৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
উগ্গহেত্ৱাতি উগ্গহিতকং কত্ৱা, অপ্পটিগ্গহিতং সযমেৱ গহেত্ৱাতি অত্থো. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তিকতা চেত্থ অনজ্ঝোহৰণীযতং আপন্নত্তাতি ৱেদিতব্বং. কস্মা এতেন ইদং দস্সিতং হোতীতি আহ ‘‘তানি হী’’তিআদি. ভিসক্কস্স ইমানি তেন অনুঞ্ঞাতত্তাতি ভেসজ্জানি, যেসং কেসঞ্চি সপ্পাযানমেতং অধিৱচনং. তেনাহ ‘‘ভেসজ্জকিচ্চং কৰোন্তু ৱা, মা ৱা, এৱং লদ্ধৱোহাৰানী’’তি. ইদানি সত্তাহকালিকং নিস্সগ্গিযৱত্থুভূতং সপ্পিনৱনীতং দস্সেতুং ‘‘সপ্পি নাম গৱাদীন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আদিসদ্দেন অজিকাদীনং গহণং. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইমিনা পাকটেহি গোঅজিকাদীহি অঞ্ঞানিপি মিগৰোহিতাদীনি সঙ্গণ্হাতি. যেসঞ্হি খীৰং অত্থি, সপ্পিপি তেসং অত্থিযেৱ. তং পন সুলভং ৱা হোতু, দুল্লভং ৱা, অসংমোহত্থং ৱুত্তং. মক্খিকামধুমেৱাতি খুদ্দকভমৰমধুকৰীহি তীহি মক্খিকাহি কতং মধুমেৱ. উচ্ছুৰসন্তি সুদ্ধোদকসম্ভিন্নানং ৱসেন দুৱিধম্পি উচ্ছুৰসং. ‘‘অগিলানস্স গুড়োদক’’ন্তি (মহাৱ. ২৮৪) পন উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতত্তা উদকসম্ভিন্নো অগিলানস্স ৱট্টতি. ‘‘অৱত্থুকপক্কা ৱা’’তি ইমিনা সৱত্থুকপক্কা ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘এতং সৱত্থুকপক্কং ৱট্টতি, নো ৱট্টতীতি পুচ্ছং কত্ৱা উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নোৱট্টনকং নাম নত্থী’’তি ৱুত্তং, তং যুত্তন্তি সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ৱুত্তং. উচ্ছুৱিকতীতি উচ্ছুম্হা নিব্বত্তা ৰসলসিকাদিকা. পকতত্তানং পটিনিদ্দেসত্তা তং-সদ্দস্স তেন পকতানং ভেসজ্জানং এৱ গহণং, ন তেসং ৱত্থূনন্তি আহ ‘‘তানি ভেসজ্জানী’’তিআদি. ন তেসং ৱত্থূনীতি তেসং সপ্পিআদীনং কাৰণানি খীৰাদীনি অপ্পটিগ্গহেত্ৱাতি অত্থো.
ৱসাতেলন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৱসং মচ্ছৱসং সুসুকাৱসং সূকৰৱসং গদ্ৰভৱস’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) এৱং অনুঞ্ঞাতৱসানং তেলং. যানীতি যানি ভেসজ্জানি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৱসং মচ্ছৱসং সুসুকাৱসং সূকৰৱসং গদ্ৰভৱসং কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি এৱং তেলত্থং ৱসাপটিগ্গহণস্স অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৱসাতেলং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. কালেতি পুৰেভত্তং. সংসট্ঠন্তি পৰিস্সাৱিতং. তস্মাতি যস্মা অনুঞ্ঞাতং, তস্মা. ‘‘অচ্ছৱস’’ন্তি ৱচনেন ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসানং ৱসায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ঠপেত্ৱা মনুস্সৱস’’ন্তি ৱুত্তং.
সামং পচিত্ৱাতি কালেযেৱ সামং পচিত্ৱা. নিব্বত্তিততেলম্পীতি কালেযেৱ অত্তনা ৱিৱেচিততেলম্পি. তিৱিধম্পি চেতং কালেযেৱ ৱট্টতি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’তি. পচ্ছাভত্তং পন পটিগ্গহেতুং ৱা কাতুং ৱা ন ৱট্টতিযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘ৱিকালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২৬২). ‘‘সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগেন ৱট্টতী’’তি ইমিনা পন ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি ইদং নিৰামিসপৰিভোগং সন্ধায ৱুত্তন্তি দস্সেতি.
যং পনেত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) সুখুমৰজসদিসং মংসং ৱা ন্হাৰু ৱা অট্ঠি ৱা লোহিতং ৱা হোতি, তং অব্বোহাৰিকং. সচে পন অনুপসম্পন্নো তায পটিগ্গহিতৱসায তেলং কত্ৱা দেতি, তং কথন্তি আহ ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তিআদি. তদহূতি যস্মিং অহনি পটিগ্গহিতং, তদহু. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. তত্ৰাপি অব্বোহাৰিকং অব্বোহাৰিকমেৱ. যাৱকালিকৱত্থূনং অঞ্ঞেসং ৱত্থুং পচিতুং ন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. তত্থ যাৱকালিকৱত্থূনন্তি যাৱকালিকং ৱত্থু এতেসন্তি যাৱকালিকৱত্থূনি, তেসং, যাৱকালিকৱত্থুমন্তানন্তি অত্থো. অঞ্ঞেসন্তি ৱসাতেলতো অঞ্ঞেসং সপ্পিআদীনং. ৱত্থুন্তি খীৰাদিকং যাৱকালিকভূতং ৱত্থুং, পচিতুং ন ৱট্টতিযেৱ, সামংপাকত্তাতি অধিপ্পাযো.
নিব্বত্তিতসপ্পিং ৱাতি যাৱকালিকৱত্থুতো ৱিৱেচিতসপ্পিং ৱা. যথা তত্থ দধিগতং ৱা তক্কগতং ৱা খযং গমিস্সতি, এৱং ঝাপিতং ৱাতি অত্থো. নৱনীতং ৱাতি তক্কবিন্দূনিপি দধিগুড়িকাযোপি অপনেত্ৱা সুধোতনৱনীতং পচিতুং ৱট্টতি সামংপক্কাভাৱতোতি অধিপ্পাযো. যদি সযংপচিতসত্তাহকালিকেন সদ্ধিং আমিসং ভুঞ্জতি, তং আমিসং সযংপচিতসত্তাহকালিকেন মিস্সিতং অত্তনো যাৱকালিকভাৱং সত্তাহকালিকেন গণ্হাপেতি. তথা চ যাৱকালিকং অপক্কম্পি সযংপক্কভাৱং উপগচ্ছতীতি ‘‘তং পন তদহুপুৰেভত্তম্পি সামিসং পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. যথা সযংপক্কসত্তাহকালিকং ৱসাতেলং, সযংভজ্জিতসাসপাদিযাৱজীৱিকৱত্থূনং তেলঞ্চ সামিসং তদহুপুৰেভত্তম্পি ন ৱট্টতি, তথা নৱনীতসপ্পীতি ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্চ –
‘‘যাৱকালিকআদীনি, সংসট্ঠানি সহত্তনা;
গাহাপযন্তি সব্ভাৱ’’ন্তি চ;
‘‘তেহেৱ ভিক্খুনা পত্তং, কপ্পতে যাৱজীৱিকং;
নিৰামিসংৱ সত্তাহং, সামিসে সামপাকতা’’তি চ.
খীৰাদিতোতি এত্থ আদিসদ্দেন তিলাদীনং গহণং. সামিসানিপীতি ন কেৱলং নিৰামিসানেৱাতি অত্থো. পচ্ছাভত্ততো পন পট্ঠায ন ৱট্টন্তিযেৱ. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি সৱত্থুকানং পটিগ্গহিতত্তা. ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৱা’’তি (পাৰা. ৬২২) হি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘পচ্ছাভত্ততো পট্ঠাযা’’তিআদি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতকেহি কতং পন অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং, পুৰেভত্তম্পি চ উগ্গহিতকেহি কতং. উভযেসম্পি সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. অন্তোসত্তাহেতি সত্তাহব্ভন্তৰে. অব্ভঞ্জনাদীনন্তি এত্থ আদিসদ্দেন মুদ্ধনিতেলঅৰুমক্খনঘৰধূপনাদীনং গহণং. অধিট্ঠহিত্ৱাতি ‘‘ইদানি ন ময্হং অজ্ঝোহৰণত্থায ভৱিস্সতি, ইদং সপ্পি চ তেলঞ্চ ৱসা চ মুদ্ধনিতেলত্থং ৱা অব্ভঞ্জনত্থং ৱা ভৱিস্সতি, মধু অৰুমক্খনত্থং ৱা ফাণিতং ঘৰধূপনত্থং ৱা ভৱিস্সতী’’তি এৱং চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা.
কো পনেত্থ যাৱকালিকযাৱজীৱিকৱত্থূসু ৱিসেসোতি আহ ‘‘যাৱজীৱিকানী’’তিআদি. যাৱ অৰুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতীতি সত্তমদিৱসে কততেলং সচে যাৱ অৰুণুগ্গমনা তিট্ঠতীতি অত্থো. পাড়িযং অনাগতসপ্পিআদীনন্তি এত্থ তাৱ মিগৰোহিতাদীনং সপ্পি পাড়িযং অনাগতসপ্পি, তথা নৱনীতং, নাড়িকেৰনিম্বকোসম্বকৰমন্দসাসপআদীনং তেলং পন পাড়িযং অনাগততেলং, তথা মধুকপুপ্ফফাণিতং পাড়িযং অনাগতফাণিতন্তি ৱেদিতব্বং. ন সব্বং মধুকপুপ্ফফাণিতং ফাণিতগতিকন্তি আহ ‘‘সীতুদকেনা’’তিআদি. সীতুদকেন কতন্তি মধুকপুপ্ফানি সীতুদকে পক্খিপিত্ৱা অমদ্দিত্ৱা পুপ্ফৰসে উদকগতে সতি তং উদকং গহেত্ৱা পচিত্ৱা কতং. ‘‘ফাণিতগতিকমেৱা’’তি ইমিনা সত্তাহকালিকন্তি দস্সেতি, ন পন নিস্সগ্গিযৱত্থুন্তি. তস্মা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটন্তি ৱেদিতব্বং. ৱুত্তম্পি চেতং সমন্তপাসাদিকাযং সীতুদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতং পুৰেভত্তং সামিসং ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ, সত্তাহাতিক্কমে ৱত্থুগণনায দুক্কট’’ন্তি. সচে পন খীৰং পক্খিপিত্ৱা কতং, যাৱকালিকং. খণ্ডসক্খৰং পন খীৰজল্লিকং অপনেত্ৱা সোধেন্তি, তস্মা ৱট্টতি, অম্বজম্বুপনসকদলিখজ্জুৰিচিঞ্চাদীনং সব্বেসং যাৱকালিকফলানং ফাণিতং যাৱকালিকমেৱাতি আহ ‘‘অম্বফাণিতাদীনি যাৱকালিকানী’’তি.
কাযিকপৰিভোগং ৱট্টতীতি কাযস্স ৱা কাযে অৰুনো ৱা মক্খনং ৱট্টতি, অজ্ঝোহৰিতুং পন ন ৱট্টতি. যন্তি সত্তাহাতিক্কন্তং ভেসজ্জং. নিৰপেক্খো পৰিচ্চজিত্ৱাতি অনপেক্খো সামণেৰস্স দত্ৱা. তন্তি এৱং পৰিচ্চজিত্ৱা পুন লদ্ধভেসজ্জং. এৱঞ্হি দিন্নং ভেসজ্জং সচে সো সামণেৰো অভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা অনভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা তস্স ভিক্খুনো দদেয্য, গহেত্ৱা নত্থুকম্মং ৱা কাতব্বং, অঞ্ঞং ৱা কঞ্চি পৰিভোগং. তেনাহ ‘‘অজ্ঝোহৰিতুম্পি ৱট্টতী’’তি. সচে সো বালো হোতি, দাতুং ন জানাতি, অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৱত্তব্বো ‘‘অত্থি তে, সামণেৰ, ভেসজ্জ’’ন্তি, ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘আহৰ, থেৰস্স ভেসজ্জং কৰিস্সামা’’তি, এৱম্পি ৱট্টতি. ৱত্থুগণনাযাতি সপ্পিআদিৱত্থুগণনায চেৱ সপ্পিপিণ্ডাদিৱত্থুগণনায চ. মিস্সিতেসু পন একং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, ভেসজ্জং সত্তাহাতিক্কন্তং নিস্সগ্গিযং, ইমাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি (পাৰা. ৬২৩) নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং.
সাধাৰণপঞ্ঞত্তি. সত্তাহং অনতিক্কন্তেপি অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো চেৱ ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং. অতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞিনোপি ৱেমতিকস্সপি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযমেৱ, তথা অনধিট্ঠিতাৱিস্সজ্জিতানট্ঠাৱিনট্ঠাদড্ঢাৱিলুত্তেসু অধিট্ঠিতাদিসঞ্ঞিনো. অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠিতে, ৱিস্সজ্জিতে, নট্ঠে, ৱিনট্ঠে, দড্ঢে, অচ্ছিন্নে, ৱিস্সাসেন গহিতে উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. আচাৰৱিপত্তি. সপ্পিআদীনং অত্তনো সন্তকতা, গণনুপগতা, সত্তাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. কথিনসমুট্ঠানং, অকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনং. তেনাহ ‘‘সেসং চীৱৰৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্ব’’ন্তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা).
ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.