১. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা

নিট্ঠিতচীৱৰস্মিন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬২-৪৬৩) নিট্ঠিতঞ্চ তং চীৱৰঞ্চাতি নিট্ঠিতচীৱৰং, নিট্ঠিতে আনিসংসমূলকে চীৱৰে, পচ্চাসাচীৱৰে চাতি অত্থো. যস্মা পন তং চীৱৰং কৰণেনপি নিট্ঠিতং হোতি নাসনাদীহিপি, তস্মা ‘‘সূচিকম্মপৰিযোসানেন ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যং কিঞ্চি সূচিযা কত্তব্বং পাসকপট্টগণ্ঠিকপট্টপৰিযোসানকম্মং, তং সূচিকম্মপৰিযোসানং নাম, তেন. নট্ঠন্তি চোৰাদীহি হটং. এতম্পি হি কৰণপলিবোধস্স নিট্ঠিতত্তা ‘‘নিট্ঠিত’’ন্তি ৱুচ্চতি. ৱিনট্ঠন্তি উপচিকাদীহি খাদিতং. দড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢং. চীৱৰাসা ৱা উপচ্ছিন্নাতি ‘‘অসুকস্মিং নাম কুলে চীৱৰং লভিস্সামী’’তি যা চীৱৰাসা উপ্পন্না হোতি, সা উপচ্ছিন্না. এতেসম্পি কৰণপলিবোধস্সেৱ নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতভাৱো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘ইমেসু ৱা’’তিআদি. এতেন চীৱৰপলিবোধাভাৱো ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘চীৱৰস্স কৰণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি অত্থো’’তি. কথমেতং ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘অত্থতকথিনস্স হী’’তিআদি. পঞ্চানিসংসে অঞ্ঞত্থ গন্তুং অদত্ৱা সঙ্গণ্হনট্ঠেন কথিনং, থিৰন্তি অত্থো, অত্থতং কথিনং যেন সো অত্থতকথিনো, তস্স অত্থতকথিনস্স. হীতি কাৰণত্থে নিপাতো. তাৱ কথিনানিসংসং লভতীতি এত্থ যো অত্থতকথিনো ভিক্খূতি অজ্ঝাহৰিতব্বং, তাৱ সো অত্থতকথিনো ভিক্খূতি ৱেদিতব্বো, অনামন্তচাৰাদিকং কথিনানিসংসং লভতীতি অত্থো. ‘‘অত্থতকথিনস্স ভিক্খুনো’’তি ইদং ৱা ‘‘অত্থতকথিনো ভিক্খূ’’তি ৱিভত্তিৱিপৰিণামং কত্ৱা যোজেতব্বং. ইদং ৱুত্তং হোতি – চীৱৰপলিবোধো আৱাসপলিবোধোতি দ্ৱে পলিবোধা. তেসু একপলিবোধেপি সতি যস্মা অনামন্তচাৰাদিকং আনিসংসং লভতি, নাসতি. কস্মা? ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰস্মি’’ন্তি এতস্স চীৱৰস্স কৰণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতীতি. সঙ্ঘস্সাতি সঙ্ঘেন. কত্তৰি চেতং সামিৱচনং. উব্ভতেতি অট্ঠন্নং মাতিকানমঞ্ঞতৰেন, অন্তৰুব্ভাৰেন ৱা উদ্ধটে.

তত্ৰাতি তস্মিং কথিনে. উব্ভাৰো উদ্ধৰণং. পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠে তিংসমত্তে পাৱেয্যকে ভিক্খূ উদ্দিস্স ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুট্ঠানং ভিক্খূনং কথিনং অত্থৰিতু’’ন্তি কথিনক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩০৬) ভগৱতা কথিনস্স অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘অযঞ্হি কথিনত্থাৰো নাম…পে… অনুঞ্ঞাতো’’তি ৱুত্তং. তত্থ পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠানন্তি ৱস্সচ্ছেদং অকত্ৱা পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠানন্তি অত্থো. এতেন ৱুট্ঠৱস্সৱসেন তাৱ পুৰিমিকায ৱস্সং উপগতাযেৱ কথিনত্থাৰং লভন্তি, ন পচ্ছিমিকায উপগতাতি দস্সেতি. ৱুট্ঠৱস্সৱসেন তাৱ এৱং হোতু, গণনৱসেন তং কিত্তকা লভন্তীতি আহ ‘‘সো’’তিআদি. সোতি কথিনত্থাৰো. সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেনাতি গণনৱসেন পচ্ছিমকোটিযা. পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতীতি পচ্ছিমকোটিযা চত্তাৰো কথিনদুস্সস্স দাযকা, একো পটিগ্গাহকোতি পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতি. কেচি পন ‘‘পঞ্চৱগ্গকৰণীযত্তা ‘পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতী’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং চতুৱগ্গো ভিক্খুসঙ্ঘো ঠপেত্ৱা তীণি কম্মানি উপসম্পদং পৱাৰণং অব্ভান’’ন্তি চম্পেয্যক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩৮৮) ৱুত্তত্তা. তস্মাতি যস্মা ৱুট্ঠৱস্সৱসেন পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠানং অনঞ্ঞাতো, যস্মা চ সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতি, তস্মা. যত্থাতি যস্মিং ৱিহাৰে. আনিসংসেতি অনামন্তচাৰাদিকে কথিনানিসংসে. অথ পন চত্তাৰো ভিক্খূ ৱস্সং উপগতা, একো পৰিপুণ্ণৱস্সো সামণেৰো সচে পচ্ছিমিকায উপসম্পজ্জতি, গণপূৰকো চেৱ হোতি, আনিসংসঞ্চ লভতি. তযো ভিক্খূ, দ্ৱে সামণেৰা, দ্ৱে ভিক্খূ, তযো সামণেৰা, একো ভিক্খু, চত্তাৰো সামণেৰাতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

খন্ধকে ৱুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচাযাতি –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্য কথিনং অত্থৰিতুং, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেতি কথিনং অত্থৰিতুং. যস্সাযস্মতো খমতি ইমস্স কথিনদুস্সস্স ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দানং কথিনং অত্থৰিতুং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. দিন্নং ইদং সঙ্ঘেন কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কথিনং অত্থৰিতুং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (মহাৱ. ৩০৭) –

এৱং কথিনক্খন্ধকে ৱুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায. কথিনত্থাৰাৰহস্সাতি কথিনং অত্থৰিতুং ভব্বস্স. সো চ খো পুব্বকৰণজাননাদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতোতি ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং ৱিনযৱিনিচ্ছযে ‘‘অট্ঠধম্মকোৱিদো ভিক্খু, কথিনত্থাৰমৰহতী’’তি. পৰিৱাৰেপি (পৰি. ৪০৯) ৱুত্তং –

‘‘অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং. কতমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং? পুব্বকৰণং জানাতি, পচ্চুদ্ধাৰং জানাতি, অধিট্ঠানং জানাতি, অত্থাৰং জানাতি, মাতিকং জানাতি, পলিবোধং জানাতি, উদ্ধাৰং জানাতি, আনিসংসং জানাতি, ইমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতু’’ন্তি.

এত্থ চ পুব্বকৰণং নাম ধোৱনৱিচাৰণচ্ছেদনবন্ধনসিব্বনৰজনকপ্পকৰণং. পচ্চুদ্ধাৰো নাম পুৰাণসঙ্ঘাটিআদীনং পচ্চুদ্ধৰণং. অধিট্ঠানং নাম কথিনচীৱৰাধিট্ঠানং. অত্থাৰো নাম কথিনত্থাৰো. মাতিকা নাম অট্ঠ মাতিকা. পলিবোধো নাম আৱাসপলিবোধো চীৱৰপলিবোধোতি দ্ৱে পলিবোধা. উদ্ধাৰো নাম পক্কমনন্তিকাদযো. আনিসংসো নাম পঞ্চানিসংসা.

যং পন সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৬) ৱুত্তং ‘‘কথিনং পন কেন অত্থৰিতব্বং? যস্স সঙ্ঘো কথিনচীৱৰং দেতি, সঙ্ঘেন পন কস্স দাতব্বং? যো জিণ্ণচীৱৰো হোতি, সচে বহূ জিণ্ণচীৱৰা হোন্তি, ৱুড্ঢস্স দাতব্বং. ৱুড্ঢেসুপি যো মহাপৰিসো তদহেৱ চীৱৰং কত্ৱা অত্থৰিতুং সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. সচে ৱুড্ঢো ন সক্কোতি, নৱকতৰো সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. অপিচ সঙ্ঘেন মহাথেৰস্স সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতি, তস্মা ‘তুম্হে, ভন্তে, গণ্হথ, মযং কত্ৱা দস্সামা’তি ৱত্তব্ব’’ন্তি, তম্পি কথিনত্থাৰাৰহংযেৱ গহেত্ৱাৱ দাতব্বং. দেন্তেন পন তীসু চীৱৰেসু যং যং জিণ্ণং হোতি, তং তদত্থায দাতব্বং. পকতিযা দুপট্টচীৱৰস্স দুপট্টত্থাযেৱ দাতব্বং. সচেপিস্স একপট্টচীৱৰং ঘনং হোতি, কথিনসাটকো চ পেলৱো, সাৰুপ্পত্থায দুপট্টপ্পহোনকমেৱ দাতব্বং. ‘‘অহং অলভন্তো একপট্টং পাৰুপামী’’তি ৱদন্তস্সাপি দুপট্টং দাতুং ৱট্টতি. যো পন লোভপকতিকো হোতি, তস্স ন দাতব্বং. তেনাপি কথিনং অত্থৰিত্ৱা পচ্ছা সিব্বেত্ৱা ‘‘দ্ৱে চীৱৰানি কৰিস্সামী’’তি ন গহেতব্বং.

তেনাতি কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা. তদহেৱাতি তস্মিংযেৱ দিৱসে. পঞ্চ ৱা অতিৰেকানি ৱা খণ্ডানি ছিন্দিত্ৱাতি যথা পঞ্চখণ্ডিকাদীনং সঙ্ঘাটিআদীনং তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰপ্পহোনকানি মহামণ্ডলঅড্ঢমণ্ডলাদিৱসেন পঞ্চ খণ্ডানি ৱা অতিৰেকানি ৱা সত্তাদিখণ্ডানি হোন্তি, এৱং ছিন্দিত্ৱা. তস্মিঞ্চ কথিনচীৱৰে কৰিযমানে ‘‘অহং থেৰো’’তি ৱা ‘‘বহুস্সুতো’’তি ৱা একেনাপি অকাতুং ন লব্ভতি. অনাদৰিযেন অকৰোন্তস্স দুক্কটং. তস্মা সব্বেহেৱ সন্নিপতিত্ৱা ধোৱনছেদনসিব্বনৰজনানি নিট্ঠাপেতব্বানি. তেনাহ ‘‘সেসভিক্খূহিপি তস্স সহাযেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি. কতচীৱৰমেৱাতি নিট্ঠিতপৰিকম্মমেৱ কথিনদুস্সং. সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন অন্তৰৱাসকোপি ছিন্দিত্ৱাৱ কাতব্বো অঞ্ঞথা অত্থাৰৱিপত্তিতো. যথাহ –

‘‘কথঞ্চ পন, ভিক্খৱে, অনত্থতং হোতি কথিনং? ন উল্লিখিতমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং…পে… ন অঞ্ঞত্ৰ পঞ্চকেন ৱা অতিৰেকপঞ্চকেন ৱা তদহেৱ সঞ্ছিন্নেনা’’তি (মহাৱ. ৩০৮).

তেনেৱাহ ‘‘অচ্ছিন্নাসিব্বিতং পন ন ৱট্টতী’’তি. তেন ভিক্খুনাতি অত্থাৰকেন ভিক্খুনা. অত্থৰিতব্বন্তি অত্থৰণং কাতব্বং. তঞ্চ খো তথাৱচীভেদকৰণমেৱাতি দট্ঠব্বং. যথাহ –

‘‘সচে সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণিকা সঙ্ঘাটি পচ্চুদ্ধৰিতব্বা, নৱা সঙ্ঘাটি অধিট্ঠাতব্বা, ‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰামী’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা’’তি (পৰি. ৪১৩) –

ৱিত্থাৰো. ‘‘ভন্তে, আৱুসো’’তি চ ‘‘অনুমোদথ, অনুমোদাহী’’তি চ ৱচনভেদং সন্ধায ‘‘থেৰানঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং.

এৱং অত্থাৰকেন পটিপজ্জিতব্বৱিধিং দস্সেত্ৱা ইদানি অনুমোদকেহি পটিপজ্জিতব্বৱিধিং দস্সেতুং ‘‘তেহিপী’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘অনুমোদামা’’তি অত্তনাৱ অত্তনি গাৰৱৱসেন ৱুত্তং. কিঞ্চাপি এৱং ৱুত্তং, তথাপি এককেন ‘‘অনুমোদামা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি, ‘‘অনুমোদামি’’চ্চেৱ ৱত্তব্বন্তি ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. ইদানি কথিনানিসংসে দস্সেতুং ভূমিং ৱিচাৰযন্তো ‘‘পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠেসুপী’’তিআদিমাহ. তত্থ তেসংযেৱাতি অত্থাৰকঅনুমোদকানংযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং পৰিৱাৰে ‘‘দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং অত্থাৰকস্স চ অনুমোদকস্স চা’’তি (পৰি. ৪০৩). তেতি অত্থাৰকঅনুমোদকা. ততো পট্ঠাযাতি অত্থাৰানুমোদনতো পট্ঠায. যাৱ কথিনস্সুব্ভাৰাতি ন কেৱলং চীৱৰমাসেযেৱ, অথ খো অট্ঠন্নং মাতিকানং অঞ্ঞতৰেন ৱা অন্তৰুব্ভাৰেন ৱা যাৱ কথিনস্সুব্ভাৰা পঞ্চানিসংসে লভন্তি, উদ্ধটে পন ন লভন্তীতি অত্থো.

ইদানি তে পঞ্চানিসংসে সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘অনামন্তচাৰো’’তিআদিমাহ. তত্থ অনামন্তচাৰো নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন নিমন্তিতস্স সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা কুলেসু চাৰিত্তাপজ্জনং. অসমাদানচাৰো নাম নামেনাধিট্ঠিতস্স চীৱৰস্স অসমাদানচৰণং, নামেনাধিট্ঠিতানং তিণ্ণং চীৱৰানমঞ্ঞতৰং চীৱৰং যত্থ কত্থচি নিক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞত্থ অৰুণুট্ঠাপনন্তি অত্থো, চীৱৰৱিপ্পৱাসোতি ৱুত্তং হোতি. যাৱদত্থচীৱৰন্তি যাৱতা চীৱৰেন অত্থো হোতি, তাৱতকং অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতং চীৱৰধাৰণং, দসাহমতিক্কমিত্ৱা চীৱৰস্স ঠপনন্তি অত্থো. গণস্স ভোজনং গণভোজনং. গণোতি চেত্থ চত্তাৰো ৱা ততুত্তৰি ৱা ভিক্খূ. তেসং ৱিঞ্ঞত্তিতো ৱা নিমন্তনতো ৱা লদ্ধস্স ওদনাদীনং পঞ্চন্নং অঞ্ঞতৰভোজনস্স সহ গহণন্তি অত্থো. যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদোতি তত্থ কথিনত্থতসীমায মতকচীৱৰং ৱা হোতু, সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নং ৱা সঙ্ঘিকেন তত্ৰুপ্পাদেন আভতং ৱা যেন কেনচি আকাৰেন যং সঙ্ঘিকং চীৱৰং উপ্পজ্জতি, তং তেসং ভৱিস্সতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘তস্মিং আৱাসে সঙ্ঘস্স উপ্পন্নচীৱৰঞ্চা’’তি.

‘‘যং পন তত্থ সঙ্ঘস্স উপ্পন্নং পত্তাদি ৱা অঞ্ঞং ভণ্ডং ৱা, তং সব্বেসং পাপুণাতি. যং পন তত্ৰুপ্পাদেন তণ্ডুলাদিনা ৱত্থং চেতাপিতং, অত্থতকথিনানমেৱ তানি ৱত্থানি পাপুণন্তি. ৱত্থেহি পন তণ্ডুলাদীসু চেতাপিতেসু সব্বেসং তানি পাপুণন্তী’’তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং, তম্পি চেতাপিতকালতো পট্ঠায চীৱৰুপ্পাদো ন হোতীতি সুৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অনত্থতকথিনা পন ইমেসু পঞ্চসু আনিসংসেসু চীৱৰমাসে অসমাদানচাৰং ঠপেত্ৱা সেসানিসংসে লভন্তি. যদি অসমাদানচাৰোপি লব্ভেয্য, পাৱেয্যকা ভিক্খূ ৱস্সংৱুট্ঠা ওকপুণ্ণেহি চীৱৰেহি ন ভগৱন্তং উপসঙ্কমেয্যুং. যস্মা তং ন লব্ভতি, তস্মা চীৱৰমাসেপি চীৱৰং সমাদায এৱ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু.

এৱং কথিনত্থাৰং দস্সেত্ৱা ইদানি উব্ভাৰং দস্সেন্তো ‘‘তং পনেতং কথিন’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ মাতিকাতি মাতৰো, জনেত্তিযোতি অত্থো. কথিনুব্ভাৰঞ্হি এতা অট্ঠ জনেন্তি. তাসু পক্কমনং অন্তো এতিস্সাতি পক্কমনন্তিকা. এৱং সেসাপি ৱেদিতব্বা. তত্থ যো ভিক্খু অত্থতকথিনো কথিনচীৱৰং আদায তস্মিং আৱাসে নিৰপেক্খো ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি পক্কমতি, তস্সেৱং পক্কমতো কথিনুদ্ধাৰো অতিক্কন্তমত্তায সীমায হোতীতি পক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰোতি ৱেদিতব্বো.

যো পন আনিসংসচীৱৰং আদায পক্কমতি, তস্স বহিসীমাগতস্স এৱং হোতি ‘‘ইধেৱিমং কৰিস্সামি, ন পুন তং ৱিহাৰং গচ্ছিস্সামী’’তি তস্মিং আৱাসে নিৰপেক্খো হুত্ৱা তং চীৱৰং কাৰেতি, তস্স ভিক্খুনো নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো.

যদি পন আনিসংসমূলচীৱৰং আদায বহিসীমাগতো ‘‘নেৱিমং চীৱৰং কৰিস্সামি, ন চ তং আৱাসং গচ্ছিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কৰোতি, তদা সন্নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো.

তদেৱ আনিসংসচীৱৰং লদ্ধা তং আদায বহিসীমং গন্ত্ৱা ‘‘ইধেৱিমং চীৱৰং কৰিস্সামি, ন গচ্ছিস্সামী’’তি কৰোন্তস্স সচে তং চীৱৰং নস্সতি ৱিনস্সতি ডয্হতি, নাসনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো হোতি.

সচে পন আনিসংসচীৱৰং লদ্ধা তস্মিং ৱিহাৰে সাপেক্খোৱ বহিসীমাগতো ‘‘ৱিহাৰে ভিক্খূহি অন্তৰুব্ভাৰং কত’’ন্তি সুণাতি, তস্স সৱনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো হোতি.

আসায অৱচ্ছেদো এতিস্সাতি আসাৱচ্ছেদিকা. যো পন যেন কেনচি ‘‘তুয্হং চীৱৰং দস্সামী’’তি ৱুত্তো তস্মিং চীৱৰে আসায ৱিহাৰে অপেক্খং পহায বহিসীমাগতো পুন তেন ‘‘ন সক্কোমি দাতু’’ন্তি ৱুত্তে আসং ছিন্দতি, তস্স আসাৱচ্ছেদিকো কথিনুদ্ধাৰো হোতি.

যো পন ৱস্সংৱুট্ঠৱিহাৰতো অঞ্ঞং ৱিহাৰং সাপেক্খোৱ গন্ত্ৱা আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গেযেৱ কথিনুদ্ধাৰং ৱীতিনামেতি, তস্স সীমাতিক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো.

সহ উব্ভাৰেনাতি সহুব্ভাৰা. আনিসংসচীৱৰং আদায সাপেক্খোৱ বহি গন্ত্ৱা কথিনুদ্ধাৰং সম্ভুণন্তস্স কথিনুদ্ধাৰো সহুব্ভাৰোতি ৱেদিতব্বো.

‘‘এতস্মিং পন পক্কমনন্তিকে কথিনুদ্ধাৰে পঠমং চীৱৰপলিবোধো ছিজ্জতী’’তিআদিনা চীৱৰপলিবোধুপচ্ছেদাদিকস্স ৱিনিচ্ছযস্স ৱিত্থাৰতো সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৩১১) ৱুত্তত্তা ৮ ‘‘তত্থ ৱিত্থাৰৱিনিচ্ছযো’’তিআদিমাহ. অত্থাৰুব্ভাৰানংযেৱ ৱা ৱিত্থাৰৱিনিচ্ছযস্স তত্থাগতত্তা এৱং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সেসপলিবোধাভাৱন্তি অৱসেসস্স পলিবোধস্স অভাৱং, আৱাসপলিবোধাভাৱন্তি অত্থো.

অস্সাতি কালস্স. দসাহপৰমন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘তং দসাহপৰমং কাল’’ন্তি. অতিৰেকন্তি অধিকং, সো চ অধিকভাৱো অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতচীৱৰতোতি আহ ‘‘অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসূ’’তিআদি. খোমন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৬৩৮) খোমসুত্তেহি ৱাযিতং খোমপট্টচীৱৰং. তথা সেসানি. কম্বলং নাম মনুস্সলোমৱাড়লোমে ঠপেত্ৱা সেসলোমেহি ৱাযিত্ৱা কতৱত্থং. সাণং নাম সাণৱাকেহি কতৱত্থং. ভঙ্গং নাম খোমসুত্তাদীহি পঞ্চহি মিস্সেত্ৱা কতৱত্থং. ‘‘পাটেক্কং ৱাকমযমেৱা’’তিপি ৱদন্তি. তদনুলোমানং ৱাতি দুকূলং পত্তুণ্ণং সোমাৰপট্টং চীনপট্টং ইদ্ধিজং দেৱদিন্নন্তি তেসং খোমাদীনংযেৱ অনুলোমানং ছন্নং চীৱৰানং ৱা, তত্থ দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. পত্তুণ্ণদেসে পাণকেহি সঞ্জাতৱত্থং পত্তুণ্ণং. সোমাৰদেসে জাতং ৱত্থং সোমাৰপট্টং. তথা চীনপট্টং. ইমানি তীণিপি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং. তং পন খোমাদীনমঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসংযেৱ অনুলোমং. দেৱেহি দিন্নং চীৱৰং দেৱদিন্নং, তং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৱকঞ্ঞায অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স দিন্নৱত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৱ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতৰভাৱতো.

দীঘতো ৱড্ঢকিহত্থপ্পমাণং, ৱিত্থাৰতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিমং. অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেনাতি এত্থ সুগতঙ্গুলং নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিমস্স তীণি অঙ্গুলানি, তেন সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৱড্ঢকিহত্থপ্পমাণন্তি অত্থো. চতুৰঙ্গুলৱিত্থতন্তি এত্থাপি যথাৱুত্তানুসাৰেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. যেসং পন অধিট্ঠানৱিকপ্পনানং অভাৱতো অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসু অপৰিযাপন্নত্তা ইদং অতিৰেকচীৱৰং নাম হোতি.

তং অধিট্ঠানৱিকপ্পনং কেনাকাৰেন জানিতব্বন্তি অনুযোগং সন্ধায তং দস্সেতুং ‘‘যং পন ৱুত্ত’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ যং পন ৱুত্তন্তি অতিৰেকচীৱৰং দস্সেতুং ‘‘অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসু অপৰিযাপন্নত্তা’’তি অম্হেহি যং ৱুত্তন্তি অত্থো. তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুন্তি নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতুং. ন ৱিকপ্পেতুন্তি সঙ্ঘাটিআদিনামেন ৱিকপ্পেতুং ন অনুজানামীতি অত্থো. ‘‘ইমং চীৱৰং ৱিকপ্পেমী’’তি পন ৱিকপ্পেতুং ৱট্টতিযেৱ. সামঞ্ঞৱচনং পন তিচীৱৰস্স কণ্ডুপটিচ্ছাদিৱস্সিকসাটিকানং ৱিয কালৱসেন ৱিসেসাভাৱা চস্স ৱিকপ্পেতব্বতাতি দস্সনত্থং, ন পন সব্বথা ৱিকপ্পনপটিসেধনত্থন্তি দট্ঠব্বং. তথা হি পুৰাণচীৱৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা নৱস্স অধিট্ঠানৱচনতো, ‘‘অনাপত্তি অধিট্ঠেতি ৱিকপ্পেতী’’তিআদিৱচনতো (পাৰা. ৪৬৯) চ তিচীৱৰস্সপি ৱিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো. এস নযো সব্বত্থ. তিচীৱৰাদীনি হি অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা তং তং নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. ৱিকপ্পেন্তেন পন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা তস্স তস্স চীৱৰস্স নামং অগ্গহেত্ৱা ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱিকপ্পেতব্বং. তিচীৱৰং ৱা হোতু, অঞ্ঞং ৱা, যদি তং তং নামং গহেত্ৱা ৱিকপ্পেতি, অৱিকপ্পিতং হোতি, অতিৰেকচীৱৰট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি. ততো পৰং ৱিকপ্পেতুন্তি চতুমাসতো পৰং ‘‘ইমং চীৱৰং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱিকপ্পেতুং. ইদঞ্চ পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং. কেচি পন (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা যাৱ আগামিসংৱচ্ছৰে ৱস্সানং চতুমাসং, তাৱ ঠপেতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি ৱদন্তি. ততো পৰন্তি আবাধতো পৰং. ‘‘ইমাসঞ্চ পন ৱস্সিকসাটিককণ্ডুপটিচ্ছাদীনং ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তথাৱিকপ্পিতং অঞ্ঞনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. অধিট্ঠাতব্বৱিকপ্পেতব্বতা জানিতব্বাতি অধিট্ঠাতব্বং ৱিকপ্পেতব্বন্তি এৱং অধিট্ঠানৱিকপ্পনা জানিতব্বাতি অত্থো.

পঞ্চপৰিমাণং অস্সাতি পঞ্চকং, মুট্ঠিস্স মুট্ঠিহত্থস্স সম্বন্ধং পঞ্চকং মুট্ঠিপঞ্চকং. এস ন যো মুট্ঠিত্তিকন্তি এত্থাপি. পাৰুপনেনপি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি আহ ‘‘দ্ৱিহত্থোপি ৱট্টতী’’তি. ন কেৱলং অড্ঢতেয্যোৱ ৱট্টতি, অথ খো দ্ৱিহত্থোপি ৱট্টতীতি পি-সদ্দস্স অত্থো দট্ঠব্বো. অতিৰেকঞ্চাতি সুগতচীৱৰপ্পমাণম্পি ততো অধিকম্পি. পচ্চুদ্ধৰামীতি ঠপেমি, পৰিচ্চজামীতি ৱা অত্থো. ‘‘ইমং চীৱৰং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) এৱম্পি ৱত্তুং ৱট্টতি. কাযৱিকাৰং কৰোন্তেনাতি হত্থাদিনা চীৱৰং পৰামসন্তেন, চালেন্তেন ৱা. ইদঞ্হি অধিট্ঠানং যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন অফুসন্তস্স ন ৱট্টতি. দুৱিধন্তি সম্মুখাপৰম্মুখভেদেন দুৱিধং. ৱাচা ভিন্দিতব্বাতি ৱচনং নিচ্ছাৰেতব্বং. অন্তোগব্ভাদীসূতি অন্তোগব্ভউপৰিপাসাদেসু. সামন্তৱিহাৰেতি যত্থ তদহেৱ গন্ত্ৱা নিৱত্তেতুং সক্কা, এৱৰূপে সমীপৱিহাৰে. ইদঞ্চ দেসনাসীসমত্তং, তস্মা দূৰে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তি ৱদন্তি. ‘‘ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা’’তি ইমিনা চীৱৰসংলক্খণং ৱুত্তং. ন হি ঠপিতট্ঠানমত্তসল্লক্খণেন কিঞ্চি পযোজনং অত্থি.

অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহীতি পচ্চত্থৰণমুখপুঞ্ছনচোড়পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি. অধিট্ঠানতো পুব্বে সঙ্ঘাটিআদিৱোহাৰস্স অভাৱতো ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চত্থৰণাদীনং ৱিসুং পচ্চুদ্ধৰণৱিধিং দস্সেতি. পচ্চত্থৰণাদিনামেন পন অধিট্ঠাতব্বত্তা ‘‘ইমং পচ্চত্থৰণং পচ্চুদ্ধৰামী’’তিআদিনা ৱুত্তেপি নেৱত্থি দোসো. পুন অধিট্ঠাতব্বানীতি সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠাতব্বানি. পৰিক্খাৰচোড়কস্স পন পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহিপি সঙ্ঘাটিআদিম্হি কতে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বন্তি নত্থি. পুব্বে কতাধিট্ঠানমেৱ অধিট্ঠানং. অধিট্ঠিতেন পন তেন সদ্ধিং মহন্ততৰমেৱ দুতিযং পট্টং ৱা খণ্ডং ৱা সংসিব্বন্তেন অধিট্ঠাতব্বং, সমে ৱা খুদ্দকে ৱা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. সুখপৰিভোগত্থন্তি ৱিপ্পৱাসদোসাভাৱতো যত্থ কত্থচি ঠপেত্ৱা ধম্মস্সৱনাদিনা কিচ্চেন অঞ্ঞত্থ অৰুণং উট্ঠাপেত্ৱা আগন্ত্ৱা নিস্সজ্জনং ৱিনাৱ পৰিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্যতায সুখপৰিভোগত্থং. পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুন্তি পৰিক্খাৰচোড়ং কত্ৱা অধিট্ঠাতুং.

অনতিৰিত্তপমাণাতি ‘‘দীঘসো ছ ৱিদত্থিযো সুগতৱিদত্থিযা, তিৰিযং অড্ঢতেয্যা’’তি (পাচি. ৫৪৩) ৱুত্তপ্পমাণতো অনধিকপমাণা. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি ৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা, হেমন্তস্স পঠমদিৱসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে ৱস্সিকসাটিকাৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱা ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তিআদিনা নযেন ৱিকপ্পেতব্বাতি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞথা হি ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনাপি, কণ্ডুপটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱক্খমানত্তা ৱস্সানমাসতো পৰং অসতি অধিট্ঠানে কিং পচ্চুদ্ধৰেয্যাতি ‘‘পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা’’তি ৱচনমেৱ নোপপজ্জেয্য.

কেচি পন (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘যথা কথিনমাসব্ভন্তৰে উপ্পন্নচীৱৰং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, এৱমযং ৱস্সিকসাটিকাপি ৱস্সানমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযা হোতি. তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং হেমন্তস্স পঠমদিৱসে ৱিকপ্পেতব্বাতি এৱমত্থো গহেতব্বো, পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং ৱিকপ্পেতব্বাতি পদযোজনা ৱেদিতব্বা’’তি চ ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. কথিনমাসে উপ্পন্নঞ্হি চীৱৰং অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠিতত্তা অৱসানদিৱসে অনধিট্ঠিতং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি. অযং পন ৱস্সিকসাটিকা অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতত্তা ন তেন সদিসাতি ৱস্সানাতিক্কমে কথং নিস্সগ্গিযং হোতি অনধিট্ঠিতঅৱিকপ্পিতমেৱ হি তং কালাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা হেমন্তেপি ৱস্সিকসাটিকা দসাহপৰিহাৰং লভতি. এৱং কণ্ডুপটিচ্ছাদিপি অধিট্ঠানৱিজহনতো পৰং দসাহপৰিহাৰং লভতি. দসাহং পন অনতিক্কামেত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা. নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতীতি ৱুত্তং. ‘‘দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তী’’তি দ্ৱিন্নং অধিট্ঠানাভাৱতো ৱুত্তং. ‘‘সচে ৱস্সানে অপৰা ৱস্সিকসাটিকা উপ্পন্না হোতি, পুৰিমৱস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা, ৱিকপ্পেত্ৱা চ অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৱদন্তি.

পমাণযুত্তন্তি ‘‘দীঘসো সুগতৱিদত্থিযা দ্ৱে ৱিদত্থিযো, ৱিত্থাৰতো দিযড্ঢং দসা ৱিদত্থী’’তি (পাচি. ৫৩১ আদযো) ইমিনা পমাণেন যুত্তং. পমাণিকাতি ‘‘সুগতৱিদত্থিযা দীঘসো চতস্সো ৱিদত্থিযো, তিৰিযং দ্ৱে ৱিদত্থিযো’’তি এৱং ৱুত্তপ্পমাণযুত্তা. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. যস্মা ভিক্খূনং তিচীৱৰে পৰিপুণ্ণে, অত্থে চ সতি পৰিস্সাৱনাদীহি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিক্খাৰচোড়ক’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৭) বহূনং পত্তত্থৱিকপৰিস্সাৱনাদীনং সঙ্গহৱসেন পৰিক্খাৰচোড়াধিট্ঠানমনুঞ্ঞাতং, তস্মা ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ে গণনা নত্থী’’তিআদি ৱুত্তং. ভগৱতা হি যং যং ভিক্খূ লভন্তি, তং তং ইমিনা ৱিধানেন অধিট্ঠহিত্ৱা পুন ‘‘যেন যেন পৰিস্সাৱনাদিনা অত্থো হোতি, তং তং কত্ৱা গণ্হন্তূ’’তি অনুকম্পায অনুঞ্ঞাতং. তেনেৱাহ ‘‘থৱিকাপী’’তিআদি. আদিসদ্দেন ‘‘এতানি চীৱৰানি পৰিক্খাৰচোড়ানি অধিট্ঠামী’’তি অসম্মুখাধিট্ঠানং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণে চা’’তি ইমিনা অত্তনো সন্তকং পটিক্খিপতি. কেচি পন (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘অনিৱাসেত্ৱা, অপাৰুপিত্ৱা চ কেৱলং পঞ্চপীঠেসুযেৱ অত্থৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিযমানং পচ্চত্থৰণং অত্তনো সন্তকম্পি অনধিট্ঠিতং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং অযুত্তং সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্ন’’ন্তি পচ্চত্থৰণস্স ৱিসেসিতত্তা. ভিসিবিব্বোহনপাৱাৰকোজৱানম্পি সেনাসনপৰিক্খাৰতোযেৱ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি ৱেদিতব্বং.

অধিট্ঠিতঞ্চ পনেতং চীৱৰং পৰিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি আহ ‘‘সব্বঞ্চ পনেত’’ন্তিআদি. তত্থ অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেনাতি চোৰাদীহি অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেন. হীনাযাৱত্তনেনাতি গিহিভাৱায আৱত্তনেন, ৱিব্ভমেনাতি অত্থো, ‘‘সীলৱন্তোৱ হুত্ৱা গিহী ভৱিস্সামী’’তি সেতৱত্থনিৱাসনেনাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স সেতৱত্থনিৱাসো ৱা কাসাযচজনং ৱা হীনাযাৱত্তন’’ন্তি কেচি. ‘‘‘হীনাযাৱত্তনেনা’তি ইমিনা ভিক্খুনিযা এৱ অধিট্ঠানৱিজহনং গহিতং হোতি. সা হি যদা ৱিব্ভমতি, তদা অস্সমণী হোতি. ভিক্খু পন ৱিব্ভমন্তোপি যাৱ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৱ ভিক্খুযেৱাতি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতী’’তি অপৰে. সিক্খাপচ্চক্খানেনাতি লিঙ্গে ঠিতস্সেৱ সিক্খায পচ্চক্খানেন. যো হি ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতোৱ সিক্খং পচ্চক্খাতি, তস্স কাযলগ্গম্পি চীৱৰং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি. কালঙ্কিৰিযাযাতি মৰণেন. লিঙ্গপৰিৱত্তনেনাতি পুৰিসলিঙ্গস্স, ইত্থিলিঙ্গস্স ৱা পৰিৱত্তনেন, পুৰিসস্স ইত্থিলিঙ্গপাতুভাৱেন, ইত্থিযা ৱা পুৰিসলিঙ্গপাতুভাৱেনাতি ৱুত্তং হোতি.

কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠিপ্পমাণেনাতি হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদং দস্সেতি. ওৰতোতি অব্ভন্তৰতো. যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গড়ং দত্ৱা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৱা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপৰিৱত্তনেপি এসেৱ নযো. দুপট্টস্স পন একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৱা জাতে, গলিতে ৱা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. খুদ্দকং চীৱৰং মহন্তং কৰোতি, মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে কৰোন্তো সচে পন পঠমং ছিন্দিত্ৱা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৱা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি. ৰজকেহি ধোৱাপেত্ৱা সেতং কৰোন্তস্সাপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৱ. ৱস্সানমাসাতিক্কমেনাপীতি এত্থ পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ন কেৱলং পুব্বে ৱুত্তেন দানাদিনা অট্ঠৱিধেনেৱ কাৰণেন ৱস্সিকসাটিকা অধিট্ঠানং ৱিজহতি, অথ খো ৱস্সানমাসাতিক্কমেনপীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এস নযো আবাধৱূপসমেনাপীতি এত্থাপি. ৱিকপ্পনসিক্খাপদেতি (পাচি. ৩৭২ আদযো) পাচিত্তিযে সুৰাপানৱগ্গস্স নৱমসিক্খাপদে.

তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৱৰং, কালং ৱা পৰামসতীতি আহ ‘‘তং যথাৱুত্তজাতিপ্পমাণ’’ন্তিআদি. অস্সাতি ভিক্খুস্স. তস্স যো অৰুণোতি তস্স চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স যো অতিক্কন্তো অৰুণো. চীৱৰুপ্পাদদিৱসেন সদ্ধিন্তি চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স অৰুণেন সদ্ধিং. দিৱসসদ্দেন চেত্থ তংদিৱসনিস্সিতো অৰুণো ৱুত্তো. ইদানি যস্স চ নিস্সজ্জিতব্বং, যথা চ নিস্সজ্জিতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘তং গহেত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্ৰাযং নযোতি তস্মিং নিস্সজ্জনে অযং ৱিধি. অঞ্ঞথাপীতি ভাসন্তৰেনাপি, যায কাযচি ভাসাযপীতি অত্থো. পটিবলেনাতি ৱত্তুং সমত্থেন. আযতিং সংৱৰেয্যাসীতি উপৰি সংৱৰমাপজ্জেয্যাসি, সংৱুতকাযৱচীদ্ৱাৰো ভৱেয্যাসীতি অত্থো. ইমানি চ ‘‘পস্সসী’’তিআদীনি যথাক্কমং পটিগ্গাহকদেসকেহি ৱত্তব্বৱচনানি. তথা হি ‘‘পস্সসী’’তি পটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনং, ‘‘আম পস্সামী’’তি তদনুদেসকেন ৱত্তব্বৱচনং. ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি তদনুপ্পটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনং, ‘‘সাধু সুট্ঠু সংৱৰিস্সামী’’তি তদনুদেসকেন ৱত্তব্বৱচনং. ইমিনা চ অত্তনো আযতিং সংৱৰে পতিট্ঠিতভাৱং দস্সেতি. দ্ৱীসু, পন সম্বহুলাসু ৱাতি দ্ৱীসু ৱা সম্বহুলাসু ৱা আপত্তীসু পুৰিমনযেনেৱ ৱচনভেদো কাতব্বো. ঞত্তিযং আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতীতি এত্থ ‘‘দ্ৱে আপত্তিযো’’তি ৱা ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো’’তি ৱা ৱচনভেদো কাতব্বো. দ্ৱীসু, বহূসু ৱা ৱচনভেদো কাতব্বোতি ‘‘সঙ্ঘো ইমানি চীৱৰানী’’তি ৱত্থুৱসেন ৱচনভেদো কাতব্বো.

এৱং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জনৱিধিং দস্সেত্ৱা গণস্স নিস্সজ্জনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘গণস্স পন নিস্সজ্জন্তেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি নিস্সজ্জনাপত্তিপ্পটিগ্গহণনিস্সট্ঠচীৱৰদানেসু ‘‘আযস্মন্তান’’ন্তিআদিনা ৱুত্তৱচনভেদং ৱিনা অৱসেসং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জনাদীসু ৱুত্তসদিসমেৱাতি অত্থো.

ইদানি পুগ্গলস্স নিস্সজ্জনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘পুগ্গলস্স পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দ্ৱীসু, তীসু ৱাতি দ্ৱীসু, তীসু ৱা আপত্তীসু চেৱ দাতব্বচীৱৰেসু চ. যথা চ গণস্স নিস্সজ্জনে, এৱং দ্ৱিন্নং নিস্সজ্জনেপি পাড়ি ৱেদিতব্বা. যদি হি ৱিসেসো ভৱেয্য, যথেৱ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণ্ণং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বো – ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা’’তিআদিনা (মহাৱ. ১৬৮) নযেন তিণ্ণং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং ৱত্ৱা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কত্তব্বো – থেৰেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গ’’ন্তিআদিনা নযেন ৱিসুংযেৱ দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথো ৱুত্তো, এৱং ইধাপি ৱিসুং পাড়িং ৱদেয্য. যস্মা পন নত্থি, তস্মা অৱত্ৱাৱ গতোতি গণস্স ৱুত্তা পাড়িযেৱেত্থ পাড়ি. আপত্তিপ্পটিগ্গহণে পন অযং ৱিসেসো – যথা গণস্স নিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তিযা দেসিযমানায আপত্তিপ্পটিগ্গাহকো ভিক্খু ঞত্তিং ঠপেতি, এৱং অট্ঠপেত্ৱা দ্ৱীসু অঞ্ঞতৰেন যথা একপুগ্গলো পটিগ্গণ্হাতি, এৱং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. দ্ৱিন্নঞ্হি ঞত্তিট্ঠপনং নাম নত্থি. যদি সিযা, দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং ৱিসুং ন ৱদেয্য. নিস্সট্ঠচীৱৰদানেপি যথা ‘‘ইমং চীৱৰং আযস্মতো দম্মী’’তি একো ৱদতি, এৱং ‘‘মযং ইমং চীৱৰং আযস্মতো দেমা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ইতো গৰুকতৰানিপি হি ঞত্তিদুতিযকম্মানি অপলোকেত্ৱা কাতব্বানীতি ৱুত্তানি অত্থি, তেসং এতং অনুলোমং. তেনেৱাহ ‘‘দ্ৱিন্নং পনা’’তিআদি. নিস্সট্ঠচীৱৰং পন দাতব্বমেৱ, অদাতুং ন লব্ভতি. ৱিনযকম্মমত্তমেৱ হেতং. ন তং তেন সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা দিন্নমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘নিস্সট্ঠৱত্থু’’ন্তিআদি.

অনিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স দুক্কটন্তি সকিং নিৱত্থং ৱা সকিং পাৰুতং ৱা কাযতো অমোচেত্ৱা দিৱসম্পি চৰতি, একমেৱ দুক্কটং. মোচেত্ৱা নিৱাসেতি ৱা পাৰুপতি ৱা, পযোগে পযোগে দুক্কটং. দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা সণ্ঠাপেন্তস্স অনাপত্তি. অঞ্ঞস্স তং পৰিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি. ‘‘অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তিআদিৱচনঞ্চেত্থ (পাৰা. ৫৭০) সাধকং. দসাহং অনতিক্কন্তেপি অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স চ দুক্কটন্তি এত্থাপি ‘‘পৰিভুঞ্জন্তস্সা’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. অতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞিনোপীতি দসাহং অতিক্কন্তে চীৱৰে ‘‘অনতিক্কন্তং ইদ’’ন্তি এৱং সঞ্ঞিনো, দসাহে ৱা অতিক্কন্তে ‘‘অনতিক্কন্তো দসাহো’’তি এৱং সঞ্ঞিনো.

ইদানি ‘‘অনধিট্ঠিতে অধিট্ঠিতসঞ্ঞিনো নিস্সগ্গিয’’ন্তিআদিআপত্তিৱাৰং সঙ্গহেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ. তথাতি যথা দসাহং অতিক্কন্তে সঞ্ঞাভেদেন তিকপাচিত্তিযং, তথা অনধিট্ঠিতাদীসু সত্তসু ৱিকপ্পেসু অধিট্ঠিতাদিসঞ্ঞাভেদতোতি অত্থো. তত্থ অৱিস্সজ্জিতে ৱিস্সজ্জিতসঞ্ঞিনোতি কস্সচি অদিন্নে অপৰিচ্চত্তে ‘‘দিন্নং পৰিচ্চত্তং মযা’’তি এৱং সঞ্ঞিনো. অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞিনোতি অত্তনো চীৱৰেন সদ্ধিং বহূনি অঞ্ঞেসং চীৱৰানি একতো ঠপিতানি, তানি চে চোৰা হৰন্তি, তত্ৰেস অত্তনো চীৱৰে অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞী হোতি, তস্স নট্ঠসঞ্ঞিনো. এস নযো অৱিনট্ঠাদীসুপি. অৱিলুত্তেতি এত্থ পন গব্ভং ভিন্দিত্ৱা পসয্হাৱহাৰৱসেন অৱিলুত্তেতি ৱেদিতব্বং.

ৱিস্সজ্জিতেতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) অঞ্ঞস্স দিন্নে. কথং পন দিন্নং হোতি, কথং গহিতং? ‘‘ইমং তুয্হং দেমি, দদামি, দজ্জামি, ওণোজেমি, পৰিচ্চজামি, ৱিস্সজ্জামি, নিস্সজ্জামী’’তি ৱা ৱদতি, ‘‘ইত্থন্নামস্স দেমি…পে… নিস্সজ্জামী’’তি ৱা ৱদতি, সম্মুখাপি পৰম্মুখাপি দিন্নংযেৱ হোতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৱদতি, সুদিন্নং, সুগ্গহিতঞ্চ. ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহি, তৱ সন্তকং হোতু, তৱ সন্তকং কৰিস্সসী’’তি ৱুত্তে ‘‘মম সন্তকং কৰোমি, মম সন্তকং হোতু, মম সন্তকং কৰিস্সামী’’তি ৱদতি, দুদ্দিন্নং, দুগ্গহিতঞ্চ. নেৱ দাতা দাতুং জানাতি, ন ইতৰো গহেতুং. সচে পন ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতং, সচে পন একো ‘‘গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰো ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৱদতি, পুন সো ‘‘দিন্নং মযা তুয্হং, গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰোপি ‘‘ন ময্হং ইমিনা অত্থো’’তি ৱদতি. ততো পুৰিমোপি ‘‘মযা দিন্ন’’ন্তি দসাহং অতিক্কামেতি, পচ্ছিমোপি ‘‘মযা পটিক্খিত্ত’’ন্তি, কস্সাপত্তীতি? ন কস্সচি. যস্স পন ৰুচ্চতি, তেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পন অধিট্ঠানে ৱেমতিকো, তেন কিং কাতব্বং? ৱেমতিকভাৱং আৰোচেত্ৱা ‘‘সচে অনধিট্ঠিতং ভৱিস্সতি, এৱং মে কপ্পিযং হোতী’’তি ৱত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ নিস্সজ্জিতব্বং. ন হি এৱং জানাপেত্ৱা ৱিনযকম্মং কৰোন্তস্স মুসাৱাদো হোতি.

যথা চ ইদং, এৱং ইতো পৰানিপীতি যথা ইদং অতিৰেকচীৱৰধাৰণসিক্খাপদং আচাৰৱিপত্তি, এৱং ইতো পৰানিপি সিক্খাপদানি আচাৰৱিপত্তিযেৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘উভতোপাতিমোক্খেসূ’’তিআদি. আজীৱৱিপত্তিপচ্চযা পন ঠপেত্ৱা দুব্ভাসিতং ছ আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তাতি –

‘‘আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, সো ভিক্খু অৰহা’তি ভণতি, পটিৱিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অগিলানা অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খু সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পৰি. ২৮৭) –

এৱং পাৰাজিকাদিৱসেন ঠপেত্ৱা দুব্ভাসিতং আজীৱৱিপত্তিপচ্চযা ছ আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তা. দিট্ঠিৱিপত্তিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটৱসেন দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তাতি সমনুভাসনায পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সজ্জনে ঞত্তিযা দুক্কটং, কম্মৱাচাপৰিযোসানে পাচিত্তিযন্তি এৱং দিট্ঠিৱিপত্তিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটৱসেন দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তা. এত্থাতি ৱিপত্তিকথাসু.

গণনুপগতাতি দিৱসগণনং উপগতভাৱো. অঞ্ঞেহি ‘‘ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স দেমা’’তি পৰহত্থে দিন্নম্পি ‘‘ন তাৱ তং গণনুপগং, যাৱ ন হত্থং গচ্ছতী’’তি (মহাৱ. ২৫৯) চম্মক্খন্ধকে ৱুত্তত্তা যাৱ আহৰিত্ৱা ৱা ন দিন্নং, ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৱৰং উপ্পন্ন’’ন্তি পহিণিত্ৱা ৱা অনাৰোচিতং, তাৱ দিৱসগণনং ন উপেতি, অনধিট্ঠিতং ৱট্টতি. যদা পন আনেত্ৱা দিন্নং হোতি, ‘‘উপ্পন্ন’’ন্তি ৱা সুতং, ততো পট্ঠায গণনুপগং হোতি, অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বং. কথিনসঞ্ঞিতং সমুট্ঠানমস্সাতি কথিনসমুট্ঠানং, ততিযছট্ঠসমুট্ঠানৱসেন দ্ৱিসমুট্ঠানন্তি অত্থো. কাযৱাচাহি কত্তব্বঅধিট্ঠানৱিকপ্পনানং অকৰণেন কাযৱাচতো, চিত্তে পন সতি কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতীতি ৱুত্তং হোতি. অনধিট্ঠানাৱিকপ্পনৱসেন আপজ্জনতো অকিৰিযং. অজানন্তোপি আপজ্জতীতি নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং. কাযদ্ৱাৰে চ ৱচীদ্ৱাৰে চ কত্তব্বাকৰণতো কাযকম্মং ৱচীকম্মং.

কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.