অনিযতকণ্ডং
১. পঠমঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘মাতুগামেনা’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘একাযা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘মাতুগামসঙ্খাতায একায ইত্থিযা’’তি ৱুত্তং. ৰহোতি অপ্পকাসং. অপ্পকাসতা চ যো অনাপত্তিং কৰোতি, তস্স অপচ্চক্খভাৱতোতি আহ ‘‘চক্খুস্স ৰহো’’তি. ননু ‘‘ৰহো নাম চক্খুস্স ৰহো, সোতস্স ৰহো. চক্খুস্স ৰহো নাম ন সক্কা হোতি অক্খিং ৱা নিখণিযমানে, ভমুকং ৱা উক্খিপিযমানে, সীসং ৱা উক্খিপিযমানে পস্সিতুং. সোতস্স ৰহো নাম ন সক্কা হোতি পকতিকথা সোতু’’ন্তি পদভাজনপাড়িযং সোতস্স ৰহোতি আগতং, অথ কস্মা তং অৱত্ৱা ‘‘চক্খুস্স ৰহো’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. ইমিনা পাড়িযং ‘‘সোতস্স ৰহো’’তি ইদং অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তন্তি দস্সেতি. অথ কথমেতং ৱিঞ্ঞাযতি ‘‘চক্খুস্সেৱ ৰহো ইধ অধিপ্পেতো’’তি? ‘‘পটিচ্ছন্নে আসনে’’তি ৱচনতো ‘‘সক্কা হোতি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতু’’ন্তি (পাৰা. ৪৪৫) চ ৱুত্তত্তা. তেনেৱাহ ‘‘সচেপী’’তিআদি. ‘‘পিহিতকৱাটস্সা’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৪৪৪-৪৪৫) ইমিনা পটিচ্ছন্নভাৱতো চক্খুস্স ৰহোসব্ভাৱং দস্সেতি. অপিহিতকৱাটস্স (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৪৪-৪৪৫) পন দ্ৱাৰে নিসিন্নো অনাপত্তিং কৰোতি, ন কেৱলং অপিহিতকৱাটস্স গব্ভস্স দ্ৱাৰে নিসিন্নোৱ অনাপত্তিং কৰোতি, অন্তোদ্ৱাদসহত্থে ওকাসে নিসিন্নোপীতি ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘যত্থ পন সক্কা দট্ঠু’’ন্তিআদি. যস্মা নিসীদিত্ৱা নিদ্দাযন্তো কপিমিদ্ধপৰেতো কঞ্চি কালং চক্খূনি উম্মীলেতি, কঞ্চি কালং নিমীলেতি, ন চ মহানিদ্দং ওক্কমতি, তস্মা ‘‘নিদ্দাযন্তোপি অনাপত্তিং কৰোতী’’তি ৱুত্তং. নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযন্তো পন তাদিসো ন হোতীতি আহ ‘‘নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযন্তোপি ন কৰোতী’’তি, অনাপত্তিং ন কৰোতীতি অত্থো. মেথুনস্স মাতুগামো দুতিযো ন হোতি. ইত্থিযো হি অঞ্ঞমঞ্ঞিস্সা ৱজ্জং পটিচ্ছাদেন্তি. তেনেৱ ৱেসালিযং (পাৰা. ৭৬-৭৭) মহাৱনে দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা নিপন্নে ভিক্খুম্হি সম্বহুলা ইত্থিযো যাৱদত্থং কত্ৱা পক্কমিংসু. তেনাহ ‘‘ইত্থীনং পন সতম্পি ন কৰোতী’’তি. তং কম্মন্তি অজ্ঝাচাৰকম্মং. যস্মা নিসীদিত্ৱাৱ নিপজ্জতি, তস্মা নিপজ্জনম্পি অন্তোকত্ৱা ‘‘নিসজ্জং কপ্পেয্যা’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদিমাহ. তিণ্ণং ধম্মানং অঞ্ঞতৰেন কাৰেতব্বোতি নিসজ্জং পটিজানমানস্স তিণ্ণং ধম্মানং অঞ্ঞতৰসমাযোগো হোতিযেৱাতি ৱুত্তং. পাৰাজিকেন, পন সঙ্ঘাদিসেসেন চ পাচিত্তিযেন চ তেনাকাৰেন নিসজ্জং পটিজানমানোৱ কাৰেতব্বো. ন অপ্পটিজানমানোতি নিসজ্জং অপ্পটিজানমানো তিণ্ণং ধম্মানং অঞ্ঞতৰেন ন কাৰেতব্বোতি. অলজ্জীপি হি পটিজানমানোৱ আপত্তিযা কাৰেতব্বো. যাৱ ন পটিজানাতি, তাৱ ‘‘নেৱ সুদ্ধো’’তি ৱা ‘‘ন অসুদ্ধো’’তি ৱা ৱত্তব্বো, ৱত্তানুসন্ধিনা পন কাৰেতব্বোতি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘পটিঞ্ঞা লজ্জীসু কতা, অলজ্জীসু এৱং ন ৱিজ্জতি;
বহুম্পি অলজ্জী ভাসেয্য, ৱত্তানুসন্ধিতেন কাৰযে’’তি. (পৰি. ৩৫৯);
ন কেৱলং তিণ্ণং ধম্মানং অঞ্ঞতৰেন চোদনাযমেৱ এৱং পটিঞ্ঞায কাৰেতব্বো, অথ খো নিসজ্জাদিনা আকাৰেন সদ্ধিং চোদনাযপীতি দস্সেতুং ‘‘যেন ৱা সা সদ্ধেয্যৱচসা উপাসিকা ৱদেয্য, তেন সো ভিক্খু কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘নিসজ্জাদীসু আকাৰেসূ’’তিআদি. এত্থ চ ‘‘পটিজানমানো’’তি অৱুত্তেপি অধিকাৰত্তা ‘‘পটিজানমানোৱ তেন সো ভিক্খু কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং. তথাৰূপায (সাৰত্থ. টী. ২.৪৪৪-৪৪৫) উপাসিকায ৱচনে অঞ্ঞথত্তাভাৱতো দিট্ঠং নাম তথাপি হোতি, অঞ্ঞথাপি হোতীতি দস্সনে অঞ্ঞথত্তসম্ভৱং দস্সেতি. অনেকংসিকতায ন নিযতোতি অনিযতো. তেনাহ ‘‘তিণ্ণং আপত্তীন’’ন্তিআদি.
ৰহোনিসজ্জস্সাদেন মাতুগামস্স সন্তিকং গন্তুকামো অক্খিং অঞ্জেতি, দুক্কটং. নিৱাসনং নিৱাসেতি, কাযবন্ধনং বন্ধতি, চীৱৰং পাৰুপতি, সব্বত্থ পযোগে পযোগে দুক্কটং. গচ্ছতি, পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটং. গন্ত্ৱান নিসীদতি, দুক্কটমেৱ. তেনাহ ‘‘মেথুনধম্মসন্নিস্সিতকিলেসসঙ্খাতেনা’’তিআদি. এত্থ চ ৰহোনিসজ্জস্সাদস্স অসতিপি মেথুনৰাগভাৱে তপ্পটিবদ্ধকিলেসত্তা ৱুত্তং ‘‘মেথুনধম্মসন্নিস্সিতকিলেসসঙ্খাতেনা’’তি. তেনেৱ সন্নিস্সিতগ্গহণং কতং. ৰহস্সাদেনাতি ‘‘ইত্থন্নামায সদ্ধিং ৰহো নিসীদিত্ৱা হসিতলপিতাদিকং কৰেয্য’’ন্তি উপ্পন্নঅস্সাদহেতু. নিসজ্জায পাচিত্তিযং অসতি উপচাৰগতে নিপজ্জিত্ৱা অনিদ্দাযন্তে অনন্ধে ৱিঞ্ঞুপুৰিসেতি অধিপ্পাযো. সচে সা ইত্থী কেনচি কৰণীযেন উট্ঠাযুট্ঠায পুনপ্পুনং নিসীদতি, নিসজ্জায নিসজ্জায পাচিত্তিযং. যং সন্ধায গতো, সা ন দিট্ঠা, অঞ্ঞা আগন্ত্ৱা নিসীদতি, অস্সাদে উপ্পন্নে পাচিত্তিযং. সচে সম্বহুলা আগচ্ছন্তি, মাতুগামগণনায পাচিত্তিযং. সচে উট্ঠাযুট্ঠায পুনপ্পুনং নিসীদন্তি, নিসজ্জাগণনাযপি পাচিত্তিযানি. অনিযমেত্ৱা ‘‘দিট্ঠদিট্ঠায সদ্ধিং ৰহস্সাদং কপ্পিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা নিসিন্নস্সাপি আগতাগতানং ৱসেন, পুনপ্পুনং নিসজ্জায ৱসেন চ ৱুত্তনযেনেৱ আপত্তিযো ৱেদিতব্বা. ৱুত্তপ্পকাৰে পুৰিসেতি অনন্ধে ৱিঞ্ঞুপুৰিসে. উপচাৰগতে সতীতি দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰগতে সতি. সচে সুদ্ধচিত্তেন গন্ত্ৱা নিসিন্নস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা নিসিন্নায ইত্থিযা ৰহস্সাদো উপ্পজ্জতি, এৱম্পি অনাপত্তি.
পঠমঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা
নহেৱ খো পন পটিচ্ছন্নন্তি এত্থ পন যম্পি বহি পৰিক্খিত্তং অন্তো ৱিৱটং পৰিৱেণঙ্গণাদি, তম্পি অন্তোগধন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘এৱৰূপঞ্হি ঠানং অপ্পটিচ্ছন্নেযেৱ গহিত’’ন্তি মহাপচ্চৰিযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৫৩) ৱুত্তং. সঙ্ঘাদিসেসেন ৱাতি কাযসংসগ্গদুট্ঠুল্লোভাসনসঙ্খাতেন সঙ্ঘাদিসেসেন ৱা. তেনেৱ হি পদভাজনে ‘‘সা চে এৱং ৱদেয্য ‘অয্যো, মযা দিট্ঠো নিসিন্নো মাতুগামেন সদ্ধিং কাযসংসগ্গং সমাপজ্জন্তো’’’তিআদি (পাৰা. ৪৫৫) ৱুত্তং. ইদং সিক্খাপদং দুট্ঠুল্লৱাচাৱসেন আগতং. দুট্ঠুল্লৱাচঞ্চ সুত্ৱা তং মাতুগামোপি ন পটিচ্ছাদেতি. তথা হি দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদে (পাৰা. ২৮৩ আদযো) যা পন তা ইত্থিযো হিৰিমনা, তা নিক্খমিত্ৱা ভিক্খূ উজ্ঝাপেসুং, তস্মা ইধ ইত্থীপি অনাপত্তিং কৰোতীতি আহ ‘‘ইত্থীপী’’তি. অথ ৱা ইধ অপ্পটিচ্ছন্নত্তা ইত্থীপি অনাপত্তিং কৰোতি, পঠমে পন পটিচ্ছন্নত্তা ইত্থিসতম্পি অনাপত্তিং ন কৰোতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অনন্ধো অবধিৰোতি এত্থ কাযসংসগ্গৱসেন অনন্ধো ৱুত্তো, দুট্ঠুল্লৱাচাৱসেন অবধিৰো.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, সুখমজ্ঝত্তৱেদনাহি দ্ৱিৱেদনং. তেনাহ ‘‘সমুট্ঠানাদীনি পনেত্থ অদিন্নাদানসদিসানেৱা’’তি. এত্থ চ কাযসংসগ্গং সমাপজ্জন্তো দুট্ঠুল্লম্পি ভণতি, দুট্ঠুল্লং ভণন্তো নিসীদতি চাতি ‘‘কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতী’’তি ৱুত্তং, দুট্ঠুল্লমেৱ ৱা সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং.
দুতিযঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
‘‘অনিযতুদ্দেসো চাযং দিট্ঠাদিসমূলকচোদনায ৱত্থুং পটিজানমানোৱ আপত্তিযা কাৰেতব্বো, ন ইতৰোতি আপত্তিৰোপনাৰোপনলক্খণদস্সনত্থং ৱুত্তো’’তি ৱদন্তি.
ইতি কঙ্খাৱিতৰণিযা পাতিমোক্খৱণ্ণনায
ৱিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং
অনিযতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.