২. ভূতগামৱগ্গো

১. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘ভৱন্তী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯০) ইমিনা ৱিৰুড়্হমূলে নীলভাৱং আপজ্জিত্ৱা ৱড্ঢমানকে তৰুণগচ্ছে দস্সেতি. ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমিনা পন ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতে মহন্তে ৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. তেনাহ ‘‘জাযন্তী’’তিআদি. এত্থ চ ‘‘ভৱন্তী’’তি ইমস্স ৱিৱৰণং ‘‘জাযন্তি ৱড্ঢন্তী’’তি, ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৱড্ঢিতা’’তি. গামোতি সমূহো. পতিট্ঠিতহৰিততিণৰুক্খাদীনন্তি ভূমিযং পতিট্ঠিতস্স হৰিততিণস্স চেৱ হৰিতৰুক্খাদীনঞ্চ. আদিসদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদযো ৱেদিতব্বা. নিমিত্তত্থে চ ভুম্মং. যো অত্থো সম্পজ্জতি, তমাহ ‘‘ভূতগামপাতব্যতাযা’’তিআদিনা.

ননু চ ৰুক্খাদযো চিত্তৰহিততায ন জীৱা, চিত্তৰহিততা চ পৰিফন্দাভাৱতো, ছিন্নেপি ৱিৰুহনতো, ৱিসদিসজাতিকভাৱতো, চতুযোনিযং অপৰিযাপন্নতো চ ৱেদিতব্বা, ৱুড্ঢি পন পৱাড়সিলালৱণানম্পি ৱিজ্জতীতি ন তেসং জীৱভাৱে কাৰণং, ৱিসযগ্গহণঞ্চ নেসং পৰিকপ্পনামত্তং সুপনং ৱিয চিঞ্চাদীনং, তথা দোহড়াদযো, অথ কস্মা ভূতগামস্স পাতব্যতায পাচিত্তিযং ইচ্ছিতন্তি? সমণঅসাৰুপ্পতো, তন্নিস্সিতসত্তানুৰক্খণতো চ. তেনেৱাহ ‘‘জীৱসঞ্ঞিনো হি মোঘপুৰিসা মনুস্সা ৰুক্খস্মি’’ন্তিআদি (পাচি. ৮৯). সাসপবীজকসেৱালম্পীতি সাসপবীজকসঙ্খাতং সেৱালম্পি, সাসপসেৱালং, বীজকসেৱালম্পীতি অত্থো. তত্থ সাসপসেৱালো নাম সাসপমত্তো খুদ্দকসেৱালো. বীজকসেৱালো নাম উপৰি খুদ্দকপত্তো হেট্ঠা খুদ্দকমূলো সেৱালো.

মূলবীজখন্ধবীজফড়ুবীজঅগ্গবীজবীজবীজানন্তি এত্থ মূলমেৱ বীজং মূলবীজং. এৱং সেসেসুপি. তত্থ মূলবীজং হলিদ্দিআদিকং. খন্ধবীজং অস্সত্থাদিকং. ফড়ুবীজং উচ্ছুআদিকং. অগ্গবীজং হিৰিৱেৰাদিকং. বীজংবীজং পুব্বণ্ণাদিকং. ভাজনগতন্তি সৰাৱাদিভাজনগতং. নিক্খন্তং মূলমত্তং এতস্মাতি নিক্খন্তমূলমত্তং. মত্ত সদ্দেন চেত্থ পণ্ণস্স নিক্খমনং পটিক্খিপতি. এস নযো নিক্খন্তঅঙ্কুৰমত্তন্তি এত্থাপি. সচে পন মূলঞ্চ পণ্ণঞ্চ নিগ্গতং, ভূতগামসঙ্খং গচ্ছতি. ৱিদত্থিমত্তা পত্তৱট্টি নিগ্গচ্ছতীতি ৱিদত্থিমত্তা অনীলৱণ্ণা পত্তৱট্টি নিক্খমতি. তেনাহ ‘‘নিক্খন্তে’’তিআদি. হৰিতো ন হোতীতি নীলৱণ্ণো ন হোতি. মুগ্গাদীনং পন পণ্ণেসু উট্ঠিতেসু, ৱীহিআদীনং ৱা অঙ্কুৰে হৰিতে ভূতগামসঙ্গহং গচ্ছন্তি. এস নযো অম্বট্ঠিআদীসু.

ভূতগামবীজগামেতি এত্থ ভূতগামতো ৱিযোজিতং ৱিৰুহনসমত্থমেৱ মূলবীজাদিকং বীজগামো নামাতি ৱেদিতব্বং. উভযত্থাতি ভূতগামবীজগামেসু. অতথাসঞ্ঞিস্সাতি অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. কো পন ৱাদো অভূতগামাবীজগামেসু অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. অসঞ্চিচ্চাতি পাসাণৰুক্খাদীনি ৱা পৱট্টেন্তস্স, সাখং ৱা কড্ঢন্তস্স, কত্তৰদণ্ডেন ৱা ভূমিং পহৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স তিণানি কুপ্পন্তি. তানি তেন ‘‘ৱিকোপেস্সামী’’তি এৱং সঞ্চিচ্চ অৱিকোপিতত্তা অসঞ্চিচ্চ ৱিকোপিতানি নাম হোন্তি. ইতি অসঞ্চিচ্চ ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.

অসতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতো কেনচি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেন্তো পাদঙ্গুট্ঠকেন ৱা হত্থেন ৱা তিণং ৱা লতং ৱা ৱিকোপেন্তো তিট্ঠতি, এৱং অসতিযা ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.

অজানিত্ৱাতি এত্থ অব্ভন্তৰে ‘‘বীজগামো’’তি ৱা ‘‘ভূতগামো’’তি ৱা ন জানাতি, ‘‘ৱিকোপেমী’’তি পন জানাতি. এৱং তিণে ৱা পলালপুঞ্জে ৱা খণিত্তিং ৱা কুদালং ৱা সঙ্গোপনত্থায ঠপেতি, ডয্হমানহত্থো ৱা অগ্গিং পাতেতি. তত্ৰ চে তিণানি ছিজ্জন্তি ৱা ডয্হন্তি ৱা, এৱং অজানিত্ৱা ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.

যেন কেনচি অগ্গিনাতি কট্ঠগ্গিগোমযগ্গিআদীসু যেন কেনচি অগ্গিনা, অন্তমসো লোহখণ্ডেনপি আদিত্তেন. ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱাতি যায কাযচি ভাসায ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ. এৱ-সদ্দেন পঠমং অগ্গিনা ফুসিত্ৱা পচ্ছা ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্তুং ন ৱট্টতী’’তি দস্সেতি. ‘‘পঠমং অগ্গিং নিক্খিপিত্ৱা তং অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ ‘কপ্পিয’ন্তি ৱুত্তে পন ৱট্টতী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯৩) ৱদন্তি. এস নযো সেসেসুপি. তথেৱাতি ‘কপ্পিয’ন্তি ৱত্ৱাৱ. অস্সমহিংসসূকৰমিগগোৰূপানং পন খুৰা অতিখিণা, তস্মা তেহি ন কাতব্বং, কতম্পি অকতং হোতীতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা গোমহিংসাদীনং খুৰে’’তি. হত্থিনখা পন খুৰা ন হোন্তি, তস্মা তেহি ৱট্টতি. তিৰচ্ছানানন্তি সীহব্যগ্ঘদীপিমক্কটানং, সকুন্তানঞ্চ. তেসঞ্হি নখা তিখিণা হোন্তি, তস্মা তেহি কাতব্বং. ‘‘অন্তমসো ছিন্দিত্ৱা আহটেনপী’’তি ইমিনা যেহি কাতুং ৱট্টতি, তেহি তত্থজাতকেহি কাতব্বন্তি এত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি. ‘‘সত্থে ৱুত্তনযেনেৱা’’তি ইমিনা ছেদং ৱা ৱেধং ৱা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱা’’তি ৱুত্তমতিদিসতি. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্ব’’ন্তিআদিনা কপ্পিযং কৰোন্তেন কত্তব্বাকাৰমেৱ দস্সিতং, তথাপি ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ৱুত্তেযেৱ অনুপসম্পন্নেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱা অগ্গিপৰিজিতাদি কাতব্বন্তি গহেতব্বং. অৱচনং পন ‘‘পুনপি কপ্পিযং কৰোহীতি কাৰেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি পঠমমেৱ ৱুত্তত্তা.

একস্মিং…পে… কপ্পিযে কতে সব্বং কতং হোতীতি একংযেৱ ‘‘কপ্পিযং কৰোমী’’তি অধিপ্পাযেনপি কপ্পিযে কতে একাবদ্ধত্তা সব্বং কতং হোতি. দাৰুকং ৱিজ্ঝতীতি জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা ৱিজ্ঝতি ৱা ৱিজ্ঝাপেতি ৱা, ৱট্টতিযেৱ. ভত্তসিত্থে ৱিজ্ঝতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তং ৱিজ্ঝতি, ন ৱট্টতীতি ৱল্লিআদীনং ভাজনগতিকত্তাতি অধিপ্পাযো. ভিন্দাপেত্ৱা কপ্পিযং কাৰেতব্বন্তি বীজতো মুত্তস্স কটাহস্স ভাজনগতিকত্তা ৱুত্তং. অবীজন্তি অঙ্কুৰজননসমত্থবীজৰহিততৰুণম্বফলাদি. তেনাহ ‘‘যং পন ফলং তৰুণং হোতি, অবীজ’’ন্তি. নিব্বত্তবীজং নাম বীজং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিসুং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্যং অম্বপনসাদিফলং. তেনাহ ‘‘বীজং অপনেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. তত্থ কপ্পিযকৰণকিচ্চং নত্থি, সযমেৱ কপ্পিযানীতি অধিপ্পাযো.

ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদৱণ্ণনা

যমত্থন্তি ‘‘ত্ৱং কিৰ দুক্কটাপত্তিং আপন্নো’’তিআদিকং যং কিঞ্চি অত্থং. ততো অঞ্ঞন্তি পুচ্ছিতত্থতো অঞ্ঞমত্থং. অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণস্সাতি ৱিনযধৰেন যং ৱচনং দোসপুচ্ছনত্থং ৱুত্তং, ততো অঞ্ঞেন ৱচনেন পটিচ্ছাদনস্স. পটিচ্ছাদনত্থোপি হি চৰসদ্দো হোতি অনেকত্থত্তা ধাতূনং. ৱুত্তন্তি পাড়িযং ৱুত্তং.

সাৱসেসং আপত্তিং আপন্নোতি এত্থ ঠপেত্ৱা পাৰাজিকং সেসা সাৱসেসাপত্তি নাম, তং আপন্নো. অনুযুঞ্জিযমানোতি ‘‘কিং, আৱুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুচ্ছিযমানো. অঞ্ঞেন ৱচনেনাতি ‘‘কো আপন্নো? কিং আপন্নো? কিস্মিং আপন্নো? কথং আপন্নো? কং ভণথ? কিং ভণথা’’তি অঞ্ঞেন ৱচনেন. অঞ্ঞন্তি ‘‘কিং ত্ৱং ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তিআদিকং অনুযুঞ্জকৱচনং. তথা তথা ৱিক্খিপতীতি তেন তেন পকাৰেন ৱিক্খিপতি. কিং ৱুত্তং হোতি? সো (পাচি. অট্ঠ. ৯৪) কিঞ্চি ৱীতিক্কমং দিস্ৱা ‘‘আৱুসো, আপত্তিং আপন্নোসী’’তি সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো ‘‘কো আপন্নো’’তি ৱদতি. ততো ‘‘ত্ৱ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অহং কিং আপন্নো’’তি ৱদতি. অথ ‘‘পাচিত্তিযং ৱা দুক্কটং ৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং কিস্মিং আপন্নো’’তি ৱদতি. ততো ‘‘অমুকস্মিং নাম ৱত্থুস্মি’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অহং কথং আপন্নো, কিং কৰোন্তো আপন্নোম্হী’’তি পুচ্ছতি. অথ ‘‘ইদং নাম কৰোন্তো আপন্নো’’তি ৱুত্তে ‘‘কং ভণথা’’তি ৱদতি. ততো ‘‘তং ভণামা’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং ভণথা’’তি এৱমনেকেহি পকাৰেহি ৱিক্খিপতীতি ৱুত্তং হোতি.

যো পন ভিক্খু সাৱসেসং আপত্তিং আপন্নো, তং ন কথেতুকামো তুণ্হীভাৱেন ৱিহেসেতীতি সম্বন্ধো. ৱিহেসেতীতি চিৰনিসজ্জাচিৰভাসনেহি পিট্ঠিআগিলাযনতালুসোসাদিৱসেন সঙ্ঘং ৱিহেসেতি, পৰিস্সমং তেসং কৰোতীতি অত্থো. পৰিস্সমো হি ৱিহেসা নাম. অঞ্ঞৱাদককম্মন্তি অঞ্ঞৱাদকস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞৱাদকাৰোপনত্থং কাতব্বং ঞত্তিদুতিযকম্মং. ৱিহেসককম্মন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. তস্মিং সঙ্ঘেন কতেতি তস্মিং অঞ্ঞৱাদককম্মে চ ৱিহেসককম্মে চ সঙ্ঘেন ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায কতে. তথা কৰোন্তানন্তি তং পকাৰং কৰোন্তানং, অঞ্ঞৱাদকঞ্চ ৱিহেসকঞ্চ কৰোন্তানন্তি অত্থো.

‘‘ৱিহেসকেতি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তী’’তি অৱচনঞ্চেত্থ ‘‘আপত্তিকৰা চ হোতি অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদাদীসু ৱিযা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তত্তাযেৱ পঞ্ঞাযতীতি কত্ৱা. এস নযো উপৰি সিক্খাপদেসু. ধম্মকম্মে তিকপাচিত্তিযন্তি ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞিৱেমতিকঅধম্মকম্মসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অধম্মকম্মে তিকদুক্কটন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. অনাৰোপিতেতি কম্মৱাচায অনাৰোপিতে, অপ্পতিট্ঠাপিতেতি অত্থো. গেলঞ্ঞেনাতি যেন কথেতুং ন সক্কোতি, মুখে তাদিসেন ব্যাধিনা. সঙ্ঘস্স ভণ্ডনাদীনি ভৱিস্সন্তীতি সঙ্ঘমজ্ঝে কথিতে তপ্পচ্চযা সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং ৱা কলহো ৱা ৱিগ্গহো ৱা ৱিৱাদো ৱা সঙ্ঘভেদো ৱা সঙ্ঘৰাজি ৱা ভৱিস্সন্তীতি ইমিনা ৱা অধিপ্পাযেন ন কথেন্তস্স. এত্থ চ অধম্মেনাতি অভূতেন ৱত্থুনা.

‘‘সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানী’’তি অৱিসেসং অতিদিসিত্ৱা ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘ইদং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. সিযা কিৰিযং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰন্তস্স. সিযা অকিৰিযং তুণ্হীভাৱেন ৱিহেসেন্তস্স.

অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৱণ্ণনা

যেন ৱচনেনাতি ‘‘ছন্দায ইত্থন্নামো ইদং নাম কৰোতী’’তিআদিকেন যেন ৱচনেন. তেনাহ ‘‘ছন্দাযা’’তিআদি. তত্থ ছন্দাযাতি ছন্দেন পক্খপাতেন. ‘‘অক্খৰায ৱাচেতী’’তিআদীসু (পাচি. ৪৬) ৱিয লিঙ্গৱিপল্লাসো এস. ইদং নাম কৰোতীতি অত্তনো সন্দিট্ঠসম্ভত্তানং পণীতং সেনাসনং ৱা পঞ্ঞপেতি, ভত্তাদিকং ৱাতি অধিপ্পাযো. সেনাসনপঞ্ঞাপকাদিভেদন্তি এত্থ আদিসদ্দেন ভত্তুদ্দেসকযাগুভাজকফলভাজকাদীনং গহণং. অনেকত্থত্তা ধাতূনং ঝে-সদ্দো ওলোকনত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘অৱঞ্ঞায ওলোকাপেন্তী’’তি. চিন্তনত্থোযেৱ ৱা গহেতব্বোতি আহ ‘‘লামকতো ৱা চিন্তাপেন্তী’’তি. তথেৱ ৱদন্তাতি ‘‘ছন্দায ইত্থন্নামো ইদং নাম কৰোতী’’তিআদীনি ৱদন্তা. ৱুত্তন্তি পাড়িযং ৱুত্তং. ‘‘খিয্যনকে’’তি (পাচি. অট্ঠ. ১০৫) অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি.

অসম্মতস্সাতি সঙ্ঘেন কম্মৱাচায অসম্মতস্স. কেৱলং ‘‘তৱেসো ভাৰো’’তি সঙ্ঘেন আৰোপিতভাৰস্স, ভিক্খূনং ৱা ফাসুৱিহাৰত্থায সযমেৱ ভাৰং ৱহন্তস্স, যত্ৰ ৱা দ্ৱে তযো ভিক্খূ ৱিহৰন্তি, তত্ৰ তাদিসং কম্মং কৰোন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. যস্স কস্সচীতি উপসম্পন্নস্স ৱা অনুপসম্পন্নস্স ৱা যস্স কস্সচি. অনুপসম্পন্নস্স পন সম্মতস্স ৱা অসম্মতস্স ৱাতি এত্থ পন (পাচি. অট্ঠ. ১০৬) কিঞ্চাপি অনুপসম্পন্নস্স তেৰস সম্মতিযো দাতুং ন ৱট্টন্তি, তথাপি যো উপসম্পন্নকালে লদ্ধসম্মুতিকো পচ্ছা অনুপসম্পন্নভাৱে ঠিতো, তং সন্ধায ‘‘সম্মতস্স ৱা’’তি ৱুত্তং. যস্স পন ব্যত্তস্স সামণেৰস্স কেৱলং সঙ্ঘেন ৱা সম্মতেন ৱা ভিক্খুনা ‘‘ত্ৱং ইদং কম্মং কৰোহী’’তি ভাৰো কতো, তং সন্ধায ‘‘অসম্মতস্স ৱা’’তি ৱুত্তং. যস্মা উজ্ঝাপনঞ্চ খিয্যনঞ্চ মুসাৱাদৱসেন পৱত্তং, তস্মা আদিকম্মিকস্স ইমিনাৱ অনাপত্তি, মুসাৱাদেন পন আপত্তিযেৱাতি গহেতব্বং.

উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা

মঞ্চং ৱাতি মসাৰকো, বুন্দিকাবদ্ধো, কুড়ীৰপাদকো, আহচ্চপাদকোতি ইমেসু চতূসু যং কঞ্চি মঞ্চং ৱা. পীঠং ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ভিসিং ৱাতি উণ্ণভিসি, চোড়ভিসি, ৱাকভিসি, তিণভিসি, পণ্ণভিসীতি ইমাসু পঞ্চসু ভিসীসু যং কঞ্চি ভিসিং ৱা. তেনাহ ‘‘মঞ্চাদীসূ’’তিআদি. তত্থ ‘‘মঞ্চসঙ্খেপেনা’’তি ইমিনা পীঠসঙ্খেপং পটিক্খিপতি. কপ্পিযচম্মেনাতি মিগাজেড়কচম্মেন. এত্থ পন মিগচম্মে এণিমিগো, ৱাতমিগো, পসদমিগো, কুৰুঙ্গমিগো, মিগমাতুকো, ৰোহিতমিগোতি এতেসংযেৱ চম্মানি ৱট্টন্তি, অঞ্ঞেসং পন –

মক্কটো কাড়সীহো চ, সৰভো কদলীমিগো;

যে চ ৱাড়মিগা কেচি, তেসং চম্মং ন ৱট্টতীতি. (মহাৱ. অট্ঠ. ২৫৯);

তত্থ ৱাড়মিগাতি সীহব্যগ্ঘঅচ্ছতৰচ্ছা. ন কেৱলঞ্চ এতেযেৱ, যেসং পন চম্মং ৱট্টতীতি ৱুত্তং, তে ঠপেত্ৱা অৱসেসা অন্তমসো গোমহিংসসসবিড়াৰাদযোপি সব্বে ইমস্মিং অত্থে ‘‘ৱাড়মিগা’’ত্ৱেৱ ৱেদিতব্বা. এতেসঞ্হি সব্বেসং চম্মং ন ৱট্টতি. তালীসপত্তন্তি সুদ্ধং তমালপত্তং, অঞ্ঞেন মিস্সং পন ৱট্টতি. তিণৱাকচোড়েসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. কিং পনেত্থ বিব্বোহনে ৱিয নিসীদিতুঞ্চ নিপজ্জিতুঞ্চ ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. ন কেৱলঞ্চেদমেৱাতি আহ ‘‘পমাণপৰিচ্ছেদোপি চেত্থ নত্থী’’তি, ‘‘এত্তকমেৱ কাতব্ব’’ন্তি ভিসিযা পমাণনিযমোপি নত্থীতি অত্থো. মঞ্চভিসিপীঠভিসিভূমত্থৰণভিসিচঙ্কমনভিসিপাদপুঞ্ছনভিসীতি এতাসং পন অনুৰূপতো সল্লক্খেত্ৱা অত্তনো ৰুচিৱসেন পমাণং কাতব্বং. অন্তো সংৱেল্লিত্ৱা বদ্ধন্তি যথা ৱেমজ্ঝং সংখিত্তং হোতি, এৱং মজ্ঝে সুট্ঠু ৱেঠেত্ৱা বদ্ধং.

যে অট্ঠ মাসাতি সম্বন্ধো. ‘‘অৱস্সিকসঙ্কেতা’’তি এতস্সেৱ ৱিৱৰণং ‘‘ৱস্সানমাসাতি এৱং অপঞ্ঞাতা’’তি, অপ্পতিতা অপ্পসিদ্ধাতি অত্থো. ‘‘অসঞ্ঞিতা’’তিপি পাঠো, তত্থ অৱিঞ্ঞাতাতি অত্থো. অট্ঠ মাসাতি চত্তাৰো হেমন্তিকা, চত্তাৰো গিম্হিকা মাসাতি অট্ঠ মাসা. ওৱস্সকমণ্ডপেতি সাখামণ্ডপপদৰমণ্ডপানং যত্থ কত্থচি ওৱস্সকে মণ্ডপে. যত্থাতি যেসু জনপদেসু. সব্বত্থাতি সব্বেসু জনপদেসু. কাকাদীনং নিবদ্ধৱাসৰুক্খমূলেতি যত্থ ধুৱনিৱাসেন কাকা ৱা কুলালা ৱা অঞ্ঞে ৱা সকুন্তা কুলাৱকে কত্ৱা ৱসন্তি, তাদিসস্স কাকাদীনং নিবদ্ধৱাসস্স যস্স কস্সচি ৰুক্খস্স হেট্ঠা. যত্থ পন গোচৰপ্পসুতা সকুন্তা ৱিস্সমিত্ৱা গচ্ছন্তি, তস্স ৰুক্খস্স মূলে নিক্খিপিতুং ৱট্টতি. ‘‘কদাচিপী’’তি ইমিনা ন কেৱলং ৱস্সিকসঙ্কেতেযেৱাতি দস্সেতি. যত্থাতি যস্মিং পদেসে. যদাতি যস্মিং কালে.

সোতি যস্সত্থায সন্থতো, সো. পকতিসন্থতেতি পকতিযাৱ সন্থতে, যং নেৱত্তনা সন্থতং, ন পৰেন সন্থৰাপিতং, তস্মিন্তি ৱুত্তং হোতি. লজ্জী হোতীতি লজ্জনসীলো হোতি, পৰিক্খাৰৱিনাসনে ভীতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অত্তনো পলিবোধং ৱিয মঞ্ঞতী’’তি, ইমিনা অলজ্জিং আপুচ্ছিত্ৱা গন্তুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. নিৰপেক্খোতি ‘‘আগন্ত্ৱা উদ্ধৰিস্সামী’’তি অপেক্খাৰহিতো, ইমিনা সাপেক্খো চে গচ্ছতি, অনাপত্তীতি দস্সেতি. তেনেৱ হি অনাপত্তিৱাৰে ‘‘ওতাপেন্তো গচ্ছতী’’তি (পাচি. ১১৩) ৱুত্তং. অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তোতি তং মগ্গং অতিক্কমিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তো. লেড্ডুপাতূপচাৰতো বহি ঠিতত্তা ‘‘পাদুদ্ধাৰেন কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং, অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স পঠমপাদুদ্ধাৰে দুক্কটং, দুতিযপাদুদ্ধাৰে পাচিত্তিযন্তি অত্থো.

তিকপাচিত্তিযং সঙ্ঘিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৱেমতিকপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৱসেন. ইমিনাৱ নযেন তিকদুক্কটম্পি ৱেদিতব্বং. চিমিলিকাদীনং অত্থো দুতিযসিক্খাপদে দস্সিতোৱ. পাদপুঞ্ছনী (পাচি. অট্ঠ. ১১২) নাম ৰজ্জুকেহি ৱা পিলোতিকাহি ৱা পাদপুঞ্ছনত্থং কতা. ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠং. ন কেৱলং চিমিলিকাদীনিযেৱ অজ্ঝোকাসে ঠপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স দুক্কটন্তি আহ ‘‘যং ৱা পনা’’তিআদি. যং কিঞ্চি দাৰুভণ্ডং, যং কিঞ্চি মত্তিকাভণ্ডন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্তমসো পত্তাধাৰকম্পী’’তি ইমিনা তালৱণ্টবীজনিপত্তপানীযউড়উঙ্কপানীযসঙ্খাদীসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি.

অৰঞ্ঞে (পাচি. অট্ঠ. ১১০) পণ্ণকুটীসু ৱসন্তানং সীলসম্পদায পসন্নচিত্তা মনুস্সা মঞ্চপীঠাদীনি দেন্তি ‘‘সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি আহ ‘‘আৰঞ্ঞকেন পনা’’তিআদি. তত্থ অসতি অনোৱস্সকেতি পব্ভাৰাদিঅনোৱস্সকট্ঠানে অসতি. ইদঞ্চ লক্খণৱচনং ‘‘সভাগানং অভাৱে’’তি চ ইচ্ছিতব্বত্তা. আৰঞ্ঞকেন হি ভিক্খুনা তত্থ ৱসিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তেন সামন্তৱিহাৰে ভিক্খূনং পেসেত্ৱা গন্তব্বং. সভাগানং অভাৱে অনোৱস্সকে নিক্খিপিত্ৱা গন্তব্বং. অনোৱস্সকে অসতি ৰুক্খে লগ্গেত্ৱা গন্তব্বং.

ন কেৱলং ইদংযেৱ কত্ৱা গন্তুং ৱট্টতীতি আহ ‘‘যথা ৱা’’তিআদি. যথা ৱা উপচিকাহি ন খজ্জতীতি যথা ঠপিতে উপচিকাহি সেনাসনং ন খজ্জতি, এৱং তথা পাসাণানং উপৰি ঠপনং কত্ৱাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – চতূসু (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) পাসাণেসু মঞ্চং ঠপেত্ৱা মঞ্চে অৱসেসমঞ্চপীঠানি আৰোপেত্ৱা উপৰি ভিসিআদিকং ৰাসিং কত্ৱা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা গমিকৱত্তং পূৰেত্ৱা গন্তব্বন্তি.

অব্ভোকাসিকেনাপি ‘‘অহং উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকো’’তি চীৱৰকুটিম্পি অকত্ৱা অসমযে অজ্ঝোকাসে পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদিতুং ৱা নিপজ্জিতুং ৱা ন ৱট্টতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অব্ভোকাসিকেনা’’তিআদি. সচে পন চতুগ্গুণেনপি চীৱৰেন কতকুটি অতেমেন্তং ৰক্খিতুং নেৱ সক্কোতি, সত্তাহৱদ্দলিকাদীনি ভৱন্তি, ভিক্খুনো কাযানুগতিকত্তা ৱট্টতি. ৰুক্খমূলিকস্সাপি এসেৱ নযো.

যস্মিং ৱিস্সাসগ্গাহো ৰুহতি, তস্স সন্তকং অত্তনো পুগ্গলিকমিৱ হোতীতি আহ ‘‘ৱিস্সাসিকপুগ্গলিকে’’তি. যস্মিং পন ৱিস্সাসো ন ৰুহতি, তস্স সন্তকে দুক্কটমেৱ. অমনুস্সোতি যক্খো ৱা পেতো ৱা. পলিবুদ্ধং হোতীতি উপদ্দুতং হোতি.

পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা

যং কিঞ্চি চম্মন্তি কপ্পিযাকপ্পিযং যং কিঞ্চি চম্মং. ননু ‘‘ন, ভিক্খৱে, মহাচম্মানি ধাৰেতব্বানি সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং, যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২৫৫) খন্ধকে সীহচম্মাদীনং পটিক্খেপো কতোতি আহ ‘‘সীহচম্মাদীনঞ্হী’’তিআদি. পৰিহৰণেযেৱ পটিক্খেপোতি অত্তনো সন্তকং কত্ৱা তং তং ৱিহাৰং হৰিত্ৱা মঞ্চপীঠাদীসু অত্থৰিত্ৱা পৰিভোগেযেৱ পটিক্খেপো, সেনাসনসন্তকং কত্ৱা ভূমত্থৰণৱসেন পন পৰিভোগে নেৱত্থি দোসো. তেনাহ ‘‘সেনাসনপৰিভোগে পন অকপ্পিযচম্মং নাম নত্থী’’তি. পাৱাৰেন্তি সঞ্ছাদেন্তি সৰীৰং এতেনাতি পাৱাৰো. কোজৱোতি উদ্দলোমিএকন্তলোমিআদিকোজৱত্থৰণং. সেসন্তি ভিসি নিসীদনং তিণসন্থাৰো পণ্ণসন্থাৰোতি অৱসিট্ঠং সেনাসনং. তত্থ ভিসীতি মঞ্চকভিসি ৱা পীঠকভিসি ৱা. নিসীদনন্তি সদসং ৱেদিতব্বং. তিণসন্থাৰোতি যেসং কেসঞ্চি তিণানং সন্থাৰো. এস নযো পণ্ণসন্থাৰে. এত্থ চ ভিসি হেট্ঠা ৱুত্তত্তা পাকটা. নিসীদনং নিসীদনসিক্খাপদেনেৱ (পাচি. ৫৩১ আদযো) পাকটং. তিণসন্থাৰপণ্ণসন্থাৰানি পন লোকপসিদ্ধানিযেৱ. তেনেৱাহ ‘‘পাকটমেৱা’’তি.

নেৱ উদ্ধৰেয্য, ন উদ্ধৰাপেয্যাতি অত্তনা ৱা উদ্ধৰিত্ৱা পতিৰূপে ঠানে ন ঠপেয্য, পৰেন ৱা তথা ন কাৰেয্য. তেনাহ ‘‘যথা ঠপিত’’ন্তিআদি. তং ঠপেন্তেন চ ‘‘চতূসু পাসাণেসূ’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ অন্তোগেহে অনোৱস্সকে নিক্খিপিতব্বং. সচে পন সেনাসনং ওৱস্সতি, ছদনত্থঞ্চ তিণং ৱা ইট্ঠকা ৱা আনীতা হোন্তি. সচে উস্সহতি, ছাদেতব্বং. নো চে সক্কোতি, যো ওকাসো অনোৱস্সকো, তত্থ নিক্খিপিতব্বং. সচে সব্বম্পি ওৱস্সতি, উস্সহন্তেন অন্তোগামে উপাসকানং ঘৰে ঠপেতব্বং. সচে তেপি ‘‘সঙ্ঘিকং নাম, ভন্তে, ভাৰিযং, অগ্গিদাহাদীনং ভাযামা’’তি ন সম্পটিচ্ছন্তি, অজ্ঝোকাসে পাসাণানং উপৰি মঞ্চং ঠপেত্ৱা সেসং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ নিক্খিপিত্ৱা তিণেহি চ পণ্ণেহি চ পটিচ্ছাদেতব্বং. যঞ্হি তত্থ অঙ্গমত্তম্পি অৱসিস্সতি, তং অঞ্ঞেসং তত্থ আগতানং ভিক্খূনং উপকাৰং ভৱিস্সতীতি. উপচাৰন্তি সব্বপচ্ছিমসেনাসনতো দ্ৱে লেড্ডুপাতা.

অযমেত্থ আপুচ্ছিতব্বানাপুচ্ছিতব্বৱিনিচ্ছযো – (পাচি. অট্ঠ. ১১৮) যা তাৱ ভূমিযং দীঘসালা ৱা পণ্ণসালা ৱা হোতি, যং ৱা ৰুক্খত্থম্ভেসু কতগেহং উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানং হোতি, ততো পক্কমন্তেন আপুচ্ছিত্ৱাৱ পক্কমিতব্বং. তস্মিঞ্হি কতিপযানি দিৱসানি অজগ্গিযমানে ৱম্মিকাৱ সন্তিট্ঠন্তি. যং পন পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণত্থম্ভেসু ৱা কতসেনাসনং সিলুচ্চযলেণং ৱা সুধালিত্তসেনাসনং ৱা, যত্থ উপচিকাসঙ্কা নত্থি, ততো পক্কমন্তস্স আপুচ্ছিত্ৱাপি অনাপুচ্ছিত্ৱাপি গন্তুং ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘যত্থ পনা’’তিআদি. সচে তাদিসেপি সেনাসনে একেন পস্সেন উপচিকা আৰোহন্তি, আপুচ্ছিত্ৱাৱ গন্তব্বং. আপুচ্ছনং পন ৱত্তন্তি আপুচ্ছনং গমিকৱত্তং. ইদঞ্চ ইতিকত্তব্বতাদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন ৱত্তভেদদুক্কটন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১১৮) দস্সনত্থং. কেচি পন ‘‘দুক্কটন্তি দস্সনত্থ’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন যুজ্জতি ৱত্তক্খন্ধকট্ঠকথায ‘‘যং পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণত্থম্ভেসু ৱা কতসেনাসনং, যত্থ উপচিকানাৰোহন্তি, তং অনাপুচ্ছন্তস্সাপি অনাপত্তী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩৬০) ৱুত্তত্তা. আপুচ্ছন্তেন পন ভিক্খুম্হি (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) সতি ভিক্খু আপুচ্ছিতব্বো, তস্মিং অসতি সামণেৰো, তস্মিং অসতি আৰামিকো, তস্মিম্পি অসতি যেন ৱিহাৰো কাৰাপিতো, সো ৱিহাৰসামিকো, তস্স ৱা কুলে যো কোচি আপুচ্ছিতব্বো.

‘‘উপচাৰে’’তি এতস্সেৱ ৱিৱৰণং ‘‘বহি আসন্নে’’তি, ৱিহাৰস্স বহি আসন্নট্ঠানেতি অত্থো. উপট্ঠানসালায ৱাতি ভোজনসালাযং ৱা. দুক্কটমেৱাতি ৱুত্তপ্পকাৰঞ্হি দসৱিধং সেয্যং অন্তোগব্ভাদিম্হি গুত্তট্ঠানে পঞ্ঞপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স যস্মা সেয্যাপি সেনাসনম্পি উপচিকাহি পলুজ্জতি, ৱম্মিকৰাসিযেৱ হোতি, তস্মা পাচিত্তিযং ৱুত্তং. বহি পন উপট্ঠানসালাদীসু পঞ্ঞপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স সেয্যামত্তমেৱ নস্সেয্য ঠানস্স অগুত্ততায, ন সেনাসনং, তস্মা এত্থ দুক্কটং ৱুত্তং. মঞ্চপীঠং পন যস্মা ন সক্কা সহসা উপচিকাহি খাযিতুং, তস্মা তং ৱিহাৰেপি সন্থৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং. ৱিহাৰূপচাৰে পন তং ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা দিস্ৱাৱ পটিসামেন্তি.

উদ্ধৰণানি কত্ৱাতি এত্থ উদ্ধৰিত্ৱা গচ্ছন্তেন মঞ্চপীঠকৱানং সব্বং অপনেত্ৱা (পাচি. অট্ঠ. ১১৮) সংহৰিত্ৱা চীৱৰৱংসে লগ্গেত্ৱা গন্তব্বং. পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱসনকভিক্খুনাপি পুন মঞ্চপীঠং ৱা পঞ্ঞপেত্ৱা সযিত্ৱা গচ্ছন্তেন তথেৱ কাতব্বং. অন্তোকুট্টতো সেয্যং বহিকুট্টে পঞ্ঞপেত্ৱা ৱসন্তেন গমনকালে পুন গহিতট্ঠানেযেৱ পটিসামেতব্বং. উপৰিপাসাদতো ওৰোপেত্ৱা হেট্ঠাপাসাদে ৱসন্তস্সাপি এসেৱ নযো. ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱাপি গমনকালে পুন গহিতট্ঠানেযেৱ ঠপেতব্বং. উদ্ধৰাপেত্ৱা গমনেপি এসেৱ নযো. আপুচ্ছিত্ৱা গচ্ছন্তেন পন ‘‘ভিক্খুম্হি সতি ভিক্খু আপুচ্ছিতব্বো’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ আপুচ্ছিত্ৱা গন্তব্বং.

দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘জান’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অনুট্ঠাপনীযো ‘অয’ন্তি জানন্তো’’তি অযং ৱিসেসো কুতো লব্ভতীতি আহ ‘‘তেনেৱস্সা’’তিআদি. ননু পদভাজনেপি ৱুড্ঢভাৱাদিজাননমেৱ ৱুত্তং, ন তু অনুট্ঠাপনীযভাৱন্তি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘ৱুড্ঢো হী’’তিআদি. বহূপকাৰতন্তি ‘‘ভণ্ডাগাৰিকত্তাদিবহুউপকাৰভাৱং’’. ন কেৱলং ইদমেৱাতি আহ ‘‘গুণৱিসিট্ঠতঞ্চা’’তিআদি, তেন বহূপকাৰত্তেপি গুণৱিসিট্ঠত্তাভাৱে, গুণৱিসিট্ঠত্তেপি বহূপকাৰত্তাভাৱে দাতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ‘‘ভণ্ডাগাৰিকস্স বহূপকাৰতং, ধম্মকথিকাদীনং গুণৱিসিট্ঠতঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১১৯-১২১) কেচি. ধুৱৱাসত্থাযাতি নিচ্চৱাসত্থায. সম্মন্নিত্ৱাতি অপলোকনেন কম্মেন সম্মন্নিত্ৱা. কামঞ্চেত্থ গিলানস্সাপি সঙ্ঘোযেৱ অনুচ্ছৱিকং সেনাসনং দেতি, গিলানো পন অপলোকেত্ৱা সঙ্ঘেন অদিন্নসেনাসনোপি ন পীড়েতব্বো অনুকম্পিতব্বোতি দস্সেতুং ৱিসুং ৱুত্তো.

সমন্তা দিযড্ঢো হত্থোতি মজ্ঝে পঞ্ঞত্তং মঞ্চপীঠং সন্ধায ৱুত্তং. একপস্সেন চে পহোনকদিসা দিস্সতি, ততো গহেতব্বং. পাদধোৱনপাসাণতোতি দ্ৱাৰে নিক্খিত্তপাদধোৱনপাসাণতো. নিসীদন্তস্স ৱা নিপজ্জন্তস্স ৱা পাচিত্তিযন্তি এত্থ নিসীদনমত্তেন, নিপজ্জনমত্তেনেৱ ৱা পাচিত্তিযং. পুনপ্পুনং কৰোন্তস্সাতি উট্ঠাযুট্ঠায নিসীদতো ৱা নিপজ্জতো ৱা.

সঙ্ঘিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৱেমতিকপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৱসেন তিকপাচিত্তিযং ৱেদিতব্বং. তিকদুক্কটং পন পুগ্গলিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৱেমতিকঅঞ্ঞপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৱসেন. ৱিহাৰস্স উপচাৰেতি তস্স বহি আসন্নপ্পদেসে.

অনুপখজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৱণ্ণনা

অনেককোট্ঠকানীতি অনেকদ্ৱাৰকোট্ঠকানি. ‘‘নিক্খমাতি ৱচনং সুত্ৱা অত্তনো ৰুচিযা চে নিক্খমতি, অনাপত্তী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ১২৬) ৱদন্তি.

তস্স পৰিক্খাৰনিক্কড্ঢনেতি তস্স সন্তকং যং কিঞ্চি পত্তচীৱৰপৰিস্সাৱনধম্মকৰণমঞ্চপীঠভিসিবিব্বোহনাদিভেদং অন্তমসো ৰজনছল্লিপি অত্থি, তস্স পৰিক্খাৰস্স নিক্কড্ঢনে. তঞ্চাতি দুক্কটং পৰামসতি. নিক্কড্ঢাপনেপি এসেৱ নযো. গাড়্হং বন্ধিত্ৱা ঠপিতেসু পন একাৱ আপত্তি.

ভণ্ডনকাৰককলহকাৰকমেৱ সকলসঙ্ঘাৰামতো নিক্কড্ঢিতুং লভতি. সো হি পক্খং লভিত্ৱা সঙ্ঘম্পি ভিন্দেয্য. অলজ্জিআদযো পন অত্তনো ৱসনট্ঠানতোযেৱ নিক্কড্ঢিতব্বা. সকলসঙ্ঘাৰামতো নিক্কড্ঢিতুং ন ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘সকলসঙ্ঘাৰামতোপী’’তিআদি.

নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ৱেহাসকুটিসিক্খাপদৱণ্ণনা

উপৰিৱেহাসকুটিযাতি উপৰিমতলে অসন্থতপদৰায কুটিযা. তেনাহ ‘‘উপৰি অচ্ছন্নতলাযা’’তিআদি. যা হি কাচি উপৰি অচ্ছন্নতলা দ্ৱিভূমিককুটিকা ৱা তিভূমিকাদিকুটিকা ৱা, সা ‘‘ৱেহাসকুটী’’তি ৱুচ্চতি. ইদঞ্হি ৱেহাসকুটিলক্খণং. যদি এৱং কস্মা পদভাজনে ‘‘মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স অসীসঘট্টা’’তি (পাচি. ১৩১) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. ইধ অধিপ্পেতং কুটিং দস্সেতুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে অধিপ্পেতং ৱেহাসকুটিং দস্সেতুং. মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্সাতি পমাণমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স. সব্বহেট্ঠিমাহি তুলাহি সীসং ন ঘট্টেতীতি অসীসঘট্টা. অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱাতি অটনিযো ৱিজ্ঝিত্ৱা. পৱেসিতপাদকন্তি পৱেসিতপাদসিখং. তস্মাতি ‘‘ভূমত্থে ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং কাৰণভাৱেন পচ্চামসতি. যস্মা আহচ্চপাদকাদীসু যথাৱুত্তো অত্থো হোতি, তস্মাতি ৱুত্তং হোতি.

সহসাতি অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা. অৱেহাসকুটিকাযাতি ভূমিযং কতপণ্ণসালাদীসু, তত্থ অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ পৰস্স পীড়া কাতুং. সীসঘট্টাযাতি যা সীসং ঘট্টা হোতি, তত্থাপি অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ হেট্ঠাপাসাদে অনোণতেন ৱিচৰিতুং, তস্মা অসঞ্চৰণট্ঠানত্তা পৰপীড়া ন ভৱিস্সতি. উপৰিতলং ৱা পদৰসঞ্চিতন্তি উপৰিমতলং দাৰুফলকেহি ঘনসন্থতং. কিঞ্চি গণ্হাতি ৱাতি উপৰি নাগদন্তকাদীসু লগ্গিতং চীৱৰাদিং যং কিঞ্চি গণ্হাতি ৱা. লগ্গতি ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. পটিপক্খভূতা আণি পটাণি. যস্সা দিন্নায নিসীদন্তেপি পাদা ন নিপতন্তি, এৱংভূতা আণি মঞ্চপীঠানং পাদসিখাসু দিন্না হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পাদসীসান’’ন্তিআদি.

ৱেহাসকুটিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি দ্ৱাৰবন্ধস্স. সামন্তা অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসোতি যস্স (পাচি. অট্ঠ. ১৩৫) ৱেমজ্ঝে দ্ৱাৰং হোতি, উপৰিভাগে চ উচ্চা ভিত্তি, তস্স তীসু দিসাসু সামন্তা অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসো. খুদ্দকস্স পন ৱিহাৰস্স দ্ৱীসু দিসাসু. তত্ৰাপি যং ভিত্তিং ৱিৱৰিযমানং কৱাটং আহনতি, সা অপৰিপুণ্ণূপচাৰাপি হোতি. সচে পন দ্ৱাৰস্স অধোভাগেপি লেপোকাসো অত্থি, তম্পি লিম্পিতুং ৱট্টতি. অগ্গড়ট্ঠপনাযাতি এত্থ অগ্গড়সদ্দেন তংসম্বন্ধতো দ্ৱাৰফলকসহিতং দ্ৱাৰবন্ধনং অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘সকৱাটকস্সা’’তিআদি. ‘‘নিচ্চলভাৱত্থাযা’’তি ইমিনা তঞ্চ খো ঠপনং ইধ নিচ্চলভাৱেনাতি দস্সেতি. কো পনেত্থ অধিপ্পাযোতি আহ ‘‘কৱাটঞ্হী’’তিআদি. কম্পতীতি চলতি. যাৱ দ্ৱাৰকোসা অগ্গড়ট্ঠপনায পুনপ্পুনং লিম্পিতব্বো ৱা লেপাপেতব্বো ৱাতি অগ্গড়ট্ঠপনত্থায যাৱ দ্ৱাৰকোসা পুনপ্পুনং অত্তনা লিম্পিতব্বো ৱা, পৰেহি লেপাপেতব্বো ৱাতি অত্থো.

ননু চাযমত্থো নেৱ মাতিকাযং, ন পদভাজনে ৱুত্তো, অথ কুতো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. কিঞ্চাপীতি যদিপি. অট্ঠুপ্পত্তিযন্তি সিক্খাপদস্স নিদানে. অধিকাৰতোতি অনুৱত্তনতো. আলোকং সন্ধেতি পিধেতীতি আলোকসন্ধি. তেনাহ ‘‘আলোকসন্ধীতি ৱাতপানকৱাটকা ৱুচ্চন্তী’’তি. তত্থ ৱাতপানকৱাটকাতি ৱাতপানফলকা. অনুঞ্ঞাতপ্পদেসতো পন অঞ্ঞত্থ পুনপ্পুনং ৱিলিম্পিতুং ৱা ৱিলিম্পাপেতুং ৱা ন ৱট্টতি. ‘‘মত্তিকায কত্তব্বকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা পুন চতুত্থলেপে দিন্নে পাচিত্তিয’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৩৫) কেচি. ‘‘পুনপ্পুনং লেপদানস্স ৱুত্তপ্পমাণতো অঞ্ঞত্থ পটিক্খিত্তমত্তং ঠপেত্ৱা পাচিত্তিযস্স অৱুত্তত্তা দুক্কট’’ন্তি অপৰে.

অধিট্ঠাতব্বন্তি সংৱিধাতব্বং. অপ্পহৰিতেতি এত্থ অপ্পসদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৫২, ৩৩৬; সং. নি. ২.১৪৮) ৱিয অভাৱত্থোতি আহ ‘‘অহৰিতে’’তি. সালিৱীহিআদি (সাৰত্থ. টী. ২.৩০) পুব্বণ্ণং ‘‘পুৰক্খতং সস্সফল’’ন্তি কত্ৱা, তব্বিপৰিযাযতো মুগ্গমাসাদি অপৰণ্ণং. ৱুত্তন্তি ৱপিতং. ‘‘তস্মিং ঠত্ৱা অধিট্ঠহন্তো দুক্কটং আপজ্জতী’’তি ইমিনা যস্মিং পদেসে সমন্তা ৱুত্তপ্পমাণে পৰিচ্ছেদে পুব্বণ্ণাদীনি ন সন্তি, তত্থ ৱিহাৰো কাৰেতব্বো. যত্থ পন সন্তি, তত্থ কাৰাপেতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. তথেৱাতি মুখৱট্টিঅন্তেন. তস্মিং ঠাতব্বং পতন্তস্স ৱিহাৰস্স অপতনোকাসত্তা, তস্স ভিক্খুনো উপৰি ন পতেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথাপৰিচ্ছিন্নস্স পন ওকাসস্স অব্ভন্তৰং ৱিহাৰস্স পতন্তস্স ওকাসো হোতীতি অপ্পহৰিতেপি তস্মিং ঠত্ৱা অধিট্ঠাতুং ন লভতি. তেনাহ ‘‘তস্স অন্তো অহৰিতেপি ঠাতুং ন লভতী’’তি.

ততো চে উত্তৰীতি তিণ্ণং মগ্গানং ৱা পৰিযাযানং ৱা উপৰি চতুত্থে মগ্গে ৱা পৰিযাযে ৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মগ্গেন ছাদিযমানে’’তিআদি. তত্থ মগ্গেন ছাদিযমানেতি অপৰিক্খিপিত্ৱা উজুকমেৱ ছাদিযমানে. পৰিযাযেনাতি পৰিক্খেপেন. তত্থ মগ্গেন ছাদনং ইট্ঠকসিলাসুধাহি লব্ভতি, পৰিযাযেন ছাদনং তিণপণ্ণেহীতি আহ ‘‘ইট্ঠকসিলাসুধাহী’’তিআদি. তস্মা যথা ইচ্ছতি, তথা দ্ৱে মগ্গে ৱা দ্ৱে পৰিযাযে ৱা অধিট্ঠহিত্ৱা ততিযং মগ্গং ৱা পৰিযাযং ৱা ‘‘এৱং ছাদেহী’’তি আণাপেত্ৱা পক্কমিতব্বং. সচে ন পক্কমতি, তুণ্হীভাৱেন ঠাতব্বং. সব্বম্পি চেতং ছদনং ছদনূপৰি ৱেদিতব্বং. উপৰূপৰিছন্নো হি ৱিহাৰো চিৰং অনোৱস্সকো হোতীতি মঞ্ঞমানা এৱং ছাদেন্তি. তিণমুট্ঠিগণনাযাতি তিণকৰড়গণনায.

তিকপাচিত্তিযন্তি অতিৰেকদ্ৱত্তিপৰিযাযে অতিৰেকসঞ্ঞিৱেমতিকঊনকসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. সেতৱণ্ণাদিকৰণেতি সেতৱণ্ণকাড়ৱণ্ণগেৰুকপৰিকম্মমালাকম্মলতাকম্মমকৰদন্তকপঞ্চপটিকানং কৰণে. লেণগুহাতিণকুটিকাদীসূতি এত্থ লেণন্তি দ্ৱাৰবদ্ধং. গুহাতি কেৱলা পব্বতগুহা. তিণকুটিকা পাকটা এৱ.

মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সপ্পাণকসিক্খাপদৱণ্ণনা

একস্মিং ঘটে একাৱ আপত্তীতি একস্মিং উদকঘটে একাৱ আপত্তি. এস নযো সব্বভাজনেসু. ৱিচ্ছিন্দন্তস্সাতি ধাৰং ৱিচ্ছিন্দন্তস্স. একেকং পক্খিপন্তস্সাতি একেকং তিণং ৱা পণ্ণং ৱা মত্তিকং ৱা অঞ্ঞং ৱা কট্ঠগোমযাদিং পক্খিপন্তস্স. পৰিযাদানন্তি খযং.

‘‘পদীপে (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৪০) পতিত্ৱা পটঙ্গাদিপাণকা মৰিস্সন্তী’’তি জানন্তস্সাপি কুসলচিত্তেন পদীপুজ্জলনং ৱিয ‘‘সিঞ্চনেন পাণকা মৰিস্সন্তী’’তি পুব্বভাগে জানন্তস্সাপি ‘‘ইদং জলং সিঞ্চামী’’তি সিঞ্চন্তস্স ৱধকচিত্তং ন হোতীতি আহ ‘‘ৱিনা ৱধকচেতনাযা’’তিআদি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘পণ্ণত্তিৱজ্জ’’ন্তি ইদম্পি সমত্থিতং হোতি. তিচিত্তন্তি কুসলাকুসলাব্যাকতৱসেন তিচিত্তং. তথা হি পণ্ণত্তিং মদ্দিত্ৱা সিঞ্চন্তস্স ৱা সিঞ্চাপেন্তস্স ৱা অকুসলচিত্তেন হোতি, ‘‘আসনং ধোৱিস্সামী’’তি চিত্তেন ধোৱনত্থং সিঞ্চন্তস্স ৱা সিঞ্চাপেন্তস্স ৱা কুসলচিত্তেন হোতি, পণ্ণত্তিং অজানতা অৰহতা সিঞ্চনাদিকৰণে অব্যাকতচিত্তেন হোতীতি কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তৱসেন তিচিত্তং হোতি.

সপ্পাণকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভূতগামৱগ্গো দুতিযো.