সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং
পিযৱচনেন আলপনন্তি পিযাযিতব্বৱচনেনালপনং, সাধূনং সমালপনন্তি ৱুত্তং হোতি. সাধৱো হি পৰে ‘‘ভোন্তো’’তি ৱা ‘‘দেৱানংপিযা’’তি ৱা ‘‘ভদ্ৰভৱ’’ন্তি ৱা ‘‘আযস্মন্তো’’তি ৱা সমালপন্তি.
১. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা
সং-সদ্দো ৱিজ্জমানত্থোতি আহ ‘‘সংৱিজ্জতী’’তি. চেতনাতি ৱীতিক্কমৱসপ্পৱত্তা পুব্বভাগচেতনা, মোচনস্সাদচেতনাতি অত্থো. অস্সাতি সুক্কৱিস্সট্ঠিযা. অঞ্ঞপদত্থসমাসেনেৱ সুক্কৱিস্সট্ঠিযা ৱুত্তত্তা ইক-সদ্দস্স ৱিসুং অত্থো নত্থীতি আহ ‘‘সঞ্চেতনাৱ সঞ্চেতনিকা’’তি. ইদানি ইক-সদ্দোৱ অত্থিঅত্থং পকাসেতীতি দস্সেন্তো ‘‘সঞ্চেতনা ৱা’’তিআদিমাহ. সংৱিজ্জমানা চেতনা সঞ্চেতনা. সুক্কস্সাতি সম্ভৱস্স. ৱিসট্ঠীতি ৱিস্সগ্গো.
ইদানি তং যস্মিং কালে মোচেতি, যেনাধিপ্পাযেন মোচেতি, যেন চোপাযেন মোচেতি, যঞ্চ তস্স অধিপ্পাযস্স ৱত্থু, তং সব্বং সঙ্খেপতো ৱিভাৱেত্ৱা সৰূপতো তং ৱিসট্ঠিং দস্সেতুং ‘‘ৰাগূপত্থম্ভাদীসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰাগস্স বলৱভাৱো, ৰাগেন ৱা অঙ্গজাতস্সূপত্থম্ভো থদ্ধভাৱো ৰাগূপত্থম্ভো, সো আদি যেসং তে ৰাগূপত্থম্ভাদযো, তেসু ৰাগূপত্থম্ভাদীসু. আদিসদ্দেন (পাৰা. ২৩৮) ৱচ্চূপত্থম্ভপস্সাৱূপত্থম্ভৱাতূপত্থম্ভউচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠূপত্থম্ভানং গহণং. কম্মঞ্ঞতং পত্তেতি মোচনকম্মক্খমতায কম্মনিযতং পত্তে, অজ্ঝত্তৰূপাদীসু উপক্কমাৰহভাৱং পত্তেতি অত্থো. অৰোগস্স ভাৱো আৰোগ্যং, তং আদি যেসং তে আৰোগ্যাদযো, তেসু আৰোগ্যাদীসু. আদিসদ্দেন সুখভেসজ্জদানপুঞ্ঞযঞ্ঞসগ্গবীজৱীমংসদৱানং গহণং. অজ্ঝত্তৰূপং অজ্ঝত্তং উপাদিন্নৰূপং, তং আদি যেসং তে অজ্ঝত্তৰূপাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন বহিদ্ধাৰূপঅজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰূপআকাসেকটিকম্পনানং গহণং. মোচনে অস্সাদো সুখৱেদনা মোচনস্সাদো, মোচনত্থং পুব্বভাগে পৱত্তৰাগো, সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেন চেত্থ ৰাগো ৱুত্তো, তেন সম্পযুত্তা চেতনা মোচনস্সাদচেতনা, তায. ইমিনা মুচ্চনস্সাদো (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৪০) মুত্তস্সাদো মেথুনস্সাদো ফস্সস্সাদো কণ্ডুৱনস্সাদো দস্সনস্সাদো নিসজ্জস্সাদো ৱাচস্সাদো গেহসিতপেমং ৱনভঙ্গিযন্তি ইমেহি সম্পযুত্তা চেতনাযো পটিক্খিপতি, তাহি নিমিত্তে উপক্কমন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি. ‘‘নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সা’’তি ইমিনা পন ঊৰুমদ্দাপনাদীনি পটিক্খিপতি. তেন হি সতিপি মোচনস্সাদে নিমিত্তে উপক্কমাভাৱতো মুত্তেপি অনাপত্তি. ৱুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘সা চ খো নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৱ, হত্থপৰিকম্মপাদপৰিকম্মগত্তপৰিকম্মকৰণেন সচেপি অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি.
আসযধাতুনানাত্ততোতি পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতাসযানঞ্চেৱ পথৱীধাতুআদীনঞ্চ চতুন্নং ধাতূনং, ৰসসোণিতাদীনং ৱা সত্তন্নং ধাতূনং নানাত্ততো. ঠানা চাৱনাতি সুক্কস্স যং ঠানং, ততো চুতি. সুক্কস্স হি ৱত্থিসীসং কটি কাযোতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৭) তিধা ঠানং পকপ্পেন্তি. একো কিৰাচৰিযো ‘‘ৱত্থিসীসং সুক্কস্স ঠান’’ন্তি আহ, একো ‘‘কটী’’তি, একো ‘‘সকলো কাযো’’তি. তেসু ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতং. কেসলোমনখদন্তানঞ্হি মংসৱিনিমুত্তট্ঠানং, উচ্চাৰপস্সাৱখেড়সিঙ্ঘাণিকা, থদ্ধসুক্খচম্মানি চ ৱজ্জেত্ৱা অৱসেসো ছৱিমংসলোহিতানুগতো সব্বোপি কাযো কাযপ্পসাদভাৱজীৱিতিন্দ্ৰিযাবদ্ধপিত্তানং, সম্ভৱস্স চ ঠানমেৱ. তথা হি ৰাগপৰিযুট্ঠানেনাভিভূতানং হত্থীনং উভোহি কণ্ণচূড়িকাহি সম্ভৱো নিক্খমতি.
এত্থ চ ‘‘ৰাগূপত্থম্ভাদীসূ’’তিআদিনা (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৭) কালো দস্সিতো. ৰাগূপত্থম্ভাদিকালেসু হি অঙ্গজাতং কম্মনিযং হোতি. যস্স কম্মনিযত্তে সতি মোচেতি, ইতো পৰং অঞ্ঞো কালো নত্থি. ন হি ৱিনা ৰাগূপত্থম্ভাদীহি পুব্বণ্হাদযো কালভেদা মোচনে নিমিত্তং হোন্তি. ‘‘আৰোগ্যাদীসূ’’তিআদিনা পন অধিপ্পাযো দস্সিতো. এৱৰূপেন হি অধিপ্পাযভেদেন মোচেতি, ন অঞ্ঞথা. ‘‘অজ্ঝত্তৰূপাদীসূ’’তিআদিনা উপাযো দস্সিতো. অজ্ঝত্তৰূপে ৱা হি মোচেয্য, বহিদ্ধাৰূপে ৱা, উভযত্থ ৱা, আকাসে ৱা কটিং কম্পেন্তো, ইতো পৰং অঞ্ঞো উপাযো নত্থি. নীলাদিৱসেনা’’তিআদীহি পন দসহি নৱমস্স অধিপ্পাযস্স ৱত্থু দস্সিতং. ৱীমংসন্তো হি নীলাদীসু অঞ্ঞতৰৱসেন ৱীমংসতি, ন তেহি ৱিনিমুত্তন্তি. ‘‘ঠানা চাৱনা’’তি ইমিনা পন অত্থতো ৱিস্সট্ঠি দস্সিতা. যথাহ ‘‘ৱিস্সট্ঠীতি ঠানতো চাৱনা ৱুচ্চতী’’তি (পাৰা. ২৩৭). সা চাযং তস্স সুক্কস্স ঠানা চাৱনা ৰাগৱসেন. ৱুত্তঞ্হেতং কথাৱত্থুঅট্ঠকথাযং ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠি নাম ৰাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি (কথা. অট্ঠ. ৩০৭). অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তাতি সুপিনো এৱ সুপিনন্তো, তং ঠপেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘যা সুপিনে’’তিআদি. সঙ্ঘাদিসেসোতি ইমস্স আপত্তিনিকাযস্স নামং. তেনাহ ‘‘যা অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা’’তিআদি. আপত্তিনিকাযোতি আপত্তিসমূহো. কিঞ্চাপি অযং একাৱ আপত্তি, ৰুড়্হিসদ্দেন, পন অৱযৱে সমূহৱোহাৰেন ৱা ‘‘নিকাযো’’তি ৱুত্তো ‘‘একো ৱেদনাক্খন্ধো, একো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তিআদীসু ৱিয.
অস্সাতি (সাৰত্থ. টী. ২.১৬ সংঘাদিসেসকণ্ড) আপত্তিনিকাযস্স. ননু চ অযুত্তোযং নিদ্দেসো ‘‘সঙ্ঘো আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সা’’তি. ন হি আপত্তিনিকাযস্স আদিম্হি চেৱ সেসে চ সঙ্ঘো ইচ্ছিতো, কিঞ্চৰহি ৱুট্ঠানস্সাতি ইমং চোদনং মনসি নিধায যথা ন ৱিৰুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযং ৱিৱৰিতুং ‘‘কিং ৱুত্তং হোতী’’তিআদিমাহ. আপত্তিতো ৱুট্ঠানস্স আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতো সঙ্ঘো আপত্তিযাৱ ইচ্ছিতো নাম হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আপত্তিৱুট্ঠানন্তি আপত্তিতো ৱুট্ঠানং, অনাপত্তিকভাৱূপগমনন্তি অত্থো.
দকসোতন্তি পস্সাৱমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৱুত্তং হোতি. যদি এৱং অথ কস্মা অট্ঠকথাযং ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ঠানতো পন চুত’’ন্তিআদি. অৱস্সমেৱ দকসোতং ওতৰতি অধিৱাসেত্ৱা অন্তৰা নিৱাৰেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. দকসোতোৰোহনতো (সাৰত্থ. টী. ২.২৩৬-২৩৭) পট্ঠায পন উপাদিন্নতো ৱিনিমুত্তত্তা সম্ভৱৰূপং উতুসমুট্ঠানমেৱ অৱসিস্সতি, সেসং তিসমুট্ঠানং নত্থীতি ৱেদিতব্বং. তস্মাতি যস্মা ঠানতো চুতং দকসোতং ওতৰতি, তস্মা.
অমোচনাধিপ্পাযস্সাতি ভেসজ্জেন নিমিত্তং আলিম্পন্তস্স উচ্চাৰাদীনি ৱা কৰোন্তস্স. সুপিনং পস্সন্তস্সাতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৭) ধাতুক্খোভতো ৱা অনুভূতপুব্বতো ৱা দেৱতোপসংহাৰতো ৱা পুব্বনিমিত্ততো ৱাতি ইমেহি চতূহি কাৰণেহি সুপিনং পস্সন্তস্স. কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি, পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৱ সুত্তো, ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ – যদি তাৱ সুত্তো পস্সতি, অভিধম্মৱিৰোধো আপজ্জতি. ভৱঙ্গচিত্তেন হি সুপতি, তং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং ৱা ৰাগাদিসম্পযুত্তং ৱা ন হোতি. সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি, ৱিনযৱিৰোধো আপজ্জতি. যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি, তং সব্বোহাৰিকচিত্তেন পস্সতি. সব্বোহাৰিকচিত্তেন চ কতে ৱীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি. সুপিনং পস্সন্তেন পন কতেপি ৱীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৱ. অথ নেৱ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, কো নাম পস্সতি, এৱঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৱোৱ আপজ্জতীতি? ন অভাৱো, কস্মা? যস্মা কপিমিদ্ধপৰেতো পস্সতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘কপিমিদ্ধপৰেতো খো মহাৰাজ সুপিনং পস্সতী’’তি (মি. প. ৫.৩.৫). কপিমিদ্ধপৰেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপৰিৱত্তা হোতি, এৱং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৱোকিণ্ণত্তা লহুপৰিৱত্তা, যস্সা পৱত্তিযং পুনপ্পুনং ভৱঙ্গতো উত্তৰণং হোতি, তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি. যস্স চ এৱং পস্সন্তস্স সুপিনে মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স ৱিয, কাযসংসগ্গাদীনি আপজ্জন্তস্স ৱিয চ সুপিনন্তেনেৱ কাৰণেন অসুচি মুচ্চতি, তস্সপি অনাপত্তি. সুপিনে (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৬২) পন উপ্পন্নায অস্সাদচেতনায সচস্স ৱিসযো হোতি, নিচ্চলেন ভৱিতব্বং, ন হত্থেন নিমিত্তং কীড়াপেতব্বং. কাসাৱপচ্চত্থৰণৰক্খণত্থং পন হত্থপুটেন গহেত্ৱা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গন্তুং ৱট্টতি.
সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘ওতিণ্ণো’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.২৭০) ইদং কম্মসাধনং, কত্তুসাধনং ৱা হোতীতি তদুভযৱসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘যক্খাদীহি ৱিয সত্তা’’তিআদিমাহ. অসমপেক্খিত্ৱাতি যথাসভাৱং অনুপপৰিক্খিত্ৱা, যথা তে ৰতিজনকা ৰূপাদযো ৱিসযা অনিচ্চদুক্খাসুভানত্তাকাৰেন অৱট্ঠিতা, তথা অপস্সিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. পৰিণতেনাতি পৰিৱত্তেন. তেনাহ ‘‘যথা পৰিৱত্তমান’’ন্তিআদি. ৱুত্তৰাগৱসেনাতি কাযসংসগ্গৰাগৱসেন. তদহুজাতাযপীতি তস্মিং অহনি জাতং জননং এতিস্সাতি তদহুজাতা, তস্মিং অহনি জাতাতি ৱা তদহুজাতা, তায, তং দিৱসং জাতাযপীতি অত্থো, জাতমত্তায অল্লমংসপেসিৱণ্ণাযপীতি ৱুত্তং হোতি.
অস্সাতি ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদস্স. ইদানি হত্থাদীনং ৱিভাগদস্সনত্থং ‘‘তত্থ হত্থো নাম কপ্পৰতো পট্ঠাযা’’তিআদিমাহ. কপ্পৰতো পট্ঠাযাতি দুতিযমহাসন্ধিং উপাদায. অঞ্ঞত্থ পন মণিবন্ধতো পট্ঠায যাৱ অগ্গনখা হত্থো. ৱিনন্ধিত্ৱা ৱা অৱিনন্ধিত্ৱা ৱা কতকেসকলাপস্সেতং অধিৱচনন্তি সম্বন্ধো. তত্থ ৱিনন্ধিত্ৱাতি তীহি কেসৱট্টীহি গন্থিত্ৱা. সুৱণ্ণচীৰকন্তি সুৱণ্ণপাড়িং. হত্থঞ্চ ৱেণিঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসসৰীৰং অঙ্গন্তি আহ ‘‘অৱসেসস্স সৰীৰস্সা’’তিআদি.
যো হি সেৱনাধিপ্পাযোপি নিচ্চলেন কাযেন কেৱলং ফস্সং পটিৱিজানাতি সাদিযতি অনুভোতি, তস্স চিত্তুপ্পাদমত্তে আপত্তিযা অভাৱতো অনাপত্তীতি আহ ‘‘কাযেন অৱাযমিত্ৱা’’তিআদি. মোক্খাধিপ্পাযেনাতি ইত্থিতো মুচ্চিতুকামতাধিপ্পাযেন. অসঞ্চিচ্চাতি ‘‘ইমিনা উপাযেন ইমং ফুসিস্সামী’’তি অচেতেত্ৱা. এৱঞ্হি অচেতেত্ৱা পত্তপ্পটিগ্গহণাদীসু মাতুগামস্স অঙ্গে ফুট্ঠেপি অনাপত্তি. অসতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতো হোতি, ‘‘মাতুগামং ফুসিস্সামী’’তি সতি নত্থি, এৱং অসতিযা হত্থপাদপসাৰণাদিকালে ফুসন্তস্স অনাপত্তি. অজানন্তস্সাতি দাৰকৱেসেন ঠিতং দাৰিকং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন ফুসতি, এৱং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তস্স ফুসতো অনাপত্তি. অসাদিযন্তস্সাতি কাযসংসগ্গং অসাদিযন্তস্স বাহাপৰম্পৰায নীতভিক্খুস্স ৱিয অনাপত্তি. ইধ পন উদাযিত্থেৰো আদিকম্মিকো. তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.
কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা
দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগৱসেনাতি দুট্ঠুল্লা ৱাচা দুট্ঠুল্লৱাচা, তায অস্সাদচেতনা দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদো, তেন সম্পযুত্তৰাগৱসেন. এত্থাধিপ্পেতং মাতুগামং দস্সেতুং ‘‘মাতুগাম’’ন্তিআদিমাহ. দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লসংলক্খণসমত্থন্তি অসদ্ধম্মসদ্ধম্মপ্পটিসংযুত্তং কথং জানিতুং সমত্থং. যা পন মহল্লিকাপি বালা এড়মূগা, অযং ইধানধিপ্পেতা. ৱণ্ণো নাম দ্ৱে মগ্গে উদ্দিস্স ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তিআদিনা (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৫) থোমনা. অৱণ্ণো নাম দ্ৱে মগ্গে উদ্দিস্স ৱুত্তৱিপৰিযাযেন গৰহনা, ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন অসমন্নাগতাসী’’তিআদীহি খুংসনাতি ৱুত্তং হোতি. যাচনা নাম ‘‘দেহি মে, অৰহসি মে দাতু’’ন্তি (পাৰা. ২৮৫) ৱচনং. আযাচনা নাম ‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতি, কদা তে পিতা পসীদিস্সতি, কদা তে দেৱতাযো পসীদিস্সন্তি, কদা তে সুখণো সুলযো সুমুহুত্তো ভৱিস্সতি, কদা তে মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি (পাৰা. ২৮৫) ৱচনং. পুচ্ছনং নাম ‘‘কথং ত্ৱং সামিকস্স দেসি, কথং জাৰস্স দেসী’’তি (পাৰা. ২৮৫) ৱচনং. পটিপুচ্ছনং নাম ‘‘এৱং কিৰ ত্ৱং সামিকস্স দেতি, এৱং জাৰস্স দেসী’’তি (পাৰা. ২৮৫) ৱচনং. আচিক্খনং নাম পুট্ঠস্স ‘‘এৱং দেহি, এৱং দেন্তা সামিকস্স পিযা ভৱিস্সসি, মনাপা চা’’তি (পাৰা. ২৮৫) ভণনং. অনুসাসনং নাম অপুট্ঠস্স ‘‘এৱং দেহি, এৱং দেন্তা সামিকস্স পিযা ভৱিস্সসি, মনাপা চা’’তি (পাৰা. ২৮৫) ভৱনং. অক্কোসনং (পাৰা. ২৮৫) নাম ‘‘অনিমিত্তাসি, নিমিত্তমত্তাসি, অলোহিতাসি, ধুৱলোহিতাসি, ধুৱচোড়াসি, পগ্ঘৰন্তীসি, সিখৰণীসি, ইত্থিপণ্ডকাসি, ৱেপুৰিসিকাসি, সম্ভিন্নাসি, উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি (পাৰা. ২৮৫) ৱচনং. যস্মা মেথুনুপসংহিতায ৱাচায অধিকং দুট্ঠুল্লং নাম নত্থি, তস্মা ‘‘মেথুনুপসংহিতাহী’’তি ইদং দুট্ঠুল্লৱাচায সিখাপত্তলক্খণদস্সনন্তি ৱুত্তং, ন পন মেথুনুপসংহিতাযেৱ দুট্ঠুল্লৱাচত্তা. সিখৰণীসীতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৫) বহিনিক্খন্তআণিমংসা. সম্ভিন্নাসীতি সম্ভিন্নৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গা. উভতোব্যঞ্জনকাসীতি পুৰিসনিমিত্তেন, ইত্থিনিমিত্তেন চাতি উভতোব্যঞ্জনেহি সমন্নাগতা.
এত্থ চ ৱণ্ণভণনে তাৱ ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৱদতি, ন তাৱ সীসং এতি. ‘‘তৱ ৱচ্চমগ্গো চ পস্সাৱমগ্গো চ সুভো সুভসণ্ঠানো দস্সনীযো, ঈদিসেন নাম ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৱদতি, সীসং এতি, সঙ্ঘাদিসেসো হোতীতি অত্থো.
অৱণ্ণভণনে পন ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীহি একাদসহি পদেহি অৱণ্ণে অঘটিতে সীসং ন এতি, ঘটিতেপি তেসু ‘‘সিখৰণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি ইমেহি তীহি ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো.
যাচনাযপি ‘‘দেহি মে’’তি এত্তকেনেৱ সীসং ন এতি, ‘‘মেথুনং ধম্মং দেহী’’তি এৱং মেথুনধম্মেন ঘটিতে এৱ সঙ্ঘাদিসেসো.
‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতী’’তিআদীসু আযাচনৱচনেসুপি এত্তকেনেৱ সীসং ন এতি, ‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতি, কদা তে মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি ৱা ‘‘তৱ মাতৰি পসন্নায ৱা মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তিআদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো.
‘‘কথং ত্ৱং সামিকস্স দেসী’’তিআদীসু (পাৰা. ২৮৫) পুচ্ছাৱচনেসুপি ‘‘মেথুনং ধম্ম’’ন্তি ৱুত্তেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো. ‘‘এৱং কিৰ ত্ৱং সামিকস্স দেসী’’তি (পাৰা. ২৮৫) পটিপুচ্ছাৱচনেসুপি এসেৱ নযো.
আচিক্খনায চ ‘‘এৱং দেহী’’তি, ‘‘এৱং দদমানা’’তি ৱুত্তেপি সীসং ন এতি, ‘‘মেথুনং ধম্মং এৱং দেহি, এৱং উপনেহি, এৱং মেথুনং ধম্মং দদমানা উপনযমানা সামিকস্স পিযা হোতী’’তিআদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো. অনুসাসনিৱচনেসুপি এসেৱ নযো.
অক্কোসৱচনেসু পন একাদসসু ‘‘সিখৰণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি ইমানি তীণিযেৱ পদানি সুদ্ধানি সীসং এন্তি, ইতি ইমানি চ তীণি, পুৰিমানি চ ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গমেথুনধম্মপদানি তীণীতি ছ পদানি সুদ্ধানি আপত্তিকৰানি, সেসানি ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীনি অনিমিত্তে ‘‘মেথুনং ধম্মং মে দেহী’’তি ৱা ‘‘অনিমিত্তাসি, মেথুনং ধম্মং মে দেহী’’তি ৱা আদিনা নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতানেৱ আপত্তিকৰানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি.
অধক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায অধো. উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায উদ্ধং. উব্ভক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায উদ্ধং. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায অধো. অক্খকং, পন জাণুমণ্ডলঞ্চ এত্থেৱ দুক্কটখেত্তে সঙ্গহং গচ্ছতি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে ৱিয. ন হি বুদ্ধা গৰুকাপত্তিং সাৱসেসং পঞ্ঞাপেন্তীতি. কাযপ্পটিবদ্ধন্তি ৱত্থং ৱা পুপ্ফং ৱা আভৰণং ৱা.
অত্থধম্মঅনুসাসনিপুৰেক্খাৰানন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৭) এত্থ ‘‘অনিমিত্তা’’তিআদীনং পদানং অত্থং কথেন্তো, অট্ঠকথং ৱা সজ্ঝাযং কৰোন্তো অত্থপুৰেক্খাৰো নাম, পাড়িং ৱাচেন্তো, সজ্ঝাযং ৱা কৰোন্তো ধম্মপুৰেক্খাৰো নাম, ‘‘ইদানিপি অনিমিত্তাসি, উভতোব্যঞ্জনকাসি, অপ্পমাদং দানি কৰেয্যাসি, যথা আযতিম্পি এৱৰূপা মা হোহিসী’’তি ভণন্তো অনুসাসনিপুৰেক্খাৰো নাম. ইতি অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ অনুসাসনিঞ্চ পুৰক্খিত্ৱা ভণন্তানং অনাপত্তি. যো পন ভিক্খুনীনং পাড়িং ৱাচেন্তো পকতিৱাচনামগ্গং পহায হসন্তো হসন্তো ‘‘সিখৰণীসি, সম্ভিন্নাসি, উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি পুনপ্পুনং ভণতি, তস্স আপত্তিযেৱ. ইধ আদিকম্মিকো উদাযিত্থেৰো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্স. ননু ‘‘সিখৰণী’’তিআদীহি অক্কোসন্তস্স পটিঘচিত্তং উপ্পজ্জতীতি দুক্খৱেদনাযপি ভৱিতব্বং, অথ কস্মা দ্ৱিৱেদনন্তি? নাযং দোসো. ৰাগৱসেন হি অযং আপত্তি, ন পটিঘৱসেন, তস্মা ৰাগৱসেনেৱ পৱত্তো অক্কোসো ইধাধিপ্পেতো, ন পটিঘৱসেনাপীতি.
দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অত্তকামসিক্খাপদৱণ্ণনা
অত্তকামপাৰিচৰিযাৱসেনাতি অত্তকামপাৰিচৰিযায ৰাগৱসেন. ইধাপি দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লজাননসমত্থাৱ ইত্থী অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘দুট্ঠুল্লোভাসেন ৱুত্তপ্পকাৰায ইত্থিযা’’তি. সমীপেতি সৱনূপচাৰে. ‘‘ঠত্ৱা’’তি পাঠসেসো. অত্তকামপাৰিচৰিযাতি কামীযতীতি কামো, মেথুনধম্মো, পৰিচৰণং উপট্ঠানং পৰিচৰিযা, সাৱ পাৰিচৰিযা, কামেন পাৰিচৰিযা কামপাৰিচৰিযা, অত্তনো কামপাৰিচৰিযা অত্তকামপাৰিচৰিযা, অত্তনো অত্থায মেথুনধম্মেন উপট্ঠানন্তি অত্থো. অথ ৱা কামিতাতি কামা, পাৰিচৰিযা, অত্তনো কামা অত্তকামা, অত্তকামা চ সা পাৰিচৰিযা চাতি অত্তকামপাৰিচৰিযা, সযং মেথুনৰাগৱসেন পত্থিতউপট্ঠানন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘মেথুনধম্মসঙ্খাতেনা’’তিআদি. এত্থ চ পঠমেন অত্থৱিকপ্পেন কামহেতুপাৰিচৰিযাসঙ্খাতং অত্থত্তযং দস্সেতি, দুতিযেন অধিপ্পাযপাৰিচৰিযাসঙ্খাতং অত্থদ্ৱযং. ব্যঞ্জনে (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৯১) পন আদৰং অকত্ৱা অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো অধিপ্পাযং অত্তনো পাৰিচৰিয’’ন্তি (পাৰা. ২৯২) পদভাজনং ৱুত্তং. ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পাৰিচৰিয’’ন্তি হি ৱুত্তে জানিস্সন্তি পণ্ডিতা ‘‘এত্তাৱতা অত্তনো অত্থায কামপাৰিচৰিযা ৱুত্তা’’তি, ‘‘অত্তনো অধিপ্পাযং অত্তনো পাৰিচৰিয’’ন্তি (পাৰা. ২৯২) ৱুত্তেপি জানিস্সন্তি ‘‘এত্তাৱতা অত্তনা ইচ্ছিতকামিতট্ঠেন অত্তকামপাৰিচৰিযা ৱুত্তা’’তি.
কল্যাণেন ভদ্দকেন গুণেন সমন্নাগতত্তা কল্যাণধম্মং. তেনাহ ‘‘তদুভযেনাপী’’তিআদি. অভিৰমেয্যাতি তোসেয্য. এতদগ্গন্তি এসা অগ্গা. পাৰিচৰিযানন্তি পাৰিচৰিযানং মজ্ঝে, নিদ্ধাৰণে চেতং সামিৱচনং. ননু দুট্ঠল্লৱাচাসিক্খাপদে (পাৰা. ২৮৫) মেথুনযাচনং আগতং, অথ কস্মা ইদং ৱুত্তং? নাযং দোসো. তত্থ (সাৰত্থ. টী. ২.২৯১) হি দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগৱসেন ৱুত্তং, ইধ পন অত্তনো মেথুনস্সাদৰাগৱসেনাতি.
তস্মিংযেৱ খণেতি ভণিতক্খণে. উভতোব্যঞ্জনকো পন পণ্ডকগতিকত্তা ৱিসুং ন ৱুত্তো. ‘‘ইমস্মিং সিক্খাপদদ্ৱযে কাযসংসগ্গে ৱিয যক্খিপেতীসুপি দুট্ঠুল্লত্তকামৱচনে থুল্লচ্চয’’ন্তি (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ২৯৫) ৱদন্তি. তস্মিংযেৱাতি পণ্ডকেযেৱ ইত্থিসঞ্ঞিনো অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণভণনেপি দুক্কটং. ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, তস্স অগ্গদানং মেথুনং ধম্মং দেহী’’তি পৰিযাযৱচনেপি দুক্কটং. ‘‘অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসেয্য যা মাদিসং ‘সীলৱন্ত’ন্তি ৱুত্তত্তা’’তি (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ২৯৫) একে. ‘‘পঞ্চসু অঙ্গেসু সব্ভাৱা সঙ্ঘাদিসেসোৱা’’তি অপৰে. ‘‘মেথুনুপসংহিতেনা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘চীৱৰাদীহি…পে… ভাসন্তস্স অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং.
অত্তকামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
সঞ্চৰণং সঞ্চৰো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চৰী, সঞ্চৰণসীলোতি ৱা সঞ্চৰী, তস্স ভাৱো সঞ্চৰিত্তং, সঞ্চৰণন্তি অত্থো. তঞ্চ পৰতো ‘‘ইত্থিযা ৱা পুৰিসমতি’’ন্তিআদিৱচনতো ইত্থিপুৰিসানং ৱেমজ্ঝেতি আহ ‘‘ইত্থিপুৰিসানং অন্তৰে সঞ্চৰণভাৱ’’ন্তি. পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণানীতি এত্থ পটিগ্গণ্হনং নাম পুৰিসেন ৱা ইত্থিযা ৱা উভিন্নং মাতাদীহি ৱা ‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামং ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা এৱং ভণাহী’’তি ৱুত্তে তেসং ৱচনং ‘‘সাধূ’’তি ৱা ‘‘হোতূ’’তি ৱা ‘‘ভণামী’’তি ৱা যেন কেনচি আকাৰেন ৱচীভেদং কত্ৱা, সীসকম্পনাদীহি ৱা সম্পটিচ্ছনং. ৱীমংসনং নাম ৱুত্তপ্পকাৰেন সাসনং গহেত্ৱা তস্সা ইত্থিযা ৱা পুৰিসস্স ৱা তেসং অৱস্সং আৰোচনকানং মাতাপিতুভাতাভগিনিআদীনং ৱা সন্তিকং গন্ত্ৱা তস্স সাসনস্স আৰোচনং. পচ্চাহৰণং নাম তেন গন্ত্ৱা আৰোচিতে সা ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছতু ৱা, মা ৱা, লজ্জায ৱা তুণ্হী হোতু, পুন আগন্ত্ৱা তস্সা ইত্থিযা ৱা পুৰিসস্স ৱা তস্সা পৱত্তিযা আৰোচনং. আপজ্জেয্যাতি পটিপজ্জেয্য.
ইত্থিযা ৱা পুৰিসমতিং পুৰিসস্স ৱা ইত্থিমতিন্তি এত্থ ‘‘আৰোচেয্যা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো. তেনেৱাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. জাযাভাৱেতি ভৰিযাভাৱে. জাৰভাৱেতি পতিভাৱে, নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. তস্মা ভৰিযাভাৱনিমিত্তং পতিভাৱনিমিত্তং, ভৰিযাভাৱহেতু পতিভাৱহেতু, ভৰিযাভাৱপচ্চযা পতিভাৱপচ্চযা আৰোচেতীতি অত্থো. এস নযো ‘‘জাযত্তনে আৰোচেতী’’তিআদীসুপি. ‘‘জাযত্তনে ৱা জাৰত্তনে ৱা’’তি হি ইদং যদত্থং তং তেসং মতিং আৰোচেতি, তং দস্সনত্থং ৱুত্তং. ইদানি পন পদভাজনিযং (পাৰা. ৩০২) ৱুত্তনযেনাপি অত্থং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. কিঞ্চাপি ইত্থিলিঙ্গৱসেন পদভাজনিযং ৱুত্তং, ‘‘জাযত্তনে ৱা জাৰত্তনে ৱা’’তি পন নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধাৰণত্তা পুৰিসলিঙ্গৱসেনাপি যোজেত্ৱা ৱত্তব্বন্তি আহ ‘‘এতেনেৱ উপাযেনা’’তিআদি. মুহুত্তিকাতি গণিকা. ‘‘অন্তমসো তঙ্খণিকাযপী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘এতেনেৱ উপাযেনা’’তিআদি.
অঞ্ঞত্ৰ নালংৱচনীযাযাতি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৩৯-৩৪০) দেসচাৰিত্তৱসেন পণ্ণদানাদিনা অপৰিচ্চত্তং ঠপেত্ৱা. সঞ্চৰিত্তৱসেন ভিক্খুনা ৱচনীযা ন হোতীতি নালংৱচনীযা, তং ঠপেত্ৱাতি কেচি. অপ্পেন ৱা বহুনা ৱা ধনেন কীতা ধনক্কীতা. যস্মা পন সা ন কীতমত্তাযেৱ ভৰিযা, সংৱাসত্থায পন কীতত্তা ভৰিযা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘ধনেন কিণিত্ৱা ৱাসেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তং. ছন্দৱাসিনীতি ছন্দেন অত্তনো ৰুচিযা ৱসতীতি ছন্দৱাসিনী. যস্মা পন সা ন অত্তনো ছন্দমত্তেনেৱ ভৰিযা হোতি, পুৰিসেন পন সম্পটিচ্ছিতত্তা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘পিযো পিযং ৱাসেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তং. আদিসদ্দেন ‘‘ভোগৱাসিনী, পটৱাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভটচুম্বটা, দাসী চ ভৰিযা চ, কম্মকাৰী চ ভৰিযা চ, ধজাহটা, মুহুত্তিকা’’তি (পাৰা. ৩০৪) ইমেসং অট্ঠন্নং আকাৰানং গহণং. যথা চ ‘‘ছন্দৱাসিনী’’তিআদীসু অঞ্ঞতৰৱসেন ৱদতো ৱিসঙ্কেতো নত্থি, এৱং পাড়িযং অৱুত্তেসুপি ‘‘হোহি কিৰ ইত্থন্নামস্স ভৰিযা, জাযা, পজাপতি, পুত্তমাতা, ঘৰণী, ঘৰসামিনী, ভত্তৰন্ধিকা, সুস্সূসিকা, পৰিচাৰিকা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩০৫) এৱমাদীসু সংৱাসপৰিদীপকেসু ৱচনেসু অঞ্ঞতৰৱসেন ৱদন্তস্সাপি ৱিসঙ্কেতো নত্থি, তিৱঙ্গসম্পত্তিযা আপত্তিযেৱ.
মাতুৰক্খিতং ব্ৰূহীতি এত্থ মাতুৰক্খিতা নাম মাতৰা ৰক্খিতা, যথা পুৰিসেন সহ সংৱাসং ন কপ্পেতি, এৱং মাতৰা ৰক্খিতাতি অত্থো. তেনেৱস্স পদভাজনেপি ‘‘মাতা ৰক্খতি গোপেতি, ইস্সৰিযং কাৰেতি, ৱসং ৱত্তেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তং. পিতুৰক্খিতাদীসূতি ‘‘পিতুৰক্খিতা, মাতাপিতুৰক্খিতা, ভাতুৰক্খিতা, ভগিনিৰক্খিতা, ঞাতিৰক্খিতা, গোত্তৰক্খিতা, ধম্মৰক্খিতা, সাৰক্খা, সপৰিদণ্ডা’’তি (পাৰা. ৩০৩) এৱং ৱুত্তেসু পিতুৰক্খিতাদীসু. যথা চ এত্থ, এৱং ‘‘পিতুৰক্খিতং ব্ৰূহী’’তিআদীসুপি নযো ৱেদিতব্বো.
সঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা গিলানস্স ৱা কিচ্চেন গচ্ছন্তস্সাতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪০) এত্থ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথাগাৰং ৱা কিঞ্চি ৱা ৱিপ্পকতং হোতি. তত্থ কাৰুকানং ভত্তৱেতনত্থায উপাসকো ৱা উপাসিকায সন্তিকং ভিক্খুং পহিণেয্য, উপাসিকা ৱা উপাসকস্স, এৱৰূপেন সঙ্ঘকিচ্চেন গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. চেতিযকম্মে কৰিযমানেপি এসেৱ নযো. গিলানস্স ভেসজ্জত্থাযপি উপাসকেন ৱা উপাসিকায সন্তিকং, উপাসিকায ৱা উপাসকস্স সন্তিকং পহিতস্স গচ্ছতো অনাপত্তি.
কিঞ্চাপি এত্থ ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী ন পেতী ন তিৰচ্ছানগতা. পুৰিসো নাম মনুস্সপুৰিসো, ন যক্খো’’তিআদি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৪১) নত্থি, তথাপি মনুস্সজাতিকাৱ ইত্থিপুৰিসা ইধ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তেসং মনুস্সজাতিকতা’’তি. ননালংৱচনীযতাতি যথাৱুত্তনযেন পৰিচ্চত্তা অলংৱচনীযা. নিৱাৰণত্থো হি এত্থ অলং-সদ্দো. ন অলংৱচনীযা নালংৱচনীযা, ন নালংৱচনীযা, তস্সা ভাৱো ননালংৱচনীযতা, ‘‘অলংৱচনীযতা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং হোতি.
পণ্ণত্তিন্তি, ইমং সিক্খাপদং. কাযৱিকাৰেনাতি সীসুক্খিপনাদিকাযৱিকাৰেন. তথেৱ ৱীমংসিত্ৱা তথেৱ পচ্চাহৰন্তস্সাতি হত্থমুদ্দাদিনা কাযৱিকাৰেন ৱীমংসিত্ৱা পুন আগন্ত্ৱা তথেৱ আৰোচেন্তস্স. আগমিস্সতীতি তৱ সন্তিকে ধম্মস্সৱনাদিঅত্থং আগমিস্সতি. কেনচি ৱুত্তেতি আসনসালাদীসু নিসিন্নস্স কেনচি পুৰিসেন ৱুত্তে. সচে হি খীণাসৱস্স মাতাপিতৰো কুজ্ঝিত্ৱা অলংৱচনীযা হোন্তি, তঞ্চ ভিক্খুং ঘৰং উপগতং পিতা ৱদতি ‘‘মাতা তে, তাত, মং মহল্লকং ছড্ডেত্ৱা ঞাতিকুলং গতা, গচ্ছ নং মং উপট্ঠাতুং পেসেহী’’তি. সো চে গন্ত্ৱা তং ৱত্ৱা পুন পিতুনো তস্সা আগমনং ৱা অনাগমনং ৱা আৰোচেতি, এৱং আৰোচেন্তস্স তস্সপি কাযৱাচতো সমুট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘পণ্ণত্তিং অজানন্তস্স পনা’’তিআদি. খীণাসৱস্সপীতি এত্থ পি-সদ্দেন সেক্খপুথুজ্জনানং ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দীপেতি. পিতুৱচনেনাতি অত্তনো পিতুৱচনেন. গন্ত্ৱাতি তস্সা সমীপং গন্ত্ৱা. পণ্ণত্তিং, অলংৱচনীযভাৱঞ্চাতি উভযং অজানন্তস্সপি কাযৱাচতো সমুট্ঠাতি. তদুভযন্তি পণ্ণত্তিং, অলংৱচনীযভাৱঞ্চ. যং পন পণ্ণত্তিং জানিত্ৱা এতেহেৱ তীহি নযেহি সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতো কাযচিত্ততো, ৱাচাচিত্ততো, কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. ইমানি তীণি পণ্ণত্তিজাননচিত্তেন ‘‘সচিত্তকসমুট্ঠানানী’’তি ৱুত্তং, তং অযুত্তং. ন হি পণ্ণত্তিং জানিত্ৱাপি ‘‘নালংৱচনীযা’’তি মঞ্ঞমানস্স সচিত্তকেহি সমুট্ঠানেহি আপত্তি সমুট্ঠাতীতি ৱত্তুং যুজ্জতি ৱীতিক্কমচেতনায অসম্ভৱতো.
সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
সঞ্ঞাচিকায পনাতি এত্থ সন্তি অত্তৱাচকো ততিযত্থে নিপাতো, যাচিকাতি ভাৱসাধনো, তেসঞ্চ মজ্ঝেপদলোপসমাসো. পনাতি নিপাতমত্তমেৱ. তেনাহ ‘‘সযং পৱত্তিতযাচনা ৱুচ্চতী’’তি. যা হি অত্তনা পৱত্তিতা, সা অত্তনো নাম হোতীতি আহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ননু ন সক্কা যাচনাযেৱ কুটিং কাতুন্তি অনুযোগং সন্ধায তস্সাধিপ্পাযত্থং দস্সেতুং ‘‘সযং যাচিতকেহী’’তিআদিমাহ. তত্থ সযং যাচিতকেহীতি ‘‘ৱাসিং দেথ, ফৰসুং দেথা’’তিআদিনা (পাৰা. ৩৪২) সযং যাচিতকেহি. উপকৰণেহীতি ৱাসিযাদীহি. পৰেন ভণ্ডসামিকেন ‘‘মম ইদ’’ন্তি অপৰিচ্চাগাৰক্খণগোপনৱসেন পৰিগ্গহিতং পৰপৰিগ্গহিতকং, পৰসন্তকন্তি ৱুত্তং হোতি. মূলচ্ছেদৱসেনাতি মূলস্স ছিন্দনৱসেন, পৰসন্তকভাৱতো মোচেত্ৱা অত্তনো সন্তকং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. এৱঞ্হি অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতট্ঠানতো যাচন্তস্স অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং. তাৱকালিকং পন ৱট্টতীতি তাৱকালিকং কত্ৱা যাচিতুং ৱট্টতি. সককম্মং ন যাচিতব্বাতি পাণাতিপাতসিক্খাপদৰক্খণত্থং ৱুত্তং. ‘‘হত্থকম্মং দেথা’’তি অনিযমেত্ৱাপি ন যাচিতব্বা. এৱং যাচিতা হি তে ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ভিক্খুং উয্যোজেত্ৱা মিগেপি মাৰেত্ৱা আহৰেয্যুং. নিযমেত্ৱা পন ‘‘ৱিহাৰে কিঞ্চি কত্তব্বং অত্থি, তত্থ হত্থকম্মং দেথা’’তি যাচিতব্বা. ‘‘কুটি নাম উল্লিত্তা ৱা হোতি, অৱলিত্তা ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তা ৱা’’তি (পাৰা. ৩৪৫) পদভাজনে ৱুত্তত্তা ‘‘কুটিন্তি উল্লিত্তাদীসু অঞ্ঞতৰ’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ উদ্ধং মুখং লিত্তা উল্লিত্তা. অন্তো লিম্পন্তা হি এৱং লিম্পন্তি. অধো মুখং লিত্তা অৱলিত্তা. বহি লিম্পন্তা হি এৱং লিম্পন্তি. তেনাহ ‘‘তত্থ উল্লিত্তা নামা’’তিআদি. পিট্ঠসঙ্ঘাটোতি দ্ৱাৰবাহা. ‘‘সুধায ৱা মত্তিকায ৱা’’তি এতেন ঠপেত্ৱা ইমে দ্ৱে লেপে অৱসেসো ভস্মাগোমযাদিভেদো অলেপোতি দস্সেতি.
যস্মা পন সঞ্ঞাচিকায কুটিং কৰোন্তেনাপি ইধ ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা ‘‘সযং ৱা কৰোন্তেন আণত্তিযা ৱা কাৰাপেন্তেনা’’তি ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘সযং ৱা কৰোন্তেনা’’তি ইমিনা সামত্থিযতো লব্ভমানমত্থমাহ, ন তু পদত্থতো. ‘‘আণত্তিযা ৱা কাৰাপেন্তেনা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) পন পদত্থতো. এৱঞ্চ কত্ৱা যদি পন ‘‘কৰোন্তেন ৱা কাৰাপেন্তেন ৱা’’তি ৱদেয্য, ব্যঞ্জনং ৱিলোমিতং ভৱেয্য. ন হি কাৰাপেন্তো কৰোন্তো নাম হোতীতি এদিসী চোদনা অনৱকাসাতি দট্ঠব্বং. নত্থি সামী পতি এতিস্সাতি অসামিকা, তং অসামিকং, অনিস্সৰন্তি অত্থো. অনিস্সৰতা চেত্থ কাৰাপনেনাতি আহ ‘‘কাৰেতা দাযকেন ৱিৰহিত’’ন্তি. উদ্দেসোতি উদ্দিসিতব্বো.
তত্ৰাতি সামিস্মিং ভুম্মৱচনন্তি আহ ‘‘তস্সা কুটিযা’’তি. দীঘসোতি নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘দীঘতো’’তি. বহিকুট্টেতি কুট্টস্স বহি, থুসেন মিস্সকো পিণ্ডো থুসপিণ্ডো, তস্স পৰিযন্তো থুসপিণ্ডপৰিযন্তো, তেন, থুসমিস্সকমত্তিকাপিণ্ডপৰিযন্তেনাতি ৱুত্তং হোতি. থুসপিণ্ডস্সূপৰি সেতকম্মং পন অব্বোহাৰিকং. অব্ভন্তৰে ভৱো অব্ভন্তৰিমো, তেন. যত্থাতি যস্সং কুটিযং. পমাণযুত্তোতি পকতিৱিদত্থিযা নৱৱিদত্থিপমাণো. ‘‘তিৰিযং সত্তন্তৰা’’তি (পাৰা. ৩৪৮) উক্কংসতো পমাণস্স ৱুত্তত্তা ‘‘হেট্ঠিমকোটিযা চতুহত্থৱিত্থাৰা ন হোতী’’তি ৱুত্তং.
সোধেত্ৱাতি সমতলসীমমণ্ডলসদিসং কত্ৱা. পদভাজনে ৱুত্তনযেন সঙ্ঘং তিক্খত্তুং যাচিত্ৱাতি ‘‘সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘অহং, ভন্তে, সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং কুটিৱত্থুওলোকনং যাচামী’’’তি (পাৰা. ৩৪৯) পদভাজনে ৱুত্তনযেন তিক্খত্তুং যাচিত্ৱা. সঙ্ঘেন ৱা সম্মতাতি পদভাজনিযং (পাৰা. ৩৫০) ৱুত্তেন ঞত্তিদুতিযকম্মেন, অপলোকনকম্মৱসেন ৱা সঙ্ঘেন সম্মতা. ৱত্থূতি কুটিৱত্থু. অনাৰম্ভন্তি অনুপদ্দৱং. পৰিতো কমতি গচ্ছতি এত্থাতি পৰিক্কমনং, তেন সহ ৱত্ততীতি সপৰিক্কমনং, সউপচাৰন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘তেহি ভিক্খূহী’’তিআদি.
কিপিল্লিকাদীনন্তি এত্থ কিপিল্লিকা (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৫৩) নাম ৰত্তকাড়পিঙ্গলাদিভেদা যা কাচি, তা আদি যেসং তানি কিপিল্লিকাদীনি, তেসং. আদিসদ্দেন উপচিকাদীনং সঙ্গহণং. আসযোতি নিবদ্ধৱসনট্ঠানং, সো আদি যেসং তে আসযাদযো, তেহি. আদিসদ্দেন চেত্থ নিস্সিতস্স গহণং. সোড়সহি উপদ্দৱেহীতি ‘‘কিপিল্লিকানং ৱা আসযো হোতি, উপচিকানং ৱা উন্দূৰানং ৱা অহীনং ৱা ৱিচ্ছিকানং ৱা সতপদীনং ৱা হত্থীনং ৱা অস্সানং ৱা সীহানং ৱা ব্যগ্ঘানং ৱা দীপীনং ৱা অচ্ছানং ৱা তৰচ্ছানং ৱা যেসং কেসঞ্চি তিৰচ্ছানগতানং পাণানং ৱা আসযো হোতি, পুব্বণ্ণনিস্সিতং ৱা হোতি, অপৰণ্ণঅব্ভাঘাতআঘাতনসুসানউয্যানৰাজৱত্থুহত্থিসালাঅস্সসালাবন্ধনাগাৰপানাগাৰসূনৰচ্ছাচচ্চৰসভাসংসৰণনিস্সিতং ৱা হোতী’’তি (পাৰা. ৩৫৩) এৱং ৱুত্তেহি সোড়সহি উপদ্দৱেহি. তত্থ চ অব্ভাঘাতং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৫৩) নাম কাৰণাঘৰং. আঘাতনং নাম ধম্মগন্ধিকা. সুসানন্তি মহাসুসানং. সংসৰণং নাম অনিব্বিজ্ঝগমনীযো গতপচ্চাগতমগ্গো.
আৱিজ্ঝিতুং সক্কুণেয্যতাযাতি ছিন্নতটাদীনমভাৱতো অনুপৰিযাযিতুং সক্কুণেয্যতায. তেন ভিক্খুনাতি কুটিকাৰকেন ভিক্খুনা. যাচিতেহীতি ‘‘একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘অহং, ভন্তে, সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং কুটিৱত্থুদেসনং যাচামী’’’তি (পাৰা. ৩৫১) তিক্খত্তুং যাচিতেহি. ঞত্তিদুতিযেন কম্মেনাতি –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সো সঙ্ঘং কুটিৱত্থুদেসনং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৱত্থুং দেসেয্য. এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সো সঙ্ঘং কুটিৱত্থুদেসনং যাচতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৱত্থুং দেসেতি, যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৱত্থুস্স দেসনা, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. দেসিতং সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৱত্থু, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি –
এৱং পদভাজনে ৱুত্তেন ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন. আড়ৱিকা নাম আড়ৱিৰট্ঠে জাতা দাৰকা, তে পব্বজিতকালেপি ‘‘আড়ৱিকা’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিংসু. তে সন্ধায ৱুত্তং আড়ৱিকে ভিক্খূ’’তি. লেপে ঘটিতেতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৫৩) অন্তোলেপে ৱা অন্তোলেপেন সদ্ধিং ভিত্তিঞ্চ ছদনঞ্চ একাবদ্ধং কত্ৱা ঘটিতে, বহিলেপে ৱা বহিলেপেন সদ্ধিং ঘটিতে. দ্ৱে চ দুক্কটানি সাৰম্ভঅপৰিক্কমনৱসেন. উভযৱিপন্নাতি উভযেহি দেসনাপমাণেহি ৱিপন্না ৱিৰহিতা উভযৱিপন্না, অদেসিতৱত্থুকা পমাণাতিক্কন্তাতি অত্থো. তস্মিন্তি দ্ৱাৰবন্ধে ৱা ৱাতপানে ৱা. লেপো ন ঘটিযতীতি পুব্বে দিন্নলেপো দ্ৱাৰবন্ধেন ৱা ৱাতপানেন ৱা সদ্ধিং ন ঘটিযতি, একাবদ্ধং হুত্ৱা ন তিট্ঠতীতি ৱুত্তং হোতি. তন্তি দ্ৱাৰবন্ধং ৱা ৱাতপানং ৱা পৰামসতি. পঠমমেৱাতি লেপকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা দ্ৱাৰবন্ধৱাতপানানং ঠপনতো পুব্বেযেৱ, লেপস্স নিট্ঠিতক্খণেযেৱাতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভিক্খু কুটিং কৰোতি দেসিতৱত্থুকং পমাণিকং সাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, আপত্তি দুক্কটস্স. ভিক্খু কুটিং কৰোতি দেসিতৱত্থুকং পমাণিকং অনাৰম্ভং অপৰিক্কমনং, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ৩৫৫) পদভাজনিযং ৱুত্তত্তা ‘‘কেৱলং সাৰম্ভাযা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিপ্পকতন্তি অনিট্ঠিতং. অঞ্ঞস্স দদতো চাতি অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা দদতো চ. গুহা নাম ইট্ঠকগুহা ৱা সিলাগুহা ৱা দাৰুগুহা ৱা ভূমিগুহা ৱা. তিণকুটি নাম সত্তভূমিকোপি পাসাদো তিণচ্ছদনো ‘‘তিণকুটিকা’’তি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞস্সাতি আচৰিযস্স ৱা উপজ্ঝাযস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা. ৱাসাগাৰং ঠপেত্ৱাতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৬৪) অত্তনো ৱসনত্থায ৱাসাগাৰং ঠপেত্ৱা. উপোসথাগাৰাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন জন্তাঘৰভোজনসালাঅগ্গিসালানং গহণং. হেট্ঠিমপমাণসম্ভৱোতি চতুহত্থৱিত্থিণ্ণতা. অদেসাপেত্ৱা কৰোতোতি ৱত্থুং অদেসাপেত্ৱা পমাণাতিক্কন্তং, পমাণযুত্তং ৱা কৰোতো. এত্থ চ ৱত্থুনো অদেসাপনং অকিৰিযা. কুটিকৰণং কিৰিযা.
কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
মহন্তং লাতি গণ্হাতীতি মহল্লকো, তং মহল্লকং. যো চ যং গণ্হাতি, সো তস্স অত্থীতি আহ ‘‘মহন্তভাৱো এতস্স অত্থীতি মহল্লকো’’তি. সো চ মহন্তভাৱো কেন, কুতো চাতি আহ ‘‘সসামিকভাৱেনা’’তিআদি. ন কেৱলং সসামিকভাৱেনেৱাতি আহ ‘‘যস্মা ৱা’’তিআদি. যদি এৱং অথ কস্মা ‘‘মহল্লকো নাম ৱিহাৰো সসামিকো ৱুচ্চতী’’তি (পাৰা. ৩৬৭) এত্তকমেৱ পদভাজনে ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ৱিহৰন্তি এত্থাতি ৱিহাৰো, আৱাসো. মাতিকাযং ভিক্খূ ৱা অনভিনেয্যাতি এত্থ ৱা-সদ্দো ‘‘অযং ৱা সো মহানাগো’’তিআদীসু ৱিয অৱধাৰণত্থো.
কোসম্বিযন্তি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৬৫) এৱংনামকে নগৰে. তস্স কিৰ নগৰস্স আৰামপোক্খৰণিআদীসু তেসু তেসু ঠানেসু কোসম্বৰুক্খাৱ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা তং ‘‘কোসম্বী’’তি সঙ্খং গচ্ছতি. ‘‘কুসুম্বস্স নাম ইসিনো অস্সমতো অৱিদূৰে মাপিতত্তা’’তি একে. ছন্নত্থেৰং আৰব্ভাতি যো অভিনিক্খমনকালে সদ্ধিং নিক্খন্তো, যস্স চ সত্থাৰা পৰিনিব্বানকালে ব্ৰহ্মদণ্ডো (চূড়ৱ. ৪৪৫) আণত্তো, তং ছন্নত্থেৰং আৰব্ভ. চেতিযৰুক্খন্তি চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযং, পূজাৰহানং দেৱট্ঠানানমেতং অধিৱচনং, ‘‘চেতিয’’ন্তি সম্মতং ৰুক্খং চেতিযৰুক্খং. ৱত্থুনো অদেসনায আপজ্জনতো ‘‘অকিৰিযমত্ততো সমুট্ঠানভাৱো’’তি ৱুত্তং. মত্ত-সদ্দেন কিৰিযতো সমুট্ঠানতং পটিক্খিপতি. কেচি পন ‘‘ৱত্থুঅদেসনায, কুটিকৰণেন চ সমুট্ঠানতো কিৰিযাকিৰিযতো সমুট্ঠাতী’’তি ৱদন্তি. পমাণনিযমাভাৱোৱ ৱিসেসো.
ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা
দূসীযতীতি দুট্ঠো, দূসেতি পৰং ৱিনাসেতীতি দোসো. তেনাহ ‘‘দূসিতো চেৱা’’তিআদি. ইদানি ‘‘দূসিতো চেৱ দূসকো চা’’তি ইমিনা সঙ্খেপেন ৱুত্তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘উপ্পন্নে হি দোসে’’তিআদিমাহ. পকতিভাৱং জহাপিতোতি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৮৫-৩৮৬) সোম্মভাৱং জহাপিতোতি অত্থো, ৱিকাৰমাপাদিতোতি ৱুত্তং হোতি. আকাৰনানাত্তেনাতি দূসিতাকাৰস্স চেৱ দূসকাকাৰস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং আকাৰানং নানাভাৱেন. নপ্পতিতোতি পীতিসুখাদীহি ন অভিগতো অনুপগতো, ন উপগতোতি অত্থো. যো চ পীতিসুখাদীহি অনুপগতো, সো তেহি ৱজ্জিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘পীতিসুখাদীহি ৱিৱজ্জিতো’’তি. যো চ তেহি ৱজ্জিতো, ন সো তেহি অভিসটো নাম হোতীতি আহ ‘‘ন অভিসটো’’তি, পীতিসুখাদীহি ন পত্থটোতি অত্থো. নাস্স মূলন্তি অমূলকং. তং পন অমূলকত্তং যস্মা চোদকৱসেন অধিপ্পেতং, ন চুদিতকৱসেন, তস্মা তদত্থং দস্সেতুং ‘‘যং চোদকেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যন্তি পাৰাজিকং. এতন্তি চুদিতকস্স আপন্নানাপন্নত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.
ইদানি অত্তনা ৱুত্তমেৱ দিট্ঠাদিং ৱিৱৰিতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি ৱুত্তং. তথেৱাতি ‘‘পসাদসোতেন ৱা দিব্বসোতেন ৱা’’তি ইমমত্থং অতিদিসতি. পৰিসঙ্কিতং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬) পন তিৱিধং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং, সুতপৰিসঙ্কিতং, মুতপৰিসঙ্কিতন্তি. তত্থ ভিক্খুঞ্চ মাতুগামঞ্চ তথাৰূপে ঠানে দিস্ৱা ‘‘অদ্ধা ইমেহি কত’’ন্তি ৱা ‘‘কৰিস্সন্তী’’তি ৱা পৰিসঙ্কিতং, ইদং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং নাম. অন্ধকাৰে ৱা পটিচ্ছন্নোকাসে ৱা ভিক্খুস্স চ মাতুগামস্স চ ৱচনং সুত্ৱা দুতিযস্স অত্থিভাৱং অজানতো পুব্বে ৱুত্তনযেন পৰিসঙ্কিতং, ইদং সুতপৰিসঙ্কিতং নাম. ধুত্তেহি ইত্থীহি সদ্ধিং পচ্চন্তৱিহাৰে মণ্ডপে ৱা সালাদীসু ৱা পুপ্ফগন্ধমংসসুৰাদীনি অনুভৱিত্ৱা গতট্ঠানং দিস্ৱা ‘‘কেন নু খো ইদং কত’’ন্তি ৱীমংসন্তেন তত্ৰ কেনচি ভিক্খুনা গন্ধাদীহি পূজা কতা হোতি, ভেসজ্জত্থায অৰিট্ঠং ৱা পীতং, সো তস্স গন্ধং ঘাযিত্ৱা ‘‘অযং সো ভৱিস্সতী’’তি পৰিসঙ্কিতং, ইদং মুতপৰিসঙ্কিতং নাম. এৱং তিৱিধস্স পৰিসঙ্কিতস্স অভাৱো অপৰিসঙ্কিতং. তেনাহ ‘‘দিট্ঠসুতমুতৱসেন চেতসা অপৰিসঙ্কিত’’ন্তি. তঞ্চ পনেতং দিট্ঠাদিকং ন কেৱলং অত্তনো ৱাতি আহ ‘‘অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা’’তি. যস্মা ‘‘ত্ৱং পণ্ডকো’’তিআদিৱচনেনাপি চোদযতো আপত্তিযেৱ, তস্মা ‘‘ভিক্খুনো অনুৰূপেসু একূনৱীসতিযা অঞ্ঞতৰেনা’’তি ৱুত্তং. যদি এৱং অথ কস্মা পদভাজনে ‘‘পাৰাজিকেন ধম্মেনাতি চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনা’’তি (পাৰা. ৩৮৬) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. উপসগ্গনিপাতানং ৱাচকসদ্দসন্নিট্ঠানে তদত্থজোতনভাৱেন পৱত্তনতো ‘‘ধংসেয্যা’’তি ৱুত্তং. ধংসনঞ্চেত্থ অভিভৱনং. তেনাহ ‘‘অভিভৱেয্যা’’তি. ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তাতি ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱি, অদিন্নং আদিযি, মনুস্সং ঘাতযিত্থ, অভূতং আৰোচযিত্থা’’তি এৱং পৱত্তা. এত্থ চ ‘‘অস্সমণোসী’তি অৱন্দনকাৰণস্স অৱুত্তত্তা অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নো ন ৱন্দিতব্বো’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং অৱন্দিযেসু অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স অৱুত্তত্তা, ‘‘পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুৰে উপসম্পন্নো ৱন্দিযো’’তি (পৰি. ৪৬৮) ৱুত্তত্তা চ. ইদং পন অত্তনা ৱত্তব্বং দস্সেতুং ৱুত্তং.
সমীপেতি দ্ৱাদসহত্থপমাণে পদেসে. সিক্খাপচ্চক্খানমেৱ হি হত্থমুদ্দায সীসং ন এতি, ইদং পন অনুদ্ধংসনং, অভূতৰোচনঞ্চ এতিযেৱ. তেনাহ ‘‘হত্থমুদ্দায এৱ ৱা’’তি. ব্ৰহ্মচৰিযাতি ব্ৰহ্মং সেট্ঠং পসত্থং চৰিযন্তি ব্ৰহ্মচৰিযং, ব্ৰহ্মূনং ৱা সেট্ঠানং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধঅৰিযসাৱকানং, ব্ৰহ্মানঞ্চ চৰিযন্তি ব্ৰহ্মচৰিযং, তম্হা ব্ৰহ্মচৰিযা. তেনাহ ‘‘সেট্ঠচৰিযা’’তি. সাধু ৱতস্স একন্তেন ভদ্দকং ভৱেয্য. ‘‘তজ্জনীযকম্মাদিসত্তৱিধম্পি কম্মং কৰিস্সামা’’তি আপত্তিযা চোদেন্তস্স অধিপ্পাযো কম্মাধিপ্পাযো. ‘‘আপত্তিতো ৱুট্ঠাপেস্সামা’’তি অধিপ্পাযো ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো. অনুৱিজ্জনাধিপ্পাযোতি ৱীমংসনাধিপ্পাযো, উপপৰিক্খাধিপ্পাযো. অনুৱিজ্জকেনাতি সঙ্ঘমজ্ঝে ওতিণ্ণং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতুং নিসিন্নেন ৱিনযধৰেন. কিং তে দিট্ঠন্তি তযা কিং দিট্ঠং, পঠমং পাৰাজিকং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো, দুতিযং ততিযং চতুত্থং পাৰাজিকং আপজ্জন্তো দিট্ঠোতি ৱুত্তং হোতি. আদিসদ্দেন ‘‘কিন্তি তে দিট্ঠং, কদা তে দিট্ঠং, কত্থ তে দিট্ঠ’’ন্তি ইমং নযং সঙ্গণ্হাতি.
সমনত্থায পৱত্তমানেহি সমথেহি অধিকাতব্বন্তি অধিকৰণং. যথা হি সমনৱসেন সমথানং ৱিৱাদাদীসু অধিকতভাৱো, এৱং ৱিৱাদাদীনং তেহি অধিকত্তব্বতাতি. তেনাহ ‘‘সমথেহি অধিকৰণীযভাৱেনা’’তিআদি. ইমিনা হি অধিকৰণসদ্দস্স কম্মসাধনতা ৱুত্তা. অধিকৰণন্তি ৱিৱাদাধিকৰণং অনুৱাদাধিকৰণং আপত্তাধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণন্তি চতুব্বিধং অধিকৰণং. ৱিৱাদাদীনি অধিকৰণানি সমেন্তি ৱূপসমেন্তীতি সমথা, সম্মুখাৱিনযাদযো. অথ ৱা অধিকৰীযন্তি এত্থাতি অধিকৰণং. কে অধিকৰীযন্তি? সমথা. কথং অধিকৰীযন্তি? সমনৱসেন. অধিকৰণং সমেন্তি ৱূপসমেন্তীতিপি সমথাতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. আপত্তাধিকৰণং ঠপেত্ৱা সেসাধিকৰণেহি চোদনায অভাৱতো ‘‘ইদং পন পাৰাজিকসঙ্খাতং আপত্তাধিকৰণমেৱ অধিপ্পেত’’ন্তি ৱুত্তং. আপত্তিযেৱ অধিকৰণং আপত্তাধিকৰণং. অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৱ সঙ্ঘাদিসেসো, সো চে তঙ্খণেযেৱ জানাতীতি অধিপ্পাযো.
মেত্তিযভূমজকেতি মেত্তিযঞ্চ ভূমজকঞ্চ. ছব্বগ্গিযানং অগ্গপুৰিসা এতে. সুদ্ধং ৱাতি পাৰাজিকমনাপন্নং ৱা. ‘‘সচে সো তঙ্খণেযেৱ জানাতী’’তি ইমিনা আৱজ্জনসমযমাহ. তঙ্খণেযেৱ জাননং নাম দুক্কৰং, সমযেন আৱজ্জিত্ৱা ঞাতে পন ঞাতমেৱ হোতি. পচ্ছা চে জানাতি, সীসং ন এতি. সিক্খাপচ্চক্খানঅভূতাৰোচনদুট্ঠুল্লৱাচাঅত্তকামদুট্ঠদোসভূতাৰোচনসিক্খাপদানীতি সব্বানেৱ হি ইমানি একপৰিচ্ছেদানি. যস্মা পন পৰম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৱদতো দুক্কটমেৱ, তস্মা ‘‘পৰম্মুখা চোদেন্তস্স পন সীসং ন এতী’’তি ৱুত্তং. ৱুত্তনযাপত্তিযোতি ‘‘ৱাচায ৱাচাযা’’তিআদিনা ৱুত্তনযা সঙ্ঘাদিসেসদুক্কটাপত্তিযো. তথেৱাতি ৱাচায ৱাচাযেৱ. ৱদন্তস্সাতি সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি উপসম্পন্নং সম্মুখা ৱদন্তস্স. ৱুত্তনযেনেৱাতি ৱাচায ৱাচাযেৱ. ওকাসং কাৰেত্ৱা উপসম্পন্নং সম্মুখা ৱদন্তস্স ৱাচায ৱাচায পাচিত্তিযন্তি আহ ‘‘ওকাসং কাৰেত্ৱা ৱদন্তস্স পাচিত্তিযমেৱা’’তি. এৱসদ্দেন দুক্কটং নিৱত্তীযতি. অসম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৱদন্তস্স দুক্কটং. সত্তৱিধম্পি কম্মন্তি তজ্জনীযং, নিযসং, পব্বাজনীযং, পটিসাৰণীযং, তিৱিধঞ্চ উক্খেপনীযন্তি সত্তৱিধম্পি কম্মং.
উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স চ ওকাসকম্মং নত্থীতি এত্থ উপোসথতো পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা ঠপিতোপি অট্ঠপিতো হোতি. খেত্তে ঠপিতো পন ঠপিতো হোতি, তস্মা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নৰসো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্যা’’তি এত্থ যাৱ ৰে-কাৰং ভণতি, তাৱ ঠপেতব্বো, ইদং খেত্তং. য্য-কাৰে পন ৱুত্তে ঠপেন্তেন পচ্ছা ঠপিতো নাম হোতি. ‘‘সুণাতু মে’’তি অনাৰদ্ধে ঠপেন্তেন পুৰে ঠপিতো হোতি. পৱাৰণাট্ঠপনং পন সব্বসঙ্গাহিকং, পুগ্গলিকঞ্চাতি দুৱিধং. তত্থ সব্বসঙ্গাহিকে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… সঙ্ঘো তেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি সু-কাৰতো যাৱ ৰে-কাৰো, তাৱ অপৰিযোসিতাৱ হোতি পৱাৰণা, এত্থন্তৰে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৱাৰণা. য্য-কাৰে পন পত্তে পৰিযোসিতাৱ হোতি, তস্মা ততো পট্ঠায ঠপেন্তেন অট্ঠপিতা হোতি. পুগ্গলিকট্ঠপনে পন ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৱাৰেমি…পে… ততিযম্পি ভন্তে সঙ্ঘং পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা…পে… পস্সন্তো পটী’’তি (মহাৱ. ২১০) সং-কাৰতো যাৱ অযং সব্বপচ্ছিমো টি-কাৰো, তাৱ অপৰিযোসিতাৱ হোতি পৱাৰণা, এত্থন্তৰে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৱাৰণা. ‘‘কৰিস্সামী’’তি ৱুত্তে পন পৰিযোসিতা হোতি, তস্মা ‘‘কৰিস্সামী’’তি এতস্মিং পদে সম্পত্তে ঠপিতাপি অট্ঠপিতা হোতি. এসেৱ নযো দ্ৱেৱাচিকএকৱাচিকসমানৱস্সিকাসু. এতাসুপি হি টি-কাৰাৱসানংযেৱ ঠপনক্খেত্তন্তি. তেনাহ ‘‘ঠপনক্খেত্তং পন জানিতব্ব’’ন্তি. ওসটে ৱত্থুস্মিন্তি চোদকেন অত্তনা ৱত্তব্বে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহটে. ইদঞ্চ ইদঞ্চ কৰোতীতি পাণাতিপাতং, অদিন্নাদানঞ্চ কৰোতি, জাতৰূপৰজতঞ্চ পটিগ্গণ্হাতি. অসুকো চ অসুকো চ অস্সমণো, অনুপাসকোতি অক্কোসাধিপ্পাযেন পৰম্মুখা ৱদন্তস্স দুক্কটং, সম্মুখা ৱদন্তস্স পন পাচিত্তিযমেৱ. তেনাহ ‘‘সচে পন ওদিস্স নিযমেত্ৱা’’তিআদি. সঙ্খ্যুপগমনন্তি ৱোহাৰূপগমনং.
দুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
অঞ্ঞভাগস্সাতি অঞ্ঞকোট্ঠাসস্স, যং চোদেতুকামো, তস্স জাতিআদিতো অঞ্ঞস্স তিৰচ্ছানজাতিআদিকোট্ঠাসস্সাতি ৱুত্তং হোতি. ইদন্তি নপুংসকনিদ্দেসেন ছগলকাদিং নিদ্দিসতি, অযং ছগলকাদিকোতি অত্থো, অধিকৰণসদ্দাপেক্খায ৱা নপুংসকনিদ্দেসো, ইদং ছগলকাদিসঙ্খাতং অধিকৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞভাগো ৱাতি তিৰচ্ছানজাতিআদিভেদো অঞ্ঞো কোট্ঠাসো ৱা. অস্সাতি ছগলকাদিকস্স. অঞ্ঞভাগিযং ছগলকাদি. এত্থ চ ‘‘অঞ্ঞভাগসম্বন্ধি অঞ্ঞভাগিয’’ন্তি পঠমৱিগ্গহস্স অত্থো, ‘‘অঞ্ঞভাগৱন্তং অঞ্ঞভাগিয’’ন্তি দুতিযৱিগ্গহস্স. ঠপেত্ৱা পন তিৰচ্ছানজাতিআদিকং পৰমত্থতো ৱিসুং ছগলকাদিকে অসতিপি ‘‘পটিমায সৰীৰ’’ন্তিআদীসু ৱিয অভেদেপি ভেদকপ্পনায পৱত্তলোকৱোহাৰৱসেন ‘‘অঞ্ঞভাগস্স ইদং, অঞ্ঞভাগো ৱা অস্স অত্থী’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অধিকৰীযতি এত্থাতি অধিকৰণং. তেনাহ ‘‘আধাৰো ৱেদিতব্বো’’তি. আধৰীযতি অস্মিন্তি আধাৰো, পতিট্ঠানং. তেনাহ ‘‘ৱত্থু অধিট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতী’’তি.
ইদানি ‘‘অঞ্ঞভাগস্স ইদ’’ন্তিআদিনা সঙ্খেপেন ৱুত্তমেৱত্থং কেৱলং নযদস্সনত্থং অট্ঠুপ্পত্তিযং আগতমেৱ গহেত্ৱা ৱিভজন্তো ‘‘যো হি সো’’তিআদিমাহ. তেন ননু অনাগতে এৱং চোদেন্তানং পাপভিক্খূনং লেসোকাসপিদহনত্থং ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, ন পন মেত্তিযভূমজকানং. তেসঞ্হি আদিকম্মিকত্তা অনাপত্তি, তস্মা সামঞ্ঞেন অত্থো ৱিভজিতব্বো. ন পন ‘‘যো হি সো অট্ঠুপ্পত্তিযং দব্বো মল্লপুত্তো’’তিআদিনা ৱিসেসেনাতি এদিসী চোদনা অনৱকাসাতি দট্ঠব্বং. হীতি কাৰণত্থে নিপাতো, যস্মাতি ৱুত্তং হোতি. অট্ঠুপ্পত্তিযন্তি অত্থস্স উপ্পত্তি অত্থুপ্পত্তি, অত্থুপ্পত্তিযেৱ অট্ঠুপ্পত্তি, তস্সং অট্ঠুপ্পত্তিযং, সিক্খাপদস্স নিদানেতি ৱুত্তং হোতি. ছগলকোতি সেতছগলকো. সোতি ছগলকো. ইমস্স পন ‘‘হোতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অঞ্ঞস্স…পে… ছগলকভাৱস্স চাতি ‘‘তিৰচ্ছানজাতিযা চেৱ ছগলকভাৱস্স চা’’তি সঙ্খাতস্স অঞ্ঞস্স ভাগস্স কোট্ঠাসস্স, পক্খস্সাতি অত্থো.
কুতোযমঞ্ঞো, যতো ‘‘অঞ্ঞস্স ভাগস্সা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘য্ৱাযং…পে… ততো’’তি. তত্থ মনুস্সজাতি চেৱ ভিক্খুভাৱো চাতি যো অযং ভাগো কোট্ঠাসো পক্খোতি সম্বন্ধো, ‘‘মনুস্সজাতি চেৱ ভিক্খুভাৱো চা’’তি সঙ্খাতো যো অযং ভাগো কোট্ঠাসো পক্খোতি অত্থো. ততোতি ‘‘মনুস্সজাতি চেৱ ভিক্খুভাৱো চা’’তি ভাগতো. সো ৱা অঞ্ঞভাগোতি যথাৱুত্ততিৰচ্ছানজাতিছগলকভাৱসঙ্খাতো সো অঞ্ঞভাগো ৱা. অস্সাতি ছগলকস্স. অত্থীতি উপলব্ভতি. তস্মাতি যস্মা অঞ্ঞভাগস্স ছগলকো হোতি, যস্মা চ সো ৱা অঞ্ঞভাগো অস্স অত্থি, তস্মা. অঞ্ঞভাগিযসঙ্খ্যং লভতীতি এত্থ ‘‘সো য্ৱায’’ন্তি ইধ সো-সদ্দমেৱ আনেত্ৱা সো অঞ্ঞভাগিযসঙ্খং লভতীতি যোজেতব্বং, ‘‘সো’’তি ৱা পাঠসেসো দট্ঠব্বো. চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. সো পন অধিকৰণসদ্দতো পৰং দট্ঠব্বো, ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি চ ৱেদিতব্বোতি. তেসন্তি মেত্তিযভূমজকানং. ইমং মযং দব্বং মল্লপুত্তং নাম কৰোমাতি ছগলকং অজিকায ৱিপ্পটিপজ্জন্তং দিস্ৱা ‘‘মযং, আৱুসো, ইমং ছগলকং দব্বং মল্লপুত্তং নাম কৰোমা’’তি ৱদন্তানং. নামকৰণসঞ্ঞাযাতি নামকৰণসঙ্খাতায সঞ্ঞায. এত্থাপি ‘‘যো সো’’তিআদিকং আনেত্ৱা তস্সা নামকৰণসঞ্ঞায যো সো অট্ঠুপ্পত্তিযং ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো নামা’’তি ছগলকো ৱুত্তো, সো যস্মা আধাৰো ৱত্থু অধিট্ঠানন্তি যোজেতব্বং.
ইদানি কথমেতং ৱিঞ্ঞাযতি ‘‘অধিকৰণ’’ন্তি চেত্থ আধাৰো ৱেদিতব্বো, ন ৱিৱাদাধিকৰণাদীসু অঞ্ঞতৰন্তি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘তঞ্হি সন্ধাযা’’তিআদি. তত্থ তন্তি তস্সা নামকৰণসঞ্ঞায অধিট্ঠানভূতং ছগলকং পচ্চামসতি. ৱিৱাদাধিকৰণাদীসু অঞ্ঞতৰং সন্ধায ন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থ কাৰণং পুচ্ছতি ‘‘কস্মা’’তি. কাৰণমাহ ‘‘অসম্ভৱতো’’তি. ইদানি তমেৱ অসম্ভৱং পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ন হী’’তিআদি ৱুত্তং. ন হি উপাদিযিংসূতি সম্বন্ধো. উপাদিযিংসূতি গণ্হিংসু. কিং চতুন্নং অধিকৰণানম্পি লেসো অত্থি, যেনেৱং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ন চ চতুন্নং অধিকৰণান’’ন্তিআদি. ইদানি তমেৱ সমত্থেতুং ‘‘জাতিলেসাদযো হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ জাতিযেৱ লেসো জাতিলেসো. আদিসদ্দেন নামলেসাদীনং গহণং. হোতি চেত্থ –
‘‘লেসা জাতিনামগোত্ত-লিঙ্গাপত্তিৱসাপি চ;
পত্তচীৱৰুপজ্ঝাযা-চৰিযাৱাসৱসা দসা’’তি.
আপত্তিলেসো নাম লহুকং আপত্তিং আপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি. তঞ্চে পাৰাজিকেন চোদেতি ‘‘অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসী’’তি, আপত্তি ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসস্সাতি (পাৰা. ৩৯৬) এৱং আপত্তিলেসম্পি পুগ্গলস্মিংযেৱ আৰোপেত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘পুগ্গলানংযেৱ লেসা ৱুত্তা’’তি ৱুত্তং. তঞ্চ ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো’’তি নামন্তি মেত্তিযভূমজকেহি ছগলকস্স কতং তং ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো’’তি নামঞ্চ. এৱং অসম্ভৱং দস্সেত্ৱা ইদানি ইমিনাৱ পসঙ্গেন দেসলেসসদ্দানং অত্থং সংৱণ্ণেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদিমাহ. এত্থাতি এতেসু দ্ৱীসু দেসলেসেসু. দেসো নাম জাতিআদিভেদো ৱোহাৰো. তেনাহ ‘‘জাতিআদীসূ’’তিআদি. অঞ্ঞম্পি ৱত্থুন্তি যস্মিং ৱত্থুস্মিং পতিট্ঠিতং, তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞম্পি ৱত্থুং. কথং সিলিস্সতীতি আহ ‘‘ৱোহাৰমত্তেনেৱা’’তিআদি, ৱোহাৰমত্তেনেৱ, ন তু অত্থতোতি অধিপ্পাযো. ‘‘ঈসকং অল্লীযতী’’তি ইমিনা ‘‘লেসো’’তি লিস অল্লীভাৱেতি ইমস্স ৰূপন্তি দস্সেতি. কিঞ্চাপি দেসলেসানং ৱুত্তনযেন ব্যঞ্জনতো নানাকৰণং অত্থি, অত্থতো পন নত্থীতি আহ ‘‘জাতিআদীনংযেৱ অঞ্ঞতৰকোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি.
যদি পন নামকৰণসঞ্ঞায আধাৰভূতং ছগলকং সন্ধায ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সা’’তি ৱুত্তং, অথ কস্মা পদভাজনে তং অৱিভজিত্ৱা ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্সাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৱা হোতি অধিকৰণঞ্ঞভাগিযং ৱা’’তিআদি (পাৰা. ৩৯৩) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. তন্তি আধাৰসঙ্খাতং অধিকৰণং. আৱিভূতং পাকটং. অত্থুদ্ধাৰৱসেনাতি তেন ৱত্তব্বঅত্থানং উদ্ধৰণৱসেন. ননু চ ‘‘অত্থমত্তং পতি সদ্দা অভিনিৱিসন্তী’’তি ন একেন সদ্দেন অনেকত্থা অভিধীযন্তীতি? সচ্চমেতং সদ্দৱিসেসে অপেক্খিতে, তেসং তেসং পন অত্থানং অধিকৰণসদ্দৱচনীযতাসামঞ্ঞং উপাদায ৱুচ্চমানো অযং ৱিচাৰো অধিকৰণসদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰোতি ৱুত্তো. তেনেৱাহ ‘‘অধিকৰণন্তি ৱচনসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধাৰৱসেন পৱত্তানি চত্তাৰি অধিকৰণানী’’তি. অঞ্ঞভাগিযতাতি অঞ্ঞপক্খিযতা. তব্ভাগিযতাতি তপ্পক্খিযতা. অপাকটা পদভাজনতো অঞ্ঞত্ৰ দস্সিতট্ঠানাভাৱতো. অৱসানে আপত্তঞ্ঞভাগিযেন চোদনঞ্চাতি ‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, সঙ্ঘাদিসেসে সঙ্ঘাদিসেসদিট্ঠি হোতি, তঞ্চে পাৰাজিকেন চোদেতী’’তিআদিচোদনং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অধিকৰণঞ্ঞভাগিয’’ন্তি. একমেকঞ্হি অধিকৰণং ইতৰেসং তিণ্ণং তিণ্ণং অঞ্ঞভাগিযং অঞ্ঞপক্খিযং অঞ্ঞকোট্ঠাসিযং হোতি ৱত্থুৱিসভাগত্তা. আদিসদ্দেন ‘‘কথং অধিকৰণং অধিকৰণস্স অঞ্ঞভাগিয’’ন্তিআদিকো পদৱিভাগো সঙ্গহিতো.
কিঞ্চি দেসং লেসমত্তং উপাদাযাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তস্সাপি অসম্ভৱদস্সনপ্পসঙ্গেন হেট্ঠা ৱুত্তত্তা ‘‘সেসা ৱিনিচ্ছযকথা অট্ঠমে ৱুত্তসদিসাযেৱা’’তি ৱুত্তং. তত্থ সেসা ৱিনিচ্ছযকথাতি ‘‘পাৰাজিকেনাতি ভিক্খুনো অনুৰূপেসু একূনৱিসতিযা অঞ্ঞতৰেনা’’তিআদিকা (কঙ্খা. অট্ঠ. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱিনিচ্ছযকথা. ৱুত্তসদিসাযেৱাতি এত্থ ইমস্মিং সিক্খাপদে যা ৱত্তব্বা, তেন সিক্খাপদেন সাধাৰণভূতা সা ৱুত্তসদিসাযেৱাতি অধিপ্পেতা, ন অসাধাৰণভূতা অপুব্বৱণ্ণনায অধিপ্পেতত্তা. তেনেৱাহ ‘‘অযং পনা’’তিআদি. পুৰিমস্মিং সিক্খাপদেপি তথাসঞ্ঞিনো অনাপত্তিকত্তা ‘‘ইধ চা’’তি ৱুত্তং. তথাসঞ্ঞিনোপীতি ‘‘পাৰাজিকংযেৱ অযং আপন্নো’’তি এৱংসঞ্ঞিনোপি. ইতিসদ্দো আদিঅত্থো ৱা পকাৰত্থো ৱা. তেন কেনচি ভিক্খুনা অঞ্ঞো কোচি খত্তিযজাতিকো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, অথ সো অঞ্ঞং অত্তনো ৱেৰিং খত্তিযজাতিকং ভিক্খুং পস্সিত্ৱা তং খত্তিযজাতিলেসং গহেত্ৱা এৱং চোদেতি ‘‘খত্তিযো মযা দিট্ঠো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, ত্ৱং খত্তিযো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অথ ৱা ত্ৱং খো খত্তিযো, ন অঞ্ঞো, পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসি, নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা’’তি, আপত্তি ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসস্স. এত্থ চ তেসং খত্তিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসস্স তস্স তস্স দীঘাদিনো ৱা দিট্ঠাদিনো ৱা ৱসেন অঞ্ঞভাগিযতা, খত্তিযজাতিপঞ্ঞত্তিযা আধাৰৱসেন অধিকৰণতা চ ৱেদিতব্বা. এস নযো নামলেসাদীসুপি.
আপত্তিলেসে পন কেনচি ভিক্খুনা কোচি ভিক্খু লহুকং আপত্তিং আপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, সো চেতং ভিক্খুং পাৰাজিকেন চোদেতি, আপত্তি ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসস্স. যদি এৱং কথং অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং হোতীতি? যঞ্হি সো লহুকং আপত্তিং আপন্নো, তং পাৰাজিকস্স অঞ্ঞভাগিযং অধিকৰণং, তস্স পন অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স লেসো নাম. যো সো সব্বখত্তিযানং সাধাৰণো খত্তিযভাৱো ৱিয সব্বাপত্তীনং সাধাৰণো আপত্তিভাৱো. এতেনেৱ উপাযেন ‘‘কেনচি ভিক্খুনা কোচি ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদিকং ৱিসেসং সঙ্গণ্হাতি.
অঞ্ঞভাগিযসিক্খং যো, নেৱ সিক্খতি যুত্তিতো;
গচ্ছে ৱিনযৱিঞ্ঞূহি, অঞ্ঞভাগিযতংৱ সো. (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ৪০৮);
অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা
সহিতস্সাতি কাযচিত্তেহি একীভূতস্স. তেনাহ ‘‘চিত্তেন চ সৰীৰেন চ অৱিযুত্তস্সাতি অত্থো’’তি. অস্সাতি ‘‘সমগ্গস্সা’’তি পদস্স. সমানসংৱাসকোতি সমানো একূপোসথাদিভেদো সংৱাসো অস্সাতি সমানসংৱাসকো, লদ্ধিনানাসংৱাসকেন ৱা কম্মনানাসংৱাসকেন ৱা ৱিৰহিতো. কাযসামগ্গিদানতোতি কাযেন, কাযস্স ৱা সামগ্গিযা সহিতভাৱস্স দানতো, তেসু তেসু সঙ্ঘকম্মেসু হত্থপাসূপগমনতোতি ৱুত্তং হোতি. কথং নামাযং ভিজ্জেয্যাতি অযং সঙ্ঘো কেন নু খো উপাযেন ৱগ্গো ভৱেয্য. ৱাযামেয্যাতি উস্সাহং কৰেয্য, পক্খং পৰিযেসেয্য, গণং বন্ধেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. অত্তনো ফলং কৰোতীতি কৰণং, যং কিঞ্চি কাৰণং, অধিকং কৰণন্তি অধিকৰণং, ৱিসেসকাৰণং, ৱিসেসকাৰণঞ্চ সঙ্ঘভেদস্সাতি ৱুত্তং ‘‘ভেদনস্সা’’তিআদি. ভেদকৰৱত্থুৱসেন অট্ঠাৰসৱিধন্তি –
‘‘ইধুপালি ভিক্খূ অধম্মং ‘ধম্মো’তি দীপেন্তি, ধম্মং ‘অধম্মো’তি দীপেন্তি. অৱিনযং ‘ৱিনযো’তি দীপেন্তি, ৱিনযং ‘অৱিনযো’তি দীপেন্তি. অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ‘ভাসিতং লপিতং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ‘অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি. অনাচিণ্ণং তথাগতেন ‘আচিণ্ণং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন ‘অনাচিণ্ণং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি. অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন ‘পঞ্ঞত্তং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন ‘অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি. অনাপত্তিং ‘আপত্তী’তি দীপেন্তি, আপত্তিং ‘অনাপত্তী’তি দীপেন্তি. লহুকং আপত্তিং ‘গৰুকা আপত্তী’তি দীপেন্তি, গৰুকং আপত্তিং ‘লহুকা আপত্তী’তি দীপেন্তি. সাৱসেসং আপত্তিং ‘অনৱসেসা আপত্তী’তি দীপেন্তি, অনৱসেসং আপত্তিং ‘সাৱসেসা আপত্তী’তি দীপেন্তি. দুট্ঠুল্লং আপত্তিং ‘অদুট্ঠুল্লা আপত্তী’তি দীপেন্তি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং ‘দুট্ঠুল্লা আপত্তী’তি দীপেন্তী’’তি (চূড়ৱ. ৩৫২) –
এৱং কম্মক্খন্ধকে ৱুত্তানং অট্ঠাৰসন্নং ভেদকৰণানং ৱসেন অট্ঠাৰসৱিধং. কাৰণঞ্হি তদাযত্তৱুত্তিতায ফলং এত্থ ৱসতীতি ‘‘ৱত্থূ’’তি ৱুচ্চতি. হোন্তি চেত্থ –
‘‘ধম্মৱিনযভাসিতা-চিণ্ণপঞ্ঞত্তিকা দুকা;
আপত্তিলহুদুট্ঠুল্ল-সাৱসেসদুকানি চ.
‘‘এতানট্ঠাৰস ‘ভেদ-কৰৱত্থূ’তি ৱুচ্চৰে;
ৱিপল্লাসগহিতানি, ৱাদমূলূপনিস্সযা’’তি.
পগ্গয্হাতি পগ্গহিতং অব্ভুস্সিতং পাকটং কত্ৱা. তিট্ঠেয্যাতি যথাসমাদিন্নং, যথাপগ্গহিতমেৱ চ কত্ৱা অচ্ছেয্য. যস্মা পন এৱং পগ্গণ্হতা, তিট্ঠতা চ তং দীপিতঞ্চেৱ অৱিনিস্সট্ঠঞ্চ হোতি, তস্মা ‘‘দীপেয্য চেৱ নপ্পটিনিস্সজ্জেয্য চা’’তি ৱুত্তং. কীৱ দূৰে সুত্ৱা গন্ত্ৱা অৱদন্তানং দুক্কটন্তি আহ ‘‘সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেনা’’তিআদি. পি-সদ্দো চেত্থ অট্ঠানপ্পযুত্তো, তস্স ‘‘অড্ঢযোজনমত্ত’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. তত্থ ‘‘অড্ঢযোজনমত্ত’’ন্তি ইমিনা একৱিহাৰে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দীপেতি. ‘‘গন্ত্ৱা’’তি ইমিনা দূতং ৱা পণ্ণং ৱা পেসেত্ৱা ৱদতোপি আপত্তিমোক্খো নত্থি, সযমেৱ পন গন্ত্ৱা ‘‘গৰুকো খো, আৱুসো, সঙ্ঘভেদো, মা সঙ্ঘভেদায পৰক্কমী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪১১) নিৱাৰেতব্বোতি দীপেতি.
সমাগচ্ছতূতি একীভৱতু. একীভাৱো চ সমানলদ্ধিৱসেন হোতীতি আহ ‘‘একলদ্ধিকো হোতূ’’তি. একা লদ্ধি গহণং অস্সাতি একলদ্ধিকো, একদিট্ঠিকোতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞসম্পত্তিযাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমানদিট্ঠিচিত্ততাসঙ্খাতায সম্পত্তিযা. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গুণলাভাদিকায সম্পত্তিযা’’তি কেচি. অসমগ্গো হি ৱিসুং পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, বহিসীমাযং ৱা অনুপৰিৱেণিযং ৱাতি ন একুদ্দেসো. তেনাহ ‘‘একতো পৱত্তপাতিমোক্খুদ্দেসোতি অত্থো’’তি. অপ্পটিনিস্সজ্জতো দুক্কটন্তি ৱিসুং ৱিসুং ৱদন্তানং গণনায দুক্কটং. সমনুভাসনকম্মং কাতব্বন্তি যাৱততিযং সমনুভাসনকম্মং কাতব্বং, ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পৰক্কমতী’’তিআদিনা (পাৰা. ৪১৩) পদভাজনে ৱুত্তাহি ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি সমনুভাসনকম্মৱাচাহি কম্মং কাতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ভেদায পৰক্কমেয্যা’’তি ৱিসুং ৱুত্তত্তা ভেদনসংৱত্তনিকস্স অধিকৰণস্স সমাদায পগ্গণ্হনতো পুব্বেপি পক্খপৰিযেসনাদিৱসেন সঙ্ঘভেদায পৰক্কমন্তস্স সমনুভাসনকম্মং কাতব্বন্তি ৱেদিতব্বং. পটিনিস্সজ্জন্তস্স অনাপত্তিভাৱতো ‘‘সোত্থিভাৱো তস্স ভিক্খুনো’’তি ৱুত্তং.
কিঞ্চাপি ভিক্খুনী সঙ্ঘং ন ভিন্দতি, অপিচ খো ভেদায পৰক্কমতীতি ‘‘সাধাৰণপঞ্ঞত্তী’’তি ৱুত্তং. সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তস্স ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি থুল্লচ্চযা চ পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি আহ ‘‘সমনুভাসনকম্মে’’তিআদি. তঞ্চ দুক্কটং তে চ থুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি যঞ্চ ঞত্তিপৰিযোসানে দুক্কটং আপন্নো, যে চ দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি থুল্লচ্চযে, তা তিস্সোপি আপত্তিযো লিঙ্গপৰিৱত্তেন অসাধাৰণাপত্তিযো ৱিয পটিপ্পস্সম্ভন্তি. সচে পনস্স ঞত্তিপৰিযোসানে লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, সংৱৰো উপ্পজ্জতি, তং পটিনিস্সজ্জতি, ঞত্তিযা দুক্কটং দেসেত্ৱা মুচ্চতি. অথ তং ন পটিনিস্সজ্জতি, ভেদায পৰক্কমতি চেৱ ভেদনসংৱত্তনিকং অধিকৰণং সমাদায পগ্গয্হ তিট্ঠতি চ, ঞত্তিদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, পঠমকম্মৱাচায থুল্লচ্চযে পতিট্ঠাতি. এস নযো ইতৰকম্মৱাচাযম্পি. অসমনুভাসিযমানস্স অপ্পটিনিস্সজ্জন্তস্সাপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি. পটিনিস্সজ্জন্তস্সাপি ঞত্তিতো পুব্বে ৱা ঞত্তিক্খণে ৱা ঞত্তিপৰিযোসানে ৱা পঠমায ৱা অনুস্সাৱনায দুতিযায ৱা ততিযায ৱা যাৱ য্য-কাৰং ন সম্পাপুণাতি, তাৱ পটিনিস্সজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘অসমনুভাসিযমানস্স চা’’তিআদি.
এত্থ পন (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪১৬) ‘‘দেৱদত্তো সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পৰক্কমি, তস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি (পৰি. ১৭) পৰিৱাৰে আগতত্তা দেৱদত্তো আদিকম্মিকো, সো চ খো সঙ্ঘভেদায পৰক্কমনস্সেৱ, ন অপ্পটিনিস্সজ্জনস্স. ন হি তস্স তং কম্মং কতং. কথমিদং জানিতব্বন্তি চে? সুত্ততো. তথা হি ‘‘অৰিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো পাপিকায দিট্ঠিযা যাৱততিযং সমনুভাসনায ন পটিনিস্সজ্জি, তস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি পৰিৱাৰে আগতত্তা অৰিট্ঠস্স কম্মং কতন্তি পঞ্ঞাযতি, ন তথা দেৱদত্তস্স. অথাপিস্স কতেন ভৱিতব্বন্তি কোচি অত্তনো ৰুচিমত্তেন ৱদেয্য, তথাপি অপ্পটিনিস্সজ্জনে আদিকম্মিকস্স অনাপত্তি নাম নত্থি. ন হি পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমন্তস্স অঞ্ঞত্ৰ ওদিস্স অনুঞ্ঞাততো অনাপত্তি নাম দিস্সতি. যম্পি অৰিট্ঠসিক্খাপদস্স পদভাজনে অনাপত্তিযং ‘‘আদিকম্মিকস্সা’’তি পোত্থকেসু লিখিতং, তং পমাদলিখিতং, পমাদলিখিতভাৱো চ তস্স ‘‘পঠমং অৰিট্ঠো ভিক্খু চোদেতব্বো, চোদেত্ৱা সাৰেতব্বো, সাৰেত্ৱা আপত্তিং আৰোপেতব্বো’’তি (চূড়ৱ. ৬৫) এৱং কম্মক্খন্ধকে আপত্তিৰোপনতো ৱেদিতব্বো.
ইধ ভেদায পৰক্কমনে আদিকম্মিকস্স দেৱদত্তস্স যস্মা তং কম্মং ন কতং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪১৬), তস্মাস্স আপত্তিযেৱ ন জাতা. সিক্খাপদং পন তং আৰব্ভ পঞ্ঞত্তন্তি কত্ৱা ‘‘আদিকম্মিকো’’তি ৱুত্তো. ইতি আপত্তিযা অভাৱতোযেৱস্স অনাপত্তি ৱুত্তা. সা পনেসা কিঞ্চাপি ‘‘অসমনুভাসিযমানস্সা’’তি ইমিনাৱ সিদ্ধা. যস্মা পন অসমনুভাসিযমানো নাম যস্স কেৱলং সমনুভাসনং ন কৰোন্তি, সো ৱুচ্চতি, ন আদিকম্মিকো. অযঞ্চ দেৱদত্তো আদিকম্মিকোযেৱ. তস্মা ‘‘আদিকম্মিকস্সা’’তি (পাৰা. ৪১৬) ৱুত্তং. এতেনেৱ উপাযেন ঠপেত্ৱা অৰিট্ঠসিক্খাপদং সব্বসমনুভাসনাসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠানতো সমনুভাসনসমুট্ঠানং. ‘‘পটিনিস্সজ্জামী’’তি কাযৱিকাৰং ৱা ৱচীভেদং ৱা অকৰোন্তস্সেৱ পন আপজ্জনতো অকিৰিযং. ‘‘নপ্পটিনিস্সজ্জামী’’তি সঞ্ঞায অভাৱেন মুচ্চনতো সঞ্ঞাৱিমোক্খং. ‘‘নপ্পটিনিস্সজ্জামী’’তি জাননচিত্তেনেৱ সচিত্তকং.
সঙ্ঘভেদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. ভেদানুৱত্তকসিক্খাপদৱণ্ণনা
তস্সেৱাতি ভেদায পৰক্কমন্তস্সেৱ. খোতি নিপাতমত্তং. পনাতি ৱিসেসে নিপাতো. যং ৱচনং সমগ্গেপি ৱগ্গে অৱযৱভূতে কৰোতি ভিন্দতি, তং কলহকাৰকৱচনং ইধ ‘‘ৱগ্গ’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘ৱগ্গং অসামগ্গিপক্খিযৱচনং ৱদন্তী’’তি. অসামগ্গিপক্খে ভৱা অসামগ্গিপক্খিযা, কলহকাৰকা, তেসং ৱচনং অসামগ্গিপক্খিযৱচনং, অসামগ্গিপক্খে ৱা ভৱং ৱচনং অসামগ্গিপক্খিযৱচনং. ‘‘ন হি সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স কম্মং কৰোতী’’তি ইদং নিগ্গহৱসেন কত্তব্বং কম্মং সন্ধায ৱুত্তং, উব্বাহিকাদিকম্মং পন বহূনম্পি কাতুং ৱট্টতিযেৱ. ধম্মৱাদীতি ভূতৱাদী. ৱিনযৱাদীতি ৱূপসমৱাদী. জানাতি নোতি এত্থাপি ‘‘ছন্দঞ্চ ৰুচিঞ্চা’’তি ইদং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. তেনাহ ‘‘অম্হাকং ছন্দাদীনি জানাতী’’তি. ভাসতীতি এত্থ ‘‘নো’’তি ইদং ৱিভত্তিৱিপৰিণামেন যুজ্জতি. তেনাহ ‘‘এৱং কৰোমাতি অম্হেহি সদ্ধিং ভাসতী’’তি. ‘‘এত’’ন্তি ইমিনা তস্স কম্মং পচ্চামট্ঠন্তি আহ ‘‘যং সো কৰোতী’’তিআদি. সোতি সঙ্ঘভেদায পৰক্কমন্তো. সমেতাযস্মন্তানন্তি এত্থ ‘‘চিত্ত’’ন্তি অজ্ঝাহৰিতব্বন্তি আহ ‘‘আযস্মন্তানং চিত্ত’’ন্তি. ৱুত্তসদিসাযেৱাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদট্ঠকথায ৱণ্ণনাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তমেৱ.
ভেদানুৱত্তকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১২. দুব্বচসিক্খাপদৱণ্ণনা
দুক্খেন ৱত্তব্বো অনুসাসিতুং অসক্কুণেয্যো সভাৱো অস্সাতি দুব্বচজাতিকো, ৱিলোমভাৱী. তেনাহ ‘‘দুব্বচসভাৱো’’তিআদি. ৱত্তুং অসক্কুণেয্যোতি কিস্মিঞ্চি ৱুচ্চমানে অসহনতো ওৱদিতুং অসক্কুণেয্যো. উদ্দিসীযতীতি উদ্দেসো, পাতিমোক্খো, তস্মিং পৰিযাপন্না অন্তোগধা উদ্দেসপৰিযাপন্না, তেসু উদ্দেসপৰিযাপন্নেসু. তেনাহ ‘‘উদ্দেসে’’তিআদি. অথ সব্বানেৱ সিক্খাপদানি কথং পাতিমোক্খুদ্দেসপৰিযাপন্নানীতি আহ ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো ‘আৱিকৰেয্যা’তি এৱং সঙ্গহিতত্তা’’তি. ‘‘যস্স সিযা আপত্তী’’তি ইমিনা সব্বাপি আপত্তিযো নিদানুদ্দেসে সঙ্গহিতা এৱ হোন্তি. সিক্খাপদেসূতি অধিসীলসিক্খায অধিগমূপাযভূতেসু ৱিনযপঞ্ঞত্তীসূতি অত্থো. সো পন পাকটোযেৱাতি অট্ঠকথাযং ন ৱুত্তো. পঞ্চহি সহধম্মিকেহীতি ভিক্খুভিক্খুনিসামণেৰসামণেৰিসিক্খমানাহি. সিক্খিতব্বত্তাতি লব্ভমানৱসেন সিক্খিতব্বত্তা. তথা হি তেহি যথাসকং সিক্খা সিক্খীযতি, ন সব্বা. বুদ্ধপঞ্ঞত্তেনাতি বুদ্ধেন ঠপিতেন, ৱিহিতেনাতি অত্থো. অথ ৱা সহধম্মিকেন সকাৰণেন ৱুচ্চমানোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ৱচনাযাতি নিস্সক্কে সম্পদানৱচনন্তি আহ ‘‘ততো মম ৱচনতো’’তি.
দুব্বচসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৩. কুলদূসকসিক্খাপদৱণ্ণনা
নগৰস্সাপি গামৱিসেসত্তা ইধ গামগ্গহণেনেৱ নগৰম্পি গহিতন্তি আহ ‘‘নগৰম্পি গামে অন্তোগধমেৱা’’তি, ৱা-সদ্দেন ৱা অনুত্তৱিকপ্পত্থেন গহণন্তি এৱং ৱুত্তং. এত্থ চ অপাকাৰপৰিক্খেপো সাপণো নিগমো, সপাকাৰাপণং নগৰং, তংতংৱিপৰীতো গামোতি ইমেসং তিণ্ণং ৱিসেসো দট্ঠব্বো. কুলানি দূসেতীতি খত্তিযব্ৰাহ্মণৱেস্সসুদ্দৱসেন চত্তাৰি কুলানি ৱিকাৰং আপাদেতি. দূসেন্তো চ ন অসুচিকদ্দমাদীহি দূসেতি, অথ খো অত্তনো দুপ্পটিপত্তিযা তেসং পসাদং ৱিনাসেতি. তেনাহ ‘‘পুপ্ফদানাদীহী’’তিআদি. তত্থ হৰিত্ৱা ৱা হৰাপেত্ৱা ৱা পক্কোসিত্ৱা ৱা পক্কোসাপেত্ৱা ৱা সযং ৱা উপগতানং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৩৬-৪৩৭) যস্স কস্সচি অত্তনো সন্তকস্স পুপ্ফস্স কুলসঙ্গহত্থায দানং পুপ্ফদানং, তং আদি যেসং তে পুপ্ফদানাদযো, তেহি পুপ্ফদানাদীহি. আদিসদ্দেন (পাৰা. ৪৩৭) ফলদানচুণ্ণমত্তিকাদন্তকট্ঠৱেড়ুৱেজ্জিকাজঙ্ঘপেসনিকানং গহণং. সদ্ধং ৱিনাসেন্তোতি তথা অকৰোন্তেসু অঞ্ঞেসু পেসলেসু ভিক্খূসু অপ্পসাদং অদস্সনং গমেন্তো. পুপ্ফদানাদীহি চ তেহি কতসঙ্গহেহি অঞ্ঞে পেসলে তথা অকৰোন্তে তে মনুস্সা ইস্সন্তি ন অল্লীযন্তীতি সো তেসং পসাদং ৱিনাসেতি নামাতি দট্ঠব্বং. পাপকা সমাচাৰাতি বুদ্ধপ্পটিকুট্ঠত্তা লামকা সমাচাৰা. তে পন যস্মা কুলসঙ্গহত্থং মালাৱচ্ছৰোপনাদযো ইধ অধিপ্পেতা, তস্মা ‘‘মালাৱচ্ছৰোপনাদযো’’তি ৱুত্তং. আৰামাদীনমত্থায পন কপ্পিযৱোহাৰাদীহি ৰোপাপনাদিকং ৱট্টতি. তত্থ মালাৱচ্ছন্তি তৰুণপুপ্ফৰুক্খং. তৰুণকা হি পুপ্ফৰুক্খাপি পুপ্ফগচ্ছাপি ‘‘মালাৱচ্ছা’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি, তস্স ৰোপনং মালাৱচ্ছৰোপনং, তং আদি যেসং তে মালাৱচ্ছৰোপনাদযো. আদিসদ্দেন চেত্থ ৰোপাপনসিঞ্চনসিঞ্চাপনওচিননওচিনাপনগন্থনগন্থাপনানং গহণং.
মাতিকাযং দিস্সন্তীতি যে পচ্চক্খতো পস্সন্তি, তেহি দিস্সন্তি. সুয্যন্তীতি যে পৰতো সুণন্তি, তেহি সোতদ্ৱাৰেন সুত্ৱা উপধাৰীযন্তি. দুট্ঠানীতি দূসিতানি. অলং তে ইধ ৱাসেনাতি তৱ ইধ ৱাসেন অলং, মা ইধ তৱ ৱাসো হোতূতি অত্থো. ৱাৰণত্থো হি ইধ অলং-সদ্দো. পব্বাজনীযকম্মকতোতি চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা আপত্তিং আৰোপেত্ৱা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইমে অস্সজিপুনব্বসুকা’’তিআদিনা (পাৰা. ৪৩৪) পদভাজনে ৱুত্তায ঞত্তিচতুত্থকম্মৱাচায কতপব্বাজনীযকম্মো. যস্মিঞ্চ ৱিহাৰে ৱসতীতি গামতো বহিৱিহাৰমাহ. নেৱ তস্মিং গামে…পে… চৰিতুং লভতীতি সচেপি গামো ৱা নিগমো ৱা দ্ৱাদসযোজনপৰমো হোতি, তিযোজনপৰমো চ ৱিহাৰো হোতি, নেৱ তস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা পিণ্ডায চৰিতুং লভতি, ন ৱিহাৰে ৱসিতুং. তস্মিং ৱিহাৰে ৱসন্তেন সামন্তগামেপি পিণ্ডায ন চৰিতব্বং, সামন্তৱিহাৰেপি ৱসন্তেন তস্মিং গামে পিণ্ডায ন চৰিতব্বং. সামন্তৱিহাৰে ৱসন্তেন পন সামন্তগামে চৰিতুং ৱট্টতি. আপজ্জিতব্বা আপত্তিযোতি কুলসঙ্গহত্থং অত্তনো সন্তকদানে দুক্কটং, ইস্সৰৱতায সঙ্ঘসন্তকদানে থুল্লচ্চযং, পসয্হ দানে পাৰাজিকন্তি ইমা আপত্তিযো. মাতিকাযং ‘‘পক্কমতা যস্মা’’তি পব্বাজনীযকম্মকতস্স ৱত্তৱসেন ৱুত্তং. আদিম্হি পন পব্বাজনীযকম্মৱসেন দট্ঠব্বং. অস্সজিপুনব্বসুকেতি অস্সজিঞ্চেৱ পুনব্বসুকঞ্চ.
কুলদূসকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সঙ্ঘাদিসেসনিগমনৱণ্ণনা
পঠমাপত্তিকাতি অৱযৱেন ৱিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থোতি আহ ‘‘পঠমং আপত্তি এতেসন্তি পঠমাপত্তিকা’’তি. ৱীতিক্কমনক্খণেযেৱাতি ৱত্থুৱীতিক্কমনক্খণেযেৱ. এৱ-কাৰেন সমনুভাসনকম্মক্খণং পটিক্খিপতি. অহস্স যত্তকো পৰিচ্ছেদো যাৱতীহং. তেনাহ ‘‘যত্তকানি অহানী’’তি. অহানীতি চ দিৱসানীতি অত্থো.
ৱত্থুৱসেন ৱাতি অসুচিমোচনাদিৱীতিক্কমমত্তৱসেন ৱা. ইদন্তি ইদং ৱীতিক্কমং. নামমত্তৱসেন ৱা অযং ইত্থন্নামা আপত্তীতি ‘‘অযং সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তী’’তি এৱং ৱিনা ৱত্থুং নামৱসেন ৱা. মত্তসদ্দেন চেত্থ ৱত্থুং পটিক্খিপতি. পোত্থকেসু পন কত্থচি ‘‘নামগোত্তৱসেন ৱা’’তি লিখন্তি, তং ন সুন্দৰং ‘‘অযং ইত্থন্নামা আপত্তী’’তি ৱুত্তত্তা. ইদানি নং কস্সচি ন আৰোচেস্সামীতি সম্বন্ধো. ধুৰং নিক্খিপিত্ৱাতি আৰোচনে উস্সাহং ঠপেত্ৱা. ন কেৱলং ৱত্থুনামৱসেনেৱ আপত্তিসঞ্ঞী হুত্ৱা ছাদেন্তস্সেৱ, অথ খো যোপি এৱং অজানন্তো কেৱলং ‘‘আপত্তিং ছাদেমী’’তি আপত্তিসঞ্ঞায ছাদেতি, তস্সপি ছন্না হোতীতি ৱেদিতব্বং. সচে পনেত্থ অনাপত্তিসঞ্ঞী ৱা হোতি, অঞ্ঞাপত্তিক্খন্ধসঞ্ঞী ৱা ৱেমতিকো ৱা হুত্ৱা ‘‘ন দানি নং কস্সচি আৰোচেস্সামী’’তি এৱং ছাদেতুকামোৱ ধুৰং নিক্খিপিত্ৱা অৰুণং উট্ঠাপেতি, অচ্ছন্নাৱ হোতীতি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. অনাপত্তি পন আপত্তিসঞ্ঞাযপি অনাপত্তিসঞ্ঞাযপি ছাদেন্তেন অচ্ছাদিতাৱ হোতি. লহুকং ৱা ‘‘গৰুকা’’তি গৰুকং ৱা ‘‘লহুকা’’তি ছাদেতি, অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতি, আপত্তি পন অচ্ছন্না হোতি. গৰুকং ‘‘লহুকা’’তি মঞ্ঞমানো দেসেতি, নেৱ দেসিতা হোতি নচ্ছন্না.
পকতো সভাৱভূতো অত্তা অস্সাতি পকতত্তো, ন কম্মেহি ৱিকতত্তোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুক্খিত্তো সমানসংৱাসকো’’তি. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘ন দানি নং কস্সচি আৰোচেস্সামী’’তিআদিনা ৱুত্তনেৱ নযেন. অথ ‘‘ময্হং সঙ্ঘেন কম্মং কত’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) অপকতত্তসঞ্ঞী হুত্ৱা ছাদেতি, অচ্ছন্নাৱ হোতি. অপকতত্তেন পন পকতত্তসঞ্ঞিনা ৱা পকতত্তেন অপকতত্তসঞ্ঞিনা ৱা ছাদিতাপি অচ্ছন্নাৱ হোতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘আপজ্জতি গৰুকং সাৱসেসং;
ছাদেতি অনাদৰিযং পটিচ্চ;
ন ভিক্খুনী নো চ ফুসেয্য ৱজ্জং;
পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮১);
অযঞ্হি পঞ্হো উক্খিত্তকেন কথিতো.
দসসু অন্তৰাযেসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. সচে পন যো ভীৰুকজাতিকতায অন্ধকাৰে অমনুস্সচণ্ডমিগভযেন অন্তৰাযিকসঞ্ঞী হুত্ৱা ছাদেতি, অচ্ছন্নাৱ হোতি. যস্সপি পব্বতৱিহাৰে ৱসন্তস্স কন্দৰং ৱা নদিং ৱা অতিক্কমিত্ৱা আৰোচেতব্বং হোতি, অন্তৰামগ্গে চ চণ্ডৱাড়অমনুস্সাদিভযং অত্থি, মগ্গে অজগৰা নিপজ্জন্তি, নদী পূৰা হোতি, এতস্মিং সতিযেৱ অন্তৰাযে অন্তৰাযিকসঞ্ঞী হুত্ৱা ছাদেতি, অচ্ছন্নাৱ হোতি. অন্তৰাযিকস্স পন অন্তৰাযিকসঞ্ঞায ৱা অনন্তৰাযিকসঞ্ঞায ৱা ছাদযতো অচ্ছন্নাৱ.
ভিক্খুনোতি সভাগস্স ভিক্খুনো. সচস্স মুখে অপ্পমত্তকো গণ্ডো ৱা হোতি, হনুকৱাতো ৱা ৱিজ্ঝতি, দন্তো ৱা ৰুজ্জতি, ভিক্খা ৱা মন্দা লদ্ধা হোতি, তাৱতকেন পন নেৱ ৱত্তুং ন সক্কোতি, ন গন্তুং. অপিচ খো ‘‘ন সক্কোমী’’তি সঞ্ঞী হোতি, অযং পহু হুত্ৱা অপ্পহুসঞ্ঞী নাম. ইমিনা ছাদিতাপি অচ্ছাদিতা. অপ্পহুনা পন ৱত্তুং ৱা গন্তুং ৱা অসমত্থেন পহুসঞ্ঞিনা ৱা অপ্পহুসঞ্ঞিনা ৱা ছাদিতাপি অচ্ছাদিতাৱ.
ইদং উত্তানমেৱাতি ইদং অঙ্গদ্ৱযং উত্তানত্থমেৱ. সচে পন ‘‘ছাদেস্সামী’’তি ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা পুৰেভত্তে ৱা পচ্ছাভত্তে ৱা পঠমযামাদীসু ৱা লজ্জিধম্মং ওক্কমতি, অন্তোঅৰুণেযেৱ আৰোচেতি, অযং ছাদেতুকামো ন ছাদেতি নাম.
যস্স পন অভিক্খুকে ঠানে ৱসন্তস্স আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা সভাগস্স ভিক্খুনো আগমনং আগমেন্তস্স ৱা, সভাগস্স সন্তিকং ৱা গচ্ছন্তস্স অড্ঢমাসোপি মাসোপি অতিক্কমতি, অযং নচ্ছাদেতুকামো ছাদেতি নাম. অযম্পি অচ্ছন্নাৱ হোতি.
যো পন আপন্নমত্তোৱ অগ্গিং অক্কন্তপুৰিসো ৱিয সহসা অপক্কমিত্ৱা সভাগট্ঠানং গন্ত্ৱা আৱি কৰোতি, অযং নচ্ছাদেতুকামোৱ ন ছাদেতি নাম. সভাগমত্তমেৱ পমাণন্তি অৱেৰিসভাগমত্তমেৱ পমাণং. অৱেৰিসভাগস্স হি সন্তিকে আৰোচেতব্বং. যো পন ৱিসভাগো হোতি সুত্ৱা পকাসেতুকামো, এৱৰূপস্স উপজ্ঝাযস্সপি সন্তিকে ন আৰোচেতব্বা. তত্থ পুৰেভত্তং আপত্তিং আপন্নো হোতু, পচ্ছাভত্তং ৱা দিৱা ৱা ৰত্তিং ৱা, যাৱ অৰুণং ন উগ্গচ্ছতি, তাৱ আৰোচেতব্বং. উদ্ধস্তে অৰুণে পটিচ্ছন্না হোতি, পটিচ্ছাদনপচ্চযা চ দুক্কটং আপজ্জতি. সঙ্খেপতোতি সমাসতো. ৱিত্থাৰতো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো.
অকামা পৰিৱত্থব্বন্তি অপ্পটিকম্মকতায আপত্তিযা সগ্গমোক্খাৱৰণভাৱতো অনিচ্ছন্তেনাপি পৰিৱসিতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন কামেনা’’তিআদি. পৰিৱাসং সমাদাযাতি পৰিৱাসৱত্তং সঙ্ঘমজ্ঝে সমাদিযিত্ৱা. যদিপি চতুব্বিধো পৰিৱাসো অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো, পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো, সুদ্ধন্তপৰিৱাসো, সমোধানপৰিৱাসোতি, তথাপি অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো ইধ ন অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘তত্থ পটিচ্ছন্ন…পে… তিৱিধো পৰিৱাসো’’তি. তত্থাতি তস্মিং ৱাক্যে. পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা সতি দাতব্বো পৰিৱাসো পটিচ্ছন্নৱিসযতায পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো. সুদ্ধন্ততো পট্ঠায দাতব্বো পৰিৱাসো সুদ্ধন্তপৰিৱাসো. সমোদহিত্ৱা দাতব্বো পৰিৱাসো সমোধানপৰিৱাসো.
ইদানি তে তিৱিধেযেৱ পৰিৱাসে সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. হীতি যস্মা. একাহং পটিচ্ছন্না একাহপ্পটিচ্ছন্না. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘আপত্তি চ হোতী’’তিআদিনা ৱুত্তেন নযেন. একাহপ্পটিচ্ছন্নন্তি এত্থ ইতিসদ্দো ‘‘ইতি ৱা, ইতি এৱৰূপা ৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.১৩, ১৯৭) ৱিয আদিঅত্থো. তেন ‘‘সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৱিসট্ঠিযা একাহপ্পটিচ্ছন্নায একাহপৰিৱাসং যাচামী’’তি ইমং পাড়িসেসং (চূড়ৱ. ১০২) সঙ্গণ্হাতি. এৱং পৰিৱাসং যাচাপেত্ৱাতি এৱং যাৱততিযং যাচাপেত্ৱা. খন্ধকে আগতনযেনাতি সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৯৭ আদযো) আগতনযেন. ততোতি পক্খতো পট্ঠায. অতিৰেকপক্খপ্পটিচ্ছন্নন্তি পক্খস্স অতিৰেকো অতিৰেকপক্খো, তং পটিচ্ছন্নন্তি অত্থো. ততোতি তিংসতিমদিৱসতো পট্ঠায. মাসপ্পটিচ্ছন্নন্তি সত্তানং আযুং মিনন্তো ৱিয সিযতি অন্তং কৰোতীতি মাসো, তিংসৰত্তিন্দিৱো, তং পটিচ্ছন্নন্তি অত্থো. সংৱচ্ছৰে পুণ্ণেতি তং তং সত্তং, ধম্মপ্পৱত্তিঞ্চ সঙ্গম্ম ৱদন্তো ৱিয সৰতি পৱত্ততীতি সংৱচ্ছৰো, দ্ৱাদস মাসা, তস্মিং পৰিপুণ্ণে.
ৱত্থুকিত্তনৱসেন ৱাতি নামেন সহ ৱত্থুকিত্তনৱসেন ৱাতি অত্থো. তেনেৱ হি উপৰি ‘‘নামমত্তৱসেন ৱা’’তি মত্তগ্গহণং কতন্তি দট্ঠব্বং. নামমত্তৱসেনাতি ৱত্থুকিত্তনং ৱিনা কেৱলং নামস্সেৱ ৱসেন. তস্মাতি যস্মা দুৱিধে নামে ‘‘আপত্তী’’তি সব্বসাধাৰণং নামং, তস্মা. সুক্কৱিস্সট্ঠীতি সুক্কৱিস্সট্ঠি নামাযং. ইতিসদ্দো হেত্থ ৱচনীযত্থং নিদস্সেতি. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠী’’তি কাযসংসগ্গাদীনম্পি ৱত্থুআদিভাৱেন ইচ্ছিতব্বত্তা. ৱত্থু চেৱ গোত্তঞ্চাতি ৱীতিক্কমত্তা ৱত্থু চেৱ অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা গোত্তঞ্চ. গং তাযতীতি গোত্তং, সজাতিতো অঞ্ঞত্থ কাযসংসগ্গাদীসু গন্তুং অদত্ৱা বুদ্ধিং, ৱচনঞ্চ ৰক্খতীতি অত্থো. সঙ্ঘাদিসেসোতি সঙ্ঘাদিসেসো নামাযং. এত্থ পন ইতিসদ্দো ৱচনৱচনীযসমুদাযং নিদস্সেতি. তেনাহ ‘‘নামঞ্চেৱ আপত্তি চা’’তি, সজাতিসাধাৰণনামত্তা নামঞ্চেৱ তেন তেন ৱীতিক্কমেনাপজ্জিতব্বত্তা আপত্তি চাতি অত্থো. ইদম্পি নিদস্সনমত্তমেৱ ‘‘আপত্তিযো’’তি ইমস্সাপি নামাদিভাৱেন ইচ্ছিতব্বত্তা. ইতিসদ্দো ৱা আদিঅত্থো. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘কাযসংসগ্গন্তিআদিৱচনেনাপী’’তিআদিকম্পি সমত্থিতং হোতি.
তযিদং কম্মৱাচায কেন ৱচনেন গহিতন্তি অনুযোগং সন্ধায ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. ‘‘আপত্তী’’তি সব্বসাধাৰণনামত্তা, ৱীতিক্কমেন আপজ্জিতব্বত্তা চ নামঞ্চেৱ আপত্তি চ হোতীতি আহ ‘‘আপত্তিযোতি ৱচনেনাপী’’তি. তস্মাতি যস্মা ইদং পৰিৱাসাদিৱিনযকম্মং ৱত্থুৱসেন, গোত্তৱসেন, নামৱসেন, আপত্তিৱসেন চ কাতুং ৱট্টতিযেৱ, তস্মা. এতেসূতি ৱত্থুআদীসু, সুক্কৱিস্সট্ঠিআদীসু ৱা. ৱত্তং সমাদাতব্বন্তি যথাৱুত্তেসু দ্ৱীসু পদেসু একেনপি সমাদাতব্বং. দ্ৱীহি পন সুসমাদিন্নংযেৱ. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘সমাদানেপি এসেৱ নযো’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা).
আৰোচেত্ৱাতি –
‘‘অহং, ভন্তে, একং আপত্তিং আপজ্জিং সঞ্চেতনিকং সুক্কৱিস্সট্ঠিং একাহপ্পটিচ্ছন্নং, সোহং সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৱিস্সট্ঠিযা একাহপ্পটিচ্ছন্নায একাহপৰিৱাসং যাচিং, তস্স মে সঙ্ঘো একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৱিস্সট্ঠিযা একাহপ্পটিচ্ছন্নায একাহপৰিৱাসং অদাসি, সোহং পৰিৱসামি, ৱেদযামহং, ভন্তে, ‘ৱেদযতী’তি মং সঙ্ঘো ধাৰেতূ’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) –
এৱমাদিনা তং তং যোজনানুৰূপং আৰোচেত্ৱা. ইমঞ্চ পনত্থং গহেত্ৱা যায কাযচি ভাসায আৰোচেতুং ৱট্টতিযেৱ (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২). ‘‘পুন আগতাগতানং ভিক্খূনং আৰোচেন্তেনা’’তি ইদং আগন্তুকং ভিক্খুং সন্ধায ৱুত্তং. এত্থ চ একস্স আৰোচেন্তেন অৱসানে ‘‘ৱেদযতীতি মং আযস্মা ধাৰেতু’’, দ্ৱিন্নং ‘‘আযস্মন্তা ধাৰেন্তু’’, তিণ্ণং ‘‘আযস্মন্তো ধাৰেন্তূ’’তি ৱত্তব্বং. ৱত্তভেদঞ্চ ৰত্তিচ্ছেদঞ্চ অকত্ৱাতি ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা সাদিতব্বং পকতত্তানং ভিক্খূনং অভিৱাদনং পচ্চুপট্ঠান’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ৭৫) পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে যানি চতুনৱুতি ৱত্তানি ৱুত্তানি, তেসং ভেদঞ্চ, যো চ ‘‘তযো খো, উপালি, পাৰিৱাসিকস্স ভিক্খুনো ৰত্তিচ্ছেদা সহৱাসো ৱিপ্পৱাসো অনাৰোচনা’’তি (চূড়ৱ. ৮৩) ৰত্তিচ্ছেদো ৱুত্তো, তঞ্চ অকত্ৱা.
অযং হেত্থ ৱিনিচ্ছযো – সচে (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৬) আগন্তুকা মুহুত্তং ৱিস্সমিত্ৱা ৱা অৱিস্সমিত্ৱা এৱ ৱা ৱিহাৰমজ্ঝেন গচ্ছন্তি, তেসম্পি আৰোচেতব্বং. সচে তস্স অজানন্তস্সেৱ গচ্ছন্তি, অযঞ্চ গতকালে জানাতি, গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বং. সম্পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতি, ন ৱত্তভেদদুক্কটং. যেপি অন্তোৱিহাৰং অপ্পৱিসিত্ৱা উপচাৰসীমং ওক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তি, অযঞ্চ নেসং ছত্তসদ্দং ৱা উক্কাসিতসদ্দং ৱা খিপিতসদ্দং ৱা সুত্ৱাৱ আগন্তুকভাৱং জানাতি, গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বং. গতকালে জানন্তেনাপি অনুবন্ধিত্ৱা আৰোচেতব্বমেৱ. সম্পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতি, ন ৱত্তভেদদুক্কটং. যোপি ৰত্তিংযেৱ আগন্ত্ৱা ৰত্তিংযেৱ গচ্ছতি, সোপিস্স ৰত্তিচ্ছেদং কৰোতি. অঞ্ঞাতত্তা পন ৱত্তভেদদুক্কটং নত্থি. সচে অজানিত্ৱাৱ অব্ভানং কৰোতি, অকতমেৱ হোতীতি কুৰুন্দিযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৬) ৱুত্তং. তস্মা অধিকা ৰত্তিযো গহেত্ৱা কাতব্বং. অযং অপণ্ণকপ্পটিপদা.
নদিআদীসু নাৱায গচ্ছন্তম্পি পৰতীৰে ঠিতম্পি আকাসে গচ্ছন্তম্পি পব্বততলঅৰঞ্ঞাদীসু দূৰে ঠিতম্পি ভিক্খুং দিস্ৱা সচে ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱৱত্থানং অত্থি, নাৱাদীহি ৱা গন্ত্ৱা, মহাসদ্দং কত্ৱা ৱা ৱেগেন অনুবন্ধিত্ৱা ৱা আৰোচেতব্বং, অনাৰোচেন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদদুক্কটঞ্চ. সচে ৱাযমন্তোপি সম্পাপুণিতুং ৱা সাৱেতুং ৱা ন সক্কোতি, ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতি, ন ৱত্তভেদদুক্কটং.
অঞ্ঞং কঞ্চি ৱিহাৰং গতেনপি ভিক্খূনং আৰোচেতব্বমেৱ (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৬). সচে সব্বে একট্ঠানে ঠিতে পস্সতি, একট্ঠানে ঠিতেনেৱ আৰোচেতব্বং. অথ ৰুক্খমূলাদীসু ৱিসুং ৱিসুং ঠিতা হোন্তি, তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বং. সঞ্চিচ্চ অনাৰোচেন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদো চ হোতি, ৱত্তভেদে চ দুক্কটং. অথ ৱিচিনন্তো একচ্চে ন পস্সতি, ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতি, ন চ ৱত্তভেদদুক্কটং. সঞ্চিচ্চ অনাৰোচেন্তস্স পন ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ হোতি, ৱত্তভেদে চ দুক্কটং.
তত্থেৱাতি মাড়কসীমাযমেৱ. মাড়কতো পন ভিক্খূসু নিক্খন্তেসু একস্সপি সন্তিকে নিক্খিপিতুং ৱট্টতি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭). মাড়কতো নিক্খমিত্ৱা সতিং পটিলভন্তেন সহ গচ্ছন্তস্স সন্তিকে নিক্খিপিতব্বং. তেনাহ ‘‘একপুগ্গলস্স ৱা সন্তিকে’’তি. সচে সোপি পক্কন্তো, অঞ্ঞস্স যস্স মাড়কে নাৰোচিতং, তস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং. পকতত্তট্ঠানেতি সঙ্ঘকম্মানং অৰহট্ঠানে. দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱাতি (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৯৭) ভিক্খূনং সজ্ঝাযনসদ্দসৱনূপচাৰৱিজহনত্থং ৱুত্তং. মহামগ্গতো ওক্কম্মাতি মগ্গপ্পটিপন্নভিক্খূনং উপচাৰৱিজহনত্থং ৱুত্তং. গুম্বেন ৱা ৱতিযা ৱা পটিচ্ছন্নট্ঠানেতি দস্সনূপচাৰৱিজহনত্থং ৱুত্তং. ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা আৰোচেতব্বন্তি ৱুত্তনযেনেৱ ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা পৰিৱাসো আৰোচেতব্বো. ‘‘আৰোচেতব্ব’’ন্তি পন সামঞ্ঞেন ৱুত্তং. আৰোচেন্তেন চ সচে নৱকতৰো হোতি, ‘‘আৱুসো’’তি ৱত্তব্বং. সচে ৱুড্ঢতৰো, ‘‘ভন্তে’’তি ৱত্তব্বং. সচে অঞ্ঞো কোচি ভিক্খু কেনচিদেৱ কৰণীযেন তং ঠানং আগচ্ছতি. সচে এস নং পস্সতি, সদ্দং ৱা তস্স সুণাতি, আৰোচেতব্বং. অনাৰোচেন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদো চ. তেনাহ ‘‘যম্পি অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সতি, তস্সাপি আৰোচেতব্বমেৱা’’তি. অথ দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং ওক্কমিত্ৱা অজানন্তস্সেৱ গচ্ছতি, ৰত্তিচ্ছেদো হোতিযেৱ, ৱত্তভেদো পন নত্থি. উট্ঠিতেতি উগ্গতে. যং সব্বপঠমং ভিক্খুন্তি ৱিহাৰতো নিক্খমন্তং ৱা আগন্তুকং ৱা সব্বপঠমং যং অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সতি. তস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বন্তি অনাৰোচেন্তস্স দুক্কটং সিযা, তং সন্ধায ৱুত্তং, ন তু ৰত্তিচ্ছেদং সন্ধায. ইতৰথা হি ‘‘ৱিহাৰসীমাপৰিযাপন্নানং সব্বেসং আৰোচেত্ৱা’’তি ৱদেয্য. যাৱ ৰত্তিযো পূৰেন্তীতি যত্তকা ৰত্তিযো আপত্তি পটিচ্ছন্না হোতি, তত্তকা ৰত্তিযো যাৱ পূৰেন্তি, তাৱ পৰিৱত্থব্বং. সমন্তপাসাদিকাযং পন ‘‘এৱং যত্তকানি দিৱসানি আপত্তি পটিচ্ছন্না হোতি, তত্তকানি, ততো অধিকতৰানি ৱা কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থায পৰিৱসিত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ৱিত্থাৰোতি পপঞ্চো.
ইতৰেসু পন দ্ৱীসূতি সুদ্ধন্তপৰিৱাসো, সমোধানপৰিৱাসোতি দ্ৱিন্নং মজ্ঝে. খন্ধকেতি সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ১৫৬ আদযো). চূড়সুদ্ধন্তো মহাসুদ্ধন্তোতি এত্থ যো উপসম্পদতো (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪২) পট্ঠায অনুলোমক্কমেন ৱা আৰোচিতদিৱসতো পট্ঠায পটিলোমক্কমেন ৱা ‘‘অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ দিৱসং ৱা পক্খং ৱা মাসং ৱা সংৱচ্ছৰং ৱা তৱ সুদ্ধভাৱং জানাসী’’তি পুচ্ছিযমানো ‘‘আম, ভন্তে, জানামি, এত্তকং নাম কালং অহং সুদ্ধো’’তি ৱদতি, তস্স দিন্নো সুদ্ধন্তপৰিৱাসো ‘‘চূড়সুদ্ধন্তো’’তি ৱুচ্চতি.
তং গহেত্ৱা পৰিৱসন্তেন যত্তকং কালং অত্তনো সুদ্ধভাৱং জানাতি, তত্তকং অপনেত্ৱা অৱসেসং মাসং ৱা দ্ৱেমাসং ৱা পৰিৱসিতব্বং. সচে ‘‘মাসমত্তং অসুদ্ধোম্হী’’তি সল্লক্খেত্ৱা পৰিৱাসং অগ্গহেসি, পৰিৱসন্তো চ পুন অঞ্ঞং মাসং সৰতি, তম্পি মাসং পৰিৱসিতব্বমেৱ, পুন পৰিৱাসদানকিচ্চং নত্থি. অথ ‘‘দ্ৱেমাসং অসুদ্ধোম্হী’’তি সল্লক্খেত্ৱা অগ্গহেসি, পৰিৱসন্তো চ ‘‘মাসমত্তমেৱাহং অসুদ্ধোম্হী’’তি সন্নিট্ঠানং কৰোতি, মাসমেৱ পৰিৱসিতব্বং, পুন পৰিৱাসদানকিচ্চং নত্থি. অযঞ্হি সুদ্ধন্তপৰিৱাসো উদ্ধম্পি আৰোহতি, হেট্ঠাপি ওৰোহতি, ইদমস্স লক্খণং.
যো পন যথাৱুত্তেন অনুলোমপ্পটিলোমৱসেন পুচ্ছিযমানোপি ৰত্তিপৰিযন্তং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ন জানাতি নস্সৰতি, ৰত্তিপৰিযন্তে ৱেমতিকো ৱা হোতি, তস্স দিন্নো সুদ্ধন্তপৰিৱাসো ‘‘মহাসুদ্ধন্তো’’তি ৱুচ্চতি. তং গহেত্ৱা গহিতদিৱসতো যাৱ উপসম্পদদিৱসো, তাৱ ৰত্তিযো গণেত্ৱা পৰিৱসিতব্বং. অযং উদ্ধং নাৰোহতি, হেট্ঠা পন ওৰোহতি. তস্মা সচে পৰিৱসন্তো ৰত্তিপৰিচ্ছেদে সন্নিট্ঠানং কৰোতি ‘‘মাসো ৱা সংৱচ্ছৰো ৱা ময্হং আপন্নস্সা’’তি, মাসং ৱা সংৱচ্ছৰং ৱা পৰিৱসিতব্বং. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘এত্তকং কালং অহং সুদ্ধো’’তি ৱদন্তস্স চূড়সুদ্ধন্তো দীযতি, তথাপি নিযমেনেৱ জাননাভাৱা ‘‘দুৱিধোপি চেস…পে… দাতব্বো’’তি ৱুত্তং. তস্স দানৱিধি খন্ধকে আগতোতি তস্স দুৱিধস্সাপি সুদ্ধন্তস্স দানৱিধি ‘‘তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা…পে… এৱমস্স ৱচনীযো’’তিআদিনা সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ১৫৬) আগতো. তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো. এস নযো ৱিনিচ্ছযকথা পন ৱিত্থাৰতো সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তাতি এত্থাপি.
ওধুনিত্ৱা অৱধুয পহায সমোধানো ওধানসমোধানো. চিৰপ্পটিচ্ছন্নানং অগ্ঘেন সমোধানো অগ্ঘসমোধানো. মিস্সকানং সমোধানো মিস্সকসমোধানো. ইদানি তং তিৱিধম্পি সমোধানপৰিৱাসং সঙ্খেপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. অন্তৰাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তস্সাতি যো পৰিৱাসং গহেত্ৱা অনিক্খিত্তৱত্তো হুত্ৱা পৰিৱসন্তো অপৰিনিট্ঠিতেযেৱ পৰিৱাসে অন্তৰা ৱেমজ্ঝে সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেতি, তস্স. পৰিৱুত্থদিৱসেতি লক্খণৱচনমেতং, তেন ‘‘মানত্তচিণ্ণদিৱসে চা’’তিপি ৱুত্তমেৱ হোতি. মক্খেত্ৱাতি ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন মূলায পটিকস্সনৱসেন মক্খেত্ৱা. সমোদহিত্ৱাতি মূলাপত্তিট্ঠানে ঠপেত্ৱা, পক্খিপিত্ৱাতি অত্থো. দাতব্বপৰিৱাসোতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন দাতব্বপৰিৱাসো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পৰিৱাসং গহেত্ৱা পৰিৱসন্তো (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪৩) ৱা মানত্তাৰহো ৱা মানত্তং চৰন্তো ৱা অব্ভানাৰহো ৱা অনিক্খিত্তৱত্তো অঞ্ঞং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পুৰিমাপত্তিযা সমা ৱা ঊনতৰা ৱা ৰত্তিযো পটিচ্ছাদেতি, তস্স মূলায পটিকস্সনেন তে পৰিৱুত্থদিৱসে চ মানত্তচিণ্ণদিৱসে চ সব্বে ওধুনিত্ৱা অদিৱসে কত্ৱা পচ্ছা আপন্নাপত্তিং মূলাপত্তিযং সমোধায পৰিৱাসো দাতব্বোতি.
সচে পন অন্তৰাপত্তি মূলাপত্তিতো অতিৰেকপ্পটিচ্ছন্না হোতি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২), তং মূলাপত্তিং কত্ৱা তত্থ ইতৰং সমোধায পৰিৱাসো দাতব্বো. সচে পন অন্তৰাপত্তি অপ্পটিচ্ছন্না হোতি, মূলায পটিকস্সনং অকত্ৱা পুব্বে গহিতপৰিৱাসেনেৱ পৰিৱসিতব্বং.
যা একা ৱা…পে… সব্বচিৰপ্পটিচ্ছন্নাযোতি যা একা ৱা আপত্তি সব্বচিৰপ্পটিচ্ছন্না, যা দ্ৱে ৱা তিস্সো ৱা সম্বহুলা ৱা আপত্তিযো সব্বচিৰপ্পটিচ্ছন্নাযোতি অত্থো. তাসন্তি সব্বচিৰপ্পটিচ্ছন্নানং আপত্তীনং. দানৱিধি পনস্স খন্ধকে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
যস্স পন সতং আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্না, অপৰম্পি সতং আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্না, অপৰম্পি সতং আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্নাতি এৱং দসক্খত্তুং কত্ৱা আপত্তিসহস্সং দিৱসসতপটিচ্ছন্নং হোতি, তেন কিং কাতব্বন্তি? সব্বং সমোদহিত্ৱা দস দিৱসে পৰিৱসিতব্বং. এৱং একেনেৱ দসাহেন দিৱসসতম্পি পৰিৱসিতমেৱ হোতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘দসসতং ৰত্তিসতং, আপত্তিযো ছাদযিত্ৱান;
দস ৰত্তিযো ৱসিত্ৱান, মুচ্চেয্য পাৰিৱাসিকো’’তি. (পৰি. ৪৭৭);
অযং অগ্ঘসমোধানো নাম.
ইদানি মিস্সকসমোধানং নিদ্দিসিতুং ‘‘মিস্সকসমোধানো নামা’’তিআদিমাহ. তত্ৰাযং নযো –
‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একং সুক্কৱিস্সট্ঠিং, একং কাযসংসগ্গং, একং দুট্ঠুল্লৱাচং, একং অত্তকামং, একং সঞ্চৰিত্তং, একং কুটিকাৰকং, একং ৱিহাৰকাৰকং, একং দুট্ঠদোসং, একং অঞ্ঞভাগিযং, একং সঙ্ঘভেদং, একং ভেদানুৱত্তকং, একং দুব্বচং, একং কুলদূসকং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং তাসং আপত্তীনং সমোধানপৰিৱাসং যাচামী’’তি –
তিক্খত্তুং যাচাপেত্ৱা তদনুৰূপায কম্মৱাচায পৰিৱাসো দাতব্বো. এত্থ চ ‘‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং নানাৱত্থুকাযো’’তিপি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’’ন্তিপি এৱং পুব্বে ৱুত্তনযেন ৱত্থুৱসেনপি গোত্তৱসেনপি নামৱসেনপি আপত্তিৱসেনপি যোজেত্ৱা কম্মৱাচং কাতুং ৱট্ঠতিযেৱাতি. অযং মিস্সকসমোধানো. সব্বপৰিৱাসকম্মৱাচাৱসানে পন নিক্খিত্তানিক্খিত্তৱত্তাদিকথা পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. তিৱিধেপি সমোধানপৰিৱাসে অত্থমত্তস্সেৱ ৱুত্তত্তা, ৱিনিচ্ছযাদীনং ৱা অনামট্ঠত্তা ‘‘অযং তিৱিধেপি সমোধানপৰিৱাসে সঙ্খেপকথা’’তি ৱুত্তং. মহাৱিসযত্তা সমোধানৱিচাৰণায সা নিৰৱসেসা কুতো লদ্ধব্বাতি আহ ‘‘ৱিত্থাৰো’’তিআদি.
ছাৰত্তন্তি ৰা সদ্দো তীযতি ছিজ্জতি এত্থাতি ৰত্তি, সত্তানং সদ্দস্স ৱূপসমনকালোতি অত্থো, ছ ৰত্তিযো সমাহটা, ছন্নং ৰত্তীনং ৱা সমাহাৰো ছৰত্তং, ছৰত্তমেৱ ছাৰত্তং, অৱযৱব্যতিৰেকেন সমুদাযস্সাভাৱতো ছ ৰত্তিযোতি অত্থো ৱুত্তো.
পৰিৱাসং অদত্ৱা মানত্তমেৱ দাতব্বন্তি যস্মা আপত্তি অপ্পটিচ্ছন্না, যস্মা চ আপন্নভাৱেনেৱ মানত্তাৰহো হোতি, তস্মা পৰিৱাসং অদত্ৱা কেৱলং মানত্তমেৱ দাতব্বং. যং পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পৰিৱুত্থপৰিৱাসস্স দীযতি, ইদং পটিচ্ছন্নমানত্তং নামাতি আহ ‘‘যস্স পটিচ্ছন্না হোতী’’তিআদি. ইদন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং. ইধাতি ইমস্মিং ৱাক্যে. কথং পন তেসং দ্ৱিন্নং মানত্তানং দানৱিধি চ ৱিনিচ্ছযকথা চ ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘উভিন্নম্পি পনা’’তিআদি.
অযন্তি ৱক্খমানং সন্ধাযাহ. পৰিৱাসে ৱুত্তপ্পকাৰং পদেসন্তি পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপতো, অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা মহামগ্গতো ওক্কম্ম গুম্বেন ৱা ৱতিযা ৱা পটিচ্ছন্নট্ঠানং. সমাদিযিত্ৱাতি অন্তোঅৰুণেযেৱ সমাদিযিত্ৱা. আৰোচেত্ৱাতি –
‘‘অহং, ভন্তে, একং আপত্তিং আপজ্জিং সঞ্চেতনিকং সুক্কৱিস্সট্ঠিং অপ্পটিচ্ছন্নং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৱিস্সট্ঠিযা অপ্পটিচ্ছন্নায ছাৰত্তং মানত্তং যাচিং, তস্স মে সঙ্ঘো একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৱিস্সট্ঠিযা অপ্পটিচ্ছন্নায ছাৰত্তং মানত্তং অদাসি, সোহং মানত্তং চৰামি, ৱেদযামহং, ভন্তে, ৱেদযতী’তি মং সঙ্ঘো ধাৰেতূ’’তিআদিনা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) –
আপত্তিদিৱসানুৰূপং আৰোচেত্ৱা. ইমঞ্চ পন অত্থং গহেত্ৱা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) যায কাযচি ভাসায আৰোচেতুং ৱট্টতিযেৱ. আৰোচিতকালতো পট্ঠায চ একং ভিক্খুং ঠপেত্ৱা সেসেহি সতি কৰণীযে গন্তুম্পি ৱট্টতি. অৰুণে উট্ঠিতে তস্স ভিক্খুস্স সন্তিকে ৱত্তং নিক্খিপিতব্বং. সচে সোপি কেনচি কম্মেন পুৰে অৰুণেযেৱ গচ্ছতি, অঞ্ঞং ৱিহাৰতো নিক্খন্তং ৱা আগন্তুকং ৱা যং পঠমং পস্সতি, তস্স সন্তিকে আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং. অযঞ্চ যস্মা গণস্স আৰোচেত্ৱা, ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাৱ ৱসি, তেনস্স ঊনে গণে চৰণদোসো ৱা ৱিপ্পৱাসো ৱা ন হোতি. সচে পন কঞ্চি ন পস্সতি, ৱিহাৰং গন্ত্ৱা যং পঠমং পস্সতি, তস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং. তেনাহ ‘‘ততো তেসু গতেসু ৱা অগতেসু ৱা পুৰিমনযেন পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি.
যত্থ সিযাতি যস্সং সমানসংৱাসকসীমাযং ৱীসতিগণো ভিক্খুসঙ্ঘো অত্থি. অৱ্হাতব্বোতি অব্ভানকম্মৱসেন পক্কোসিতব্বো. অব্ভানকম্মং পন কথন্তি আহ ‘‘অব্ভানকম্মং পনা’’তিআদি. পাড়িৱসেনাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ১০১) পাড়িৱসেন. ৱিনিচ্ছযৱসেনাতি ‘‘অব্ভন্তেহি চ পঠমং অব্ভানাৰহো কাতব্বো. অযঞ্হি নিক্খিত্তৱত্তত্তা পকতত্তট্ঠানে ঠিতো, পকতত্তস্স চ অব্ভানং কাতুং ন ৱট্টতি, তস্মা ৱত্তং সমাদপেতব্বো. ৱত্তে সমাদিন্নে অব্ভানাৰহো হোতি. তেনাপি ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা আৰোচেত্ৱা অব্ভানং যাচিতব্বং. অনিক্খিত্তৱত্তস্স পন ৱত্তসমানকিচ্চং নত্থি. সো হি ছাৰত্তাতিক্কমেনেৱ অব্ভানাৰহো হোতী’’তিআদিনা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) ৱিনিচ্ছযৱসেন. তং পনেতং সব্বং পৰিৱাসাদিকম্মং পাড়িৱসেন (চূড়ৱ. ৭৫) চ অট্ঠকথাৱসেন (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৫, ৯৭) চ সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা অতিৱিত্থাৰভযেন ন ৱিত্থাৰযিম্হ, অত্থিকেহি পন ততোৱ গহেতব্বং. ইমস্স পন কম্মস্স ৱীসতিৱগ্গকৰণীযত্তা ততো ঊনতৰেন কতং কুপ্পতি. তেনাহ ‘‘একেনাপি চে…পে… অনব্ভিতো’’তি. অযন্তি অযং যথাৱুত্তা. সামীচীতি ৱত্তং.
ইতি কঙ্খাৱিতৰণিযা পাতিমোক্খৱণ্ণনায
ৱিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং
সঙ্ঘাদিসেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.