৩. পত্তৱগ্গো
১. পত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
অৱিকপ্পিতোতি ‘‘ইমং পত্তং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তিআদিনা নযেন অৱিকপ্পিতো. অড্ঢাড়্হকোদনং গণ্হাতীতি মগধনাড়িযা দ্ৱিন্নং তণ্ডুলনাড়ীনং ওদনং গণ্হাতি. ‘‘মগধনাড়ি নাম অড্ঢতেৰসপলা হোতী’’তি অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তং. ‘‘সীহড়দীপে পকতিনাড়ি মহন্তা, দমিড়নাড়ি খুদ্দকা, মগধনাড়ি পমাণযুত্তা, তায মগধনাড়িযা দিযড্ঢনাড়ি একা সীহড়নাড়ি হোতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬০২) মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. অনুত্তণ্ডুলন্তি পাকতো উক্কন্তং তণ্ডুলং উত্তণ্ডুলং, ন উত্তণ্ডুলং অনুত্তণ্ডুলং. সব্বসম্ভাৰসঙ্খতোতি জীৰকাদিসব্বসম্ভাৰেহি সঙ্খতো. আলোপস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং ব্যঞ্জনং আলোপস্স অনুৰূপব্যঞ্জনং.
এৱং উক্কট্ঠপত্তং দস্সেত্ৱা ইদানি মজ্ঝিমোমকানি দস্সেতুং ‘‘উক্কট্ঠতো’’তিআদিমাহ. তত্ৰাযং নযো – সচে নাড়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং ৱুত্তনযেনেৱ হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগধমেৱ হোতি, অযং মজ্ঝিমুক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে পত্তোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং ওমকোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগধমেৱ হোতি, অযং ওমকুক্কট্ঠো নাম পত্তোতি. তেনাহ ‘‘তেসম্পি ৱুত্তনযেনেৱ ভেদো ৱেদিতব্বো’’তি.
ইদানি তেসু অধিট্ঠানৱিকপ্পনানধিট্ঠানাৱিকপ্পনুপগে দস্সেতুং ‘‘ইচ্চেতেসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ উক্কট্ঠুক্কট্ঠোতি উক্কট্ঠতো উক্কট্ঠো. ততো হি সো ‘‘অপত্তো’’তি ৱুত্তো. ওমকোমকোতি ওমকতো ওমকো. ততো হি সো ‘‘অপত্তো’’তি ৱুত্তো. এতে পন ভাজনপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বা, ন অধিট্ঠানুপগা ন ৱিকপ্পনুপগা, ইতৰে পন সত্ত অধিট্ঠহিত্ৱা ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বা. তেনাহ ‘‘সেসা সত্ত পত্তা পমাণযুত্তা নামা’’তি.
তস্মাতি যস্মা সত্ত পত্তা পমাণযুত্তা, তস্মা. সমণসাৰুপ্পেন পক্কন্তি এত্থ অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬০৮) পক্কো সমণসাৰুপ্পেন পক্কো হোতি, মত্তিকাপত্তো দ্ৱীহি পাকেহি. সচে একো পাকো ঊনো হোতি, ন অধিট্ঠানুপগো. যথা চ সমণসাৰুপ্পেন পক্কোযেৱ অধিট্ঠানুপগো, তথা উভোপি যং মূলং দাতব্বং, তস্মিং দিন্নেযেৱ অধিট্ঠানুপগা. যদি পন অপ্পকম্পি অদিন্নং হোতি, ন অধিট্ঠানুপগা. তেনাহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. ‘‘কাকণিকমত্তং নাম দিযড্ঢৱীহী’’তি ৱদন্তি. সচেপি পত্তসামিকো ৱদতি ‘‘যদা তুম্হাকং মূলং ভৱিস্সতি, তদা দস্সথ, অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জথা’’তি, নেৱ অধিট্ঠানুপগো হোতি. পাকস্স হি ঊনত্তা পত্তসঙ্খং ন গচ্ছতি. মূলস্স সকলস্স ৱা একদেসস্স ৱা অদিন্নত্তা সকভাৱং ন উপেতি, অঞ্ঞস্সেৱ সন্তকো হোতি. তস্মা পাকে চ মূলে চ নিট্ঠিতেযেৱ অধিট্ঠানুপগো হোতি. যো অধিট্ঠানুপগো, স্ৱেৱ ৱিকপ্পনুপগো চ. তেনাহ ‘‘অপচ্চুদ্ধৰন্তেনা’’তিআদি. অপচ্চুদ্ধৰন্তেন ৱিকপ্পেতব্বোতি পুৰাণপত্তং অপচ্চুদ্ধৰন্তেন নৱো পত্তো ৱিকপ্পেতব্বোতি অত্থো, ঠপেতব্বোতি অধিপ্পাযো. কঙ্গুসিত্থন্তি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং লামকধঞ্ঞসিত্থন্তি আহ ‘‘কঙ্গুসিত্থনিক্খমনমত্তেন ছিদ্দেনা’’তি.
পত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৱণ্ণনা
অস্সাতি ইমস্স পত্তস্স. তেন ঊনপঞ্চবন্ধনেনাতি তেন ঊনপঞ্চবন্ধনেন পত্তেন উপলক্খিতো হুত্ৱাতি অত্থো. ঊনপঞ্চবন্ধনো হি পত্তো এত্থ লক্খণভাৱেন গহিতো. তেনেৱাহ ‘‘ইত্থম্ভূতস্স লক্খণে কৰণৱচন’’ন্তি. তত্থ ইত্থম্ভূতস্সাতি কঞ্চি পকাৰং পত্তস্স. লক্খীযতে অনেনাতি লক্খণং, তস্মিং কৰণৱচনং, ততিযাৱিভত্তীতি অত্থো. ‘‘পকাৰো’’তি চ সামঞ্ঞস্স ভেদকো ৱিসেসো ৱুচ্চতি. তথা হি ঊনপঞ্চবন্ধনেন পত্তেনাতি এত্থ ভিক্খুভাৱসামঞ্ঞস্স ঊনপঞ্চবন্ধনপত্তভাৱো পকাৰো, তং ভিক্খু আপন্নো, তস্স পত্তো লক্খণং. যদি অপৰিপুণ্ণপঞ্চবন্ধনো পত্তো ঊনপঞ্চবন্ধনো নাম হোতি, অথ কস্মা ইমস্স পদভাজনিযং অবন্ধনোপি ৱুত্তোতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি ৱাক্যোপঞ্ঞাসে. বন্ধনোকাসে সতি ৱা অসতি ৱা বন্ধনৱিৰহিতো পত্তো অবন্ধনো, পঞ্চবন্ধনানং ওকাসো অস্সাতি পঞ্চবন্ধনোকাসো. অপত্তোতি পত্তো নাম ন হোতীতি অত্থো, পাকতিকং কাতুং অসমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. ইদঞ্চ অঞ্ঞস্স ৱিঞ্ঞাপনে কাৰণৱচনং. তেনাহ ‘‘তস্মা অঞ্ঞং ৱিঞ্ঞাপেতুং ৱট্টতী’’তি.
বন্ধনঞ্চ নামেতং যস্মা বন্ধনোকাসে সতি হোতি, অসতি ন হোতি, তস্মা তস্স লক্খণং, বন্ধনৱিধিঞ্চ দস্সেতুং ‘‘যস্মিং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. মুখৱট্টিসমীপে পন পত্তৱেধকেন ৱিজ্ঝিযমানে কপালস্স বহলত্তা ভিজ্জতি, তস্মা হেট্ঠা ৱিজ্ঝিতব্বো. তেনাহ ‘‘হেট্ঠিমপৰিযন্তে’’তিআদি. সুখুমং ৱা ছিদ্দং কত্ৱা বন্ধিতব্বোতি সুখুমে ছিদ্দে তিপুপট্টাদীহি পযোজনং নত্থি, সুত্তং পক্খিপিত্ৱাৱ অধিট্ঠাতব্বোতি অধিপ্পাযো. ন কেৱলং তিপুসুত্তকাদিনাৱ বন্ধিতব্বোতি আহ ‘‘ফাণিত’’ন্তিআদি. ফাণিতং ঝাপেত্ৱা পাসাণচুণ্ণেনাতি পাসাণচুণ্ণেন সদ্ধিং ফাণিতং পচিত্ৱা তথাপক্কেন পাসাণচুণ্ণেনাতি অত্থো. নিস্সজ্জিতব্বোতি ‘‘অযং মে, ভন্তে, পত্তো ঊনপঞ্চবন্ধনেন পত্তেন চেতাপিতো নিস্সগ্গিযো, ইমাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি (পাৰা. ৬১৩) নিস্সজ্জিতব্বো. তেনাহ ‘‘নিস্সজ্জন্তেনা’’তিআদি. সম্মতেনাতি –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং পত্তগ্গাহাপকং সম্মন্নেয্য, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং পত্তগ্গাহাপকং সম্মন্নতি, যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো পত্তগ্গাহাপকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু পত্তগ্গাহাপকো, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (পাৰা. ৬১৪) –
এৱং পদভাজনে ৱুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায সম্মতেন. পত্তস্স ৱিজ্জমানগুণং ৱত্ৱাতি ‘‘অযং, ভন্তে, পত্তো পমাণযুত্তো সুন্দৰো থেৰানুৰূপো’’তিআদিনা (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬১৫) ৱিজ্জমানানিসংসং ৱত্ৱা. পত্তপৰিযন্তোতি পৰিযন্তে ঠিতপত্তো. অদেসেতি মঞ্চপীঠচ্ছত্তনাগদন্তকাদিকে অদেসে. পত্তস্স হি নিক্খিপনদেসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আধাৰক’’ন্তিআদিনা নযেন খন্ধকে ৱুত্তোযেৱ. অপৰিভোগেনাতি যাগুৰন্ধনৰজনপচনাদিনা অযুত্তপৰিভোগেন. অন্তৰামগ্গে পন ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে অঞ্ঞস্মিং ভাজনে অসতি মত্তিকায লিম্পিত্ৱা যাগুং পচিতুং, উদকং ৱা তাপেতুং ৱট্টতি. ৱিস্সজ্জেতীতি অঞ্ঞস্স দেতি. সচে পন সদ্ধিৱিহাৰিকো ৱা অন্তেৱাসিকো ৱা অঞ্ঞং ৱৰপত্তং ঠপেত্ৱা ‘‘অযং ময্হং সাৰুপ্পো, অযং থেৰস্সা’’তি গণ্হাতি, ৱট্টতি. অঞ্ঞো ৱা তং গহেত্ৱা অত্তনো পত্তং দেতি, ৱট্টতি. ‘‘ময্হমেৱ পত্তং আহৰা’’তি ৱত্তব্বকিচ্চং নত্থি.
ঞাতকপ্পৱাৰিতেতি এত্থ সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতট্ঠানে পঞ্চবন্ধনেনেৱ ৱট্টতি, পুগ্গলৱসেন পন পৱাৰিতট্ঠানে ঊনপঞ্চবন্ধনেনাপি. অকতৱিঞ্ঞত্তি নাম ‘‘ৱদ, ভন্তে, পচ্চযেনা’’তি এৱং অকতট্ঠানে ৱিঞ্ঞত্তি.
ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
উগ্গহেত্ৱাতি উগ্গহিতকং কত্ৱা, অপ্পটিগ্গহিতং সযমেৱ গহেত্ৱাতি অত্থো. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তিকতা চেত্থ অনজ্ঝোহৰণীযতং আপন্নত্তাতি ৱেদিতব্বং. কস্মা এতেন ইদং দস্সিতং হোতীতি আহ ‘‘তানি হী’’তিআদি. ভিসক্কস্স ইমানি তেন অনুঞ্ঞাতত্তাতি ভেসজ্জানি, যেসং কেসঞ্চি সপ্পাযানমেতং অধিৱচনং. তেনাহ ‘‘ভেসজ্জকিচ্চং কৰোন্তু ৱা, মা ৱা, এৱং লদ্ধৱোহাৰানী’’তি. ইদানি সত্তাহকালিকং নিস্সগ্গিযৱত্থুভূতং সপ্পিনৱনীতং দস্সেতুং ‘‘সপ্পি নাম গৱাদীন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আদিসদ্দেন অজিকাদীনং গহণং. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইমিনা পাকটেহি গোঅজিকাদীহি অঞ্ঞানিপি মিগৰোহিতাদীনি সঙ্গণ্হাতি. যেসঞ্হি খীৰং অত্থি, সপ্পিপি তেসং অত্থিযেৱ. তং পন সুলভং ৱা হোতু, দুল্লভং ৱা, অসংমোহত্থং ৱুত্তং. মক্খিকামধুমেৱাতি খুদ্দকভমৰমধুকৰীহি তীহি মক্খিকাহি কতং মধুমেৱ. উচ্ছুৰসন্তি সুদ্ধোদকসম্ভিন্নানং ৱসেন দুৱিধম্পি উচ্ছুৰসং. ‘‘অগিলানস্স গুড়োদক’’ন্তি (মহাৱ. ২৮৪) পন উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতত্তা উদকসম্ভিন্নো অগিলানস্স ৱট্টতি. ‘‘অৱত্থুকপক্কা ৱা’’তি ইমিনা সৱত্থুকপক্কা ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘এতং সৱত্থুকপক্কং ৱট্টতি, নো ৱট্টতীতি পুচ্ছং কত্ৱা উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নোৱট্টনকং নাম নত্থী’’তি ৱুত্তং, তং যুত্তন্তি সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ৱুত্তং. উচ্ছুৱিকতীতি উচ্ছুম্হা নিব্বত্তা ৰসলসিকাদিকা. পকতত্তানং পটিনিদ্দেসত্তা তং-সদ্দস্স তেন পকতানং ভেসজ্জানং এৱ গহণং, ন তেসং ৱত্থূনন্তি আহ ‘‘তানি ভেসজ্জানী’’তিআদি. ন তেসং ৱত্থূনীতি তেসং সপ্পিআদীনং কাৰণানি খীৰাদীনি অপ্পটিগ্গহেত্ৱাতি অত্থো.
ৱসাতেলন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৱসং মচ্ছৱসং সুসুকাৱসং সূকৰৱসং গদ্ৰভৱস’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) এৱং অনুঞ্ঞাতৱসানং তেলং. যানীতি যানি ভেসজ্জানি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৱসং মচ্ছৱসং সুসুকাৱসং সূকৰৱসং গদ্ৰভৱসং কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি এৱং তেলত্থং ৱসাপটিগ্গহণস্স অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৱসাতেলং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. কালেতি পুৰেভত্তং. সংসট্ঠন্তি পৰিস্সাৱিতং. তস্মাতি যস্মা অনুঞ্ঞাতং, তস্মা. ‘‘অচ্ছৱস’’ন্তি ৱচনেন ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসানং ৱসায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ঠপেত্ৱা মনুস্সৱস’’ন্তি ৱুত্তং.
সামং পচিত্ৱাতি কালেযেৱ সামং পচিত্ৱা. নিব্বত্তিততেলম্পীতি কালেযেৱ অত্তনা ৱিৱেচিততেলম্পি. তিৱিধম্পি চেতং কালেযেৱ ৱট্টতি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’তি. পচ্ছাভত্তং পন পটিগ্গহেতুং ৱা কাতুং ৱা ন ৱট্টতিযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘ৱিকালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২৬২). ‘‘সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগেন ৱট্টতী’’তি ইমিনা পন ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি ইদং নিৰামিসপৰিভোগং সন্ধায ৱুত্তন্তি দস্সেতি.
যং পনেত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) সুখুমৰজসদিসং মংসং ৱা ন্হাৰু ৱা অট্ঠি ৱা লোহিতং ৱা হোতি, তং অব্বোহাৰিকং. সচে পন অনুপসম্পন্নো তায পটিগ্গহিতৱসায তেলং কত্ৱা দেতি, তং কথন্তি আহ ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তিআদি. তদহূতি যস্মিং অহনি পটিগ্গহিতং, তদহু. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. তত্ৰাপি অব্বোহাৰিকং অব্বোহাৰিকমেৱ. যাৱকালিকৱত্থূনং অঞ্ঞেসং ৱত্থুং পচিতুং ন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. তত্থ যাৱকালিকৱত্থূনন্তি যাৱকালিকং ৱত্থু এতেসন্তি যাৱকালিকৱত্থূনি, তেসং, যাৱকালিকৱত্থুমন্তানন্তি অত্থো. অঞ্ঞেসন্তি ৱসাতেলতো অঞ্ঞেসং সপ্পিআদীনং. ৱত্থুন্তি খীৰাদিকং যাৱকালিকভূতং ৱত্থুং, পচিতুং ন ৱট্টতিযেৱ, সামংপাকত্তাতি অধিপ্পাযো.
নিব্বত্তিতসপ্পিং ৱাতি যাৱকালিকৱত্থুতো ৱিৱেচিতসপ্পিং ৱা. যথা তত্থ দধিগতং ৱা তক্কগতং ৱা খযং গমিস্সতি, এৱং ঝাপিতং ৱাতি অত্থো. নৱনীতং ৱাতি তক্কবিন্দূনিপি দধিগুড়িকাযোপি অপনেত্ৱা সুধোতনৱনীতং পচিতুং ৱট্টতি সামংপক্কাভাৱতোতি অধিপ্পাযো. যদি সযংপচিতসত্তাহকালিকেন সদ্ধিং আমিসং ভুঞ্জতি, তং আমিসং সযংপচিতসত্তাহকালিকেন মিস্সিতং অত্তনো যাৱকালিকভাৱং সত্তাহকালিকেন গণ্হাপেতি. তথা চ যাৱকালিকং অপক্কম্পি সযংপক্কভাৱং উপগচ্ছতীতি ‘‘তং পন তদহুপুৰেভত্তম্পি সামিসং পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. যথা সযংপক্কসত্তাহকালিকং ৱসাতেলং, সযংভজ্জিতসাসপাদিযাৱজীৱিকৱত্থূনং তেলঞ্চ সামিসং তদহুপুৰেভত্তম্পি ন ৱট্টতি, তথা নৱনীতসপ্পীতি ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্চ –
‘‘যাৱকালিকআদীনি, সংসট্ঠানি সহত্তনা;
গাহাপযন্তি সব্ভাৱ’’ন্তি চ;
‘‘তেহেৱ ভিক্খুনা পত্তং, কপ্পতে যাৱজীৱিকং;
নিৰামিসংৱ সত্তাহং, সামিসে সামপাকতা’’তি চ.
খীৰাদিতোতি এত্থ আদিসদ্দেন তিলাদীনং গহণং. সামিসানিপীতি ন কেৱলং নিৰামিসানেৱাতি অত্থো. পচ্ছাভত্ততো পন পট্ঠায ন ৱট্টন্তিযেৱ. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি সৱত্থুকানং পটিগ্গহিতত্তা. ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৱা’’তি (পাৰা. ৬২২) হি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘পচ্ছাভত্ততো পট্ঠাযা’’তিআদি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতকেহি কতং পন অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং, পুৰেভত্তম্পি চ উগ্গহিতকেহি কতং. উভযেসম্পি সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. অন্তোসত্তাহেতি সত্তাহব্ভন্তৰে. অব্ভঞ্জনাদীনন্তি এত্থ আদিসদ্দেন মুদ্ধনিতেলঅৰুমক্খনঘৰধূপনাদীনং গহণং. অধিট্ঠহিত্ৱাতি ‘‘ইদানি ন ময্হং অজ্ঝোহৰণত্থায ভৱিস্সতি, ইদং সপ্পি চ তেলঞ্চ ৱসা চ মুদ্ধনিতেলত্থং ৱা অব্ভঞ্জনত্থং ৱা ভৱিস্সতি, মধু অৰুমক্খনত্থং ৱা ফাণিতং ঘৰধূপনত্থং ৱা ভৱিস্সতী’’তি এৱং চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা.
কো পনেত্থ যাৱকালিকযাৱজীৱিকৱত্থূসু ৱিসেসোতি আহ ‘‘যাৱজীৱিকানী’’তিআদি. যাৱ অৰুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতীতি সত্তমদিৱসে কততেলং সচে যাৱ অৰুণুগ্গমনা তিট্ঠতীতি অত্থো. পাড়িযং অনাগতসপ্পিআদীনন্তি এত্থ তাৱ মিগৰোহিতাদীনং সপ্পি পাড়িযং অনাগতসপ্পি, তথা নৱনীতং, নাড়িকেৰনিম্বকোসম্বকৰমন্দসাসপআদীনং তেলং পন পাড়িযং অনাগততেলং, তথা মধুকপুপ্ফফাণিতং পাড়িযং অনাগতফাণিতন্তি ৱেদিতব্বং. ন সব্বং মধুকপুপ্ফফাণিতং ফাণিতগতিকন্তি আহ ‘‘সীতুদকেনা’’তিআদি. সীতুদকেন কতন্তি মধুকপুপ্ফানি সীতুদকে পক্খিপিত্ৱা অমদ্দিত্ৱা পুপ্ফৰসে উদকগতে সতি তং উদকং গহেত্ৱা পচিত্ৱা কতং. ‘‘ফাণিতগতিকমেৱা’’তি ইমিনা সত্তাহকালিকন্তি দস্সেতি, ন পন নিস্সগ্গিযৱত্থুন্তি. তস্মা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটন্তি ৱেদিতব্বং. ৱুত্তম্পি চেতং সমন্তপাসাদিকাযং সীতুদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতং পুৰেভত্তং সামিসং ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ, সত্তাহাতিক্কমে ৱত্থুগণনায দুক্কট’’ন্তি. সচে পন খীৰং পক্খিপিত্ৱা কতং, যাৱকালিকং. খণ্ডসক্খৰং পন খীৰজল্লিকং অপনেত্ৱা সোধেন্তি, তস্মা ৱট্টতি, অম্বজম্বুপনসকদলিখজ্জুৰিচিঞ্চাদীনং সব্বেসং যাৱকালিকফলানং ফাণিতং যাৱকালিকমেৱাতি আহ ‘‘অম্বফাণিতাদীনি যাৱকালিকানী’’তি.
কাযিকপৰিভোগং ৱট্টতীতি কাযস্স ৱা কাযে অৰুনো ৱা মক্খনং ৱট্টতি, অজ্ঝোহৰিতুং পন ন ৱট্টতি. যন্তি সত্তাহাতিক্কন্তং ভেসজ্জং. নিৰপেক্খো পৰিচ্চজিত্ৱাতি অনপেক্খো সামণেৰস্স দত্ৱা. তন্তি এৱং পৰিচ্চজিত্ৱা পুন লদ্ধভেসজ্জং. এৱঞ্হি দিন্নং ভেসজ্জং সচে সো সামণেৰো অভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা অনভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা তস্স ভিক্খুনো দদেয্য, গহেত্ৱা নত্থুকম্মং ৱা কাতব্বং, অঞ্ঞং ৱা কঞ্চি পৰিভোগং. তেনাহ ‘‘অজ্ঝোহৰিতুম্পি ৱট্টতী’’তি. সচে সো বালো হোতি, দাতুং ন জানাতি, অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৱত্তব্বো ‘‘অত্থি তে, সামণেৰ, ভেসজ্জ’’ন্তি, ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘আহৰ, থেৰস্স ভেসজ্জং কৰিস্সামা’’তি, এৱম্পি ৱট্টতি. ৱত্থুগণনাযাতি সপ্পিআদিৱত্থুগণনায চেৱ সপ্পিপিণ্ডাদিৱত্থুগণনায চ. মিস্সিতেসু পন একং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, ভেসজ্জং সত্তাহাতিক্কন্তং নিস্সগ্গিযং, ইমাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি (পাৰা. ৬২৩) নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং.
সাধাৰণপঞ্ঞত্তি. সত্তাহং অনতিক্কন্তেপি অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো চেৱ ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং. অতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞিনোপি ৱেমতিকস্সপি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযমেৱ, তথা অনধিট্ঠিতাৱিস্সজ্জিতানট্ঠাৱিনট্ঠাদড্ঢাৱিলুত্তেসু অধিট্ঠিতাদিসঞ্ঞিনো. অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠিতে, ৱিস্সজ্জিতে, নট্ঠে, ৱিনট্ঠে, দড্ঢে, অচ্ছিন্নে, ৱিস্সাসেন গহিতে উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. আচাৰৱিপত্তি. সপ্পিআদীনং অত্তনো সন্তকতা, গণনুপগতা, সত্তাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. কথিনসমুট্ঠানং, অকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনং. তেনাহ ‘‘সেসং চীৱৰৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্ব’’ন্তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা).
ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
পচ্ছিমমাসস্স পঠমদিৱসতো পট্ঠাযাতি জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায. তাৱাতি তাৱ পৰিমাণে কালে. জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ কত্তিকপুণ্ণমা, ইমস্মিং পঞ্চমাসেতি অত্থো. কালো ৱস্সিকসাটিকাযাতিআদিনাতি এত্থ আদিসদ্দেন ‘‘সমযো ৱস্সিকসাটিকায, অঞ্ঞেপি মনুস্সা ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং দেন্তী’’তি (পাৰা. ৬২৮) ইমেসং গহণং. দেথ মে ৱস্সিকসাটিকচীৱৰন্তিআদিকাযাতি এত্থ আদিসদ্দেন পন ‘‘আহৰথ মে ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং, পৰিৱত্তেথ মে ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং, চেতাপেথ মে ৱস্সিকসাটিকচীৱৰ’’ন্তি ইমেসং গহণং. অত্তনো অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু তদুভযং কৰোন্তস্স কিং হোতীতি আহ ‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতট্ঠানে’’তিআদি. ‘‘ৱত্তভেদে দুক্কট’’ন্তি ইদং ৱস্সিকসাটিকং পুব্বে অদেন্তে সন্ধায ৱুত্তং. যে পন পুব্বেপি দেন্তি, তেসু ৱত্তভেদো নত্থি. ৱুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘যে মনুস্সা পুব্বেপি ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং দেন্তি, ইমে পন সচেপি অত্তনো অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতা হোন্তি, ৱত্তভেদো নত্থি তেসু সতুপ্পাদকৰণস্স অনুঞ্ঞাতত্তা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৮). অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি ‘‘যো পন ভিক্খু অঞ্ঞাতকং গহপতিং ৱা গহপতানিং ৱা চীৱৰং ৱিঞ্ঞাপেয্য অঞ্ঞত্ৰ সমযা, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাৰা. ৫১৮) ইমিনা সিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ইদং পন পকতিযা ৱস্সিকসাটিকদাযকেসুপি হোতিযেৱ.
গিম্হানং পচ্ছিমদ্ধমাসস্স পঠমদিৱসতো পট্ঠাযাতি এত্থ জেট্ঠমূলকাড়পক্খূপোসথস্স পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ আসাড়্হিপুণ্ণমা, অযমদ্ধমাসো গিম্হানং পচ্ছিমদ্ধমাসো নাম, তস্স পঠমদিৱসতো পট্ঠাযাতি অত্থো, অদ্ধমাসস্স পঠমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠাযাতি ৱুত্তং হোতি. কত্তিকমাসস্স পচ্ছিমদিৱসো নাম পচ্ছিমকত্তিকমাসস্স পুণ্ণমা. এত্তাৱতাতি ‘‘মাসো সেসো গিম্হানন্তি ভিক্খুনা ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং পৰিযেসিতব্বং, অদ্ধমাসো সেসো গিম্হানন্তি কত্ৱা নিৱাসেতব্ব’’ন্তি এত্তকেন গণনেন. পৰিযেসনক্খেত্তন্তি পৰিযেসনস্স খেত্তং. এতস্মিঞ্হি মাসে ৱস্সিকসাটিকং অলদ্ধং পৰিযেসিতুং ৱট্টতি. কৰণনিৱাসনক্খেত্তম্পীতি কৰণক্খেত্তঞ্চেৱ নিৱাসনক্খেত্তঞ্চ. পি-সদ্দেন পৰিযেসনক্খেত্তং সম্পিণ্ডেতি. এতস্মিঞ্হি অদ্ধমাসে পৰিযেসিতুং, কাতুং, নিৱাসেতুঞ্চ ৱট্টতি, অধিট্ঠাতুংযেৱ ন ৱট্টতি. যং পন সমন্তপাসাদিকাযং কত্থচি পোত্থকে ‘‘জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ কালপক্খুপোসথো, অযমেকো অদ্ধমাসো পৰিযেসনক্খেত্তঞ্চেৱ কৰণক্খেত্তঞ্চ. এতস্মিঞ্হি অন্তৰে ৱস্সিকসাটিকং অলদ্ধং পৰিযেসিতুং, লদ্ধং কাতুঞ্চ ৱট্টতি, নিৱাসেতুং, অধিট্ঠাতুঞ্চ ন ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৮) ৱচনং দিস্সতি, তং পমাদলিখিতং মাতিকায ৱিৰোধতোতি দট্ঠব্বং. ‘‘অদ্ধমাসো সেসো গিম্হানন্তি কত্ৱা নিৱাসেতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৬২৭) হি পাড়ি. সব্বম্পীতি পৰিযেসনং, কৰণং, নিৱাসনং, অধিট্ঠানঞ্চাতি সব্বম্পি. ইমিনা ইমে চত্তাৰো মাসা পৰিযেসনকৰণনিৱাসনাধিট্ঠানানং চতুন্নম্পি খেত্তন্তি দস্সেতি. এতেসু হি চতূসু মাসেসু অলদ্ধং পৰিযেসিতুং, লদ্ধং কাতুং, নিৱাসেতুং, অধিট্ঠাতুঞ্চ ৱট্টতি.
ৱস্সং উক্কড্ঢীযতীতি সংৱচ্ছৰং উদ্ধং কড্ঢীযতি ৱড্ঢীযতি, আৰুয্হতীতি অত্থো, ৱস্সানস্স পঠমমাসং উক্কড্ঢিত্ৱা গিম্হানং পচ্ছিমমাসমেৱ কৰোন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ৱস্সূপনাযিকদিৱসে অধিট্ঠাতব্বাতি ৱস্সানতো পুব্বেযেৱ দসাহস্স অতিক্কন্তত্তা ৱস্সূপনাযিকদিৱসেযেৱ অধিট্ঠাতব্বা. তঞ্হি দিৱসং অতিক্কামেতুং ন ৱট্টতি. অন্তোৱস্সে পন লদ্ধা চেৱ নিট্ঠিতা চ তস্মিংযেৱ অন্তোৱস্সে লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায দসাহং নাতিক্কামেতব্বা, দসাহাতিক্কমে নিট্ঠিতা পন তদহেৱ অধিট্ঠাতব্বা. দসাহে অপ্পহোন্তে চীৱৰকালং নাতিক্কামেতব্বা. অযং তাৱ কতায পৰিহাৰো. অকতায পন কো পৰিহাৰোতি আহ ‘‘সচে’’তিআদি. একাহম্পি ন লভতি ইতো অঞ্ঞস্স পৰিহাৰস্সাভাৱতোতি অধিপ্পাযো.
সো কুতো হোতীতি আহ ‘‘যাৱ হেমন্তস্স পঠমদিৱসো’’তি, জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিতো পট্ঠায যাৱ কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৱসো, তাৱাতি অত্থো. এতেসু সত্তসু পিট্ঠিসমযমাসেসূতি পটিলোমক্কমেন ৱুত্তেসু কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদাদীসু জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসাৱসানেসু এতেসু সত্তসু পিট্ঠিসমযনামকেসু মাসেসু. সতুপ্পাদকৰণেনাতি ‘‘কালো ৱস্সিকসাটিকাযা’’তিআদিনা নযেন সতুপ্পাদকৰণেন. ৱিঞ্ঞাপেন্তস্সাতি ‘‘দেথ মে ৱস্সিকসাটিকচীৱৰ’’ন্তিআদিনা (পাৰা. ৬২৮) নযেন ৱিঞ্ঞত্তিং কৰোন্তস্স. তেন সিক্খাপদেন অনাপত্তীতি অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ইমিনা পন সিক্খাপদেন আপত্তিযেৱ অসমযত্তা. ৱুত্তঞ্হেতং ভদন্তবুদ্ধদত্তাচৰিযেন –
‘‘কত্ৱা পন সতুপ্পাদং, ৱস্সসাটিকচীৱৰং;
নিপ্ফাদেন্তস্স ভিক্খুস্স, সমযে পিট্ঠিসম্মতে.
‘‘হোতি নিস্সগ্গিযাপত্তি, ঞাতকাঞ্ঞাতকাদিনো;
তেসুযেৱ চ ৱিঞ্ঞত্তিং, কত্ৱা নিপ্ফাদনে তথা’’তি.
এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং অতিৰেকমাসে সেসে গিম্হানে পৰিযিট্ঠং অতিৰেকদ্ধমাসে সেসে গিম্হানে কত্ৱা পৰিদহিতং নিস্সগ্গিয’’ন্তি ইমিনা (পাৰা. ৬২৮) নযেন নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং.
ৱস্সিকসাটিকপৰিযেসনৱত্থুস্মিন্তি পটিকচ্চেৱ ৱস্সিকসাটিকপৰিযেসনৱত্থুস্মিং. তিকপাচিত্তিযন্তি অতিৰেকমাসদ্ধমাসেসু অতিৰেকসঞ্ঞিৱেমতিকঊনকসঞ্ঞীনং পৰিযেসননিৱাসনৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি, একসেসনিদ্দেসো চাযং, সামঞ্ঞনিদ্দেসো ৱা. ঊনকমাসদ্ধমাসেসূতি ঊনকমাসে চেৱ ঊনকদ্ধমাসে চ. অতিৰেকসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটন্তি এত্থ ‘‘পৰিযেসননিৱাসনং কৰোন্তস্সা’’তি পাঠসেসো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘ঊনকমাসে সেসে গিম্হানে অতিৰেকসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স ৱা পৰিযেসন্তস্স দুক্কটং, ঊনকদ্ধমাসে সেসে গিম্হানে চ অতিৰেকসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স ৱা নিৱাসেন্তস্স দুক্কট’’ন্তি. ‘‘তথা’’তি ইমিনা দুক্কটং অতিদিসতি, তঞ্চ দুক্কটং উদকফুসিতগণনায অকত্ৱা ন্হানপৰিযোসানৱসেন পযোগে পযোগে কাৰেতব্বং, তঞ্চ খো ৱিৱটঙ্গণে আকাসতো পতিতউদকেনেৱ ন্হাযন্তস্স, ন ন্হানকোট্ঠকৱাপিআদীসু ঘটেহি আসিত্তূদকেন ন্হাযন্তস্স. তেনেৱাহ ‘‘সতিযা ৱস্সিকসাটিকাযা’’তিআদি. পোক্খৰণিযাদীসু পন নগ্গস্স ন্হাযন্তস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধো, পোক্খৰণিযাদীসু পন সতিযাপি ৱস্সিকসাটিকায নগ্গস্স ন্হাযন্তস্স নত্থি দুক্কটাপত্তীতি অত্থো.
এৱং অন্তৰাপত্তিযা অনাপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি নিস্সগ্গিযেন অনাপত্তিং দস্সেতুং ‘‘অচ্ছিন্নচীৱৰস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অচ্ছিন্নচীৱৰস্সাতি অচ্ছিন্নসেসচীৱৰস্স. তস্সাপি অসমযে নিৱাসতো অনাপত্তি. এস নযো নট্ঠচীৱৰস্স ৱাতি এত্থাপি. যথা চেত্থ নিৱাসেন্তানং তেসং অনাপত্তি, এৱং তত্থ পৰিযেসন্তানম্পীতি দট্ঠব্বং. এত্থ পন মহগ্ঘৱস্সিকসাটিকং ঠপেত্ৱা ন্হাযন্তস্স চোৰূপদ্দৱো আপদা নামাতি আহ ‘‘অনিৱত্থ’’ন্তিআদি. আপদাসু ৱা নিৱাসযতোতি আপদাসু ৱিজ্জমানাসু অসমযে নিৱাসেন্তস্স. যং পন সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘অচ্ছিন্নচীৱৰস্সাতি এতং ৱস্সিকসাটিকংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তেসঞ্হি নগ্গানং কাযোৱস্সাপনে অনাপত্তি. এত্থ চ মহগ্ঘৱস্সিকসাটিকং নিৱাসেত্ৱা ন্হাযন্তস্স চোৰূপদ্দৱো আপদা নামা’’তি অচ্ছিন্নচীৱৰাদিনো নিস্সগ্গিযেন অনাপত্তিং অদস্সেত্ৱা নগ্গস্স ন্হাযতো দুক্কটেনেৱ অনাপত্তিদস্সনং, তং যুত্তং ৱিয ন দিস্সতি. সব্বসিক্খাপদেসু হি মূলাপত্তিযা এৱ আপত্তিপ্পসঙ্গে অনাপত্তিদস্সনত্থং অনাপত্তিৱাৰো আৰভীযতি, ন অন্তৰাপত্তিযাতি, তস্মা উপপৰিক্খিতব্বং. সচীৱৰতাতি অন্তৰৱাসকউত্তৰাসঙ্গেহি সচীৱৰতা.
ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৱৰঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘দত্ৱা’’তি যং কিঞ্চি পচ্চাসীসমানস্সেৱ দানমিহ অধিপ্পেতং, ন নিস্সট্ঠদানন্তি আহ ‘‘ৱেয্যাৱচ্চাদীনী’’তিআদি. সকসঞ্ঞাযাতি ‘‘সক’’ন্তি সঞ্ঞায. ইমিনা পাৰাজিকাভাৱং দস্সেতি. চজিত্ৱা দিন্নম্পি হি সকসঞ্ঞায গণ্হতো নত্থি পাৰাজিকং. অচ্ছিন্দন্তস্সাতি একতো অবদ্ধানি, ৱিসুং ঠপিতানি চ বহূনি অচ্ছিন্দতো, ‘‘সঙ্ঘাটিং আহৰ, উত্তৰাসঙ্গং আহৰা’’তি এৱং আহৰাপযতো চ. তেনাহ ‘‘ৱত্থুগণনায আপত্তিযো’’তি. ‘‘মযা দিন্নানি সব্বানি আহৰা’’তি ৱদতোপি একৱচনেনেৱ সম্বহুলা আপত্তিযো. একং চীৱৰং পন একাবদ্ধানি চ বহূনি অচ্ছিন্দতো একা আপত্তি. ‘‘অচ্ছিন্দা’’তি আণত্তিযা দুক্কটন্তি ‘‘মযা দিন্নানি সব্বানি গণ্হা’’তি আণত্তিযা একং দুক্কটং, অচ্ছিন্নেসু পন একৱচনেনেৱ সম্বহুলা পাচিত্তিযো. তেনাহ ‘‘অচ্ছিন্নেসু ৱত্থুগণনায আপত্তিযো’’তি. অচ্ছিন্নেসূতি তেনাণত্তেন অচ্ছিন্নেসু চীৱৰেসু. যত্থ পন পোত্থকেসু ‘‘অচ্ছিন্নেসু যত্তকানি আণত্তানি, তেসং গণনায আপত্তিযো’’তি পাঠো, তত্থ যত্তকানি আণত্তানীতি যত্তকানি চীৱৰানি গণ্হিতুং আণত্তানীতি অত্থো. যং পন সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘চীৱৰং ‘গণ্হা’তি আণাপেতি, একং দুক্কটং. আণত্তো বহূনি গণ্হাতি, একং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৩৩) ৱুত্তং, তং একাবদ্ধং সন্ধায. এৱঞ্চ কত্ৱা সমন্তপাসাদিকায সদ্ধিং ইমায অট্ঠকথায ন কোচি ৱিৰোধো. সচে পন ‘‘সঙ্ঘাটিং গণ্হ, উত্তৰাসঙ্গং গণ্হা’’তি আণাপেতি, ৱাচায ৱাচায দুক্কটং. অচ্ছিন্নেসু ৱত্থুগণনায আপত্তিযো. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, চীৱৰং ভিক্খুস্স সামং দত্ৱা অচ্ছিন্নং নিস্সগ্গিয’’ন্তি (পাৰা. ৬৩৩) ইমিনা নযেন নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং.
তিকপাচিত্তিযন্তি উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞিৱেমতিকঅনুপসম্পন্নসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অঞ্ঞং পৰিক্খাৰন্তি পত্তাদিং অঞ্ঞং পৰিক্খাৰং, অন্তমসো সূচিম্পীতি অত্থো. ন কেৱলং অনুপসম্পন্নস্স চীৱৰংযেৱ অচ্ছিন্দতো দুক্কটন্তি আহ ‘‘অনুপসম্পন্নস্স চা’’তিআদি. তত্থ যং কিঞ্চীতি চীৱৰং ৱা হোতু, পত্তাদি, যং কিঞ্চি পৰিক্খাৰং ৱা. তস্স ৱিস্সাসং গণ্হন্তস্সাতি যস্স দিন্নং, তস্স ৱিস্সাসেন গণ্হন্তস্স, ততিযত্থে চেতং উপযোগৱচনং. উপসম্পন্নতাতি অচ্ছিন্দনসমযে উপসম্পন্নভাৱো. কিঞ্চাপি উপসম্পন্নভাৱো পাড়িযং, মাতিকট্ঠকথাযঞ্চ দানগ্গহণেসু দিস্সতি, তথাপি অনুপসম্পন্নকালে চীৱৰং দত্ৱা উপসম্পন্নকালে অচ্ছিন্দন্তস্স আপত্তিতো অচ্ছিন্দনকালেযেৱ উপসম্পন্নতা অঙ্গন্তি ৱেদিতব্বং.
চীৱৰঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সুত্তৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা
ছব্বিধং খোমসুত্তাদিন্তি ‘‘সুত্তং নাম ছ সুত্তানি খোমং কপ্পাসিকং কোসেয্যং কম্বলং সাণং ভঙ্গ’’ন্তি (পাৰা. ৬৩৮) এৱং ৱুত্তং ছব্বিধং খোমসুত্তাদিং. তত্থ খোমন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৩৮) খোমৱাকেহি কতসুত্তং. কপ্পাসিকন্তি কপ্পাসতো নিব্বত্তং. কোসেয্যন্তি কোসিযংসূহি কন্তিত্ৱা কতসুত্তং. কম্বলন্তি এড়কলোমসুত্তং. সাণন্তি সাণৱাকেন কতসুত্তং. ভঙ্গন্তি পাটেক্কং ৱাকসুত্তমেৱাতি একে. পঞ্চহিপি মিস্সেত্ৱা কতসুত্তং পন ‘‘ভঙ্গ’’ন্তি ৱেদিতব্বং. তেসং অনুলোমন্তি তেসং খোমাদীনং অনুলোমং দুকূলং পত্তুণ্ণং সোমাৰপট্টং চীনপট্টং ইদ্ধিজং দেৱদিন্নন্তি ছব্বিধং সুত্তং.
তুৰীতি ৱাযনূপকৰণো একো দণ্ডো, ৱীতৱীতট্ঠানং যত্থ সংহৰিত্ৱা ঠপেন্তি. ৱেমন্তি ৱাযনূপকৰণো একো দণ্ডো, সুত্তং পৱেসেত্ৱা যেন আকোটেন্তো ঘনভাৱং সম্পাদেন্তি. তস্স সব্বপ্পযোগেসু দুক্কটন্তি তন্তৱাযস্স যে তে তুৰিৱেমসজ্জনাদিকা পযোগা, তেসু সব্বেসু পযোগেসু ভিক্খুস্স দুক্কটং, তস্স তন্তৱাযস্স পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটন্তি ৱুত্তং হোতি. তুৰিআদীনং অভাৱে তেসং কৰণত্থং ৱাসিফৰসুআদীনং মগ্গননিসানৰুক্খচ্ছেদনাদিসব্বপ্পযোগেপি এসেৱ নযো. তন্তূনং অত্তনো সন্তকত্তা ৱীতৱীতট্ঠানং পটিলদ্ধমেৱ হোতীতি আহ ‘‘পটিলাভেন নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি, ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণে ৱীতে নিস্সগ্গিযং হোতীতি ৱুত্তং হোতি. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘দীঘতো ৱিদত্থিমত্তে, তিৰিযঞ্চ হত্থমত্তে ৱীতে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, চীৱৰং সামং সুত্তং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা তন্তৱাযেহি ৱাযাপিতং নিস্সগ্গিয’’ন্তি ইমিনা নযেন নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং.
তেনেৱাতি ৱিঞ্ঞাপিততন্তৱাযেনেৱ. এৱং ইধ দুক্কটন্তি ইধাপি তন্তৱাযেনেৱ দীঘতো ৱিদত্থিমত্তে, তিৰিযং হত্থমত্তে ৱীতে দুক্কটন্তি অত্থো. অকপ্পিযসুত্তমযেতি ৱিঞ্ঞাপিতসুত্তমযে. ইতৰস্মিন্তি অৱিঞ্ঞত্তিসুত্তমযে পৰিচ্ছেদে. ততো চে ঊনতৰাতি ৱুত্তপ্পমাণতো চে ঊনতৰা, অন্তমসো (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৬৩৮) অচ্ছিমণ্ডলপ্পমাণাপীতি অধিপ্পাযো. কপ্পিযতন্তৱাযেনপি অকপ্পিযসুত্তং ৱাযাপেন্তস্স যথা পুব্বে নিস্সগ্গিযং, এৱমিধ দুক্কটং. তেনেৱ কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ সুত্তং ৱাযাপেন্তস্স সচে পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণা ৱা ঊনকা ৱা অকপ্পিযসুত্তপৰিচ্ছেদা হোন্তি, তেসু পৰিচ্ছেদগণনায দুক্কটং. কপ্পিযসুত্তপৰিচ্ছেদেসু অনাপত্তি. অথ একন্তৰিকেন ৱা সুত্তেন, দীঘতো ৱা কপ্পিযং তিৰিযং অকপ্পিযং কত্ৱা ৱীতং হোতি, পমাণযুত্তে পৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদে দুক্কটং.
যদি পন (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৬৩৮) দ্ৱে তন্তৱাযা হোন্তি একো কপ্পিযো একো অকপ্পিযো, সুত্তঞ্চ অকপ্পিযং, তে চে ৱাৰেন ৱিনন্তি, অকপ্পিযতন্তৱাযেন ৱীতে পমাণযুত্তে পৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদে পাচিত্তিযং, ঊনতৰে দুক্কটং. ইতৰেন ৱীতে উভযত্থ দুক্কটং. সচে দ্ৱেপি ৱেমং গহেত্ৱা একতো ৱিনন্তি, পমাণযুত্তে পৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদে পাচিত্তিযং. অথ সুত্তং কপ্পিযং, চীৱৰঞ্চ কেদাৰবদ্ধাদীহি সপৰিচ্ছেদং, অকপ্পিযতন্তৱাযেন ৱীতে পৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদে দুক্কটং, ইতৰেন ৱীতে অনাপত্তি. সচে দ্ৱেপি একতো ৱিনন্তি, পমাণযুত্তে পৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদে দুক্কটং. অথ সুত্তম্পি কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ, তে চে ৱাৰেন ৱিনন্তি, অকপ্পিযতন্তৱাযেন অকপ্পিযসুত্তমযেসু পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণেসু পৰিচ্ছেদেসু ৱীতেসু পৰিচ্ছেদগণনায পাচিত্তিযং, ঊনতৰেসু কপ্পিযসুত্তমযেসু চ দুক্কটং. কপ্পিযতন্তৱাযেন অকপ্পিযসুত্তমযেসু পমাণযুত্তেসু ৱা ঊনকেসু ৱা দুক্কটমেৱ, কপ্পিযসুত্তমযেসু অনাপত্তি.
অথ একন্তৰিকেন ৱা সুত্তেন, দীঘতো ৱা অকপ্পিযং তিৰিযং অকপ্পিযং কত্ৱা ৱিনন্তি, উভোপি ৱা তে ৱেমং গহেত্ৱা একতো ৱিনন্তি, অপৰিচ্ছেদে চীৱৰে পমাণযুত্তে পৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদে দুক্কটং, সপৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদৱসেন দুক্কটানি. তেনাহ ‘‘এতেনেৱ উপাযেনা’’তিআদি.
এত্থ চ তন্তৱাযো তাৱ অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিততো ৱিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধো অকপ্পিযো, সেসো কপ্পিযো. সুত্তম্পি সামং ৱিঞ্ঞাপিতং অকপ্পিযং, সেসং, ঞাতকাদিৱসেন উপ্পন্নঞ্চ কপ্পিযন্তি ৱেদিতব্বং. তিকপাচিত্তিযন্তি ৱাযাপিতে ৱাযাপিতসঞ্ঞিৱেমতিকঅৱাযাপিতসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. চীৱৰত্থায ৱিঞ্ঞাপিতসুত্তন্তি সামং ৱা অঞ্ঞেন ৱা চীৱৰত্থায ৱিঞ্ঞাপিতসুত্তং. কিঞ্চাপি পাড়িযং ‘‘সামং সুত্তং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, তথাপি ইধ ‘‘চীৱৰত্থায সামং ৱিঞ্ঞাপিতসুত্ত’’ন্তি অৱত্ৱা কেৱলং ‘‘চীৱৰত্থায ৱিঞ্ঞাপিতসুত্ত’’ন্তি অঙ্গেসু ৱুত্তত্তা অঞ্ঞেন চীৱৰত্থায ৱিঞ্ঞাপিতসুত্তম্পি সঙ্গহং গচ্ছতীতি ৱেদিতব্বং. অকপ্পিযৱিঞ্ঞত্তিযাতি ‘‘চীৱৰং মে, আৱুসো, ৱাযথা’’তি এৱংভূতায অকপ্পিযৱিঞ্ঞত্তিযা.
সুত্তৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মহাপেসকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
চীৱৰসামিকেহি পুব্বে অপ্পৱাৰিতো হুত্ৱাতি ‘‘কীদিসেন তে, ভন্তে, চীৱৰেন অত্থো, কীদিসং তে চীৱৰং ৱাযাপেমি, ৱদ, ভন্তে, যদিচ্ছসী’’তি চীৱৰসামিকেহি পুব্বে অৱুত্তো হুত্ৱা. এত্থ চ আযতাদীহি তীহি সুত্তৱড্ঢনাকাৰেন সহ ৱাযনাকাৰং দস্সেতি, সুৱীতাদীহি চতূহি ৱাযনাকাৰমেৱ. ‘‘কিঞ্চিমত্তং অনুপদজ্জেয্যামা’’তিআদি তস্স কত্তব্বাকাৰমত্তদস্সনং, ন পন অঙ্গদস্সনং সুত্তৱড্ঢনৱসেনেৱ আপজ্জিতব্বত্তাতি আহ ‘‘ন ভিক্খুনো পিণ্ডপাতদানমত্তেনা’’তিআদি. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, চীৱৰং পুব্বে অপ্পৱাৰিতেন অঞ্ঞাতকস্স গহপতিকস্স তন্তৱাযে উপসঙ্কমিত্ৱা চীৱৰে ৱিকপ্পং আপন্নং নিস্সগ্গিয’’ন্তি (পাৰা. ৬৪৩) ইমিনা নযেন নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং. তিকপাচিত্তিযন্তি অঞ্ঞাতকে অঞ্ঞাতকসঞ্ঞিৱেমতিকঞাতকসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি.
মহাপেসকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
পঠমপদস্সাতি ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি পদস্স. পুৰিমনযেনেৱাতি অচ্চন্তসংযোগৱসেনেৱ. তানি দিৱসানীতি তেসু দিৱসেসু. অচ্চন্তমেৱাতি নিৰন্তৰমেৱ, তেসু দসাহেসু যত্থ কত্থচি দিৱসেতি ৱুত্তং হোতি. পৱাৰণামাসস্সাতি পুব্বকত্তিকমাসস্স. সো হি ইধ পঠমপৱাৰণাযোগতো ‘‘পৱাৰণামাসো’’তি ৱুত্তো. জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠাযাতি সুক্কপক্খপঞ্চমিং আদিং কত্ৱা. পৱাৰণামাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতোতি ৱা পৱাৰণামাসস্স পকাসনতো পুৰিমস্স জুণ্হপক্খস্স পঞ্চমিতো পট্ঠাযাতি অত্থো. যো পনেত্থ ‘‘কামঞ্চেস (সাৰত্থ. টী. ২.৬৫০) ‘দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্ব’ন্তি (পাৰা. ৪৬৩) ইমিনাৱ সিদ্ধো, অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন পন অপুব্বং ৱিয অত্থং দস্সেত্ৱা সিক্খাপদং ঠপিত’’ন্তি পাঠো দিস্সতি, সো পমাদপাঠো ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি ইমিনা ৱিৰোধতোতি দট্ঠব্বং. কিঞ্চ ‘‘জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি ৱুত্তত্তা অট্ঠকথাযেৱ পুব্বাপৰৱিৰোধোপি সিযা.
অচ্চেকচীৱৰন্তি অচ্চাযিকচীৱৰং ৱুচ্চতি, সো চ অচ্চাযিকভাৱো দাযকস্স গমিকাদিভাৱেনাতি দস্সেতুং ‘‘গমিকগিলানগব্ভিনিঅভিনৱুপ্পন্নসদ্ধানং পুগ্গলান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ গমিকো নাম ‘‘সেনায ৱা গন্তুকামো হোতি, পৱাসং ৱা গন্তুকামো হোতী’’তি (পাৰা. ৬৪৯) ৱুত্তো. অঞ্ঞতৰেন ‘‘ৱস্সাৱাসিকং দস্সামী’’তি এৱং আৰোচেত্ৱা দিন্নন্তি গমিকাদীনং অঞ্ঞতৰেন গমনাদীহি কাৰণেহি দাতুকামেন দূতং ৱা পেসেত্ৱা, সযং ৱা আগন্ত্ৱা ‘‘ৱস্সাৱাসিকং দস্সামী’’তি এৱং আৰোচেত্ৱা দিন্নং চীৱৰং. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, অচ্চেকচীৱৰং চীৱৰকালসমযং অতিক্কামিতং নিস্সগ্গিয’’ন্তি (পাৰা. ৬৪৯) ইমিনা নযেন নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং.
সেসন্তি ‘‘সাধাৰণপঞ্ঞত্তী’’তিআদিকং. অযং পন ৱিসেসো – তত্থ অতিৰেকচীৱৰে অতিৰেকচীৱৰসঞ্ঞিআদিনো দসাহাতিক্কমো, ইধ অচ্চেকচীৱৰে অচ্চেকচীৱৰসঞ্ঞিআদিনো চীৱৰকালাতিক্কমো. তথা অনচ্চেকচীৱৰে অচ্চেকচীৱৰসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং. জাতিপ্পমাণসম্পন্নস্স অচ্চেকচীৱৰস্স অত্তনো সন্তকতা, দসাহানাগতায কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমায উপ্পন্নভাৱো, অনধিট্ঠিতঅৱিকপ্পিততা, চীৱৰকালাতিক্কমোতি চতুৰঙ্গভাৱোৱ এত্থ ৱিসেসো.
অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সাসঙ্কসিক্খাপদৱণ্ণনা
উপসম্পজ্জন্তিআদীসু ৱিযাতি ‘‘পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮) ইমস্স ৱিভঙ্গে ‘‘উপসম্পজ্জা’’তি উদ্ধৰিতব্বে ‘‘উপসম্পজ্জ’’ন্তি উদ্ধটং. তদিহ নিদস্সনং কতং. আদিসদ্দেন পন ‘‘অনাপুচ্ছং ৱা গচ্ছেয্যা’’তিআদীনং (পাচি. ১১১, ১১৫) সঙ্গহো দট্ঠব্বো. উপগন্ত্ৱাতি উপসদ্দস্সত্থমাহ. ৱসিত্ৱাতি অক্খণ্ডং ৱসিত্ৱা. ‘‘যেন যস্স হি সম্বন্ধো, দূৰট্ঠম্পি চ তস্স ত’’ন্তি ৱচনতো ‘‘ইমস্স…পে… ইমিনা সম্বন্ধো’’তি ৱুত্তং. তত্থ ইমস্সাতি ‘‘উপৱস্স’’ন্তি পদস্স. ৱিনযপৰিযাযেন অৰঞ্ঞলক্খণং অদিন্নাদানপাৰাজিকে আগতং. তত্থ হি ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি অনৱসেসতো অৱহাৰট্ঠানপৰিগ্গহেন তদুভযং অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. গামূপচাৰো হি লোকে গামসঙ্খমেৱ গচ্ছতীতি. ইধ পন সুত্তন্তপৰিযাযেন ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পাৰা. ৬৫৪) আগতং আৰঞ্ঞকং ভিক্খুং সন্ধায. ন হি সো ৱিনযপৰিযাযিকে অৰঞ্ঞে ৱসন্তো ‘‘আৰঞ্ঞকো পন্থসেনাসনো’’তি (ম. নি. ১.৬১) সুত্তে ৱুত্তো, তস্মা তত্থ আগতমেৱ লক্খণং গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘সব্বপচ্ছিমানি আৰোপিতেন আচৰিযধনুনা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘আচৰিযধনু নাম পকতিহত্থেন নৱৱিদত্থিপমাণং. জিযায পন আৰোপিতায চতুহত্থপমাণ’’ন্তি ৱদন্তি. গামস্সাতি পৰিক্খিত্তস্স গামস্স. ইন্দখীলতোতি উম্মাৰতো. পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতোতি পৰিযন্তে ঠিতঘৰস্স উপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স পঠমলেড্ডুপাততো. কিত্তকেন মগ্গেন মিনিতব্বন্তি আহ ‘‘সচে’’তিআদি. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন ‘‘ৱিহাৰস্সাপি গামস্সেৱ উপচাৰং নীহৰিত্ৱা উভিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তৰা মিনিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. চোৰানং নিৱিট্ঠোকাসাদিদস্সনেনাতি আৰামে, আৰামূপচাৰে চ চোৰানং নিৱিট্ঠোকাসাদিদস্সনেন কাৰণেন. আদিসদ্দেন ভুত্তোকাসট্ঠিতোকাসনিসিন্নোকাসনিপন্নোকাসানং গহণং. চোৰেহি মনুস্সানং হতৱিলুত্তাকোটিতভাৱদস্সনতোতি আৰামে, আৰামূপচাৰে চ হতৱিলুত্তাকোটিতভাৱদস্সনতো.
অন্তৰঘৰে নিক্খিপেয্যাতি অন্তৰে অন্তৰে ঘৰানি এত্থ, এতস্সাতি ৱা অন্তৰঘৰং, গামো, তস্মিং ঠপেয্যাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘আৰঞ্ঞকস্সা’’তিআদি. তঞ্চাতি নিক্খিপনঞ্চ. ‘‘মহাপৱাৰণায পৱাৰিতো হোতী’’তি ইদং ৱস্সচ্ছেদং অকত্ৱা ৱুট্ঠভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং, ন পন পৱাৰণায অঙ্গভাৱং. তেনেৱ হি ব্যতিৰেকং দস্সেন্তেন সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৫৩-৬৫৪) ৱুত্তং ‘‘সচে পচ্ছিমিকায ৱা উপগতো হোতি ছিন্নৱস্সো ৱা, নিক্খিপিতুং ন লভতী’’তি. কত্তিকমাসো নাম পুব্বকত্তিকমাসস্স কাড়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৱ অপৰকত্তিকপুণ্ণমা, তাৱ একূনত্তিংস ৰত্তিন্দিৱা. এৱ-সদ্দেন কত্তিকমাসতো পৰং ন লভতীতি দস্সেতি. ঊনপ্পমাণে তাৱ অৰঞ্ঞলক্খণাযোগতো ন লভতু, কস্মা গাৱুততো অতিৰেকপ্পমাণে ন লভতীতি আহ ‘‘যত্ৰ হী’’তিআদি. নিমন্তিতো পন অদ্ধযোজনম্পি যোজনম্পি গন্ত্ৱা ৱসিতুং পচ্চেতি, ইদমপ্পমাণং. সাসঙ্কসপ্পটিভযমেৱ হোতীতি সাসঙ্কঞ্চেৱ সপ্পটিভযঞ্চ হোতি. এৱ-সদ্দেন অনাসঙ্কঅপ্পটিভযেহি অঙ্গযুত্তেপি সেনাসনে ৱসন্তো নিক্খিপিতুং ন লভতীতি দস্সেতি. এত্তাৱতা পুৰিমিকায উপগন্ত্ৱা অক্খণ্ডং কত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সো যং গামং গোচৰগামং কত্ৱা পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমে আৰঞ্ঞকসেনাসনে ৱিহৰতি, তস্মিং গামে চীৱৰং ঠপেত্ৱা সকলকত্তিকমাসং তস্মিংযেৱ সেনাসনে তেন চীৱৰেন ৱিনা ৱত্থুং অনুজানিত্ৱা ইদানি ৱিহাৰতো অঞ্ঞত্থ ৱসন্তস্স ছাৰত্তং ৱিপ্পৱাসং অনুজানন্তো ‘‘সিযা চ তস্স ভিক্খুনো’’তিআদিমাহ. অসমাদানচাৰঞ্হি অত্থতকথিনা এৱ লভন্তি, নেতৰেতি এত্থ ইদম্পি কাৰণং দট্ঠব্বং. তত্থ ছাৰত্তপৰমং তেন ভিক্খুনা তেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতব্বন্তি যো ভিক্খু ৱিহাৰে ৱসন্তো ততো অঞ্ঞত্থ গমনকিচ্চে সতি অন্তৰঘৰে চীৱৰং নিক্খিপতি, তেন ভিক্খুনা তেন চীৱৰেন ছাৰত্তপৰমং ৱিপ্পৱসিতব্বং, ছ ৰত্তিযো তম্হা ৱিহাৰা অঞ্ঞত্থ ৱসিতব্বাতি ৱুত্তং হোতি. ৱুত্তঞ্হি ভদন্তেন বুদ্ধদত্তাচৰিযেন –
‘‘যং গামং গোচৰং কত্ৱা, ভিক্খু আৰঞ্ঞকে ৱসে;
তস্মিং গামে ঠপেতুং তং, মাসমেকং তু ৱট্টতি.
‘‘অঞ্ঞত্থেৱ ৱসন্তস্স, ছাৰত্তপৰমং মতং;
অযমস্স অধিপ্পাযো, পটিচ্ছন্নো পকাসিতো’’তি.
তেনেৱাহ ‘‘ততো চে উত্তৰি ৱিপ্পৱসেয্যাতি ছাৰত্ততো উত্তৰি তস্মিং সেনাসনে সত্তমং অৰুণং উট্ঠাপেয্যা’’তিআদি. তথা অসক্কোন্তেনাতি গতট্ঠানস্স দূৰতায সেনাসনং আগন্ত্ৱা সত্তমং অৰুণং উট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তেন. এৱম্পি অসক্কোন্তেন তত্ৰেৱ ঠিতেন পচ্চুদ্ধৰিতব্বং ‘‘অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠস্সতী’’তি. ৱসিত্ৱাতি অৰুণং উট্ঠাপেত্ৱা. ভিক্খুসম্মুতি উদোসিতসিক্খাপদে ৱুত্তাৱ.
সেসন্তি ‘‘অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসম্মুতিযাতি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তী’’তিআদিকং. তত্থ হি অঙ্গেসু যং ৰত্তিৱিপ্পৱাসো চতুত্থমঙ্গং, তং ইধ ছাৰত্ততো উত্তৰি ৱিপ্পৱাসো হোতীতি অযমেৱ ৱিসেসো.
সাসঙ্কসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পৰিণতসিক্খাপদৱণ্ণনা
ননু চাযং সঙ্ঘস্স পৰিণতো, ন পৰিচ্চত্তো, অথ কথং সঙ্ঘসন্তকো হোতীতি আহ ‘‘সো হী’’তিআদি. তত্থ সোতি লাভো. একেন পৰিযাযেনাতি পৰিণতভাৱসঙ্খাতেন একেন পৰিযাযেন. ‘‘লভিতব্ব’’ন্তি ইমিনা লাভসদ্দস্স কম্মসাধনমাহ. চীৱৰাদিৱত্থুন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং অন্তমসো চুণ্ণপিণ্ডম্পি দন্তকট্ঠম্পি দসিকসুত্তম্পি. পৰিণতন্তি সঙ্ঘস্স নিন্নং সঙ্ঘস্স পোণং সঙ্ঘস্স পব্ভাৰং হুত্ৱা ঠিতন্তি অত্থো. যেন পন কাৰণেন সো পৰিণতো হোতি, তং দস্সেত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেতুং ‘‘দস্সাম কৰিস্সামা’’তিআদি ৱুত্তং. অত্তনো পৰিণামেন্তস্সাতি ‘‘ইদং ময্হং দেহী’’তি সঙ্ঘস্স পৰিণতভাৱং ঞত্ৱা অত্তনো পৰিণামেত্ৱা গণ্হন্তস্স. পযোগেতি পৰিণামনপ্পযোগে. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, জানং সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণতং অত্তনো পৰিণামিকং নিস্সগ্গিয’’ন্তি ইমিনা নযেন নিস্সজ্জনৱিধানং ৱেদিতব্বং.
সঙ্ঘচেতিযপুগ্গলেসূতি এত্থ চ অন্তমসো সুনখং উপাদায যো কোচি সত্তো ‘‘পুগ্গলো’’তি ৱেদিতব্বো. অঞ্ঞসঙ্ঘাদীনন্তি অঞ্ঞসঙ্ঘচেতিযপুগ্গলানং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘সঙ্ঘস্স পৰিণতং অঞ্ঞস্স সঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা, চেতিযস্স পৰিণতং অঞ্ঞস্স চেতিযস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা, পুগ্গলস্স পৰিণতং অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা পৰিণামেন্তস্স দুক্কট’’ন্তি.
ইদানি অনাপত্তিং দস্সেতুং ‘‘অপৰিণতসঞ্ঞিনো’’তিআদিমাহ. পৰিণতে, অপৰিণতে চ অপৰিণতসঞ্ঞিনো চাতি সম্বন্ধো, পৰিণতে, অপৰিণতে চাতি উভযত্থাপি অনাপত্তীতি অত্থো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘পৰিণতে অপৰিণতসঞ্ঞী অত্তনো পৰিণামেতি, অনাপত্তি. অপৰিণতে অপৰিণতসঞ্ঞী অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ৬৬০). দেয্যধম্মোতি চত্তাৰো পচ্চযা. আদিসদ্দেন ‘‘পটিসঙ্খাৰং ৱা লভেয্য, চিৰট্ঠিতিকো ৱা অস্স, যত্থ ৱা পন তুম্হাকং চিত্তং পসীদতি, তত্থ দেথা’’তি (পাৰা. ৬৬১) ৱচনানং গহণং. সচে পন দাযকা ‘‘মযং সঙ্ঘভত্তং কত্তুকামা, চেতিযপূজং কত্তুকামা, একস্স ভিক্খুনো পৰিক্খাৰং দাতুকামা, তুম্হাকং ৰুচিযা দস্সাম. ভণথ, কত্থ দেমা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৬০) ৱদন্তি, এৱং ৱুত্তে তেন ভিক্খুনা ‘‘যত্থ ইচ্ছথ, তত্থ দেথা’’তি ৱত্তব্বা.
পৰিণতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পত্তৱগ্গো ততিযো.
ইতি কঙ্খাৱিতৰণিযা পাতিমোক্খৱণ্ণনায
ৱিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং
নিস্সগ্গিযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.