱা, চিত্তৰহিততা চ পৰিফন্দাভাৱতো, ছিন্নেপি ৱিৰুহনতো, ৱিসদিসজাতিকভাৱতো, চতুযোনিযং অপৰিযাপন্নতো চ ৱেদিতব্বা, ৱুড্ঢি পন পৱাড়সিলালৱণানম্পি ৱিজ্জতীতি ন তেসং জীৱভাৱে কাৰণং, ৱিসযগ্গহণঞ্চ নেসং পৰিকপ্পনামত্তং সুপনং ৱিয চিঞ্চাদীনং, তথা দোহড়াদযো, অথ কস্মা ভূতগামস্স পাতব্যতায পাচিত্তিযং ইচ্ছিতন্তি? সমণঅসাৰুপ্পতো, তন্নিস্সিতসত্তানুৰক্খণতো চ. তেনেৱাহ ‘‘জীৱসঞ্ঞিনো হি মোঘপুৰিসা মনুস্সা ৰুক্খস্মি’’ন্তিআদি (পাচি. ৮৯). সাসপবীজকসেৱালম্পীতি সাসপবীজকসঙ্খাতং সেৱালম্পি, সাসপসেৱালং, বীজকসেৱালম্পীতি অত্থো. তত্থ সাসপসেৱালো নাম সাসপমত্তো খুদ্দকসেৱালো. বীজকসেৱালো নাম উপৰি খুদ্দকপত্তো হেট্ঠা খুদ্দকমূলো সেৱালো.
মূলবীজখন্ধবীজফড়ুবীজঅগ্গবীজবীজবীজানন্তি এত্থ মূলমেৱ বীজং মূলবীজং. এৱং সেসেসুপি. তত্থ মূলবীজং হলিদ্দিআদিকং. খন্ধবীজং অস্সত্থাদিকং. ফড়ুবীজং উচ্ছুআদিকং. অগ্গবীজং হিৰিৱেৰাদিকং. বীজংবীজং পুব্বণ্ণাদিকং. ভাজনগতন্তি সৰাৱাদিভাজনগতং. নিক্খন্তং মূলমত্তং এতস্মাতি নিক্খন্তমূলমত্তং. মত্ত সদ্দেন চেত্থ পণ্ণস্স নিক্খমনং পটিক্খিপতি. এস নযো নিক্খন্তঅঙ্কুৰমত্তন্তি এত্থাপি. সচে পন মূলঞ্চ পণ্ণঞ্চ নিগ্গতং, ভূতগামসঙ্খং গচ্ছতি. ৱিদত্থিমত্তা পত্তৱট্টি নিগ্গচ্ছতীতি ৱিদত্থিমত্তা অনীলৱণ্ণা পত্তৱট্টি নিক্খমতি. তেনাহ ‘‘নিক্খন্তে’’তিআদি. হৰিতো ন হোতীতি নীলৱণ্ণো ন হোতি. মুগ্গাদীনং পন পণ্ণেসু উট্ঠিতেসু, ৱীহিআদীনং ৱা অঙ্কুৰে হৰিতে ভূতগামসঙ্গহং গচ্ছন্তি. এস নযো অম্বট্ঠিআদীসু.
ভূতগামবীজগামেতি এত্থ ভূতগামতো ৱিযোজিতং ৱিৰুহনসমত্থমেৱ মূলবীজাদিকং বীজগামো নামাতি ৱেদিতব্বং. উভযত্থাতি ভূতগামবীজগামেসু. অতথাসঞ্ঞিস্সাতি অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. কো পন ৱাদো অভূতগামাবীজগামেসু অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. অসঞ্চিচ্চাতি পাসাণৰুক্খাদীনি ৱা পৱট্টেন্তস্স, সাখং ৱা কড্ঢন্তস্স, কত্তৰদণ্ডেন ৱা ভূমিং পহৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স তিণানি কুপ্পন্তি. তানি তেন ‘‘ৱিকোপেস্সামী’’তি এৱং সঞ্চিচ্চ অৱিকোপিতত্তা অসঞ্চিচ্চ ৱিকোপিতানি নাম হোন্তি. ইতি অসঞ্চিচ্চ ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.
অসতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতো কেনচি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেন্তো পাদঙ্গুট্ঠকেন ৱা হত্থেন ৱা তিণং ৱা লতং ৱা ৱিকোপেন্তো তিট্ঠতি, এৱং অসতিযা ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.
অজানিত্ৱাতি এত্থ অব্ভন্তৰে ‘‘বীজগামো’’তি ৱা ‘‘ভূতগামো’’তি ৱা ন জানাতি, ‘‘ৱিকোপেমী’’তি পন জানাতি. এৱং তিণে ৱা পলালপুঞ্জে ৱা খণিত্তিং ৱা কুদালং ৱা সঙ্গোপনত্থায ঠপেতি, ডয্হমানহত্থো ৱা অগ্গিং পাতেতি. তত্ৰ চে তিণানি ছিজ্জন্তি ৱা ডয্হন্তি ৱা, এৱং অজানিত্ৱা ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.
যেন কেনচি অগ্গিনাতি কট্ঠগ্গিগোমযগ্গিআদীসু যেন কেনচি অগ্গিনা, অন্তমসো লোহখণ্ডেনপি আদিত্তেন. ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱাতি যায কাযচি ভাসায ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ. এৱ-সদ্দেন পঠমং অগ্গিনা ফুসিত্ৱা পচ্ছা ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্তুং ন ৱট্টতী’’তি দস্সেতি. ‘‘পঠমং অগ্গিং নিক্খিপিত্ৱা তং অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ ‘কপ্পিয’ন্তি ৱুত্তে পন ৱট্টতী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯৩) ৱদন্তি. এস নযো সেসেসুপি. তথেৱাতি ‘কপ্পিয’ন্তি ৱত্ৱাৱ. অস্সমহিংসসূকৰমিগগোৰূপানং পন খুৰা অতিখিণা, তস্মা তেহি ন কাতব্বং, কতম্পি অকতং হোতীতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা গোমহিংসাদীনং খুৰে’’তি. হত্থিনখা পন খুৰা ন হোন্তি, তস্মা তেহি ৱট্টতি. তিৰচ্ছানানন্তি সীহব্যগ্ঘদীপিমক্কটানং, সকুন্তানঞ্চ. তেসঞ্হি নখা তিখিণা হোন্তি, তস্মা তেহি কাতব্বং. ‘‘অন্তমসো ছিন্দিত্ৱা আহটেনপী’’তি ইমিনা যেহি কাতুং ৱট্টতি, তেহি তত্থজাতকেহি কাতব্বন্তি এত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি. ‘‘সত্থে ৱুত্তনযেনেৱা’’তি ইমিনা ছেদং ৱা ৱেধং ৱা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱা’’তি ৱুত্তমতিদিসতি. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্ব’’ন্তিআদিনা কপ্পিযং কৰোন্তেন কত্তব্বাকাৰমেৱ দস্সিতং, তথাপি ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ৱুত্তেযেৱ অনুপসম্পন্নেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱা অগ্গিপৰিজিতাদি কাতব্বন্তি গহেতব্বং. অৱচনং পন ‘‘পুনপি কপ্পিযং কৰোহীতি কাৰেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি পঠমমেৱ ৱুত্তত্তা.
একস্মিং…পে… কপ্পিযে কতে সব্বং কতং হোতীতি একংযেৱ ‘‘কপ্পিযং কৰোমী’’তি অধিপ্পাযেনপি কপ্পিযে কতে একাবদ্ধত্তা সব্বং কতং হোতি. দাৰুকং ৱিজ্ঝতীতি জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা ৱিজ্ঝতি ৱা ৱিজ্ঝাপেতি ৱা, ৱট্টতিযেৱ. ভত্তসিত্থে ৱিজ্ঝতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তং ৱিজ্ঝতি, ন ৱট্টতীতি ৱল্লিআদীনং ভাজনগতিকত্তাতি অধিপ্পাযো. ভিন্দাপেত্ৱা কপ্পিযং কাৰেতব্বন্তি বীজতো মুত্তস্স কটাহস্স ভাজনগতিকত্তা ৱুত্তং. অবীজন্তি অঙ্কুৰজননসমত্থবীজৰহিততৰুণম্বফলাদি. তেনাহ ‘‘যং পন ফলং তৰুণং হোতি, অবীজ’’ন্তি. নিব্বত্তবীজং নাম বীজং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিসুং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্যং অম্বপনসাদিফলং. তেনাহ ‘‘বীজং অপনেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. তত্থ কপ্পিযকৰণকিচ্চং নত্থি, সযমেৱ কপ্পিযানীতি অধিপ্পাযো.
ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.