১. চীৱৰৱগ্গো

১. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা

নিট্ঠিতচীৱৰস্মিন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬২-৪৬৩) নিট্ঠিতঞ্চ তং চীৱৰঞ্চাতি নিট্ঠিতচীৱৰং, নিট্ঠিতে আনিসংসমূলকে চীৱৰে, পচ্চাসাচীৱৰে চাতি অত্থো. যস্মা পন তং চীৱৰং কৰণেনপি নিট্ঠিতং হোতি নাসনাদীহিপি, তস্মা ‘‘সূচিকম্মপৰিযোসানেন ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যং কিঞ্চি সূচিযা কত্তব্বং পাসকপট্টগণ্ঠিকপট্টপৰিযোসানকম্মং, তং সূচিকম্মপৰিযোসানং নাম, তেন. নট্ঠন্তি চোৰাদীহি হটং. এতম্পি হি কৰণপলিবোধস্স নিট্ঠিতত্তা ‘‘নিট্ঠিত’’ন্তি ৱুচ্চতি. ৱিনট্ঠন্তি উপচিকাদীহি খাদিতং. দড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢং. চীৱৰাসা ৱা উপচ্ছিন্নাতি ‘‘অসুকস্মিং নাম কুলে চীৱৰং লভিস্সামী’’তি যা চীৱৰাসা উপ্পন্না হোতি, সা উপচ্ছিন্না. এতেসম্পি কৰণপলিবোধস্সেৱ নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতভাৱো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘ইমেসু ৱা’’তিআদি. এতেন চীৱৰপলিবোধাভাৱো ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘চীৱৰস্স কৰণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি অত্থো’’তি. কথমেতং ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘অত্থতকথিনস্স হী’’তিআদি. পঞ্চানিসংসে অঞ্ঞত্থ গন্তুং অদত্ৱা সঙ্গণ্হনট্ঠেন কথিনং, থিৰন্তি অত্থো, অত্থতং কথিনং যেন সো অত্থতকথিনো, তস্স অত্থতকথিনস্স. হীতি কাৰণত্থে নিপাতো. তাৱ কথিনানিসংসং লভতীতি এত্থ যো অত্থতকথিনো ভিক্খূতি অজ্ঝাহৰিতব্বং, তাৱ সো অত্থতকথিনো ভিক্খূতি ৱেদিতব্বো, অনামন্তচাৰাদিকং কথিনানিসংসং লভতীতি অত্থো. ‘‘অত্থতকথিনস্স ভিক্খুনো’’তি ইদং ৱা ‘‘অত্থতকথিনো ভিক্খূ’’তি ৱিভত্তিৱিপৰিণামং কত্ৱা যোজেতব্বং. ইদং ৱুত্তং হোতি – চীৱৰপলিবোধো আৱাসপলিবোধোতি দ্ৱে পলিবোধা. তেসু একপলিবোধেপি সতি যস্মা অনামন্তচাৰাদিকং আনিসংসং লভতি, নাসতি. কস্মা? ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰস্মি’’ন্তি এতস্স চীৱৰস্স কৰণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতীতি. সঙ্ঘস্সাতি সঙ্ঘেন. কত্তৰি চেতং সামিৱচনং. উব্ভতেতি অট্ঠন্নং মাতিকানমঞ্ঞতৰেন, অন্তৰুব্ভাৰেন ৱা উদ্ধটে.

তত্ৰাতি তস্মিং কথিনে. উব্ভাৰো উদ্ধৰণং. পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠে তিংসমত্তে পাৱেয্যকে ভিক্খূ উদ্দিস্স ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুট্ঠানং ভিক্খূনং কথিনং অত্থৰিতু’’ন্তি কথিনক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩০৬) ভগৱতা কথিনস্স অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘অযঞ্হি কথিনত্থাৰো নাম…পে… অনুঞ্ঞাতো’’তি ৱুত্তং. তত্থ পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠানন্তি ৱস্সচ্ছেদং অকত্ৱা পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠানন্তি অত্থো. এতেন ৱুট্ঠৱস্সৱসেন তাৱ পুৰিমিকায ৱস্সং উপগতাযেৱ কথিনত্থাৰং লভন্তি, ন পচ্ছিমিকায উপগতাতি দস্সেতি. ৱুট্ঠৱস্সৱসেন তাৱ এৱং হোতু, গণনৱসেন তং কিত্তকা লভন্তীতি আহ ‘‘সো’’তিআদি. সোতি কথিনত্থাৰো. সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেনাতি গণনৱসেন পচ্ছিমকোটিযা. পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতীতি পচ্ছিমকোটিযা চত্তাৰো কথিনদুস্সস্স দাযকা, একো পটিগ্গাহকোতি পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতি. কেচি পন ‘‘পঞ্চৱগ্গকৰণীযত্তা ‘পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতী’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং চতুৱগ্গো ভিক্খুসঙ্ঘো ঠপেত্ৱা তীণি কম্মানি উপসম্পদং পৱাৰণং অব্ভান’’ন্তি চম্পেয্যক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩৮৮) ৱুত্তত্তা. তস্মাতি যস্মা ৱুট্ঠৱস্সৱসেন পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠানং অনঞ্ঞাতো, যস্মা চ সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন পঞ্চন্নং জনানং ৱট্টতি, তস্মা. যত্থাতি যস্মিং ৱিহাৰে. আনিসংসেতি অনামন্তচাৰাদিকে কথিনানিসংসে. অথ পন চত্তাৰো ভিক্খূ ৱস্সং উপগতা, একো পৰিপুণ্ণৱস্সো সামণেৰো সচে পচ্ছিমিকায উপসম্পজ্জতি, গণপূৰকো চেৱ হোতি, আনিসংসঞ্চ লভতি. তযো ভিক্খূ, দ্ৱে সামণেৰা, দ্ৱে ভিক্খূ, তযো সামণেৰা, একো ভিক্খু, চত্তাৰো সামণেৰাতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

খন্ধকে ৱুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচাযাতি –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্য কথিনং অত্থৰিতুং, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেতি কথিনং অত্থৰিতুং. যস্সাযস্মতো খমতি ইমস্স কথিনদুস্সস্স ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দানং কথিনং অত্থৰিতুং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. দিন্নং ইদং সঙ্ঘেন কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কথিনং অত্থৰিতুং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (মহাৱ. ৩০৭) –

এৱং কথিনক্খন্ধকে ৱুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায. কথিনত্থাৰাৰহস্সাতি কথিনং অত্থৰিতুং ভব্বস্স. সো চ খো পুব্বকৰণজাননাদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতোতি ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং ৱিনযৱিনিচ্ছযে ‘‘অট্ঠধম্মকোৱিদো ভিক্খু, কথিনত্থাৰমৰহতী’’তি. পৰিৱাৰেপি (পৰি. ৪০৯) ৱুত্তং –

‘‘অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং. কতমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং? পুব্বকৰণং জানাতি, পচ্চুদ্ধাৰং জানাতি, অধিট্ঠানং জানাতি, অত্থাৰং জানাতি, মাতিকং জানাতি, পলিবোধং জানাতি, উদ্ধাৰং জানাতি, আনিসংসং জানাতি, ইমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতু’’ন্তি.

এত্থ চ পুব্বকৰণং নাম ধোৱনৱিচাৰণচ্ছেদনবন্ধনসিব্বনৰজনকপ্পকৰণং. পচ্চুদ্ধাৰো নাম পুৰাণসঙ্ঘাটিআদীনং পচ্চুদ্ধৰণং. অধিট্ঠানং নাম কথিনচীৱৰাধিট্ঠানং. অত্থাৰো নাম কথিনত্থাৰো. মাতিকা নাম অট্ঠ মাতিকা. পলিবোধো নাম আৱাসপলিবোধো চীৱৰপলিবোধোতি দ্ৱে পলিবোধা. উদ্ধাৰো নাম পক্কমনন্তিকাদযো. আনিসংসো নাম পঞ্চানিসংসা.

যং পন সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৬) ৱুত্তং ‘‘কথিনং পন কেন অত্থৰিতব্বং? যস্স সঙ্ঘো কথিনচীৱৰং দেতি, সঙ্ঘেন পন কস্স দাতব্বং? যো জিণ্ণচীৱৰো হোতি, সচে বহূ জিণ্ণচীৱৰা হোন্তি, ৱুড্ঢস্স দাতব্বং. ৱুড্ঢেসুপি যো মহাপৰিসো তদহেৱ চীৱৰং কত্ৱা অত্থৰিতুং সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. সচে ৱুড্ঢো ন সক্কোতি, নৱকতৰো সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. অপিচ সঙ্ঘেন মহাথেৰস্স সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতি, তস্মা ‘তুম্হে, ভন্তে, গণ্হথ, মযং কত্ৱা দস্সামা’তি ৱত্তব্ব’’ন্তি, তম্পি কথিনত্থাৰাৰহংযেৱ গহেত্ৱাৱ দাতব্বং. দেন্তেন পন তীসু চীৱৰেসু যং যং জিণ্ণং হোতি, তং তদত্থায দাতব্বং. পকতিযা দুপট্টচীৱৰস্স দুপট্টত্থাযেৱ দাতব্বং. সচেপিস্স একপট্টচীৱৰং ঘনং হোতি, কথিনসাটকো চ পেলৱো, সাৰুপ্পত্থায দুপট্টপ্পহোনকমেৱ দাতব্বং. ‘‘অহং অলভন্তো একপট্টং পাৰুপামী’’তি ৱদন্তস্সাপি দুপট্টং দাতুং ৱট্টতি. যো পন লোভপকতিকো হোতি, তস্স ন দাতব্বং. তেনাপি কথিনং অত্থৰিত্ৱা পচ্ছা সিব্বেত্ৱা ‘‘দ্ৱে চীৱৰানি কৰিস্সামী’’তি ন গহেতব্বং.

তেনাতি কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা. তদহেৱাতি তস্মিংযেৱ দিৱসে. পঞ্চ ৱা অতিৰেকানি ৱা খণ্ডানি ছিন্দিত্ৱাতি যথা পঞ্চখণ্ডিকাদীনং সঙ্ঘাটিআদীনং তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰপ্পহোনকানি মহামণ্ডলঅড্ঢমণ্ডলাদিৱসেন পঞ্চ খণ্ডানি ৱা অতিৰেকানি ৱা সত্তাদিখণ্ডানি হোন্তি, এৱং ছিন্দিত্ৱা. তস্মিঞ্চ কথিনচীৱৰে কৰিযমানে ‘‘অহং থেৰো’’তি ৱা ‘‘বহুস্সুতো’’তি ৱা একেনাপি অকাতুং ন লব্ভতি. অনাদৰিযেন অকৰোন্তস্স দুক্কটং. তস্মা সব্বেহেৱ সন্নিপতিত্ৱা ধোৱনছেদনসিব্বনৰজনানি নিট্ঠাপেতব্বানি. তেনাহ ‘‘সেসভিক্খূহিপি তস্স সহাযেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি. কতচীৱৰমেৱাতি নিট্ঠিতপৰিকম্মমেৱ কথিনদুস্সং. সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন অন্তৰৱাসকোপি ছিন্দিত্ৱাৱ কাতব্বো অঞ্ঞথা অত্থাৰৱিপত্তিতো. যথাহ –

‘‘কথঞ্চ পন, ভিক্খৱে, অনত্থতং হোতি কথিনং? ন উল্লিখিতমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং…পে… ন অঞ্ঞত্ৰ পঞ্চকেন ৱা অতিৰেকপঞ্চকেন ৱা তদহেৱ সঞ্ছিন্নেনা’’তি (মহাৱ. ৩০৮).

তেনেৱাহ ‘‘অচ্ছিন্নাসিব্বিতং পন ন ৱট্টতী’’তি. তেন ভিক্খুনাতি অত্থাৰকেন ভিক্খুনা. অত্থৰিতব্বন্তি অত্থৰণং কাতব্বং. তঞ্চ খো তথাৱচীভেদকৰণমেৱাতি দট্ঠব্বং. যথাহ –

‘‘সচে সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণিকা সঙ্ঘাটি পচ্চুদ্ধৰিতব্বা, নৱা সঙ্ঘাটি অধিট্ঠাতব্বা, ‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰামী’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা’’তি (পৰি. ৪১৩) –

ৱিত্থাৰো. ‘‘ভন্তে, আৱুসো’’তি চ ‘‘অনুমোদথ, অনুমোদাহী’’তি চ ৱচনভেদং সন্ধায ‘‘থেৰানঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং.

এৱং অত্থাৰকেন পটিপজ্জিতব্বৱিধিং দস্সেত্ৱা ইদানি অনুমোদকেহি পটিপজ্জিতব্বৱিধিং দস্সেতুং ‘‘তেহিপী’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘অনুমোদামা’’তি অত্তনাৱ অত্তনি গাৰৱৱসেন ৱুত্তং. কিঞ্চাপি এৱং ৱুত্তং, তথাপি এককেন ‘‘অনুমোদামা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি, ‘‘অনুমোদামি’’চ্চেৱ ৱত্তব্বন্তি ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. ইদানি কথিনানিসংসে দস্সেতুং ভূমিং ৱিচাৰযন্তো ‘‘পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠেসুপী’’তিআদিমাহ. তত্থ তেসংযেৱাতি অত্থাৰকঅনুমোদকানংযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং পৰিৱাৰে ‘‘দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং অত্থাৰকস্স চ অনুমোদকস্স চা’’তি (পৰি. ৪০৩). তেতি অত্থাৰকঅনুমোদকা. ততো পট্ঠাযাতি অত্থাৰানুমোদনতো পট্ঠায. যাৱ কথিনস্সুব্ভাৰাতি ন কেৱলং চীৱৰমাসেযেৱ, অথ খো অট্ঠন্নং মাতিকানং অঞ্ঞতৰেন ৱা অন্তৰুব্ভাৰেন ৱা যাৱ কথিনস্সুব্ভাৰা পঞ্চানিসংসে লভন্তি, উদ্ধটে পন ন লভন্তীতি অত্থো.

ইদানি তে পঞ্চানিসংসে সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘অনামন্তচাৰো’’তিআদিমাহ. তত্থ অনামন্তচাৰো নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন নিমন্তিতস্স সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা কুলেসু চাৰিত্তাপজ্জনং. অসমাদানচাৰো নাম নামেনাধিট্ঠিতস্স চীৱৰস্স অসমাদানচৰণং, নামেনাধিট্ঠিতানং তিণ্ণং চীৱৰানমঞ্ঞতৰং চীৱৰং যত্থ কত্থচি নিক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞত্থ অৰুণুট্ঠাপনন্তি অত্থো, চীৱৰৱিপ্পৱাসোতি ৱুত্তং হোতি. যাৱদত্থচীৱৰন্তি যাৱতা চীৱৰেন অত্থো হোতি, তাৱতকং অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতং চীৱৰধাৰণং, দসাহমতিক্কমিত্ৱা চীৱৰস্স ঠপনন্তি অত্থো. গণস্স ভোজনং গণভোজনং. গণোতি চেত্থ চত্তাৰো ৱা ততুত্তৰি ৱা ভিক্খূ. তেসং ৱিঞ্ঞত্তিতো ৱা নিমন্তনতো ৱা লদ্ধস্স ওদনাদীনং পঞ্চন্নং অঞ্ঞতৰভোজনস্স সহ গহণন্তি অত্থো. যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদোতি তত্থ কথিনত্থতসীমায মতকচীৱৰং ৱা হোতু, সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নং ৱা সঙ্ঘিকেন তত্ৰুপ্পাদেন আভতং ৱা যেন কেনচি আকাৰেন যং সঙ্ঘিকং চীৱৰং উপ্পজ্জতি, তং তেসং ভৱিস্সতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘তস্মিং আৱাসে সঙ্ঘস্স উপ্পন্নচীৱৰঞ্চা’’তি.

‘‘যং পন তত্থ সঙ্ঘস্স উপ্পন্নং পত্তাদি ৱা অঞ্ঞং ভণ্ডং ৱা, তং সব্বেসং পাপুণাতি. যং পন তত্ৰুপ্পাদেন তণ্ডুলাদিনা ৱত্থং চেতাপিতং, অত্থতকথিনানমেৱ তানি ৱত্থানি পাপুণন্তি. ৱত্থেহি পন তণ্ডুলাদীসু চেতাপিতেসু সব্বেসং তানি পাপুণন্তী’’তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং, তম্পি চেতাপিতকালতো পট্ঠায চীৱৰুপ্পাদো ন হোতীতি সুৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অনত্থতকথিনা পন ইমেসু পঞ্চসু আনিসংসেসু চীৱৰমাসে অসমাদানচাৰং ঠপেত্ৱা সেসানিসংসে লভন্তি. যদি অসমাদানচাৰোপি লব্ভেয্য, পাৱেয্যকা ভিক্খূ ৱস্সংৱুট্ঠা ওকপুণ্ণেহি চীৱৰেহি ন ভগৱন্তং উপসঙ্কমেয্যুং. যস্মা তং ন লব্ভতি, তস্মা চীৱৰমাসেপি চীৱৰং সমাদায এৱ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু.

এৱং কথিনত্থাৰং দস্সেত্ৱা ইদানি উব্ভাৰং দস্সেন্তো ‘‘তং পনেতং কথিন’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ মাতিকাতি মাতৰো, জনেত্তিযোতি অত্থো. কথিনুব্ভাৰঞ্হি এতা অট্ঠ জনেন্তি. তাসু পক্কমনং অন্তো এতিস্সাতি পক্কমনন্তিকা. এৱং সেসাপি ৱেদিতব্বা. তত্থ যো ভিক্খু অত্থতকথিনো কথিনচীৱৰং আদায তস্মিং আৱাসে নিৰপেক্খো ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি পক্কমতি, তস্সেৱং পক্কমতো কথিনুদ্ধাৰো অতিক্কন্তমত্তায সীমায হোতীতি পক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰোতি ৱেদিতব্বো.

যো পন আনিসংসচীৱৰং আদায পক্কমতি, তস্স বহিসীমাগতস্স এৱং হোতি ‘‘ইধেৱিমং কৰিস্সামি, ন পুন তং ৱিহাৰং গচ্ছিস্সামী’’তি তস্মিং আৱাসে নিৰপেক্খো হুত্ৱা তং চীৱৰং কাৰেতি, তস্স ভিক্খুনো নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো.

যদি পন আনিসংসমূলচীৱৰং আদায বহিসীমাগতো ‘‘নেৱিমং চীৱৰং কৰিস্সামি, ন চ তং আৱাসং গচ্ছিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কৰোতি, তদা সন্নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো.

তদেৱ আনিসংসচীৱৰং লদ্ধা তং আদায বহিসীমং গন্ত্ৱা ‘‘ইধেৱিমং চীৱৰং কৰিস্সামি, ন গচ্ছিস্সামী’’তি কৰোন্তস্স সচে তং চীৱৰং নস্সতি ৱিনস্সতি ডয্হতি, নাসনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো হোতি.

সচে পন আনিসংসচীৱৰং লদ্ধা তস্মিং ৱিহাৰে সাপেক্খোৱ বহিসীমাগতো ‘‘ৱিহাৰে ভিক্খূহি অন্তৰুব্ভাৰং কত’’ন্তি সুণাতি, তস্স সৱনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো হোতি.

আসায অৱচ্ছেদো এতিস্সাতি আসাৱচ্ছেদিকা. যো পন যেন কেনচি ‘‘তুয্হং চীৱৰং দস্সামী’’তি ৱুত্তো তস্মিং চীৱৰে আসায ৱিহাৰে অপেক্খং পহায বহিসীমাগতো পুন তেন ‘‘ন সক্কোমি দাতু’’ন্তি ৱুত্তে আসং ছিন্দতি, তস্স আসাৱচ্ছেদিকো কথিনুদ্ধাৰো হোতি.

যো পন ৱস্সংৱুট্ঠৱিহাৰতো অঞ্ঞং ৱিহাৰং সাপেক্খোৱ গন্ত্ৱা আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গেযেৱ কথিনুদ্ধাৰং ৱীতিনামেতি, তস্স সীমাতিক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো.

সহ উব্ভাৰেনাতি সহুব্ভাৰা. আনিসংসচীৱৰং আদায সাপেক্খোৱ বহি গন্ত্ৱা কথিনুদ্ধাৰং সম্ভুণন্তস্স কথিনুদ্ধাৰো সহুব্ভাৰোতি ৱেদিতব্বো.

‘‘এতস্মিং পন পক্কমনন্তিকে কথিনুদ্ধাৰে পঠমং চীৱৰপলিবোধো ছিজ্জতী’’তিআদিনা চীৱৰপলিবোধুপচ্ছেদাদিকস্স ৱিনিচ্ছযস্স ৱিত্থাৰতো সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৩১১) ৱুত্তত্তা ৮ ‘‘তত্থ ৱিত্থাৰৱিনিচ্ছযো’’তিআদিমাহ. অত্থাৰুব্ভাৰানংযেৱ ৱা ৱিত্থাৰৱিনিচ্ছযস্স তত্থাগতত্তা এৱং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সেসপলিবোধাভাৱন্তি অৱসেসস্স পলিবোধস্স অভাৱং, আৱাসপলিবোধাভাৱন্তি অত্থো.

অস্সাতি কালস্স. দসাহপৰমন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘তং দসাহপৰমং কাল’’ন্তি. অতিৰেকন্তি অধিকং, সো চ অধিকভাৱো অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতচীৱৰতোতি আহ ‘‘অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসূ’’তিআদি. খোমন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৬৩৮) খোমসুত্তেহি ৱাযিতং খোমপট্টচীৱৰং. তথা সেসানি. কম্বলং নাম মনুস্সলোমৱাড়লোমে ঠপেত্ৱা সেসলোমেহি ৱাযিত্ৱা কতৱত্থং. সাণং নাম সাণৱাকেহি কতৱত্থং. ভঙ্গং নাম খোমসুত্তাদীহি পঞ্চহি মিস্সেত্ৱা কতৱত্থং. ‘‘পাটেক্কং ৱাকমযমেৱা’’তিপি ৱদন্তি. তদনুলোমানং ৱাতি দুকূলং পত্তুণ্ণং সোমাৰপট্টং চীনপট্টং ইদ্ধিজং দেৱদিন্নন্তি তেসং খোমাদীনংযেৱ অনুলোমানং ছন্নং চীৱৰানং ৱা, তত্থ দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. পত্তুণ্ণদেসে পাণকেহি সঞ্জাতৱত্থং পত্তুণ্ণং. সোমাৰদেসে জাতং ৱত্থং সোমাৰপট্টং. তথা চীনপট্টং. ইমানি তীণিপি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং. তং পন খোমাদীনমঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসংযেৱ অনুলোমং. দেৱেহি দিন্নং চীৱৰং দেৱদিন্নং, তং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৱকঞ্ঞায অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স দিন্নৱত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৱ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতৰভাৱতো.

দীঘতো ৱড্ঢকিহত্থপ্পমাণং, ৱিত্থাৰতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিমং. অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেনাতি এত্থ সুগতঙ্গুলং নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিমস্স তীণি অঙ্গুলানি, তেন সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৱড্ঢকিহত্থপ্পমাণন্তি অত্থো. চতুৰঙ্গুলৱিত্থতন্তি এত্থাপি যথাৱুত্তানুসাৰেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. যেসং পন অধিট্ঠানৱিকপ্পনানং অভাৱতো অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসু অপৰিযাপন্নত্তা ইদং অতিৰেকচীৱৰং নাম হোতি.

তং অধিট্ঠানৱিকপ্পনং কেনাকাৰেন জানিতব্বন্তি অনুযোগং সন্ধায তং দস্সেতুং ‘‘যং পন ৱুত্ত’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ যং পন ৱুত্তন্তি অতিৰেকচীৱৰং দস্সেতুং ‘‘অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসু অপৰিযাপন্নত্তা’’তি অম্হেহি যং ৱুত্তন্তি অত্থো. তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুন্তি নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতুং. ন ৱিকপ্পেতুন্তি সঙ্ঘাটিআদিনামেন ৱিকপ্পেতুং ন অনুজানামীতি অত্থো. ‘‘ইমং চীৱৰং ৱিকপ্পেমী’’তি পন ৱিকপ্পেতুং ৱট্টতিযেৱ. সামঞ্ঞৱচনং পন তিচীৱৰস্স কণ্ডুপটিচ্ছাদিৱস্সিকসাটিকানং ৱিয কালৱসেন ৱিসেসাভাৱা চস্স ৱিকপ্পেতব্বতাতি দস্সনত্থং, ন পন সব্বথা ৱিকপ্পনপটিসেধনত্থন্তি দট্ঠব্বং. তথা হি পুৰাণচীৱৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা নৱস্স অধিট্ঠানৱচনতো, ‘‘অনাপত্তি অধিট্ঠেতি ৱিকপ্পেতী’’তিআদিৱচনতো (পাৰা. ৪৬৯) চ তিচীৱৰস্সপি ৱিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো. এস নযো সব্বত্থ. তিচীৱৰাদীনি হি অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা তং তং নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. ৱিকপ্পেন্তেন পন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা তস্স তস্স চীৱৰস্স নামং অগ্গহেত্ৱা ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱিকপ্পেতব্বং. তিচীৱৰং ৱা হোতু, অঞ্ঞং ৱা, যদি তং তং নামং গহেত্ৱা ৱিকপ্পেতি, অৱিকপ্পিতং হোতি, অতিৰেকচীৱৰট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি. ততো পৰং ৱিকপ্পেতুন্তি চতুমাসতো পৰং ‘‘ইমং চীৱৰং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱিকপ্পেতুং. ইদঞ্চ পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং. কেচি পন (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা যাৱ আগামিসংৱচ্ছৰে ৱস্সানং চতুমাসং, তাৱ ঠপেতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি ৱদন্তি. ততো পৰন্তি আবাধতো পৰং. ‘‘ইমাসঞ্চ পন ৱস্সিকসাটিককণ্ডুপটিচ্ছাদীনং ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তথাৱিকপ্পিতং অঞ্ঞনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. অধিট্ঠাতব্বৱিকপ্পেতব্বতা জানিতব্বাতি অধিট্ঠাতব্বং ৱিকপ্পেতব্বন্তি এৱং অধিট্ঠানৱিকপ্পনা জানিতব্বাতি অত্থো.

পঞ্চপৰিমাণং অস্সাতি পঞ্চকং, মুট্ঠিস্স মুট্ঠিহত্থস্স সম্বন্ধং পঞ্চকং মুট্ঠিপঞ্চকং. এস ন যো মুট্ঠিত্তিকন্তি এত্থাপি. পাৰুপনেনপি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি আহ ‘‘দ্ৱিহত্থোপি ৱট্টতী’’তি. ন কেৱলং অড্ঢতেয্যোৱ ৱট্টতি, অথ খো দ্ৱিহত্থোপি ৱট্টতীতি পি-সদ্দস্স অত্থো দট্ঠব্বো. অতিৰেকঞ্চাতি সুগতচীৱৰপ্পমাণম্পি ততো অধিকম্পি. পচ্চুদ্ধৰামীতি ঠপেমি, পৰিচ্চজামীতি ৱা অত্থো. ‘‘ইমং চীৱৰং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) এৱম্পি ৱত্তুং ৱট্টতি. কাযৱিকাৰং কৰোন্তেনাতি হত্থাদিনা চীৱৰং পৰামসন্তেন, চালেন্তেন ৱা. ইদঞ্হি অধিট্ঠানং যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন অফুসন্তস্স ন ৱট্টতি. দুৱিধন্তি সম্মুখাপৰম্মুখভেদেন দুৱিধং. ৱাচা ভিন্দিতব্বাতি ৱচনং নিচ্ছাৰেতব্বং. অন্তোগব্ভাদীসূতি অন্তোগব্ভউপৰিপাসাদেসু. সামন্তৱিহাৰেতি যত্থ তদহেৱ গন্ত্ৱা নিৱত্তেতুং সক্কা, এৱৰূপে সমীপৱিহাৰে. ইদঞ্চ দেসনাসীসমত্তং, তস্মা দূৰে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তি ৱদন্তি. ‘‘ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা’’তি ইমিনা চীৱৰসংলক্খণং ৱুত্তং. ন হি ঠপিতট্ঠানমত্তসল্লক্খণেন কিঞ্চি পযোজনং অত্থি.

অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহীতি পচ্চত্থৰণমুখপুঞ্ছনচোড়পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি. অধিট্ঠানতো পুব্বে সঙ্ঘাটিআদিৱোহাৰস্স অভাৱতো ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চত্থৰণাদীনং ৱিসুং পচ্চুদ্ধৰণৱিধিং দস্সেতি. পচ্চত্থৰণাদিনামেন পন অধিট্ঠাতব্বত্তা ‘‘ইমং পচ্চত্থৰণং পচ্চুদ্ধৰামী’’তিআদিনা ৱুত্তেপি নেৱত্থি দোসো. পুন অধিট্ঠাতব্বানীতি সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠাতব্বানি. পৰিক্খাৰচোড়কস্স পন পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহিপি সঙ্ঘাটিআদিম্হি কতে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বন্তি নত্থি. পুব্বে কতাধিট্ঠানমেৱ অধিট্ঠানং. অধিট্ঠিতেন পন তেন সদ্ধিং মহন্ততৰমেৱ দুতিযং পট্টং ৱা খণ্ডং ৱা সংসিব্বন্তেন অধিট্ঠাতব্বং, সমে ৱা খুদ্দকে ৱা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. সুখপৰিভোগত্থন্তি ৱিপ্পৱাসদোসাভাৱতো যত্থ কত্থচি ঠপেত্ৱা ধম্মস্সৱনাদিনা কিচ্চেন অঞ্ঞত্থ অৰুণং উট্ঠাপেত্ৱা আগন্ত্ৱা নিস্সজ্জনং ৱিনাৱ পৰিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্যতায সুখপৰিভোগত্থং. পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুন্তি পৰিক্খাৰচোড়ং কত্ৱা অধিট্ঠাতুং.

অনতিৰিত্তপমাণাতি ‘‘দীঘসো ছ ৱিদত্থিযো সুগতৱিদত্থিযা, তিৰিযং অড্ঢতেয্যা’’তি (পাচি. ৫৪৩) ৱুত্তপ্পমাণতো অনধিকপমাণা. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি ৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা, হেমন্তস্স পঠমদিৱসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে ৱস্সিকসাটিকাৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱা ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তিআদিনা নযেন ৱিকপ্পেতব্বাতি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞথা হি ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনাপি, কণ্ডুপটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱক্খমানত্তা ৱস্সানমাসতো পৰং অসতি অধিট্ঠানে কিং পচ্চুদ্ধৰেয্যাতি ‘‘পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা’’তি ৱচনমেৱ নোপপজ্জেয্য.

কেচি পন (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘যথা কথিনমাসব্ভন্তৰে উপ্পন্নচীৱৰং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, এৱমযং ৱস্সিকসাটিকাপি ৱস্সানমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযা হোতি. তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং হেমন্তস্স পঠমদিৱসে ৱিকপ্পেতব্বাতি এৱমত্থো গহেতব্বো, পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং ৱিকপ্পেতব্বাতি পদযোজনা ৱেদিতব্বা’’তি চ ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. কথিনমাসে উপ্পন্নঞ্হি চীৱৰং অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠিতত্তা অৱসানদিৱসে অনধিট্ঠিতং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি. অযং পন ৱস্সিকসাটিকা অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতত্তা ন তেন সদিসাতি ৱস্সানাতিক্কমে কথং নিস্সগ্গিযং হোতি অনধিট্ঠিতঅৱিকপ্পিতমেৱ হি তং কালাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা হেমন্তেপি ৱস্সিকসাটিকা দসাহপৰিহাৰং লভতি. এৱং কণ্ডুপটিচ্ছাদিপি অধিট্ঠানৱিজহনতো পৰং দসাহপৰিহাৰং লভতি. দসাহং পন অনতিক্কামেত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা. নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতীতি ৱুত্তং. ‘‘দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তী’’তি দ্ৱিন্নং অধিট্ঠানাভাৱতো ৱুত্তং. ‘‘সচে ৱস্সানে অপৰা ৱস্সিকসাটিকা উপ্পন্না হোতি, পুৰিমৱস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা, ৱিকপ্পেত্ৱা চ অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৱদন্তি.

পমাণযুত্তন্তি ‘‘দীঘসো সুগতৱিদত্থিযা দ্ৱে ৱিদত্থিযো, ৱিত্থাৰতো দিযড্ঢং দসা ৱিদত্থী’’তি (পাচি. ৫৩১ আদযো) ইমিনা পমাণেন যুত্তং. পমাণিকাতি ‘‘সুগতৱিদত্থিযা দীঘসো চতস্সো ৱিদত্থিযো, তিৰিযং দ্ৱে ৱিদত্থিযো’’তি এৱং ৱুত্তপ্পমাণযুত্তা. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. যস্মা ভিক্খূনং তিচীৱৰে পৰিপুণ্ণে, অত্থে চ সতি পৰিস্সাৱনাদীহি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিক্খাৰচোড়ক’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৭) বহূনং পত্তত্থৱিকপৰিস্সাৱনাদীনং সঙ্গহৱসেন পৰিক্খাৰচোড়াধিট্ঠানমনুঞ্ঞাতং, তস্মা ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ে গণনা নত্থী’’তিআদি ৱুত্তং. ভগৱতা হি যং যং ভিক্খূ লভন্তি, তং তং ইমিনা ৱিধানেন অধিট্ঠহিত্ৱা পুন ‘‘যেন যেন পৰিস্সাৱনাদিনা অত্থো হোতি, তং তং কত্ৱা গণ্হন্তূ’’তি অনুকম্পায অনুঞ্ঞাতং. তেনেৱাহ ‘‘থৱিকাপী’’তিআদি. আদিসদ্দেন ‘‘এতানি চীৱৰানি পৰিক্খাৰচোড়ানি অধিট্ঠামী’’তি অসম্মুখাধিট্ঠানং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণে চা’’তি ইমিনা অত্তনো সন্তকং পটিক্খিপতি. কেচি পন (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘অনিৱাসেত্ৱা, অপাৰুপিত্ৱা চ কেৱলং পঞ্চপীঠেসুযেৱ অত্থৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিযমানং পচ্চত্থৰণং অত্তনো সন্তকম্পি অনধিট্ঠিতং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং অযুত্তং সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্ন’’ন্তি পচ্চত্থৰণস্স ৱিসেসিতত্তা. ভিসিবিব্বোহনপাৱাৰকোজৱানম্পি সেনাসনপৰিক্খাৰতোযেৱ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি ৱেদিতব্বং.

অধিট্ঠিতঞ্চ পনেতং চীৱৰং পৰিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি আহ ‘‘সব্বঞ্চ পনেত’’ন্তিআদি. তত্থ অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেনাতি চোৰাদীহি অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেন. হীনাযাৱত্তনেনাতি গিহিভাৱায আৱত্তনেন, ৱিব্ভমেনাতি অত্থো, ‘‘সীলৱন্তোৱ হুত্ৱা গিহী ভৱিস্সামী’’তি সেতৱত্থনিৱাসনেনাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স সেতৱত্থনিৱাসো ৱা কাসাযচজনং ৱা হীনাযাৱত্তন’’ন্তি কেচি. ‘‘‘হীনাযাৱত্তনেনা’তি ইমিনা ভিক্খুনিযা এৱ অধিট্ঠানৱিজহনং গহিতং হোতি. সা হি যদা ৱিব্ভমতি, তদা অস্সমণী হোতি. ভিক্খু পন ৱিব্ভমন্তোপি যাৱ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৱ ভিক্খুযেৱাতি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতী’’তি অপৰে. সিক্খাপচ্চক্খানেনাতি লিঙ্গে ঠিতস্সেৱ সিক্খায পচ্চক্খানেন. যো হি ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতোৱ সিক্খং পচ্চক্খাতি, তস্স কাযলগ্গম্পি চীৱৰং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি. কালঙ্কিৰিযাযাতি মৰণেন. লিঙ্গপৰিৱত্তনেনাতি পুৰিসলিঙ্গস্স, ইত্থিলিঙ্গস্স ৱা পৰিৱত্তনেন, পুৰিসস্স ইত্থিলিঙ্গপাতুভাৱেন, ইত্থিযা ৱা পুৰিসলিঙ্গপাতুভাৱেনাতি ৱুত্তং হোতি.

কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠিপ্পমাণেনাতি হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদং দস্সেতি. ওৰতোতি অব্ভন্তৰতো. যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গড়ং দত্ৱা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৱা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপৰিৱত্তনেপি এসেৱ নযো. দুপট্টস্স পন একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৱা জাতে, গলিতে ৱা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. খুদ্দকং চীৱৰং মহন্তং কৰোতি, মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে কৰোন্তো সচে পন পঠমং ছিন্দিত্ৱা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৱা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি. ৰজকেহি ধোৱাপেত্ৱা সেতং কৰোন্তস্সাপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৱ. ৱস্সানমাসাতিক্কমেনাপীতি এত্থ পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ন কেৱলং পুব্বে ৱুত্তেন দানাদিনা অট্ঠৱিধেনেৱ কাৰণেন ৱস্সিকসাটিকা অধিট্ঠানং ৱিজহতি, অথ খো ৱস্সানমাসাতিক্কমেনপীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এস নযো আবাধৱূপসমেনাপীতি এত্থাপি. ৱিকপ্পনসিক্খাপদেতি (পাচি. ৩৭২ আদযো) পাচিত্তিযে সুৰাপানৱগ্গস্স নৱমসিক্খাপদে.

তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৱৰং, কালং ৱা পৰামসতীতি আহ ‘‘তং যথাৱুত্তজাতিপ্পমাণ’’ন্তিআদি. অস্সাতি ভিক্খুস্স. তস্স যো অৰুণোতি তস্স চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স যো অতিক্কন্তো অৰুণো. চীৱৰুপ্পাদদিৱসেন সদ্ধিন্তি চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স অৰুণেন সদ্ধিং. দিৱসসদ্দেন চেত্থ তংদিৱসনিস্সিতো অৰুণো ৱুত্তো. ইদানি যস্স চ নিস্সজ্জিতব্বং, যথা চ নিস্সজ্জিতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘তং গহেত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্ৰাযং নযোতি তস্মিং নিস্সজ্জনে অযং ৱিধি. অঞ্ঞথাপীতি ভাসন্তৰেনাপি, যায কাযচি ভাসাযপীতি অত্থো. পটিবলেনাতি ৱত্তুং সমত্থেন. আযতিং সংৱৰেয্যাসীতি উপৰি সংৱৰমাপজ্জেয্যাসি, সংৱুতকাযৱচীদ্ৱাৰো ভৱেয্যাসীতি অত্থো. ইমানি চ ‘‘পস্সসী’’তিআদীনি যথাক্কমং পটিগ্গাহকদেসকেহি ৱত্তব্বৱচনানি. তথা হি ‘‘পস্সসী’’তি পটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনং, ‘‘আম পস্সামী’’তি তদনুদেসকেন ৱত্তব্বৱচনং. ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি তদনুপ্পটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনং, ‘‘সাধু সুট্ঠু সংৱৰিস্সামী’’তি তদনুদেসকেন ৱত্তব্বৱচনং. ইমিনা চ অত্তনো আযতিং সংৱৰে পতিট্ঠিতভাৱং দস্সেতি. দ্ৱীসু, পন সম্বহুলাসু ৱাতি দ্ৱীসু ৱা সম্বহুলাসু ৱা আপত্তীসু পুৰিমনযেনেৱ ৱচনভেদো কাতব্বো. ঞত্তিযং আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতীতি এত্থ ‘‘দ্ৱে আপত্তিযো’’তি ৱা ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো’’তি ৱা ৱচনভেদো কাতব্বো. দ্ৱীসু, বহূসু ৱা ৱচনভেদো কাতব্বোতি ‘‘সঙ্ঘো ইমানি চীৱৰানী’’তি ৱত্থুৱসেন ৱচনভেদো কাতব্বো.

এৱং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জনৱিধিং দস্সেত্ৱা গণস্স নিস্সজ্জনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘গণস্স পন নিস্সজ্জন্তেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি নিস্সজ্জনাপত্তিপ্পটিগ্গহণনিস্সট্ঠচীৱৰদানেসু ‘‘আযস্মন্তান’’ন্তিআদিনা ৱুত্তৱচনভেদং ৱিনা অৱসেসং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জনাদীসু ৱুত্তসদিসমেৱাতি অত্থো.

ইদানি পুগ্গলস্স নিস্সজ্জনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘পুগ্গলস্স পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দ্ৱীসু, তীসু ৱাতি দ্ৱীসু, তীসু ৱা আপত্তীসু চেৱ দাতব্বচীৱৰেসু চ. যথা চ গণস্স নিস্সজ্জনে, এৱং দ্ৱিন্নং নিস্সজ্জনেপি পাড়ি ৱেদিতব্বা. যদি হি ৱিসেসো ভৱেয্য, যথেৱ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণ্ণং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বো – ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা’’তিআদিনা (মহাৱ. ১৬৮) নযেন তিণ্ণং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং ৱত্ৱা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কত্তব্বো – থেৰেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গ’’ন্তিআদিনা নযেন ৱিসুংযেৱ দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথো ৱুত্তো, এৱং ইধাপি ৱিসুং পাড়িং ৱদেয্য. যস্মা পন নত্থি, তস্মা অৱত্ৱাৱ গতোতি গণস্স ৱুত্তা পাড়িযেৱেত্থ পাড়ি. আপত্তিপ্পটিগ্গহণে পন অযং ৱিসেসো – যথা গণস্স নিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তিযা দেসিযমানায আপত্তিপ্পটিগ্গাহকো ভিক্খু ঞত্তিং ঠপেতি, এৱং অট্ঠপেত্ৱা দ্ৱীসু অঞ্ঞতৰেন যথা একপুগ্গলো পটিগ্গণ্হাতি, এৱং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. দ্ৱিন্নঞ্হি ঞত্তিট্ঠপনং নাম নত্থি. যদি সিযা, দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং ৱিসুং ন ৱদেয্য. নিস্সট্ঠচীৱৰদানেপি যথা ‘‘ইমং চীৱৰং আযস্মতো দম্মী’’তি একো ৱদতি, এৱং ‘‘মযং ইমং চীৱৰং আযস্মতো দেমা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ইতো গৰুকতৰানিপি হি ঞত্তিদুতিযকম্মানি অপলোকেত্ৱা কাতব্বানীতি ৱুত্তানি অত্থি, তেসং এতং অনুলোমং. তেনেৱাহ ‘‘দ্ৱিন্নং পনা’’তিআদি. নিস্সট্ঠচীৱৰং পন দাতব্বমেৱ, অদাতুং ন লব্ভতি. ৱিনযকম্মমত্তমেৱ হেতং. ন তং তেন সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা দিন্নমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘নিস্সট্ঠৱত্থু’’ন্তিআদি.

অনিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স দুক্কটন্তি সকিং নিৱত্থং ৱা সকিং পাৰুতং ৱা কাযতো অমোচেত্ৱা দিৱসম্পি চৰতি, একমেৱ দুক্কটং. মোচেত্ৱা নিৱাসেতি ৱা পাৰুপতি ৱা, পযোগে পযোগে দুক্কটং. দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা সণ্ঠাপেন্তস্স অনাপত্তি. অঞ্ঞস্স তং পৰিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি. ‘‘অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তিআদিৱচনঞ্চেত্থ (পাৰা. ৫৭০) সাধকং. দসাহং অনতিক্কন্তেপি অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স চ দুক্কটন্তি এত্থাপি ‘‘পৰিভুঞ্জন্তস্সা’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. অতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞিনোপীতি দসাহং অতিক্কন্তে চীৱৰে ‘‘অনতিক্কন্তং ইদ’’ন্তি এৱং সঞ্ঞিনো, দসাহে ৱা অতিক্কন্তে ‘‘অনতিক্কন্তো দসাহো’’তি এৱং সঞ্ঞিনো.

ইদানি ‘‘অনধিট্ঠিতে অধিট্ঠিতসঞ্ঞিনো নিস্সগ্গিয’’ন্তিআদিআপত্তিৱাৰং সঙ্গহেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ. তথাতি যথা দসাহং অতিক্কন্তে সঞ্ঞাভেদেন তিকপাচিত্তিযং, তথা অনধিট্ঠিতাদীসু সত্তসু ৱিকপ্পেসু অধিট্ঠিতাদিসঞ্ঞাভেদতোতি অত্থো. তত্থ অৱিস্সজ্জিতে ৱিস্সজ্জিতসঞ্ঞিনোতি কস্সচি অদিন্নে অপৰিচ্চত্তে ‘‘দিন্নং পৰিচ্চত্তং মযা’’তি এৱং সঞ্ঞিনো. অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞিনোতি অত্তনো চীৱৰেন সদ্ধিং বহূনি অঞ্ঞেসং চীৱৰানি একতো ঠপিতানি, তানি চে চোৰা হৰন্তি, তত্ৰেস অত্তনো চীৱৰে অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞী হোতি, তস্স নট্ঠসঞ্ঞিনো. এস নযো অৱিনট্ঠাদীসুপি. অৱিলুত্তেতি এত্থ পন গব্ভং ভিন্দিত্ৱা পসয্হাৱহাৰৱসেন অৱিলুত্তেতি ৱেদিতব্বং.

ৱিস্সজ্জিতেতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) অঞ্ঞস্স দিন্নে. কথং পন দিন্নং হোতি, কথং গহিতং? ‘‘ইমং তুয্হং দেমি, দদামি, দজ্জামি, ওণোজেমি, পৰিচ্চজামি, ৱিস্সজ্জামি, নিস্সজ্জামী’’তি ৱা ৱদতি, ‘‘ইত্থন্নামস্স দেমি…পে… নিস্সজ্জামী’’তি ৱা ৱদতি, সম্মুখাপি পৰম্মুখাপি দিন্নংযেৱ হোতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৱদতি, সুদিন্নং, সুগ্গহিতঞ্চ. ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহি, তৱ সন্তকং হোতু, তৱ সন্তকং কৰিস্সসী’’তি ৱুত্তে ‘‘মম সন্তকং কৰোমি, মম সন্তকং হোতু, মম সন্তকং কৰিস্সামী’’তি ৱদতি, দুদ্দিন্নং, দুগ্গহিতঞ্চ. নেৱ দাতা দাতুং জানাতি, ন ইতৰো গহেতুং. সচে পন ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতং, সচে পন একো ‘‘গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰো ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৱদতি, পুন সো ‘‘দিন্নং মযা তুয্হং, গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰোপি ‘‘ন ময্হং ইমিনা অত্থো’’তি ৱদতি. ততো পুৰিমোপি ‘‘মযা দিন্ন’’ন্তি দসাহং অতিক্কামেতি, পচ্ছিমোপি ‘‘মযা পটিক্খিত্ত’’ন্তি, কস্সাপত্তীতি? ন কস্সচি. যস্স পন ৰুচ্চতি, তেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পন অধিট্ঠানে ৱেমতিকো, তেন কিং কাতব্বং? ৱেমতিকভাৱং আৰোচেত্ৱা ‘‘সচে অনধিট্ঠিতং ভৱিস্সতি, এৱং মে কপ্পিযং হোতী’’তি ৱত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ নিস্সজ্জিতব্বং. ন হি এৱং জানাপেত্ৱা ৱিনযকম্মং কৰোন্তস্স মুসাৱাদো হোতি.

যথা চ ইদং, এৱং ইতো পৰানিপীতি যথা ইদং অতিৰেকচীৱৰধাৰণসিক্খাপদং আচাৰৱিপত্তি, এৱং ইতো পৰানিপি সিক্খাপদানি আচাৰৱিপত্তিযেৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘উভতোপাতিমোক্খেসূ’’তিআদি. আজীৱৱিপত্তিপচ্চযা পন ঠপেত্ৱা দুব্ভাসিতং ছ আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তাতি –

‘‘আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, সো ভিক্খু অৰহা’তি ভণতি, পটিৱিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অগিলানা অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খু সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পৰি. ২৮৭) –

এৱং পাৰাজিকাদিৱসেন ঠপেত্ৱা দুব্ভাসিতং আজীৱৱিপত্তিপচ্চযা ছ আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তা. দিট্ঠিৱিপত্তিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটৱসেন দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তাতি সমনুভাসনায পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সজ্জনে ঞত্তিযা দুক্কটং, কম্মৱাচাপৰিযোসানে পাচিত্তিযন্তি এৱং দিট্ঠিৱিপত্তিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটৱসেন দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তা. এত্থাতি ৱিপত্তিকথাসু.

গণনুপগতাতি দিৱসগণনং উপগতভাৱো. অঞ্ঞেহি ‘‘ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স দেমা’’তি পৰহত্থে দিন্নম্পি ‘‘ন তাৱ তং গণনুপগং, যাৱ ন হত্থং গচ্ছতী’’তি (মহাৱ. ২৫৯) চম্মক্খন্ধকে ৱুত্তত্তা যাৱ আহৰিত্ৱা ৱা ন দিন্নং, ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৱৰং উপ্পন্ন’’ন্তি পহিণিত্ৱা ৱা অনাৰোচিতং, তাৱ দিৱসগণনং ন উপেতি, অনধিট্ঠিতং ৱট্টতি. যদা পন আনেত্ৱা দিন্নং হোতি, ‘‘উপ্পন্ন’’ন্তি ৱা সুতং, ততো পট্ঠায গণনুপগং হোতি, অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বং. কথিনসঞ্ঞিতং সমুট্ঠানমস্সাতি কথিনসমুট্ঠানং, ততিযছট্ঠসমুট্ঠানৱসেন দ্ৱিসমুট্ঠানন্তি অত্থো. কাযৱাচাহি কত্তব্বঅধিট্ঠানৱিকপ্পনানং অকৰণেন কাযৱাচতো, চিত্তে পন সতি কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতীতি ৱুত্তং হোতি. অনধিট্ঠানাৱিকপ্পনৱসেন আপজ্জনতো অকিৰিযং. অজানন্তোপি আপজ্জতীতি নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং. কাযদ্ৱাৰে চ ৱচীদ্ৱাৰে চ কত্তব্বাকৰণতো কাযকম্মং ৱচীকম্মং.

কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা

ভিক্খুনাতি ভিক্খুস্সাতি অত্থো, সামিঅত্থে চেতং কৰণৱচনং. তেনাহ ‘‘পুৰিমসিক্খাপদে ৱিযা’’তিআদি. অথ কস্মা কৰণৱসেনেৱ কৰণৱচনস্স অত্থং অগ্গহেত্ৱা সামিৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘কৰণৱসেন হী’’তিআদি. হীতি কাৰণত্থে নিপাতো. ছিন্নপলিবোধোতি ছিন্নচীৱৰাৱাসপলিবোধো. একাৱ ৰত্তি একৰত্তং, সমাসন্তগতস্স অত্থং. তিণ্ণং চীৱৰানং সমাহাৰোতি তিচীৱৰং. তেন তিচীৱৰেন, তীহি চীৱৰেহীতি অত্থো. একেন ৱিপ্পৱুত্থোপি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৭৫-৪৭৬) হি তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱুত্থো নাম হোতি পটিসিদ্ধপৰিযাপন্নেন ৱিপ্পৱুত্থত্তা, অৱযৱেপি ৱা সমুদাযৱোহাৰতো. তেনাহ ‘‘তিচীৱৰাধিট্ঠাননযেনা’’তিআদি.

ইদানি ৱিপ্পৱাসলক্খণৱৱত্থাপনত্থং ‘‘গামো একূপচাৰো’’তিআদিমাহ. তত্থ নিৱেসনন্তি উদোসিতাদীনং ৱসেন অকতায পতিস্সযৱিকতিযা অধিৱচনং. উদোসিতোতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৮২-৪৮৭) যানাদীনং ভণ্ডানং সালা. যো ‘‘উদৱসিতো’’তিপি ৱুচ্চতি. অট্টোতি পটিৰাজাদিপটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৱিসেসো. ‘‘অট্টোতি বহলভিত্তিকগেহং, যস্স গোপানসিযো অগ্গহেত্ৱা ইট্ঠকাহি এৱ ছদনং হোতী’’তি অপৰে. ‘‘অট্টাকাৰেন কৰীযতী’’তিপি ৱদন্তি. মাড়োতি এককূটসঙ্গহিতো চতুৰস্সপাসাদো, এককূটসঙ্গহিতো ৱা অনেককোণৱন্তো পতিস্সযৱিসেসো. ‘‘মাড়োতি ৱট্টাকাৰেন কতসেনাসন’’ন্তি অপৰে. পাসাদোতি দীঘপাসাদো, অড্ঢযোগাদিভেদো অট্টমাড়হম্মিযৱজ্জিতো সব্বো ৱা পাসাদো. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো. ‘‘চন্দিযঙ্গণযুত্ত’’ন্তি অপৰে. নাৱাতি থলট্ঠউদকট্ঠৱসেন দ্ৱিধা নাৱা. সত্থোতি জঙ্ঘসত্থো, সকটসত্থো ৱা. ধঞ্ঞকৰণন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৯১-৪৯৪) খলং ৱুচ্চতি. আৰামোতি পুপ্ফাৰামো, ফলাৰামো ৱা. ৱিহাৰোতি সপৰিক্খিত্তো ৱা অপৰিক্খিত্তো ৱা সকলো আৱাসো. ‘‘গেহম্পী’’তি কেচি. নিৱেসনাদীনি চেত্থ গামতো বহি নিৱিট্ঠানি গহিতানি. অন্তোগামে ঠিতানং পন গামগ্গহণেনেৱ গহিতত্তা গামপৰিহাৰোযেৱাতি. ‘‘নিৱেসনাদযো হম্মিযপৰিযোসানা গামপৰিক্খেপতো বহি নিৱিট্ঠা’’তি অপৰে. হত্থপাসাতিক্কমেতি এত্থ হত্থপাসো নাম অড্ঢতেয্যৰতনপ্পমাণো পদেসো, তস্স অতিক্কমো হত্থপাসাতিক্কমো, তস্মিং হত্থপাসাতিক্কমে. হত্থপাসব্ভন্তৰে পন ৱত্থুং ৱট্টতি. তং পমাণং অতিক্কমিত্ৱা সচেপি ইদ্ধিমা ভিক্খু আকাসে অৰুণং উট্ঠাপেতি, নিস্সগ্গিযমেৱ হোতি.

অযং পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো – সচে (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৭৭-৪৭৮) গামো একস্স ৰঞ্ঞো ৱা ভোজকস্স ৱা ৱসেন এককুলস্স হোতি, পাকাৰাদিনা পৰিক্খিত্তত্তা একূপচাৰো চ, এৱৰূপে গামে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা তস্মিং গামব্ভন্তৰে যথাৰুচিতট্ঠানে ৱসিতব্বং, সচে অপৰিক্খিত্তো, যস্মিং ঘৰে চীৱৰং নিক্খিত্তং হোতি, তস্মিং ঘৰে ৱসিতব্বং, তস্স ঘৰস্স সমন্ততো হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং.

সচে গামো ৱেসালিকুসিনাৰাদযো ৱিয নানাৰাজূনং ৱা ভোজকানং ৱা হোতি, ৱুত্তপ্পকাৰেন পৰিক্খিত্তো চ, এৱৰূপে গামে যস্মিং ঘৰে চীৱৰং নিক্খিত্তং হোতি, তস্মিং ঘৰে ৱা ৱত্থব্বং, তস্স ঘৰস্স হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং. যস্সা ৱীথিযা ঘৰং হোতি, তস্সা ৱীথিযা তস্স ঘৰস্স সম্মুখাট্ঠানে সভাযং ৱা ঘৰদ্ৱাৰে ৱা ৱত্থব্বং, তেসং সভাদ্ৱাৰানং হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং.

সচে সো গামো অপৰিক্খিত্তো, যস্মিং ঘৰে চীৱৰং নিক্খিত্তং, তত্থ ৱা তস্স হত্থপাসে ৱা ৱত্থব্বং. নিৱেসনে পন সচে এককুলস্স নিৱেসনং হোতি, পৰিক্খিত্তঞ্চ, অন্তোনিৱেসনে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা অন্তোনিৱেসনে ৱত্থব্বং. অপৰিক্খিত্তং চে হোতি, যস্মিং গব্ভে চীৱৰং নিক্খিত্তং, তস্মিং ৱত্থব্বং, তস্স গব্ভস্স হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং.

সচে নানাকুলস্স নিৱেসনং হোতি, পৰিক্খিত্তঞ্চ, যস্মিং গব্ভে চীৱৰং নিক্খিত্তং, তস্মিং গব্ভে ৱত্থব্বং, সব্বেসং সাধাৰণদ্ৱাৰমূলে ৱা তেসং গব্ভদ্ৱাৰমূলানং হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং. অপৰিক্খিত্তং চে, যস্মিং গব্ভে চীৱৰং নিক্খিত্তং, তস্মিং গব্ভে ৱত্থব্বং, তস্স গব্ভস্স হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং. এস নযো উদোসিতাদীসুপি.

সত্থো পন জঙ্ঘসত্থো ৱা হোতু, সকটসত্থো ৱা. সচে এককুলস্স সত্থো হোতি, সত্থে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা সত্তব্ভন্তৰা ন ৱিজহিতব্বা, পস্সতো অব্ভন্তৰং ন ৱিজহিতব্বং. সচে (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৮৯) সত্থো গচ্ছন্তো গামং ৱা নদিং ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা তিট্ঠতি, অন্তোপৱিট্ঠেন সদ্ধিং একাবদ্ধো হুত্ৱা ওৰঞ্চ পাৰঞ্চ ফৰিত্ৱা ঠিতো হোতি, সত্থপৰিহাৰোৱ লব্ভতি. অথ গামে ৱা নদিযা ৱা পৰিযাপন্নো হোতি অন্তোপৱিট্ঠো, গামপৰিহাৰো চেৱ নদিপৰিহাৰো চ লব্ভতি. সচে ৱিহাৰসীমং অতিক্কমিত্ৱা তিট্ঠতি, অন্তোসীমায চ চীৱৰং হোতি, ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱসিতব্বং. সচে বহিসীমায চীৱৰং হোতি, সত্থসমীপেযেৱ ৱসিতব্বং. সচে গচ্ছন্তো সকটে ৱা ভগ্গে, গোণে ৱা নট্ঠে অন্তৰা ছিজ্জতি, যস্মিং কোট্ঠাসে চীৱৰং নিক্খিত্তং, তত্থ ৱসিতব্বং.

খেত্তেপি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৯০) সচে এককুলস্স খেত্তং হোতি, পৰিক্খিত্তঞ্চ, অন্তোখেত্তে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা অন্তোখেত্তে ৱত্থব্বং. সচে অপৰিক্খিত্তং, হত্থপাসা চীৱৰং ন ৱিজহিতব্বং. সচে নানাকুলস্স খেত্তং হোতি, পৰিক্খিত্তঞ্চ, অন্তোখেত্তে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা খেত্তদ্ৱাৰমূলে ৱা ৱত্থব্বং, তস্স হত্থপাসা ৱা ন ৱিজহিতব্বং. সচে অপৰিক্খিত্তং, চীৱৰং হত্থপাসা ন ৱিজহিতব্বং. এস নযো ধঞ্ঞকৰণাৰামেসু দ্ৱীসুপি. ৱিহাৰে পন নিৱেসনে ৱুত্তসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো.

ৰুক্খমূলে পন যং মজ্ঝন্হিকে কালে সমন্তা ছাযা ফৰতি, তস্মিং ঠানে অৱিৰড়ে পদেসে তস্স ছাযায ফুট্ঠোকাসস্স অন্তোযেৱ নিক্খিপিতব্বং. সচে ৱিৰড়সাখস্স ৰুক্খস্স আতপেন ফুট্ঠোকাসে ঠপেতি, অৰুণুগ্গমনে চ সো ভিক্খু তস্স হত্থপাসে ন হোতি, অঞ্ঞস্মিং ঠানে তস্স ছাযাযপি হোতি, নিস্সগ্গিযং হোতি. সচে নানাকুলস্স ৰুক্খো হোতি, চীৱৰস্স হত্থপাসা ন ৱিজহিতব্বং.

অজ্ঝোকাসে পন ৱিঞ্ঝাটৱিআদীসু অৰঞ্ঞেসুপি সমুদ্দমজ্ঝে মচ্ছবন্ধানং অগমনপথদীপকেসুপি চীৱৰং ঠপেত্ৱা ততো সমন্তা সত্তব্ভন্তৰে পদেসে যত্থ কত্থচি ৱসিতব্বং, ইতো অঞ্ঞত্থ ৱসন্তো ৱিপ্পৱুত্থো নাম হোতীতি দট্ঠব্বং.

ইমস্স পন ৱিত্থাৰস্স ইধ অৱুত্তত্তা, সমন্তপাসাদিকাযঞ্চ ৱুত্তত্তা ‘‘অযমেত্থ সঙ্খেপো’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থাতি ‘‘তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱসেয্যা’’তি এতস্মিং পদে. সঙ্খেপোতি সঙ্খেপৱণ্ণনা. এত্থ পন পাড়িযং (পাৰা. ৪৭৭) ‘‘গামো একূপচাৰো নানূপচাৰো’’তিআদিনা অৱিসেসেন মাতিকং নিক্খিপিত্ৱাপি গামনিৱেসনউদোসিতখেত্তধঞ্ঞকৰণআৰামৱিহাৰানং একূপচাৰনানূপচাৰতা ‘‘গামো একূপচাৰো নাম এককুলস্স গামো হোতি পৰিক্খিত্তো চ অপৰিক্খিত্তো চা’’তিআদিনা (পাৰা. ৪৭৮) পৰিক্খিত্তাপৰিক্খিত্তৱসেন ৱিভত্তা. অট্টমাড়পাসাদহম্মিযনাৱাসত্থৰুক্খমূলঅজ্ঝোকাসানং পন এৱং অৱত্ৱা ‘‘এককুলস্স অট্টো হোতি, নানাকুলস্স অট্টো হোতী’’তিআদিনা (পাৰা. ৪৮৪) নযেন এককুলনানাকুলৱসেন চ অন্তে ‘‘অজ্ঝোকাসো একূপচাৰো নাম অগামকে অৰঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তৰা একূপচাৰো, ততো পৰং নানূপচাৰোতি (পাৰা. ৪৯৪) চ এৱং একূপচাৰনানূপচাৰতা ৱিভত্তা. তস্মা গামাদীসু পৰিক্খিত্তং একূপচাৰং, অপৰিক্খিত্তং নানূপচাৰন্তি চ, অট্টাদিসু যং এককুলস্স, তং একূপচাৰং, যং নানাকুলস্স, তং নানূপচাৰন্তি চ গহেতব্বং. অজ্ঝোকাসে ৱুত্তনযেন গহেতব্বং. উপচাৰোতি হি ‘‘গামো একূপচাৰো নানূপচাৰো’’তিআদীসু দ্ৱাৰং, ‘‘অজ্ঝোকাসো একূপচাৰো’’তি এত্থ সমন্তা সত্তব্ভন্তৰসঙ্খাতং পমাণন্তি অপৰে.

অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসম্মুতিযাতি ভিক্খুনো সঙ্ঘেন দিন্না সম্মুতি ভিক্খুসম্মুতি, তং ৱিনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যং সঙ্ঘো’’তিআদি. অৱিপ্পৱাসসম্মুতিং দেতীতি অৱিপ্পৱাসা সম্মুতি, অৱিপ্পৱাসায ৱা সম্মুতি অৱিপ্পৱাসসম্মুতি, তং ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন দেতীতি অত্থো.

সন্তৰুত্তৰেনাতি ‘‘অন্তৰ’’ন্তি অন্তৰৱাসকো ৱুচ্চতি, ‘‘উত্তৰ’’ন্তি উত্তৰাসঙ্গো, সহ অন্তৰেন উত্তৰং সন্তৰুত্তৰং, তেন সন্তৰুত্তৰেন, সহ অন্তৰৱাসকেন উত্তৰাসঙ্গেনাতি অত্থো. অন্তোঅৰুণে পচ্চুদ্ধটেতি নিৱত্তিত্ৱা সম্পাপুণিতুমসক্কোন্তেন তত্থেৱ ঠত্ৱা অন্তো অৰুণে পচ্চুদ্ধটে. পচ্চাগন্তব্বন্তি যথা ৰোগো ন কুপ্পতি, তথা পুন চীৱৰস্স ঠপিতট্ঠানং আগন্তব্বং. যতো পট্ঠায হি সত্থং ৱা পৰিযেসতি, ‘‘গচ্ছামী’’তি আভোগং ৱা কৰোতি, ততো পট্ঠায ৱট্টতি. ‘‘ন দানি গমিস্সামী’’তি এৱং পন ধুৰনিক্খেপং কৰোন্তেন পচ্চুদ্ধৰিতব্বং ‘‘অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠস্সতী’’তি. তেনাহ ‘‘তত্থেৱ ৱা ঠিতেন পচ্চুদ্ধৰিতব্ব’’ন্তি. সোতি যস্স সম্মুতি দিন্না, সো ৰোগো. লদ্ধকপ্পিযমেৱ পুন সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থীতি অধিপ্পাযো.

অধিট্ঠিতচীৱৰতাতি তিচীৱৰাধিট্ঠাননযেন অধিট্ঠিতচীৱৰতা. ৱিপ্পৱাসো নাম যদি বদ্ধসীমাযং চীৱৰং হোতি, ততো বহি অৰুণুট্ঠাপনং. অথ অবদ্ধসীমাযং, যথাৱুত্তগামাদীনং বহি হত্থপাসাতিক্কমে অৰুণুট্ঠাপনং. বদ্ধসীমাযং পন যত্থ কত্থচি চীৱৰং ঠপেত্ৱা অন্তোসীমাযমেৱ যত্থ কত্থচি ৱসিতুং ৱট্টতি. ইধ অপচ্চুদ্ধৰণং অকিৰিযাতি সম্বন্ধো.

উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অকালচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

পুৰিমসিক্খাপদে ৱিয এত্থাপি ভিক্খুনাতি সামিঅত্থে কৰণৱচনন্তি আহ ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰস্মিং ভিক্খুনা’’তিআদি. ‘‘অকালচীৱৰং নাম অনত্থতে কথিনে একাদসমাসে উপ্পন্নং, অত্থতে কথিনে সত্তমাসে উপ্পন্নং, কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৱৰং নামা’’তি (পাৰা. ৫০০) পদভাজনিযং ৱুত্তত্তা ‘‘য্ৱাযং অনত্থতে কথিনে’’তিআদিমাহ. য্ৱাযং চীৱৰকালো ৱুত্তোতি সম্বন্ধো. ৱস্সানস্সাতি ৱস্সানসঙ্খাতস্স উতুনো. পচ্ছিমো মাসো নাম চীৱৰমাসো. তস্মিঞ্হি অনত্থতেপি কথিনে উপ্পন্নং চীৱৰং অনধিট্ঠিতং, অৱিকপ্পিতং ঠপেতুং ৱট্টতি. পঞ্চ মাসাতি পচ্ছিমকত্তিকমাসো, হেমন্তিকা চত্তাৰো চাতি পঞ্চ মাসা. অঞ্ঞদাতি অনত্থতে কথিনে একাদসমাসে, অত্থতে কথিনে সত্তমাসে. কালেপীতি ‘‘অনত্থতে কথিনে চীৱৰমাসো, অত্থতে কথিনে পঞ্চ মাসা’’তি যথাৱুত্তচীৱৰকালেপি. ‘‘আদিনা নযেনা’’তি ইমিনা ‘‘দদামি দজ্জামী’’তিআদীনং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) সঙ্গহো. কিঞ্চাপি চেতানি সব্বানি ‘‘অকালচীৱৰ’’ন্তি ৱুত্তানি, তথাপি পিট্ঠিসমযেযেৱ উপ্পন্নানি ‘‘অকালচীৱৰ’’ন্তি ইধাধিপ্পেতানি.

‘‘কালে সঙ্ঘস্স ইদং অকালচীৱৰ’’ন্তি দিন্নং পন অকালচীৱৰসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং. যথা পিট্ঠিসমযে উপ্পন্নং চীৱৰং ৱুট্ঠৱস্সেহি, সেসেহি চ সম্মুখীভূতেহি ভাজেতুং লব্ভতীতি অকালচীৱৰং নাম জাতং, তথেৱিদম্পীতি তদিদং অকালচীৱৰসামঞ্ঞং. যদি এৱং ‘‘পুগ্গলস্স ৱা ইদং তুয্হং ‘দম্মী’তিআদিনা নযেন দিন্ন’’ন্তি কস্মা ৱুত্তং, ন হি পুগ্গলস্স আদিস্স দিন্নং কেনচি ভাজনীযং হোতীতি? নাযং ৱিৰোধো, আদিস্স দানসামঞ্ঞতো লব্ভমানমত্থং দস্সেতুং তথা ৱুত্তন্তি. অত্তনো ৱা ধনেনাতি অত্তনো কপ্পাসসুত্তাদিনা ধনেন. ইমস্স ‘‘উপ্পজ্জেয্যা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ‘‘সীমায দেতী’’তিআদি পুগ্গলাধিট্ঠাননযেন ৱুত্তং. এত্থ পন সীমায দানং একা মাতিকা, কতিকায দানং দুতিযা…পে… পুগ্গলস্স দানং অট্ঠমা.

‘‘পৰিক্খেপাৰহট্ঠানেনা’’তি ইমিনা অপৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স ধুৱসন্নিপাতট্ঠানাদিতো পঠমলেড্ডুপাতস্স অন্তো উপচাৰসীমাতি দস্সেতি. ইদানি দুতিযলেড্ডুপাতস্সপি অন্তো উপচাৰসীমাযেৱাতি দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি আৰদ্ধং. ধুৱসন্নিপাতট্ঠানম্পি সীমাপৰিযন্তগতমেৱ ৱেদিতব্বং. আৱাসে ৱড্ঢন্তে ৱড্ঢতীতি সচে উপচাৰতো অবহিভূতো হুত্ৱা আৱাসো ৱড্ঢতীতি অধিপ্পাযো. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘ভিক্খূসুপি ৱড্ঢন্তেসু ৱড্ঢতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘সচে ৱিহাৰে সন্নিপতিতভিক্খূহি সদ্ধিং একাবদ্ধা হুত্ৱা যোজনসতম্পি পূৰেত্ৱা নিসীদন্তি, যোজনসতম্পি উপচাৰসীমাৱ হোতি, সব্বেসং লাভো পাপুণাতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তং. ভিক্খুনীনং আৰামপৱেসনসেনাসনাপুচ্ছনানীতি আগন্তুকগমিকানং ভিক্খুনীনং আৰামপৱেসনাপুচ্ছনং, সেনাসনাপুচ্ছনঞ্চাতি অত্থো. তথা হি আগন্তুকায ভিক্খুনিযা আৰামপৱেসনং আপুচ্ছিতব্বং, গমিকায সঙ্ঘিকং দসৱিধং সেনাসনং. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘ভিক্খুনীন’’ন্তি ৱুত্তং, গমিকস্স পন ভিক্খুস্সাপি ইমিস্সাযেৱ সীমায ৱসেন সেনাসনাপুচ্ছনং ৱেদিতব্বং.

পৰিৱাসমানত্তাৰোচনন্তি পাৰিৱাসিকমানত্তচাৰীনং পৰিৱাসাৰোচনং, মানত্তাৰোচনঞ্চ. ৱস্সচ্ছেদনিস্সযসেনাসনগ্গাহাদিৱিধানন্তি ৱস্সচ্ছেদৱিধানং, নিস্সযগ্গাহৱিধানং, সেনাসনগ্গাহৱিধানন্তি অত্থো. আদিসদ্দেন নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধি, লাভগ্গাহো আগন্তুকৱত্তং পূৰেত্ৱা আৰামপৱেসনন্তি এৱমাদিকং সঙ্গণ্হাতি. ইমিস্সাৱ সীমায ৱসেনাতি উপচাৰসীমাযেৱাতি যথাসম্ভৱং অন্তো, বহি চ ইমস্স সব্বস্স লব্ভনতো ৱুত্তং.

লাভত্থায ঠপিতা সীমা লাভসীমা (মহাৱ. ৩৭৯), সা চ খো নেৱ সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুঞ্ঞাতা, ন ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি ঠপিতা, অপিচ খো লাভদাযকেহি. তেনাহ ‘‘যং ৰাজৰাজমহামত্তাদযো’’তিআদি. সমন্তাতি ৱিহাৰস্স সমন্তা. যন্তি সুঙ্কসস্সাদি. ‘‘সীমং ঠপেন্তী’’তি পাঠসেসো. একস্স ৰঞ্ঞো আণাপৱত্তিট্ঠানন্তি চোড়ভোগো কেৰড়ভোগোতি এৱং একেকস্স ৰঞ্ঞো আণাপৱত্তিট্ঠানং. দ্ৱিধা আপো গতো এত্থাতি দীপো, ওঘেন অনজ্ঝোত্থতো ভূমিভাগো, সোৱ সীমা দীপসীমা. তেনাহ সমুদ্দন্তেনা’’তিআদি. চক্কৱাড়সীমা চক্কৱাড়পব্বতেনেৱ পৰিচ্ছিন্নাতি আহ ‘‘একচক্কৱাড়পব্বতপৰিক্খেপব্ভন্তৰং চক্কৱাড়সীমা’’তি.

সেসাতি খণ্ডসীমাদযো. খণ্ডসীমায দেমাতি দিন্নন্তি খণ্ডসীমায কেনচি কম্মেন সন্নিপতিতং সঙ্ঘং দিস্ৱা ‘‘খণ্ডসীমাযং সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নং. খণ্ডসীমায ঠিতে ৰুক্খে ৱা পব্বতে ৱা ঠিতোপি হেট্ঠা ৱা পথৱিৱেমজ্ঝগতোপি খণ্ডসীমাযেৱ ঠিতোতি ৱেদিতব্বো. সমানসংৱাসসীমায দিন্নন্তি ‘‘সমানসংৱাসসীমায দম্মী’’তি দিন্নং. এস নযো সেসেসুপি. খণ্ডসীমা সীমন্তৰিকট্ঠানং ন পাপুণাতি তত্থ সমানসংৱাসসীমায অভাৱতোতি অধিপ্পাযো. সমানসংৱাসঅৱিপ্পৱাসসীমাসু দিন্নস্স ইদং নানাত্তং – ‘‘অৱিপ্পৱাসসীমায দম্মী’’তি দিন্নং গামট্ঠানং ন পাপুণাতি. কস্মা? ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চা’’তি (মহাৱ. ১৪৪) ৱুত্তত্তা. ‘‘সমানসংৱাসসীমায দম্মী’’তি দিন্নং পন গামে ঠিতানম্পি পাপুণাতীতি. অব্ভন্তৰসীমাউদকুক্খেপসীমাসু দিন্নন্তি তত্থ উপোসথাদিঅত্থায সন্নিপতিতে দিস্ৱা ‘‘ইমিস্সা অব্ভন্তৰসীমায দেমা’’তিআদিনা দিন্নং. জনপদৰট্ঠৰজ্জদীপচক্কৱাড়সীমাসুপি গামসীমাদীসু ৱুত্তসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযোতি আহ ‘‘জনপদসীমাদীসূ’’তিআদি. একোপি গন্ত্ৱা সব্বেসং সঙ্গণ্হিতুং লভতীতি একোপি গন্ত্ৱা ইধ ৱস্সগ্গেন ভাজেত্ৱা গহেত্ৱা আগন্তুং লভতীতি অত্থো. একোতি সভাগো একো ভিক্খু, অযম্পি ভাগমেৱ গহেতুং লভতি. তেনাহ ‘‘সভাগানং ভাগং গণ্হাতী’’তি.

এৱং তাৱ যো সীমং পৰামসিত্ৱা দেতি, তস্স দানে ৱিনিচ্ছযং ৱত্ৱা ইদানি যো ‘‘অসুকসীমাযা’’তি ৱত্তুং ন জানাতি, কেৱলং ‘‘সীমা’’তি ৱচনমত্তমেৱ জানন্তো ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা ‘‘সীমায দম্মী’’তি ৱা ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৱা ভণতি, তত্থ ৱিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘যো পন ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা’’তিআদিমাহ. কতৰন্তি কতৰসীমং. অহমেতং ভেদং ন জানামীতি অহং ‘‘অসুকা সীমা’’তি এতং ৱিভাগং ন জানামি. উপচাৰসীমট্ঠেহি ভাজেতব্বং লাভস্স উপচাৰসীমায পৰিচ্ছিন্নত্তাতি অধিপ্পাযো. সাতি সমানলাভকতিকা.

যত্থ ময্হং ধুৱকাৰা কৰীযন্তীতি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) এত্থ যস্মিং ৱিহাৰে তস্স চীৱৰদাযকস্স সন্তকং সঙ্ঘস্স পাকৱত্তং ৱা ৱত্ততি. যস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ অত্তনো ভাৰং কত্ৱা সদা গেহে ভোজেতি, যত্থ ৱা অনেন আৱাসো ৱা কাৰিতো, সলাকভত্তাদীনি ৱা নিবদ্ধানি, ইমে ধুৱকাৰা নাম. যেন পন সকলোপি ৱিহাৰো পতিট্ঠাপিতো, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তেনাহ ‘‘যত্থ তস্স পাকৱত্তং ৱা ৱত্ততী’’তিআদি. তত্থ পাকৱত্তন্তি দানৱত্তং. ৱত্ততীতি পৱত্ততি. যতোতি যস্মা ৱিহাৰা. যত্থাতি যস্মিং ৱিহাৰে. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৱিহাৰেসু. মাতিকং আৰোপেত্ৱাতি একস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ বহুতৰা, একস্মিং থোকতৰা, একঞ্চ ৱত্থং, ধুৱকাৰট্ঠানঞ্চ বহুকং, কত্থ দেমাতি পুচ্ছিত্ৱা, যদি পন মঞ্চো ৱা পীঠং ৱা একমেৱ হোতি, তং পুচ্ছিত্ৱা যস্স ৱা ৱিহাৰস্স, একৱিহাৰেপি ৱা যস্স সেনাসনস্স সো ৱিচাৰেতি, তত্থ দাতব্বং. সচেপি ‘‘অসুকভিক্খু গণ্হতূ’’তি ৱদতি, ৱট্টতি. অথ ‘‘ময্হং ধুৱকাৰে দেথা’’তি ৱত্ৱা অৱিচাৰেত্ৱাৱ গচ্ছতি, সঙ্ঘস্সপি ৱিচাৰেতুং ৱট্টতি. এৱং পন ৱিচাৰেতব্বং – ‘‘সঙ্ঘত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানে দেথা’’তি ৱত্তব্বং. সচে তত্থ সেনাসনং পৰিপুণ্ণং হোতি, যত্থ নপ্পহোতি, তত্থ দাতব্বং. সচে একো ভিক্খু ‘‘ময্হং ৱসনট্ঠানে সেনাসনপৰিভোগভণ্ডং নত্থী’’তি ৱদতি, তত্থ দাতব্বং.

সঙ্ঘস্স দম্মীতি দিন্নন্তি ‘‘ইমানি চীৱৰানি সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি এৱং দিন্নং. ততো বহিদ্ধাপীতি উপচাৰসীমাতো বহিদ্ধাপি. তেহি সদ্ধিন্তি উপচাৰসীমাগতেহি সদ্ধিং. একাবদ্ধানঞ্চ পাপুণাতি পৰিসাৱসেন ৱড্ঢিতা সীমা হোতীতি কত্ৱাতি অধিপ্পাযো. তস্মাতি যস্মা উপচাৰসীমাগতানং পাপুণাতি, যস্মা চ ততো বহিদ্ধাপি উপচাৰসীমোক্কন্তেহি একাবদ্ধানং পাপুণাতি, তস্মা. তেসন্তি উপচাৰসীমাগতানং, ততো বহিদ্ধা তেহি সদ্ধিং একাবদ্ধানঞ্চ. গাহতে সতীতি অন্তেৱাসিকাদিকে গণ্হন্তে সতি. অসম্পত্তানম্পীতি উপচাৰসীমাযং ঠিতেহি ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা কালং ঘোসেত্ৱা লাভভাজনট্ঠানং অসম্পত্তানম্পি উপচাৰসীমায পৱিট্ঠানং, তেহি ৱা সদ্ধিং একাবদ্ধানং হুত্ৱা অত্তনো ৱিহাৰদ্ৱাৰে ৱা অন্তোৱিহাৰেযেৱ ৱা ঠিতানঞ্চাতি অত্থো. ভাগো দাতব্বোতি সঙ্ঘনৱকস্স দিন্নেপীতি অধিপ্পাযো. দুতিযভাগে পন থেৰাসনং আৰুড়্হে আগতানং পঠমভাগো ন পাপুণাতি. দুতিযভাগতো ৱস্সগ্গেন দাতব্বং.

সচে পন ‘‘বহিউপচাৰসীমাযং ঠিতানং দেথা’’তি ৱদন্তি, ন দাতব্বং. যদি পন ৱিহাৰো মহা হোতি, থেৰাসনতো পট্ঠায ৱত্থেসু দীযমানেসু অলসজাতিকা মহাথেৰা পচ্ছা আগচ্ছন্তি, ‘‘ভন্তে, ৱীসতিৱস্সানং দীযতি, তুম্হাকং ঠিতিকা অতিক্কন্তা’’তি ন ৱত্তব্বা. ঠিতিকং ঠপেত্ৱা তেসং দত্ৱা পচ্ছা ঠিতিকায দাতব্বং.

‘‘অসুকৱিহাৰে কিৰ বহুচীৱৰং উপ্পন্ন’’ন্তি সুত্ৱা যোজনন্তৰিকৱিহাৰতোপি ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, সম্পত্তসম্পত্তানং ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায দাতব্বং, অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকায চীৱৰক্খন্ধকৱণ্ণনাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.

এৱং ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানি সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নেসু ৱিনিচ্ছযং ৱত্ৱা ইদানি বহিউপচাৰসীমাযং ভিক্খুং দিস্ৱা ‘‘সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নেসু ৱিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘যং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. একাবদ্ধপৰিসায পাপুণাতীতি সচে যোজনং ফৰিত্ৱা পৰিসা ঠিতা হোতি, একাবদ্ধা চে, সব্বেসং পাপুণাতীতি অত্থো. একাবদ্ধতা চেত্থ দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰতো পৰিচ্ছিন্দিতব্বা. তেনাহ ‘‘যে পনা’’তিআদি.

উভতোসঙ্ঘস্স দিন্নন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) ‘‘উভতোসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নং. ‘‘দ্ৱেধাসঙ্ঘস্স দম্মি, দ্ৱিন্নং সঙ্ঘানং দম্মি, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স চ দম্মী’’তি ৱুত্তেপি উভতোসঙ্ঘস্স দিন্নমেৱ হোতি. উপড্ঢং ভিক্খূনং, উপড্ঢং ভিক্খুনীনং দাতব্বন্তি দ্ৱে ভাগে সমে কত্ৱা একো ভাগো ভিক্খূনং, একো ভাগো ভিক্খুনীনং দাতব্বো. গহেতুং লভতি উভতোসঙ্ঘগ্গহণেন গহিতত্তাতি অধিপ্পাযো. চেতিযস্সাতি থূপাদিনো. তঞ্হি ধাতাযতনাদিভাৱেন চিতত্তা, লোকস্স চিত্তীকাৰট্ঠানতায চ ‘‘চেতিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. ন কোচি ৱিসেসোতি আহ ‘‘ইধ পন চেতিযস্সা’’তিআদি.

‘‘উভতোসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৱুত্তে পন দ্ৱাৱীসতিকোট্ঠাসে কত্ৱা দস ভিক্খূনং, দস ভিক্খুনীনং, একো পুগ্গলস্স, একো চেতিযস্স দাতব্বো. তত্থ পুগ্গলো সঙ্ঘতোপি অত্তনো ৱস্সগ্গেন পুন গহেতুং লভতি, চেতিযস্স একোযেৱ. অযং পন ৱাৰো যথাৱুত্তেনেৱ নযেন ঞাযতীতি কত্ৱা ইধ ন ৱুত্তো. সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) পন ৱুত্তোযেৱ.

ন মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা দাতব্বং ‘‘ভিক্খুনীন’’ন্তি পুগ্গলিকৱসেন ৱুত্তত্তা. পুগ্গলো ৱিসুং ন লভতীতি পুব্বে ৱিয ৱিসুং পুগ্গলিককোট্ঠাসং ন লভতি. পাপুণনট্ঠানতো একমেৱ লভতীতি অত্তনো ৱস্সগ্গেন পত্তব্বট্ঠানতো একমেৱ কোট্ঠাসং লভতি. কস্মা? ভিক্খুসঙ্ঘগ্গহণেন গহিতত্তা. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৱুত্তেপি চেতিযস্স একপুগ্গলপটিৱীসো লব্ভতি, পুগ্গলস্স ৱিসুং ন লব্ভতি. তস্মা একং চেতিযস্স দত্ৱা অৱসেসং ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ গণেত্ৱা ভাজেতব্বং. তেনাহ ‘‘চেতিযস্স চাতি ৱুত্তে পনা’’তিআদি.

তেহি সদ্ধিং পুগ্গলচেতিযপৰামসনং অনন্তৰনযসদিসমেৱাতি তেহি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি সদ্ধিং পুগ্গলস্স চ চেতিযস্স চ গহণং অনন্তৰনযসদিসমেৱাতি অত্থো. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ, ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ চেতিযস্স চ, ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৱুত্তেপি চেতিযস্স একপটিৱীসো লব্ভতি, পুগ্গলস্স ৱিসুং নত্থি, ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ গণেত্ৱাৱ ভাজেতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. পুগ্গলস্স ৱিসুং ন লব্ভতীতি পুগ্গলস্স ৱিসুং পটিৱীসো ন লব্ভতি, ৱস্সগ্গেন একোৱ লব্ভতীতি অত্থো. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ চেতিযস্স চা’’তি ৱুত্তে পন চেতিযস্স ৱিসুং পটিৱীসো লব্ভতীতি আহ ‘‘চেতিযস্স পন লব্ভতী’’তি. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৱুত্তেপি চেতিযস্সেৱ ৱিসুং লব্ভতি, ন পুগ্গলস্স. চেতিযস্স পন লব্ভতিযেৱাতি ‘‘ভিক্খূনঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৱুত্তে পন চেতিযস্স ৱিসুং পটিৱীসো লব্ভতীতি অত্থো. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৱুত্তেপি চেতিযস্সেৱ ৱিসুং লব্ভতি, ন পুগ্গলস্স. ভিক্খুনিসঙ্ঘং আদিং কত্ৱাপি এৱমেৱ যোজেতব্বং.

এত্থাহ – যং পনেতৰহি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) পণ্ডিতমনুস্সা সধাতুকং পটিমং ৱা চেতিযং ৱা ঠপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স উভতোসঙ্ঘস্স দানং দেন্তি, পটিমায ৱা চেতিযস্স ৱা পুৰতো আধাৰকে পত্তং ঠপেত্ৱা দক্খিণোদকং দত্ৱা ‘‘বুদ্ধানং দেমা’’তি, তত্থ যং পঠমং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি, ৱিহাৰং ৱা আহৰিত্ৱা ‘‘ইদং চেতিযস্স দেমা’’তি পিণ্ডপাতঞ্চ মালাগন্ধাদীনি চ দেন্তি, তত্থ কথং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ৱুচ্চতে – মালাগন্ধাদীনি তাৱ চেতিযে আৰোপেতব্বানি, ৱত্থেহি পটাকা, তেলেন পদীপা কাতব্বা, পিণ্ডপাতমধুফাণিতাদীনি পন যো নিবদ্ধচেতিযজগ্গকো হোতি পব্বজিতো ৱা গহট্ঠো ৱা, তস্স দাতব্বানি. নিবদ্ধজগ্গকে অসতি আহটভত্তং ঠপেত্ৱা ৱত্তং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. উপকট্ঠে কালে ভুঞ্জিত্ৱা পচ্ছাপি ৱত্তং কাতুং ৱট্টতিযেৱ.

মালাগন্ধাদীসু চ যং কিঞ্চি ‘‘ইদং হৰিত্ৱা চেতিযপূজং কৰোথা’’তি ৱুত্তে দূৰম্পি হৰিত্ৱা পূজেতব্বং. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স হৰা’’তি ৱুত্তেপি হৰিতব্বং. সচে পন ‘‘অহং পিণ্ডায চৰামি, আসনসালাযং ভিক্খূ অত্থি, তে হৰিস্সন্তী’’তি ৱুত্তে ‘‘ভন্তে, তুয্হংযেৱ দম্মী’’তি ৱদতি, ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. অথ পন ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সামী’’তি হৰন্তস্স গচ্ছতো অন্তৰাৱ কালো উপকট্ঠো হোতি, অত্তনো পাপেত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

ৱস্সংৱুট্ঠসঙ্ঘস্স দম্মীতি ৱদতীতি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) ‘‘ৱস্সংৱুট্ঠসঙ্ঘস্স ইমানি চীৱৰানি দম্মী’’তি ৱদতি. তেসং বহিসীমট্ঠানম্পি পাপুণাতীতি অত্থতে কথিনে বহিসীমট্ঠানম্পি যাৱ কথিনস্স উব্ভাৰা পাপুণাতি, তস্মা দিসাপক্কন্তস্সাপি সতি পটিগ্গাহকে দাতব্বং. অনত্থতে পন কথিনে অন্তোহেমন্তে, এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা দিন্নং পচ্ছিমৱস্সংৱুট্ঠানম্পি পাপুণাতি. যত্থ কত্থচীতি যেসু কেসুচি ৱিহাৰেসু. এৱং ৱদতীতি ‘‘ৱস্সংৱুট্ঠসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৱদতি. তত্ৰ সম্মুখীভূতানং সব্বেসং পাপুণাতি পিট্ঠিসমযে উপ্পন্নত্তা. সচে পন ‘‘ৱস্সং ৱসন্তানং দম্মী’’তি ৱদতি, অন্তোৱস্সেযেৱ ৱস্সং ৱসন্তাৱ লভন্তি, ছিন্নৱস্সা ন লভন্তি. চীৱৰমাসে পন ‘‘ৱস্সং ৱসন্তানং দম্মী’’তি ৱুত্তে পচ্ছিমিকায ৱস্সূপগতানংযেৱ পাপুণাতি, পুৰিমিকায ৱস্সূপগতানঞ্চ ছিন্নৱস্সানঞ্চ ন পাপুণাতি.

চীৱৰমাসতো পট্ঠায যাৱ হেমন্তস্স পচ্ছিমো দিৱসো, তাৱ ‘‘ৱস্সাৱাসিকং দেমা’’তি ৱুত্তে কথিনং অত্থতং ৱা হোতু, অনত্থতং ৱা, অতীতৱস্সংৱুট্ঠানংযেৱ পাপুণাতি. গিম্হানং পঠমদিৱসতো পট্ঠায ৱুত্তে পন মাতিকা আৰোপেতব্বা ‘‘অতীতৱস্সাৱাসস্স পঞ্চ মাসা অতিক্কন্তা, অনাগতো চতুমাসচ্চযেন ভৱিস্সতি, কতৰৱস্সাৱাসস্স দেসী’’তি. সচে ‘‘অতীতৱস্সংৱুট্ঠানং দম্মী’’তি ৱদতি, তংঅন্তোৱস্সংৱুট্ঠানমেৱ পাপুণাতি, দিসা পক্কন্তানম্পি সভাগা গণ্হিতুং লভন্তি.

সচে ‘‘অনাগতে ৱস্সাৱাসিকং দম্মী’’তি ৱদতি, তং ঠপেত্ৱা ৱস্সূপনাযিকদিৱসে গহেতব্বং. অথ ‘‘অগুত্তো ৱিহাৰো, চোৰভযং অত্থি, ন সক্কা ঠপেতুং, গণ্হিত্ৱা ৱা আহিণ্ডিতু’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘সম্পত্তানং দম্মী’’তি ৱদতি, ভাজেত্ৱা গহেতব্বং. সচে ৱদতি ‘‘ইতো মে, ভন্তে, ততিযে ৱস্সে ৱস্সাৱাসিকং ন দিন্নং, তং দম্মী’’তি, তস্মিং অন্তোৱস্সে ৱুট্ঠভিক্খূনং পাপুণাতি. সচে তে দিসা পক্কন্তা, অঞ্ঞো ৱিস্সাসিকো গণ্হাতি, দাতব্বং. অথ একোযেৱ অৱসিট্ঠো, সেসা কালঙ্কতা, সব্বং একস্সেৱ পাপুণাতি. সচে একোপি নত্থি, সঙ্ঘিকং হোতি, সম্মুখীভূতেহি ভাজিতব্বং.

যেহি নিমন্তিতেহি যাগু পীতাতি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) নিমন্তিতেহি যেহি ভিক্খূহি যাগু পীতা, যেহি পন ভিক্খাচাৰৱত্তেন ঘৰদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তেহি ৱা ঘৰং পৱিট্ঠেহি ৱা যাগু লদ্ধা, যেসং ৱা আসনসালতো পত্তং আহৰিত্ৱা মনুস্সেহি নীতা, যেসং ৱা থেৰেহি পেসিতা, তেসং ন পাপুণাতি. সচে পন নিমন্তিতভিক্খূহি সদ্ধিং অঞ্ঞেপি বহূ আগন্ত্ৱা অন্তোগেহঞ্চ বহিগেহঞ্চ পূৰেত্ৱা নিসিন্না, দাযকো চ এৱং ৱদতি ‘‘নিমন্তিতা ৱা হোন্তু, অনিমন্তিতা ৱা, যেসং মযা যাগু দিন্না, সব্বেসং ইমানি ৱত্থানি হোন্তূ’’তি, সব্বেসং পাপুণাতি. যেহি পন থেৰানং হত্থতো যাগু লদ্ধা, তেসং ন পাপুণাতি. অথ সো ‘‘যেহি ময্হং যাগু পীতা, সব্বেসং হোতূ’’তি ৱদতি, সব্বেসং পাপুণাতি. ভত্তখজ্জকাদীহীতি এত্থ আদিসদ্দেনপি চীৱৰসেনাসনভেসজ্জানং গহণং.

পুগ্গলস্সাতি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) সম্মুখাসম্মুখভূতস্স পুগ্গলস্স. তেনাহ ‘‘ইদং চীৱৰ’’ন্তিআদি. সচে পন ‘‘ইদং তুম্হাকঞ্চেৱ তুম্হাকং অন্তেৱাসিকানঞ্চ দম্মী’’তি এৱং ৱদতি, থেৰস্স চ অন্তেৱাসিকানঞ্চ পাপুণাতি. উদ্দেসং গহেতুং আগতো, গহেত্ৱা গচ্ছন্তো চ অত্থি, তস্সাপি পাপুণাতি. তুম্হেহি সদ্ধিং নিবদ্ধচাৰিকভিক্খূনং দম্মী’’তি ৱুত্তে উদ্দেসন্তেৱাসিকানং ৱত্তং কত্ৱা উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীনি গহেত্ৱা ৱিচৰন্তানং সব্বেসং পাপুণাতি. এত্থাতি অট্ঠসু মাতিকাসু. যদি পন অযমেত্থ সঙ্খেপকথা, ৱিত্থাৰো পন কথং ঞাতব্বোতি আহ ‘‘সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তো’’তি. সমন্তপাসাদিকাযং চীৱৰক্খন্ধকৱণ্ণনাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) ৱুত্তোতি অত্থো.

‘‘ঞাতকেহি ৱা মে চীৱৰত্থায পেসিতং, মিত্তেহি ৱা পেসিতং, তে আভতে চীৱৰে দস্সন্তী’’তি এৱং ঞাতিতো ৱা মিত্ততো ৱা পচ্চাসা হোতীতি ৱেদিতব্বং. কপ্পিযভণ্ডেনাতি কপ্পাসসুত্তাদিনা অত্তনো ধনেন. সণ্হন্তি সুখুমং. অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৱৰং লভিত্ৱা এৱ কালব্ভন্তৰে কাৰেতব্বন্তি অঞ্ঞং মূলচীৱৰসদিসং পচ্চাসাচীৱৰং লভিত্ৱাযেৱ মাসব্ভন্তৰে কাৰেতব্বং. তঞ্চ খো সতিযাযেৱ পচ্চাসায, অসতিযা পন পচ্চাসায মূলচীৱৰং দসাহং চে সম্পত্তং, তদহেৱ অধিট্ঠাতব্বং. তেনাহ ‘‘সচে ন লভতী’’তিআদি. পচ্চাসাচীৱৰম্পি পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতব্বন্তি পঠমতৰং উপ্পন্নং থূলপচ্চাসাচীৱৰম্পি সন্ধায ৱুত্তং. পি-সদ্দেন ন কেৱলং মূলচীৱৰমেৱাতি দস্সেতি.

অকালচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘অম্হাকমেৱ ঞাতী’’তি ঞাযতীতি ঞাতি, সাৱ ঞাতিকা, ন ঞাতিকা অঞ্ঞাতিকা, তায অঞ্ঞাতিকায. তেনাহ ‘‘ন ঞাতিকাযা’’তি. মাতিতো ৱা পিতিতো ৱাতি মাতিপক্খতো ৱা পিতিপক্খতো ৱা. যাৱ সত্তমং যুগন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫০৩-৫০৫) যাৱ সত্তমস্স পুৰিসস্স, সত্তমায ৱা ইত্থিযা আযুপ্পমাণং, যাৱ পিতামহযুগং পিতামহিযুগং মাতামহযুগং মাতামহিযুগন্তি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা যাৱ সত্তমং যুগন্তি যাৱ সত্তমদ্ৱন্দন্তি অত্থো. যুগসদ্দো চেত্থ একসেসনযেন দট্ঠব্বো ‘‘যুগো চ যুগো চ যুগা’’তি. এৱঞ্হি তত্থ তত্থ দ্ৱন্দং গহিতং হোতি. কেনচি আকাৰেন অসম্বদ্ধাযাতি ভাতুভগিনিভাগিনেয্যপুত্তপপুত্তাদীসু যেন কেনচি আকাৰেন অসম্বদ্ধায. পিতা, পিতুপিতা, তস্স পিতা, তস্সাপি পিতাতি এৱং যাৱ সত্তমা যুগা, পিতা, পিতুমাতা, তস্সা পিতা চ মাতা চ ভাতা চ ভগিনী চ, পুত্তা চ, ধীতৰো চাতি এৱম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৱ সত্তমা যুগা, পিতা, পিতুভাতা, পিতুভগিনী, পিতুপুত্তা, পিতুধীতৰো, তেসম্পি পুত্তধীতুপৰম্পৰাতি এৱম্পি যাৱ সত্তমা যুগা, মাতা, মাতুমাতা, তস্সা মাতা, তস্সাপি মাতাতি এৱং যাৱ সত্তমা যুগা, মাতা, মাতুপিতা, তস্স পিতা চ মাতা চ ভাতা চ ভগিনী চ পুত্তা চ ধীতৰো চাতি এৱম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৱ সত্তমা যুগা, মাতা, মাতুভাতা, মাতুভগিনী, মাতুপুত্তা, মাতুধীতৰো, তেসম্পি পুত্তধীতুপৰম্পৰাতি এৱম্পি যাৱ সত্তমা যুগা, তাৱ নেৱ মাতুসম্বন্ধেন, ন পিতুসম্বন্ধেন যা সম্বদ্ধা, সা ‘‘অঞ্ঞাতিকা নামা’’তি ৱুত্তং হোতি.

সাকিযানিযো ৱিযাতি পঞ্চসতমত্তা সাকিযানিযো ৱিয. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং, তস্মা ভিক্খুভাৱে ঠত্ৱা পৰিৱত্তলিঙ্গা ভিক্খুনিযোপি ইধ সুদ্ধভিক্খুসঙ্ঘে ‘‘উপসম্পন্না’’ ইচ্চেৱ ৱেদিতব্বা. উভতোসঙ্ঘে ৱাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেন, ভিক্খুসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেনাতি এৱং উভতোসঙ্ঘে ৱা. পুৰাণচীৱৰন্তি এত্থ চীৱৰন্তি নিৱাসনপাৰুপনুপগমেৱ অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ৰজিত্ৱা’’তিআদি. কপ্পং কত্ৱাতি কপ্পবিন্দুং দত্ৱা. ‘‘ইমিনা অদিন্নকপ্পং পাচিত্তিযৱত্থু ন হোতীতি দস্সেতী’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৫০৫) ৱদন্তি. পৰিভোগসীসেনাতি কাযেন ফুসিত্ৱা পৰিভোগসীসেন. অংসেতি জত্তুম্হি. মত্থকেতি সীসমত্থকে. সচে পন পচ্চত্থৰণস্স হেট্ঠা কত্ৱা নিপজ্জতি, হত্থেহি ৱা উক্খিপিত্ৱা আকাসে ৱিতানং কত্ৱা সীসেন অসম্ফুসন্তো গচ্ছতি, অযং পৰিভোগো নাম ন হোতি.

কাযৱিকাৰং ৱা কৰোতীতি যথা সা ‘‘ধোৱাপেতুকামো অয’’ন্তি জানাতি, এৱং কাযৱিকাৰং কৰোতি. ‘‘অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৱা উপৰি ৱা খিপতী’’তি ইমিনা উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা ওৰতো খিপন্তস্স অনাপত্তীতি দস্সেতি. অঞ্ঞস্স ৱা হত্থে পেসেতীতি অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৱা সিক্খমানসামণেৰসামণেৰিউপাসকইত্থিযাদীসু যস্স কস্সচি অঞ্ঞস্স হত্থে ৱা পেসেতি. সোতি উপাসকো চ সামণেৰো চ. উপসম্পজ্জিত্ৱা ধোৱতীতি এত্থ উপাসকো লিঙ্গে পৰিৱত্তে ভিক্খুনীসু পব্বজিত্ৱা উপসম্পজ্জিত্ৱা ধোৱতি, সামণেৰো লিঙ্গে পৰিৱত্তে ভিক্খুনীসু উপসম্পজ্জিত্ৱা ধোৱতীতি যথাযোগং অত্থো গহেতব্বো. সচে পন ভিক্খুনিযা হত্থে দিন্নং হোতি, সচে লিঙ্গে পৰিৱত্তে ধোৱতি, ৱট্টতি.

এত্থ চ একস্স তিক্খত্তুং নিস্সজ্জনাভাৱতো তীণিপি কাৰেন্তস্স একেন নিস্সগ্গিযং, দ্ৱীহি দ্ৱে দুক্কটানি. দ্ৱে কাৰেন্তস্স একেন নিস্সগ্গিযং, দুতিযেন দুক্কটং. তেনাহ ‘‘ধোৱনাদীনি তীণী’’তিআদি. ‘‘একেন ৱত্থুনা’’তি পঠমং কত্ৱা নিট্ঠাপিতং সন্ধায ৱুত্তং. সচে পন ‘‘ইমং চীৱৰং ৰজিত্ৱা ধোৱিত্ৱা আনেহী’’তি ৱুত্তে সা ভিক্খুনী পঠমং ধোৱিত্ৱা পচ্ছা ৰজতি, নিস্সগ্গিযেন দুক্কটমেৱ, এৱং সব্বেসু ৱিপৰীতৱচনেসু নযো নেতব্বো. সচে পন ‘‘ধোৱিত্ৱা আনেহী’’তি ৱুত্তা ধোৱতি চেৱ ৰজতি চ, ধোৱাপনপচ্চযা এৱ আপত্তি, ৰজনে অনাপত্তি. এৱং সব্বত্থ. তেনাহ ‘‘সচে পন‘ধোৱা’তি ৱুত্তা’’তিআদি. ভিক্খূনং ৱসেন একতো উপসম্পন্নায ধোৱাপেন্তস্স যথাৱত্থুকমেৱাতি আহ ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘৱসেনা’’তিআদি.

অঞ্ঞস্স ৱা সন্তকন্তি অঞ্ঞস্স সন্তকং পুৰাণচীৱৰং ধোৱাপেন্তস্সাতি অত্থো. নিসীদনপচ্চত্থৰণন্তি অঞ্ঞস্স ৱা অত্তনো ৱা সন্তকং নিসীদনঞ্চেৱ পচ্চত্থৰণঞ্চ. নিৱাসনপাৰুপনুপগস্সেৱ চ ইধ ‘‘পুৰাণচীৱৰ’’ন্তি অধিপ্পেতত্তা অত্তনো সন্তকম্পি নিসীদনপচ্চত্থৰণং ধোৱাপেন্তস্স দুক্কটমেৱ হোতি, ন নিস্সগ্গিযং. অৱুত্তা ৱা ধোৱতীতি উদ্দেসায ৱা ওৱাদায ৱা আগতা কিলিট্ঠচীৱৰং দিস্ৱা ঠপিতট্ঠানতো ৱা গহেত্ৱা, ‘‘দেথ অয্য, ধোৱিস্সামী’’তি আহৰাপেত্ৱা ৱা ধোৱতি চেৱ ৰজতি চ আকোটেতি চ, অযং অৱুত্তা ধোৱতি নাম. যাপি ‘‘ইমং চীৱৰং ধোৱা’’তি দহৰং ৱা সামণেৰং ৱা আণাপেন্তস্স ভিক্খুনো ৱচনং সুত্ৱা ‘‘আহৰথয্য, অহং ধোৱিস্সামী’’তি ধোৱতি, তাৱকালিকং ৱা গহেত্ৱা ধোৱিত্ৱা ৰজিত্ৱা দেতি, অযম্পি অৱুত্তা ধোৱতি নাম.

অঞ্ঞং ৱা পৰিক্খাৰন্তি উপাহনত্থৱিকপত্তত্থৱিকঅংসবদ্ধককাযবন্ধনমঞ্চপীঠতট্টিকাদিং যং কিঞ্চি. ‘‘উপচাৰে ঠত্ৱা’’তি ৱচনতো পেসিত্ৱা ধোৱনেপি অনাপত্তি. উপচাৰেতি অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসে.

পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চীৱৰপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা

ছন্নন্তি খোমাদীনং ছন্নং চীৱৰানং মজ্ঝে. উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱাতি দ্ৱাদসহত্থূপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা. পি-সদ্দেন ধম্মকথং কথেন্তস্স চতস্সো পৰিসা চীৱৰানি চ নানাৱিৰাগৱত্থানি চ আহৰিত্ৱা পাদমূলে ঠপেন্তি, উপচাৰে ৱা ঠত্ৱা উপৰি খিপন্তি, ‘‘সচে সাদিযতি, পটিগ্গহিতমেৱা’’তি এত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি. খিপতূতি দিৱা ৱা ৰত্তিভাগে ৱা খিপতু. পটিগ্গহিতমেৱ হোতীতি কিঞ্চাপি ‘‘ইদং ভিক্খুনিযা, ইদং অঞ্ঞেস’’ন্তি ঞাতুং ন সক্কা, তথাপি অচিত্তকভাৱেন গহিতমেৱ হোতি. যস্স কস্সচি পন অনুপসম্পন্নস্সাতি সিক্খমানসামণেৰসামণেৰিউপাসকউপাসিকাদীসু যস্স কস্সচি অনুপসম্পন্নস্স. ঠপিতন্তি ভিক্খুনিযা ঠপিতং. পংসুকূলং অধিট্ঠহিত্ৱাতি ‘‘অস্সামিকং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা. অস্সামিকঞ্হি ‘‘পংসুকূল’’ন্তি ৱুচ্চতি. ইমিনা ‘‘অম্হাকমত্থায ঠপিত’’ন্তিআদিকায সঞ্ঞায গহেতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. অঞ্ঞত্ৰ পাৰিৱত্তকাতি পৰিৱত্তেতব্বং পৰিৱত্তং, পৰিৱত্তমেৱ পাৰিৱত্তকং, পৰিৱত্তেত্ৱা দিয্যমানং, তং ৱিনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যং অন্তমসো হৰীটকক্খণ্ডম্পী’’তিআদি. আভোগং কত্ৱাতি চিত্তেন সমন্নাহৰিত্ৱা. সচে ভিক্খুনী ৱস্সাৱাসিকম্পি দেতি, তম্পি যথাৱুত্তৱিধানং অকত্ৱা গহেতুং ন ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং.

পটিলাভেনাতি গহণেন. তিকপাচিত্তিযন্তি তীণি পৰিমাণানি অস্সাতি তিকং,তিকঞ্চ তং পাচিত্তিযঞ্চাতি তিকপাচিত্তিযং, অঞ্ঞাতিকায ঞাতিকসঞ্ঞিৱেমতিকঅঞ্ঞাতিকসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানীতি অত্থো. একতোউপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায. তায হি হত্থতো অঞ্ঞত্ৰ পাৰিৱত্তকা চীৱৰং পটিগ্গণ্হন্তস্স দুক্কটং, ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন পাচিত্তিযমেৱ. ‘‘পত্তত্থৱিকাদিম্হি চ অনধিট্ঠাতব্বপৰিক্খাৰে’’তি ইমিনা ভিসিচ্ছৱিম্পি সঙ্গণ্হাতি. সা হি মহন্তাপি সেনাসনসঙ্গহিতত্তা চীৱৰসঙ্খং ন গচ্ছতীতি নেৱ অধিট্ঠানুপগা, ন ৱিকপ্পনুপগা চ. ৱুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘সচেপি মঞ্চপ্পমাণা ভিসিচ্ছৱি হোতি, ৱট্টতিযেৱা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫১৪). ‘‘হত্থতো চীৱৰং পটিগ্গণ্হাতী’’তি ৱচনতো পন অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা পেসিতগ্গহণেপি অনাপত্তি. পটিগ্গহণতো, পৰিৱত্তনাকৰণতো চ কিৰিযাকিৰিযং.

চীৱৰপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা

গেহস্স পতি জেট্ঠোতি গহপতি, তং গহপতিং, ইধ পন অপব্বজিতো যো কোচি মনুস্সো অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘ভিক্খূসু অপব্বজিতমনুস্স’’ন্তি. এসেৱ নযো গহপতানিন্তি এত্থাপি. ‘‘ৱিঞ্ঞাপেয্যা’’তি ইদং সুদ্ধকত্তুঅত্থে চ হেতুকত্তুঅত্থে চ ৱত্ততীতি আহ ‘‘যাচেয্য ৱা যাচাপেয্য ৱা’’তি. যাচাপনঞ্চেত্থ অত্তনো অত্থাযেৱাতি দট্ঠব্বং. এৱঞ্চ পন কত্ৱা ‘‘অনাণত্তিক’’ন্তি ইদং সমত্থিতং হোতি. অঞ্ঞত্ৰ সমযাতি সমেতি এত্থ, এতেন ৱা সংগচ্ছতি সত্তো, সভাৱধম্মো ৱা সহজাতাদীহি, উপ্পাদাদীহি ৱাতি সমযো, কালো, ধম্মপ্পৱত্তিমত্ততায অত্থতো অভূতোপি হি কালো ধম্মপ্পৱত্তিযা অধিকৰণং, কৰণং ৱিয চ কপ্পনামত্তসিদ্ধেন ৰূপেন ৱোহৰীযতি, তং সমযং ঠপেত্ৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যো অচ্ছিন্নচীৱৰো ৱা হোতী’’তিআদি. তত্থ ৰাজাদীসু যেহি কেহিচি অচ্ছিন্নং চীৱৰং এতস্সাতি অচ্ছিন্নচীৱৰো. যথাহ ‘‘অচ্ছিন্নচীৱৰো নাম ভিক্খুস্স চীৱৰং অচ্ছিন্নং হোতি, ৰাজূহি ৱা চোৰেহি ৱা ধুত্তেহি ৱা যেহি কেহিচি ৱা অচ্ছিন্নং হোতী’’তি. অগ্গিআদীসু যেন কেনচি নট্ঠং চীৱৰমেতস্সাতি নট্ঠচীৱৰো. যথাহ ‘‘নট্ঠচীৱৰো নাম ভিক্খুস্স চীৱৰং অগ্গিনা ৱা দড্ঢং হোতি, উদকেন ৱা ৱূড়্হং হোতি, উন্দূৰেহি ৱা উপচিকাহি ৱা খাযিতং হোতি, পৰিভোগজিণ্ণং ৱা হোতী’’তি (পাৰা. ৫১৯). সমযাতি অঞ্ঞত্ৰসদ্দাপেক্খায উপযোগত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘তং সময’’ন্তি. অঞ্ঞস্মিন্তি অঞ্ঞস্মিং সমযে.

তিকপাচিত্তিযন্তি অঞ্ঞাতকে অঞ্ঞাতকসঞ্ঞিৱেমতিকঞ্ঞাতকসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. সমযেতি যথাৱুত্তে অচ্ছিন্নচীৱৰকালে চ নট্ঠচীৱৰকালে চ. ঞাতকপ্পৱাৰিতে ৱা ৱিঞ্ঞাপেন্তস্সাতি ঞাতকে, পৱাৰিতে চ ‘‘তুম্হাকং সন্থতং দেথা’’তি যাচন্তস্স. এত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫২১) চ সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতে পমাণমেৱ যাচিতুং ৱট্টতি, পুগ্গলিকৱসেন পৱাৰিতে পন যং যং পৱাৰেন্তি, তং তমেৱ ৱিঞ্ঞাপেতব্বং. যো হি চতূহি পচ্চযেহি পৱাৰেত্ৱা সযমেৱ সল্লক্খেত্ৱা কালানুকালং চীৱৰাদীনি দিৱসে দিৱসে যাগুভত্তাদীনি দেতি, এৱং যেন যেন অত্থো, তং তং দেতি, তস্স ৱিঞ্ঞাপনকিচ্চং নত্থি. যো পন পৱাৰেত্ৱা বালতায ৱা সতিসম্মোসেন ৱা ন দেতি, সো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. যো ‘‘ময্হং গেহং পৱাৰেমী’’তি ৱদতি, তস্স গেহং গন্ত্ৱা যথাসুখং নিসীদিতব্বং নিপজ্জিতব্বং, ন কিঞ্চি গহেতব্বং. যো পন ‘‘যং ময্হং গেহে অত্থি, তং পৱাৰেমী’’তি ৱদতি, যং তত্থ কপ্পিযং, তং ৱিঞ্ঞাপেতব্বং. গেহে পন নিসীদিতুং ৱা নিপজ্জিতুং ৱা ন লব্ভতি. তস্সেৱত্থাযাতি ‘‘অঞ্ঞস্সা’’তি লদ্ধৱোহাৰস্স তস্সেৱ বুদ্ধৰক্খিতস্স ৱা ধম্মৰক্খিতস্স ৱা অত্থায. অত্তনো ধনেন গণ্হন্তস্সাতি অত্তনো কপ্পিযভণ্ডেন কপ্পিযৱোহাৰেনেৱ গণ্হন্তস্স চেতাপেন্তস্স, পৰিৱত্তাপেন্তস্সাতি অত্থো.

অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা

তং-সদ্দো চেত্থ পকতত্থৱচনো. চেতি নিপাতমত্তং. চেতি ৱা যদীতি অত্থো, তস্স ‘‘পৱাৰেয্যা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. পৱাৰেয্য চেতি যদি পৱাৰেয্যাতি অত্থো. ‘‘অভীতি উপসগ্গো’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৫২৩-৫২৪) ইমিনা তস্স অত্থৱিসেসাভাৱং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘হৰিতুন্তি অত্থো’’তি. পৱাৰসদ্দস্স ইচ্ছাযং ৱত্তমানত্তা ‘‘ইচ্ছাপেয্যা’’তি ৱুত্তং. ইচ্ছং উপ্পাদেয্যাতি পচ্চযে ইচ্ছং উপ্পাদেয্য. উপনিমন্তনাযেতং অধিৱচনং. তেনাহ ‘‘যাৱত্তক’’ন্তিআদি. নেক্খম্মন্তি পব্বজ্জং. দট্ঠূতি দট্ঠুং. ছন্দানুৰক্খণত্থঞ্হেত্থ অনুনাসিকলোপো. খেমতোতি নিব্ভযতো. কাযেন ৱা ৱাচায ৱা অভিহৰিত্ৱা নিমন্তেয্যাতি সম্বন্ধো. যথা চ কাযেন অভিহৰেয্য, ৱাচায চ, তং ৱিধিং দস্সেতুং ‘‘উপনেত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং সঅন্তৰন্তি অন্তৰৱাসকসহিতং. উত্তৰন্তি উত্তৰাসঙ্গং. পৰমন্তি অৱসানং. অস্স চীৱৰস্সাতি অস্স সমুদাযভূতস্স হৰিতব্বস্স চীৱৰস্স. তগ্গুণসংৱিঞ্ঞাণো হি অযং বাহিৰত্থসমাসো যথা ‘‘লম্বকণ্ণো’’তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘নিৱাসনেনা’’তিআদি. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন হি সব্বে তংপৰমংযেৱ গহেতুং লভন্তি.

যস্মা অচ্ছিন্নসব্বচীৱৰেন তিচীৱৰমত্তকেনেৱ ভিক্খুনা এৱং পটিপজ্জিতব্বং, অঞ্ঞেন পন অঞ্ঞথাপি, তস্মা তং ৱিভাগং দস্সেতুং ‘‘তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো’’তিআদি ৱুত্তং. অধিট্ঠিতচীৱৰস্সাতি তিচীৱৰাধিট্ঠাননযেন ৱা পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন ৱা যেন কেনচি অধিট্ঠিতচীৱৰস্স, ইদঞ্চ যেভুয্যেন অধিট্ঠহিত্ৱা চীৱৰং পৰিভুঞ্জতো ৱুত্তং, ন পন অনধিট্ঠিতচীৱৰস্স চীৱৰে অচ্ছিন্নে অযং ৱিধি ন সম্ভৱতীতি. যস্স ৱা তিচীৱৰতো অধিকম্পি চীৱৰং অঞ্ঞত্থ অত্থি, তত্থ নত্থি, তেনাপি তদা তত্থ অভাৱতো দ্ৱে সাদিতুং ৱট্টতি. পকতিযাৱ সন্তৰুত্তৰেন চৰতীতি (সাৰত্থ. টী. ২.৫২৩-৫২৪) অত্থতকথিনত্তা ৱা সাসঙ্কসিক্খাপদৱসেন ৱা অৱিপ্পৱাসসম্মুতিৱসেন ৱা ততিযস্স অলাভেন ৱা চৰতি. ‘‘দ্ৱে নট্ঠানী’’তি অধিকাৰত্তা ৱুত্তং ‘‘দ্ৱে সাদিতব্বানী’’তি. একং সাদিযন্তেনেৱ সমো ভৱিস্সতীতি তিণ্ণং চীৱৰানং দ্ৱীসু নট্ঠেন একং সাদিযন্তেন সমো ভৱিস্সতি উভিন্নম্পি সন্তৰুত্তৰপৰমতায অৱট্ঠানতো. যস্স একংযেৱ হোতি অঞ্ঞেন কেনচি কাৰণেন ৱিনট্ঠসেসচীৱৰত্তা.

পঞ্চসু নট্ঠেসূতি তিচীৱৰং উদকসাটিকা সংকচ্চিকাতি ইমেসু পঞ্চসু চীৱৰেসু নট্ঠেসু. ‘‘একস্মিং ৱা নট্ঠে’’তি ৱচনৱিপৰিণামং কত্ৱা যোজেতব্বং. ততো উত্তৰীতি সন্তৰুত্তৰপৰমতো উত্তৰি.

সেসকং আহৰিস্সামীতি দ্ৱে চীৱৰানি কত্ৱা ‘‘সেসকং পুন আহৰিস্সামী’’তি অত্থো. সেসকং তুয্হংযেৱ হোতূতি ৱুত্তস্সাতি দানসমযে এৱং ৱুত্তস্স. সচে পন ‘‘সেসকং আহৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা গহেত্ৱা গমনসমযেপি ‘‘সেসকং তুয্হংযেৱ হোতূ’’তি ৱদন্তি, লদ্ধকপ্পিযমেৱ. ন অচ্ছিন্ননট্ঠকাৰণা দিন্নন্তি বাহুসচ্চাদিগুণৱসেন দিন্নং. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘ঞাতকপ্পৱাৰিতে ৱা ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স, সমযে চ অঞ্ঞস্স ৱা ঞাতকপ্পৱাৰিতে তস্সেৱত্থায ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স’’তি ৱুত্তনযেন.

ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা

ভিক্খুং পনেৱ উদ্দিস্সাতি এত্থ পনাতি নিপাতমত্তং, তথা এৱ-সদ্দোপি. তেনাহ ‘‘ইত্থন্নামস্সা’’তিআদি. অপদিসিত্ৱাতি কথেত্ৱা, আৰব্ভাতি ৱা অত্থো. অঞ্ঞাতকস্স গহপতিস্সাতি অঞ্ঞাতকগহপতিনাতি অত্থো. কৰণত্থে হি ইদং সামিৱচনং. অট্ঠকথাযং পন ইদং সুৱিঞ্ঞেয্যন্তি ন ৱিচাৰিতং. চীৱৰং চেতাপেন্তি পৰিৱত্তেন্তি এতেনাতি চীৱৰচেতাপন্নং (সাৰত্থ. টী. ২.৫২৮-৫২৯), চীৱৰমূলং, ন-কাৰো পনেত্থ আগমো, ‘‘চীৱৰচেতাপন’’ন্তিপি পঠন্তি. তং পন যস্মা হিৰঞ্ঞাদীসু অঞ্ঞতৰং হোতি, তস্মা ‘‘হিৰঞ্ঞাদিক’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ হিৰঞ্ঞন্তি কহাপণো ৱুচ্চতি. আদিসদ্দেন সুৱণ্ণাদীনং গহণং. উপক্খটন্তি উপট্ঠাপিতং. তং উপক্খৰণং তেসং তথা সজ্জিতন্তি আহ ‘‘উপক্খটং হোতীতি সজ্জিতং হোতী’’তি. সংহৰিত্ৱা ঠপিতন্তি ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতং. পৰিৱত্তনঞ্চ অকতস্স কাৰাপনং, কতস্স কিণনন্তি আহ ‘‘কাৰেত্ৱা ৱা কিণিত্ৱা ৱাতি অত্থো’’তি. অচ্ছাদেস্সামীতি পাৰুপেস্সামীতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৱোহাৰৱচনমেত’’ন্তি. ৱোহাৰৱচনন্তি চ উপচাৰৱচনন্তি অত্থো.

‘‘তত্ৰ চে সো ভিক্খূ’’তিআদীসু কো পদসম্বন্ধোতি আহ ‘‘যত্ৰ সো গহপতি ৱা’’তিআদি. পুব্বে অপ্পৱাৰিতোতি ‘‘দস্সামি, কীদিসেন তে, ভন্তে, চীৱৰেন অত্থো, কীদিসং তে চীৱৰং চেতাপেমী’’তি পুব্বে অৱুত্তো. উপসঙ্কমিত্ৱাতি গন্ত্ৱা. পদভাজনে পচুৰৱোহাৰৱসেন ‘‘ঘৰং গন্ত্ৱা’’তি (পাৰা. ৫২৯) ৱুত্তং. এত্থ চ পচুৰৱোহাৰৱসেনাতি যেভুয্যৱোহাৰৱসেন. যেভুয্যেন হি ঘৰসামিকং দট্ঠুকামা তস্স ঘৰং গচ্ছন্তীতি তথেৱ বহুলৱোহাৰো. ৱিকপ্পন্তি ৱিসিট্ঠো কপ্পো ৱিকপ্পো, ৱি-সদ্দো চেত্থ ৱিসিট্ঠত্থো. তেনাহ ‘‘ৱিসিট্ঠকপ্প’’ন্তি. ইমিনা ৱচনত্থমাহ. ‘‘অধিকৱিধান’’ন্তি ইমিনা পন অধিপ্পাযত্থং. যথা পন তমাপজ্জতীতি যেনাকাৰেন তং ৱিকপ্পং আপজ্জতি. তং দস্সেতুন্তি তং আকাৰং দস্সেতুং.

‘‘সাধূ’’তি অযং সদ্দো সম্পটিচ্ছনসম্পহংসনসুন্দৰাযাচনাদীসু দিস্সতি. তথা হেস ‘‘সাধু, ভন্তেতি খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৮৬) সম্পটিচ্ছনে দিস্সতি, ‘‘সাধু সাধু সাৰিপুত্তা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৪৯; ম. নি. ১.৩৪০) সম্পহংসনে.

‘‘সাধু ধম্মৰুচি ৰাজা, সাধু পঞ্ঞাণৱা নৰো;

সাধু মিত্তানমদ্দুব্ভো, পাপস্সাকৰণং সুখ’’ন্তিআদীসু. (জা. ২.১৮.১০১) –

সুন্দৰে, ‘‘সাধু মে, ভন্তে ভগৱা, সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতূ’’তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬৪-৬৮) আযাচনে, ইধাপি আযাচনেযেৱ দট্ঠব্বোতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৮৯; ম. নি. অট্ঠ. ১.১ মূলপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা; সু. নি. অট্ঠ. ১.১১৫ অগ্গিকভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা; বু. ৱং. অট্ঠ. ১.৪৯) আহ ‘‘সাধূতিআযাচনে নিপাতো’’তি. তত্থ আযাচনেতি অভিমুখং যাচনে, অভিপত্থনাযন্তি অত্থো. পৰিৱিতক্কে নিপাতোতি সম্বন্ধো. আলপতীতি আমন্তেতি. আযতাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন ৱিত্থতঅপ্পিতসণ্হানং গহণং. যস্মা পন ন ইমস্স আপজ্জনমত্তেনেৱ আপত্তি সীসং এতি, তস্মা ‘‘তস্স ৱচনেনা’’তিআদি ৱুত্তং. পযোগেতি সুত্তপৰিযেসনাদিপযোগে.

মহগ্ঘং চেতাপেতুকামং অপ্পগ্ঘন্তি ৱীসতিঅগ্ঘনকং চীৱৰং চেতাপেতুকামং ‘‘অলং ময্হং তেন, দসঅগ্ঘনকং ৱা অট্ঠগ্ঘনকং ৱা দেহী’’তি ৱদন্তস্সাতি অত্থো. এৱৰূপন্তি এৱং সমভাগং, ইমিনা সমকন্তি ৱুত্তং হোতি. তঞ্চ খো অগ্ঘৱসেনেৱ, ন পমাণৱসেন. অগ্ঘৱড্ঢনকঞ্হি ইদং সিক্খাপদং.

পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা

কস্মা ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘ইদঞ্হী’’তিআদি. হীতি কাৰণত্থে নিপাতো. ন কোচি ৱিসেসোতি আহ ‘‘কেৱল’’ন্তিআদি.

দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা

ৰাজতো ভোগ্গন্তি ৰাজতো লদ্ধভোগ্গং. ৰাজভোগ্গোতি ৰাজামত্তো. ৰাজতো ভোগোতি ৰঞ্ঞা দিন্নং ইস্সৰিযং. ইমিনাতিআদীতি ‘‘ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেন চীৱৰং চেতাপেত্ৱা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰেন অচ্ছাদেহী’’তি ইদং. আগমনসুদ্ধিন্তি মূলসুদ্ধিং. যদি হি ইমিনা কপ্পিযনীহাৰেন অপেসেত্ৱা ‘‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি পেসেয্য, সোপি দূতো তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্য ‘‘ইদং খো, ভন্তে, আযস্মন্তং উদ্দিস্স চীৱৰচেতাপন্নং আভতং, পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৱৰচেতাপন্ন’’ন্তি (পাৰা. ৫৩৮), তদা পটিক্খিপিত্ৱাপি কপ্পিযকাৰকং পুট্ঠেন তং নিদ্দিসিতুং ন ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. অকপ্পিযৱত্থুং আৰব্ভাতি হিৰঞ্ঞাদিং আৰব্ভ. ঈদিসেন দূতৱচনেনাতি ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৱৰচেতাপন্ন’’ন্তি এৱৰূপেন দূতৱচনেন. তস্মাতি যস্মা সম্পটিচ্ছিতুং অকপ্পিযং হোতি, তস্মা. সুৱণ্ণন্তি জাতৰূপং. ৰজতন্তি ৰূপিযং. কহাপণেনাতি সুৱণ্ণমযো ৱা ৰূপিযমযো ৱা পাকতিকো ৱা কহাপণো. মাসকোতি লোহমাসকো ৱা হোতু, দাৰুমাসকো ৱা হোতু, জতুমাসকো ৱা হোতু, যো যো যত্থ যত্থ জনপদে যদা যদা ৱোহাৰং গচ্ছতি, অন্তমসো অট্ঠিমযোপি চম্মমযোপি ৰুক্খফলবীজমযোপি সমুট্ঠাপিতৰূপোপি অসমুট্ঠাপিতৰূপোপি সব্বো ইধ মাসকোতি ৱেদিতব্বো. এত্থ চ যং ৱত্তব্বং, তং ৰূপিযসিক্খাপদে ৱক্খাম.

মুত্তাতি হত্থিকুম্ভজাদিকা অট্ঠৱিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং ৱৰাহদাঠং, ভুজঙ্গসীসং, ৱলাহকং, ৱেড়ু, মচ্ছসিৰো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজাতা, সা সামুদ্দিকা, ভুজঙ্গজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোতি. ইতৰা অসামুদ্দিকা. যস্মা পন বহুলং সামুদ্দিকাৱ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সিপ্পিজাৱ, ইতৰা কদাচি. তস্মা সম্মোহৱিনোদনিযং ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকমুত্তা’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ১৭২) ৱুত্তং. মণীতি ঠপেত্ৱা ৱেড়ুৰিযাদিকে অন্তমসো জাতিফলিকং উপাদায সব্বোপি নীলপীতাদিৱণ্ণভেদো মণীতি ৱেদিতব্বো, পচিত্ৱা কতো পন কাচমণিযেৱেকো পত্তাদিভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. ৱেড়ুৰিযো নাম ৱংসৱণ্ণমণি. সঙ্খোতি ধমনসঙ্খো ধোতৱিদ্ধো ৰতনমিস্সো, পানীযসঙ্খো পন ৰতনামিস্সকতো, সো চ অঞ্জনাদিভেসজ্জত্থায, ভণ্ডমূলত্থায চ সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. সিলাতি ধোতৱিদ্ধা ৰতনসংযুত্তা মুগ্গৱণ্ণা সিলা. ৰতনেন পন অমিস্সা সত্থকনিসানাদিঅত্থায পটিগ্গণ্হিতুং ৱট্টতি. এত্থ চ ‘‘ৰতনসংযুত্তাতি সুৱণ্ণেন সদ্ধিং যোজেত্ৱা পচিত্ৱা কতা’’তি ৱদন্তি. পৱাড়ন্তি ধোতম্পি অধোতম্পি সব্বং পৱাড়ং. লোহিতঙ্কোতি ৰত্তমণি. মসাৰগল্লন্তি কবৰমণি. যং ‘‘মৰকত’’ন্তিপি ৱুচ্চতি.

সত্ত ধঞ্ঞানীতি সানুলোমানি সালিআদীনি সত্ত ধঞ্ঞানি. নীৱাৰাদিউপধঞ্ঞস্স পন সালিআদিমূলধঞ্ঞন্তোগধত্তা ‘‘সত্ত ধঞ্ঞানী’’তি ৱুত্তং. দাসিদাসখেত্তৱত্থুপুপ্ফাৰামফলাৰামাদযোতি এত্থ দাসী নাম অন্তোজাতধনক্কীতকৰমৰানীতপ্পভেদা. তথা দাসো. খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং ৰুহতি. ৱত্থু নাম যস্মিং অপৰণ্ণং ৰুহতি. যত্থ ৱা উভযম্পি ৰুহতি, তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৱত্থু. খেত্তৱত্থুসীসেন চেত্থ ৱাপিতড়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৱ. ৱস্সিকাদীনং পুপ্ফনকো পুপ্ফাৰামো. অম্বফলাদীনং ফলনকো ফলাৰামো. ন কেৱলঞ্চ অত্তনোযেৱত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি, সচেপি কোচি জাতৰূপৰজতং আনেত্ৱা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স দম্মি, আৰামং ৱা কৰোথ, চেতিযং ৱা ভোজনসালাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰ’’ন্তি ৱদতি, ইদম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি. ‘‘যস্স কস্সচি হি অঞ্ঞস্স অত্থায সম্পটিচ্ছন্তস্স দুক্কটং হোতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯) মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘চেতিযসঙ্ঘগণপুগ্গলানং ৱা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টন্তী’’তি.

সচে পন সঙ্ঘং ৱা গণং ৱা পুগ্গলং ৱা অনামসিত্ৱা ‘‘ইদং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং চেতিযস্স দেম, ৱিহাৰস্স দেম, নৱকম্মস্স দেমা’’তি ৱদন্তি, পটিক্খিপিতুং ন ৱট্টতি. ‘‘ইমে ইদং ভণন্তী’’তি কপ্পিযকাৰকানং আচিক্খিতব্বং. ‘‘চেতিযাদীনং অত্থায তুম্হে গহেত্ৱা ঠপেথা’’তি ৱুত্তে পন ‘‘অম্হাকং গহেতুং ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং.

ৱেয্যাৱচ্চকৰোতি কিচ্চকৰো. ইধ পন সব্বো কিচ্চকৰোৱ ‘‘ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘কপ্পিযকাৰকো’’তি. এসো খোতি ‘‘অসুকৱীথিযং অসুকঘৰে অসুকনামো’’তি পৰম্মুখং ৱদতি. ইতৰম্পীতি পৰম্মুখানিদ্দিট্ঠম্পি. ‘‘অত্থো মে, আৱুসো, চীৱৰেনা’’তি এতং চোদনালক্খণনিদস্সনন্তি সম্বন্ধো. তত্থ চোদনালক্খণনিদস্সনন্তি ৱাচায চোদনালক্খণনিদস্সনং. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. ইদং ৱা ৱচনং ৱত্তব্বন্তি সম্বন্ধো. এতস্স ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায ৱত্তব্বোতি সম্বন্ধো. ‘‘দেহি মে চীৱৰং, আহৰ মে চীৱৰং, পৰিৱত্তেহি মে চীৱৰং, চেতাপেহি মে চীৱৰ’’ন্তি এতানি পন ৱচনানি এতেসং ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায ন ৱত্তব্বো. তেনাহ ‘‘দেহি মে’’তিআদি. সাধেয্যাতি নিপ্ফাদেয্য. ইচ্চেতং কুসলন্তি এৱং যাৱততিযং চোদনেন তস্স চীৱৰস্স যদেতং অভিনিপ্ফাদনং, এতং কুসলং সাধু সুট্ঠূতি অত্থো. তেনাহ ‘‘এতং সুন্দৰ’’ন্তি.

ছক্খত্তুং পৰমো পৰিচ্ছেদো অস্সাতি ছক্খত্তুপৰমং. ইদঞ্হি ‘‘ঠাতব্ব’’ন্তি ইমিস্সা কিৰিযায ৱিসেসনং, ছক্খত্তুপৰমং ঠানং কাতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ভাৱনপুংসকৱচনমেত’’ন্তি, এতং ভাৱে ঠাতব্বন্তি ৱুত্তধাত্ৱত্থমত্তে সাধেতব্বে নপুংসকলিঙ্গৱচনন্তি অত্থো. ন নিসীদিতব্বন্তি ‘‘ইধ, ভন্তে, নিসীদথা’’তি ৱুত্তেপি ন নিসীদিতব্বং. ন আমিসং পটিগ্গহেতব্বন্তি যাগুখজ্জকাদিভেদং কিঞ্চি আমিসং ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি যাচিযমানেনাপি ন গণ্হিতব্বং. ন ধম্মো ভাসিতব্বোতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯) ‘‘মঙ্গলং ৱা অনুমোদনং ৱা ভাসথা’’তি যাচিযমানেনাপি ন কিঞ্চি ভাসিতব্বং. ঠানং ভঞ্জতীতি ঠিতিং ৱিনাসেতি. ঠত্ৱা চীৱৰং গহেতুং আগতেন হি তং উদ্দিস্স তুণ্হীভূতেন ঠাতব্বমেৱ, ন নিসজ্জাদিকং কাতব্বং. ইমিনা পন তং কতন্তি ঠানং ৱিনাসিতং হোতি. তেনাহ ‘‘আগতকাৰণং ৱিনাসেতী’’তি. ‘‘আগতকাৰণং নাম ঠানমেৱ, তস্মা ‘ন কাতব্ব’ন্তি ৱাৰিতস্স কতত্তা নিসজ্জাদীসু কতেসু ছসু ঠানেসু একং ঠানং ভঞ্জতী’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) অযমেত্থ অধিপ্পাযো. ছক্খত্তুপৰমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্বং. ‘‘ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্ব’’ন্তি হি ইদং ঠানলক্খণং. তেনেৱাহ ‘‘ইদ’’ন্তিআদি. তত্থ ইদন্তি ‘‘চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং, ছক্খত্তুপৰমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্ব’’ন্তি ৱচনং. এত্থ চ ‘‘নিসীদনাদিম্হি কতে পুন চীৱৰং গহেতুং ন লভতী’’তি কেচি. ‘‘দ্ৱে ঠানানি পৰিহাযন্তী’’তি অঞ্ঞে. ‘‘একং ঠানং পৰিহাযতী’’তি অপৰে. উভযং কৰোতীতি চোদেতিপি তিট্ঠতিপি.

‘‘তত্ৰ তত্ৰ ঠানে তিট্ঠতী’’তি ইদং চোদকস্স ঠিতট্ঠিতট্ঠানতো অপক্কম্ম তত্ৰ তত্ৰ চীৱৰং উদ্দিস্স ঠানংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. এত্থাতি এতেসু দ্ৱীসু চোদনাট্ঠানেসু.

কিং পন সব্বকপ্পিযকাৰকেসু (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) এৱং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ন পটিপজ্জিতব্বং. অযঞ্হি কপ্পিযকাৰকো নাম সঙ্খেপতো দুৱিধো নিদ্দিট্ঠো চ অনিদ্দিট্ঠো চ. তত্থ চ নিদ্দিট্ঠো দুৱিধো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো, দূতেন নিদ্দিট্ঠোতি. অনিদ্দিট্ঠোপি দুৱিধো মুখৱেৱটিককপ্পিযকাৰকো, পৰম্মুখকপ্পিযকাৰকোতি. তেসু ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো সম্মুখাসম্মুখৱসেন চতুব্বিধো হোতি, তথা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি.

কথং? ইধেকচ্চো ভিক্খুস্স চীৱৰত্থায দূতেন অকপ্পিযৱত্থুং পহিণতি, দূতো চ তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইদং, ভন্তে, ইত্থন্নামেন তুম্হাকং চীৱৰত্থায পহিতং, গণ্হথ ন’’ন্তি ৱদতি. ভিক্খু ‘‘ইদং ন কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি. দূতো ‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে, ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি পুচ্ছতি, পুঞ্ঞত্থিকেহি চ উপাসকেহি ‘‘ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চং কৰোথা’’তি আণত্তা ৱা ভিক্খূনং ৱা সন্দিট্ঠা সম্ভত্তা কেচি ৱেয্যাৱচ্চকৰা হোন্তি, তেসং অঞ্ঞতৰো তস্মিং খণে ভিক্খুস্স সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, ভিক্খু তং নিদ্দিসতি ‘‘অযং ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি. দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘থেৰস্স চীৱৰং কিণিত্ৱা দেহী’’তি গচ্ছতি, অযং ভিক্খুনা সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

নো চে ভিক্খুস্স (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৩৭; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, অপিচ খো ভিক্খু নিদ্দিসতি ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে ইত্থন্নামো ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি. সো গন্ত্ৱা তস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘থেৰস্স চীৱৰং কিণিত্ৱা দদেয্যাসী’’তি আগন্ত্ৱা ভিক্খুস্স আৰোচেত্ৱা গচ্ছতি, অযমেকো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

ন হেৱ খো সো দূতো অত্তনা আগন্ত্ৱা আৰোচেতি, অপিচ খো অঞ্ঞং পহিণতি ‘‘দিন্নং মযা, ভন্তে, তস্স হত্থে চীৱৰচেতাপন্নং, চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং দুতিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

ন হেৱ খো অঞ্ঞং পহিণতি, অপিচ খো গচ্ছন্তোৱ ভিক্খুং ৱদতি ‘‘অহং তস্স হত্থে চীৱৰচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং ততিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৱং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তাৰো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠৱেয্যাৱচ্চকৰা নাম. এতেসু ইমস্মিং ৰাজসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং.

অপৰো ভিক্খু পুৰিমনযেনেৱ দূতেন পুচ্ছিতো নত্থিতায ৱা অৱিচাৰেতুকামতায ৱা ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকাৰকো’’তি ৱদতি, তস্মিঞ্চ খণে কোচি মনুস্সো আগচ্ছতি, দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘ইমস্স হত্থতো চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা গচ্ছতি, অযং দূতেন সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

অপৰো দূতো গামং পৱিসিত্ৱা অত্তনা অভিৰুচিতস্স কস্সচি হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ আগন্ত্ৱা ৱা আৰোচেতি, অঞ্ঞং ৱা পহিণতি, ‘‘অহং অসুকস্স নাম হত্থে চীৱৰচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা ৱা গচ্ছতি, অযং ততিযো দূতেন অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৱং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো, তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তাৰো দূতেন নিদ্দিট্ঠৱেয্যাৱচ্চকৰা নাম. এতেসু মেণ্ডকসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং.

ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকাৰকানং হত্থে হিৰঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা অয্যস্স যং কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপৰজতং সাদিতব্বং পৰিযেসিতব্বন্তি ৱদামী’’তি (মহাৱ. ২৯৯).

এত্থ চ চোদনায পৰিমাণং নত্থি. মূলং অসাদিযন্তেন সহস্সক্খত্তুম্পি চোদনায ৱা ঠানেন ৱা কপ্পিযভণ্ডং সাদিতুং ৱট্টতি. নো চে দেতি, অঞ্ঞং কপ্পিযকাৰকং ঠপেত্ৱাপি আহৰাপেতব্বং. সচে ইচ্ছতি, মূলসামিকানম্পি কথেতব্বং. নো চে ইচ্ছতি, ন কথেতব্বং.

অপৰো ভিক্খু পুৰিমনযেনেৱ দূতেন পুচ্ছিতো ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকাৰকো’’তি ৱদতি, তদঞ্ঞো সমীপে ঠিতো সুত্ৱা ‘‘আহৰ, ভো, অহং অয্যস্স চীৱৰং চেতাপেত্ৱা দস্সামী’’তি ৱদতি. দূতো ‘‘হন্দ, ভো, দদেয্যাসী’’তি তস্স হত্থে দত্ৱা ভিক্খুস্স অনাৰোচেত্ৱাৱ গচ্ছতি, অযং মুখৱেৱটিককপ্পিযকাৰকো.

অপৰো (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) ভিক্খুনো উপট্ঠাকস্স ৱা অঞ্ঞস্স ৱা হত্থে অকপ্পিযৱত্থুং দত্ৱা ‘‘থেৰস্স চীৱৰং দদেয্যাসী’’তি এত্তোৱ পক্কমতি, অযং পৰম্মুখকপ্পিযকাৰকোতি ইমে দ্ৱে অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকা নাম. এতেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বং.

সচে সযমেৱ চীৱৰং আনেত্ৱা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে, ন কিঞ্চি ৱত্তব্বা. তেনাহ ‘‘সচে’’তিআদি. কপ্পিযকাৰকেতি সম্মুখাসম্মুখৱসেন চত্তাৰো কপ্পিযকাৰকেতি অত্থো. ‘‘দাযকো সযমেৱা’’তি ইমিনা ভিক্খুং পটিক্খিপতি, ন দূতং. তস্মা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি যথাৰুচি চোদেতুং ৱট্টতি. মুখং ৱিৱৰিত্ৱা সযমেৱ কপ্পিযকাৰকত্তং উপগতোতি মুখৱেৱটিককপ্পিযকাৰকো. এৱন্তি ‘‘এসো খো’’তিআদিনা যথাৱুত্তেন আকাৰেন. দস্সিতা হোন্তি সঙ্খেপতোতি অধিপ্পাযো.

ৱুত্তচোদনাট্ঠানপৰিমাণতোতি ৱুত্তচোদনাপৰিমাণতো চ ৱুত্তট্ঠানপৰিমাণতো চ. সন্তিকন্তি সমীপং. তত্থাতি এত্থ কথমযমত্থো লব্ভতীতি আহ ‘‘সমীপত্থে হি ইদং ভুম্মৱচন’’ন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘গঙ্গাযং গোযূথানি চৰন্তি, কূপে গগ্গকূল’’ন্তিআদীসু ৱিয যস্মা সমীপাধাৰে ইদং সত্তমীৱিভত্তিৱচনং, তস্মা অযমত্থো লব্ভতীতি. এৱং অকৰোন্তোতি সামং ৱা অগচ্ছন্তো, দূতং ৱা অপাহেন্তো.

অজ্জণ্হো, ভন্তে, আগমেহীতি, ভন্তে, অজ্জ একদিৱসং অম্হাকং তিট্ঠ, অধিৱাসেহীতি অত্থো. তিকপাচিত্তিযন্তি অতিৰেকেসু চোদনাট্ঠানেসু অতিৰেকসঞ্ঞিৱেমতিকঊনকসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. তিক্খত্তুং চোদনায ছক্খত্তুং ঠানেন, ঊনকতিক্খত্তুং চোদনায ঊনকচ্ছক্খত্তুং ঠানেন লদ্ধেপি অনাপত্তি. অপ্পিততাতি পতিট্ঠাপিততা, ‘‘সঞ্ঞত্তো সো মযা’’তিআদিনা (পাৰা. ৫৩৮) কথিততাতি ৱুত্তং হোতি.

ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চীৱৰৱগ্গো পঠমো.