৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা

পদসো ধম্মং ৱাচেয্যাতি একতো পদং পদং ধম্মং ৱাচেয্য, কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং ৱাচেয্যাতি অত্থো. যস্মা ন কেৱলং তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হধম্মংযেৱ পদসো ৱাচেন্তস্স আপত্তি, তস্মা ‘‘সঙ্গীতিত্তযং অনাৰুড়্হম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. আদি-সদ্দেন (পাচি. অট্ঠ. ৪৫) সীলূপদেস ধুতঙ্গপঞ্হআৰম্মণকথা বুদ্ধিকদণ্ডকঞ্ঞাণৱত্থুঅসুভকথাদীনং গহণং. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসু থেৰস্স সকপ্পটিভানে অনাপত্তি. যং ৰঞ্ঞো সঞ্ঞাপনত্থং আহৰিত্ৱা ৱুত্তং, তত্থ আপত্তি. ৱণ্ণপিটকঅঙ্গুলিমালপিটকৰট্ঠপালগজ্জিতআড়ৱকগজ্জিতগূড়্হমগ্গগূড়্হৱেস্সন্তৰগূড়্হৱিনযৱেদল্লপিটকাদীনি পন অবুদ্ধৱচনানিযেৱ.

যস্মা পন তং পদং চতুব্বিধং হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং ‘‘পদানুপদঅন্ৱক্খৰানুব্যঞ্জনেসূ’’তি ৱুত্তং. তত্থ পদন্তি একো গাথাপাদো অধিপ্পেতো. অনুপদন্তি দুতিযপাদো. অন্ৱক্খৰন্তি একেকং অক্খৰং. অনুব্যঞ্জনন্তি পুৰিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনং. যং কিঞ্চি ৱা একং অক্খৰং অন্ৱক্খৰং. অক্খৰসমূহো অনুব্যঞ্জনং. অক্খৰানুব্যঞ্জনসমূহো পদং. পঠমং পদং পদমেৱ, দুতিযং অনুপদন্তি এৱমেত্থ নানাকৰণং ৱেদিতব্বং. এতেসু পদাদীসু যং কঞ্চি কোট্ঠাসং ভিক্খুঞ্চ ভিক্খুনিঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসপুগ্গলেহি সদ্ধিং একতো ভণন্তস্স পদাদিগণনায পাচিত্তিযন্তি সম্বন্ধো.

এত্থ গাথাবন্ধেসু (পাচি. অট্ঠ. ৪৫) তাৱ ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি (ধ. প. ১, ২) একমেকং পদং সামণেৰেন সদ্ধিং একতো আৰভিত্ৱা একতোযেৱ নিট্ঠাপেন্তস্স পদগণনায পাচিত্তিযং. থেৰেন ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৱুত্তে তং পদং অপাপুণিত্ৱা ‘‘মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি ৱচনকালে পত্তেন সামণেৰেন একতো ভণন্তস্স অনুপদগণনায. ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তিআদি (ম. নি. ১.৩৫৩, ৩৫৬) ৱচনকালে তেন সদ্ধিং ‘‘ৰূ’’ কাৰমত্তমেৱ ৱাচেন্তস্স অন্ৱক্খৰগণনায. এস নযো গাথাবন্ধেপি. ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং, ৱেদনা অনিচ্চা’’তি (ম. নি. ১.৩৫৩, ৩৫৬) ইমং সুত্তং ৱাচযমানো থেৰেন ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চমানে সামণেৰো সীঘপঞ্ঞতায ‘‘ৱেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং অনিচ্চপদং থেৰস্স ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি এতেন অনিচ্চপদেন সদ্ধিং একতো ভণন্তো ৱাচং নিচ্ছাৰেতি, এৱং ৱাচেন্তস্স অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযন্তি ৱেদিতব্বং.

তিকপাচিত্তিযন্তি অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞিৱেমতিকউপসম্পন্নসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো উদ্দেসগ্গহণে একতো ভণন্তস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. এস নযো ‘‘সজ্ঝাযকৰণে, তস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণে’’তি এত্থাপি. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ নিসীদিত্ৱা উদ্দিসাপেন্তি. আচৰিযো ‘‘নিসিন্নানং ভণামী’’তি তেহি সদ্ধিং একতো ৱদতি, আচৰিযস্সেৱ আপত্তি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৱেপি ঠিতা গণ্হন্তি, এসেৱ নযো. দহৰভিক্খু নিসিন্নো, সামণেৰো ঠিতো, ‘‘নিসিন্নস্স ভণামী’’তি ভণতো অনাপত্তি. সচে দহৰো তিট্ঠতি, ইতৰো নিসীদতি, ‘‘ঠিতস্স ভণামী’’তি ভণতোপি অনাপত্তি. সচে বহূনং ভিক্খূনং অন্তৰে একো সামণেৰো নিসিন্নো হোতি, তস্মিং নিসিন্নে পদসো ধম্মং ৱাচেন্তস্স অচিত্তকা আপত্তি. সচে সামণেৰো উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা ঠিতো ৱা নিসিন্নো ৱা হোতি, যেসং ৱাচেতি, তেসু অপৰিযাপন্নত্তা একেন দিসাভাগেন পলাযনকগন্থং নাম গণ্হাতীতি সঙ্খং গচ্ছতি, তস্মা অনাপত্তি.

সজ্ঝাযকৰণেতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো সজ্ঝাযকৰণে. তস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণেতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণে. যেভুয্যেন পগুণগন্থং ভণন্তস্সাতি সচে একগাথায একো পাদো নাগচ্ছতি, অৱসেসা আগচ্ছন্তি, অযং যেভুয্যেন পগুণগন্থো নাম. এতেন নযেন সুত্তেপি ৱেদিতব্বো, তং ভণন্তস্স. ওসাৰেন্তস্স চাতি পৰিসামজ্ঝে সুত্তং উচ্চাৰেন্তস্স চ.

পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.