৮. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা

দূসীযতীতি দুট্ঠো, দূসেতি পৰং ৱিনাসেতীতি দোসো. তেনাহ ‘‘দূসিতো চেৱা’’তিআদি. ইদানি ‘‘দূসিতো চেৱ দূসকো চা’’তি ইমিনা সঙ্খেপেন ৱুত্তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘উপ্পন্নে হি দোসে’’তিআদিমাহ. পকতিভাৱং জহাপিতোতি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৮৫-৩৮৬) সোম্মভাৱং জহাপিতোতি অত্থো, ৱিকাৰমাপাদিতোতি ৱুত্তং হোতি. আকাৰনানাত্তেনাতি দূসিতাকাৰস্স চেৱ দূসকাকাৰস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং আকাৰানং নানাভাৱেন. নপ্পতিতোতি পীতিসুখাদীহি ন অভিগতো অনুপগতো, ন উপগতোতি অত্থো. যো চ পীতিসুখাদীহি অনুপগতো, সো তেহি ৱজ্জিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘পীতিসুখাদীহি ৱিৱজ্জিতো’’তি. যো চ তেহি ৱজ্জিতো, ন সো তেহি অভিসটো নাম হোতীতি আহ ‘‘ন অভিসটো’’তি, পীতিসুখাদীহি ন পত্থটোতি অত্থো. নাস্স মূলন্তি অমূলকং. তং পন অমূলকত্তং যস্মা চোদকৱসেন অধিপ্পেতং, ন চুদিতকৱসেন, তস্মা তদত্থং দস্সেতুং ‘‘যং চোদকেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যন্তি পাৰাজিকং. এতন্তি চুদিতকস্স আপন্নানাপন্নত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.

ইদানি অত্তনা ৱুত্তমেৱ দিট্ঠাদিং ৱিৱৰিতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি ৱুত্তং. তথেৱাতি ‘‘পসাদসোতেন ৱা দিব্বসোতেন ৱা’’তি ইমমত্থং অতিদিসতি. পৰিসঙ্কিতং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬) পন তিৱিধং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং, সুতপৰিসঙ্কিতং, মুতপৰিসঙ্কিতন্তি. তত্থ ভিক্খুঞ্চ মাতুগামঞ্চ তথাৰূপে ঠানে দিস্ৱা ‘‘অদ্ধা ইমেহি কত’’ন্তি ৱা ‘‘কৰিস্সন্তী’’তি ৱা পৰিসঙ্কিতং, ইদং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং নাম. অন্ধকাৰে ৱা পটিচ্ছন্নোকাসে ৱা ভিক্খুস্স চ মাতুগামস্স চ ৱচনং সুত্ৱা দুতিযস্স অত্থিভাৱং অজানতো পুব্বে ৱুত্তনযেন পৰিসঙ্কিতং, ইদং সুতপৰিসঙ্কিতং নাম. ধুত্তেহি ইত্থীহি সদ্ধিং পচ্চন্তৱিহাৰে মণ্ডপে ৱা সালাদীসু ৱা পুপ্ফগন্ধমংসসুৰাদীনি অনুভৱিত্ৱা গতট্ঠানং দিস্ৱা ‘‘কেন নু খো ইদং কত’’ন্তি ৱীমংসন্তেন তত্ৰ কেনচি ভিক্খুনা গন্ধাদীহি পূজা কতা হোতি, ভেসজ্জত্থায অৰিট্ঠং ৱা পীতং, সো তস্স গন্ধং ঘাযিত্ৱা ‘‘অযং সো ভৱিস্সতী’’তি পৰিসঙ্কিতং, ইদং মুতপৰিসঙ্কিতং নাম. এৱং তিৱিধস্স পৰিসঙ্কিতস্স অভাৱো অপৰিসঙ্কিতং. তেনাহ ‘‘দিট্ঠসুতমুতৱসেন চেতসা অপৰিসঙ্কিত’’ন্তি. তঞ্চ পনেতং দিট্ঠাদিকং ন কেৱলং অত্তনো ৱাতি আহ ‘‘অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা’’তি. যস্মা ‘‘ত্ৱং পণ্ডকো’’তিআদিৱচনেনাপি চোদযতো আপত্তিযেৱ, তস্মা ‘‘ভিক্খুনো অনুৰূপেসু একূনৱীসতিযা অঞ্ঞতৰেনা’’তি ৱুত্তং. যদি এৱং অথ কস্মা পদভাজনে ‘‘পাৰাজিকেন ধম্মেনাতি চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনা’’তি (পাৰা. ৩৮৬) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. উপসগ্গনিপাতানং ৱাচকসদ্দসন্নিট্ঠানে তদত্থজোতনভাৱেন পৱত্তনতো ‘‘ধংসেয্যা’’তি ৱুত্তং. ধংসনঞ্চেত্থ অভিভৱনং. তেনাহ ‘‘অভিভৱেয্যা’’তি. ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তাতি ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱি, অদিন্নং আদিযি, মনুস্সং ঘাতযিত্থ, অভূতং আৰোচযিত্থা’’তি এৱং পৱত্তা. এত্থ চ ‘‘অস্সমণোসী’তি অৱন্দনকাৰণস্স অৱুত্তত্তা অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নো ন ৱন্দিতব্বো’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং অৱন্দিযেসু অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স অৱুত্তত্তা, ‘‘পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুৰে উপসম্পন্নো ৱন্দিযো’’তি (পৰি. ৪৬৮) ৱুত্তত্তা চ. ইদং পন অত্তনা ৱত্তব্বং দস্সেতুং ৱুত্তং.

সমীপেতি দ্ৱাদসহত্থপমাণে পদেসে. সিক্খাপচ্চক্খানমেৱ হি হত্থমুদ্দায সীসং ন এতি, ইদং পন অনুদ্ধংসনং, অভূতৰোচনঞ্চ এতিযেৱ. তেনাহ ‘‘হত্থমুদ্দায এৱ ৱা’’তি. ব্ৰহ্মচৰিযাতি ব্ৰহ্মং সেট্ঠং পসত্থং চৰিযন্তি ব্ৰহ্মচৰিযং, ব্ৰহ্মূনং ৱা সেট্ঠানং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধঅৰিযসাৱকানং, ব্ৰহ্মানঞ্চ চৰিযন্তি ব্ৰহ্মচৰিযং, তম্হা ব্ৰহ্মচৰিযা. তেনাহ ‘‘সেট্ঠচৰিযা’’তি. সাধু ৱতস্স একন্তেন ভদ্দকং ভৱেয্য. ‘‘তজ্জনীযকম্মাদিসত্তৱিধম্পি কম্মং কৰিস্সামা’’তি আপত্তিযা চোদেন্তস্স অধিপ্পাযো কম্মাধিপ্পাযো. ‘‘আপত্তিতো ৱুট্ঠাপেস্সামা’’তি অধিপ্পাযো ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো. অনুৱিজ্জনাধিপ্পাযোতি ৱীমংসনাধিপ্পাযো, উপপৰিক্খাধিপ্পাযো. অনুৱিজ্জকেনাতি সঙ্ঘমজ্ঝে ওতিণ্ণং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতুং নিসিন্নেন ৱিনযধৰেন. কিং তে দিট্ঠন্তি তযা কিং দিট্ঠং, পঠমং পাৰাজিকং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো, দুতিযং ততিযং চতুত্থং পাৰাজিকং আপজ্জন্তো দিট্ঠোতি ৱুত্তং হোতি. আদিসদ্দেন ‘‘কিন্তি তে দিট্ঠং, কদা তে দিট্ঠং, কত্থ তে দিট্ঠ’’ন্তি ইমং নযং সঙ্গণ্হাতি.

সমনত্থায পৱত্তমানেহি সমথেহি অধিকাতব্বন্তি অধিকৰণং. যথা হি সমনৱসেন সমথানং ৱিৱাদাদীসু অধিকতভাৱো, এৱং ৱিৱাদাদীনং তেহি অধিকত্তব্বতাতি. তেনাহ ‘‘সমথেহি অধিকৰণীযভাৱেনা’’তিআদি. ইমিনা হি অধিকৰণসদ্দস্স কম্মসাধনতা ৱুত্তা. অধিকৰণন্তি ৱিৱাদাধিকৰণং অনুৱাদাধিকৰণং আপত্তাধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণন্তি চতুব্বিধং অধিকৰণং. ৱিৱাদাদীনি অধিকৰণানি সমেন্তি ৱূপসমেন্তীতি সমথা, সম্মুখাৱিনযাদযো. অথ ৱা অধিকৰীযন্তি এত্থাতি অধিকৰণং. কে অধিকৰীযন্তি? সমথা. কথং অধিকৰীযন্তি? সমনৱসেন. অধিকৰণং সমেন্তি ৱূপসমেন্তীতিপি সমথাতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. আপত্তাধিকৰণং ঠপেত্ৱা সেসাধিকৰণেহি চোদনায অভাৱতো ‘‘ইদং পন পাৰাজিকসঙ্খাতং আপত্তাধিকৰণমেৱ অধিপ্পেত’’ন্তি ৱুত্তং. আপত্তিযেৱ অধিকৰণং আপত্তাধিকৰণং. অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো, সো চে তঙ্খণেযেৱ জানাতীতি অধিপ্পাযো.

মেত্তিযভূমজকেতি মেত্তিযঞ্চ ভূমজকঞ্চ. ছব্বগ্গিযানং অগ্গপুৰিসা এতে. সুদ্ধং ৱাতি পাৰাজিকমনাপন্নং ৱা. ‘‘সচে সো তঙ্খণেযেৱ জানাতী’’তি ইমিনা আৱজ্জনসমযমাহ. তঙ্খণেযেৱ জাননং নাম দুক্কৰং, সমযেন আৱজ্জিত্ৱা ঞাতে পন ঞাতমেৱ হোতি. পচ্ছা চে জানাতি, সীসং ন এতি. সিক্খাপচ্চক্খানঅভূতাৰোচনদুট্ঠুল্লৱাচাঅত্তকামদুট্ঠদোসভূতাৰোচনসিক্খাপদানীতি সব্বানেৱ হি ইমানি একপৰিচ্ছেদানি. যস্মা পন পৰম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৱদতো দুক্কটমেৱ, তস্মা ‘‘পৰম্মুখা চোদেন্তস্স পন সীসং ন এতী’’তি ৱুত্তং. ৱুত্তনযাপত্তিযোতি ‘‘ৱাচায ৱাচাযা’’তিআদিনা ৱুত্তনযা সঙ্ঘাদিসেসদুক্কটাপত্তিযো. তথেৱাতি ৱাচায ৱাচাযেৱ. ৱদন্তস্সাতি সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি উপসম্পন্নং সম্মুখা ৱদন্তস্স. ৱুত্তনযেনেৱাতি ৱাচায ৱাচাযেৱ. ওকাসং কাৰেত্ৱা উপসম্পন্নং সম্মুখা ৱদন্তস্স ৱাচায ৱাচায পাচিত্তিযন্তি আহ ‘‘ওকাসং কাৰেত্ৱা ৱদন্তস্স পাচিত্তিযমেৱা’’তি. এৱসদ্দেন দুক্কটং নিৱত্তীযতি. অসম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৱদন্তস্স দুক্কটং. সত্তৱিধম্পি কম্মন্তি তজ্জনীযং, নিযসং, পব্বাজনীযং, পটিসাৰণীযং, তিৱিধঞ্চ উক্খেপনীযন্তি সত্তৱিধম্পি কম্মং.

উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স চ ওকাসকম্মং নত্থীতি এত্থ উপোসথতো পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা ঠপিতোপি অট্ঠপিতো হোতি. খেত্তে ঠপিতো পন ঠপিতো হোতি, তস্মা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নৰসো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্যা’’তি এত্থ যাৱ ৰে-কাৰং ভণতি, তাৱ ঠপেতব্বো, ইদং খেত্তং. য্য-কাৰে পন ৱুত্তে ঠপেন্তেন পচ্ছা ঠপিতো নাম হোতি. ‘‘সুণাতু মে’’তি অনাৰদ্ধে ঠপেন্তেন পুৰে ঠপিতো হোতি. পৱাৰণাট্ঠপনং পন সব্বসঙ্গাহিকং, পুগ্গলিকঞ্চাতি দুৱিধং. তত্থ সব্বসঙ্গাহিকে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… সঙ্ঘো তেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি সু-কাৰতো যাৱ ৰে-কাৰো, তাৱ অপৰিযোসিতাৱ হোতি পৱাৰণা, এত্থন্তৰে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৱাৰণা. য্য-কাৰে পন পত্তে পৰিযোসিতাৱ হোতি, তস্মা ততো পট্ঠায ঠপেন্তেন অট্ঠপিতা হোতি. পুগ্গলিকট্ঠপনে পন ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৱাৰেমি…পে… ততিযম্পি ভন্তে সঙ্ঘং পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা…পে… পস্সন্তো পটী’’তি (মহাৱ. ২১০) সং-কাৰতো যাৱ অযং সব্বপচ্ছিমো টি-কাৰো, তাৱ অপৰিযোসিতাৱ হোতি পৱাৰণা, এত্থন্তৰে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৱাৰণা. ‘‘কৰিস্সামী’’তি ৱুত্তে পন পৰিযোসিতা হোতি, তস্মা ‘‘কৰিস্সামী’’তি এতস্মিং পদে সম্পত্তে ঠপিতাপি অট্ঠপিতা হোতি. এসেৱ নযো দ্ৱেৱাচিকএকৱাচিকসমানৱস্সিকাসু. এতাসুপি হি টি-কাৰাৱসানংযেৱ ঠপনক্খেত্তন্তি. তেনাহ ‘‘ঠপনক্খেত্তং পন জানিতব্ব’’ন্তি. ওসটে ৱত্থুস্মিন্তি চোদকেন অত্তনা ৱত্তব্বে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহটে. ইদঞ্চ ইদঞ্চ কৰোতীতি পাণাতিপাতং, অদিন্নাদানঞ্চ কৰোতি, জাতৰূপৰজতঞ্চ পটিগ্গণ্হাতি. অসুকো চ অসুকো চ অস্সমণো, অনুপাসকোতি অক্কোসাধিপ্পাযেন পৰম্মুখা ৱদন্তস্স দুক্কটং, সম্মুখা ৱদন্তস্স পন পাচিত্তিযমেৱ. তেনাহ ‘‘সচে পন ওদিস্স নিযমেত্ৱা’’তিআদি. সঙ্খ্যুপগমনন্তি ৱোহাৰূপগমনং.

দুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.