৫. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা

সঞ্চৰণং সঞ্চৰো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চৰী, সঞ্চৰণসীলোতি ৱা সঞ্চৰী, তস্স ভাৱো সঞ্চৰিত্তং, সঞ্চৰণন্তি অত্থো. তঞ্চ পৰতো ‘‘ইত্থিযা ৱা পুৰিসমতি’’ন্তিআদিৱচনতো ইত্থিপুৰিসানং ৱেমজ্ঝেতি আহ ‘‘ইত্থিপুৰিসানং অন্তৰে সঞ্চৰণভাৱ’’ন্তি. পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণানীতি এত্থ পটিগ্গণ্হনং নাম পুৰিসেন ৱা ইত্থিযা ৱা উভিন্নং মাতাদীহি ৱা ‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামং ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা এৱং ভণাহী’’তি ৱুত্তে তেসং ৱচনং ‘‘সাধূ’’তি ৱা ‘‘হোতূ’’তি ৱা ‘‘ভণামী’’তি ৱা যেন কেনচি আকাৰেন ৱচীভেদং কত্ৱা, সীসকম্পনাদীহি ৱা সম্পটিচ্ছনং. ৱীমংসনং নাম ৱুত্তপ্পকাৰেন সাসনং গহেত্ৱা তস্সা ইত্থিযা ৱা পুৰিসস্স ৱা তেসং অৱস্সং আৰোচনকানং মাতাপিতুভাতাভগিনিআদীনং ৱা সন্তিকং গন্ত্ৱা তস্স সাসনস্স আৰোচনং. পচ্চাহৰণং নাম তেন গন্ত্ৱা আৰোচিতে সা ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছতু ৱা, মা ৱা, লজ্জায ৱা তুণ্হী হোতু, পুন আগন্ত্ৱা তস্সা ইত্থিযা ৱা পুৰিসস্স ৱা তস্সা পৱত্তিযা আৰোচনং. আপজ্জেয্যাতি পটিপজ্জেয্য.

ইত্থিযা ৱা পুৰিসমতিং পুৰিসস্স ৱা ইত্থিমতিন্তি এত্থ ‘‘আৰোচেয্যা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো. তেনেৱাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. জাযাভাৱেতি ভৰিযাভাৱে. জাৰভাৱেতি পতিভাৱে, নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. তস্মা ভৰিযাভাৱনিমিত্তং পতিভাৱনিমিত্তং, ভৰিযাভাৱহেতু পতিভাৱহেতু, ভৰিযাভাৱপচ্চযা পতিভাৱপচ্চযা আৰোচেতীতি অত্থো. এস নযো ‘‘জাযত্তনে আৰোচেতী’’তিআদীসুপি. ‘‘জাযত্তনে ৱা জাৰত্তনে ৱা’’তি হি ইদং যদত্থং তং তেসং মতিং আৰোচেতি, তং দস্সনত্থং ৱুত্তং. ইদানি পন পদভাজনিযং (পাৰা. ৩০২) ৱুত্তনযেনাপি অত্থং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. কিঞ্চাপি ইত্থিলিঙ্গৱসেন পদভাজনিযং ৱুত্তং, ‘‘জাযত্তনে ৱা জাৰত্তনে ৱা’’তি পন নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধাৰণত্তা পুৰিসলিঙ্গৱসেনাপি যোজেত্ৱা ৱত্তব্বন্তি আহ ‘‘এতেনেৱ উপাযেনা’’তিআদি. মুহুত্তিকাতি গণিকা. ‘‘অন্তমসো তঙ্খণিকাযপী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘এতেনেৱ উপাযেনা’’তিআদি.

অঞ্ঞত্ৰ নালংৱচনীযাযাতি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৩৯-৩৪০) দেসচাৰিত্তৱসেন পণ্ণদানাদিনা অপৰিচ্চত্তং ঠপেত্ৱা. সঞ্চৰিত্তৱসেন ভিক্খুনা ৱচনীযা ন হোতীতি নালংৱচনীযা, তং ঠপেত্ৱাতি কেচি. অপ্পেন ৱা বহুনা ৱা ধনেন কীতা ধনক্কীতা. যস্মা পন সা ন কীতমত্তাযেৱ ভৰিযা, সংৱাসত্থায পন কীতত্তা ভৰিযা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘ধনেন কিণিত্ৱা ৱাসেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তং. ছন্দৱাসিনীতি ছন্দেন অত্তনো ৰুচিযা ৱসতীতি ছন্দৱাসিনী. যস্মা পন সা ন অত্তনো ছন্দমত্তেনেৱ ভৰিযা হোতি, পুৰিসেন পন সম্পটিচ্ছিতত্তা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘পিযো পিযং ৱাসেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তং. আদিসদ্দেন ‘‘ভোগৱাসিনী, পটৱাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভটচুম্বটা, দাসী চ ভৰিযা চ, কম্মকাৰী চ ভৰিযা চ, ধজাহটা, মুহুত্তিকা’’তি (পাৰা. ৩০৪) ইমেসং অট্ঠন্নং আকাৰানং গহণং. যথা চ ‘‘ছন্দৱাসিনী’’তিআদীসু অঞ্ঞতৰৱসেন ৱদতো ৱিসঙ্কেতো নত্থি, এৱং পাড়িযং অৱুত্তেসুপি ‘‘হোহি কিৰ ইত্থন্নামস্স ভৰিযা, জাযা, পজাপতি, পুত্তমাতা, ঘৰণী, ঘৰসামিনী, ভত্তৰন্ধিকা, সুস্সূসিকা, পৰিচাৰিকা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩০৫) এৱমাদীসু সংৱাসপৰিদীপকেসু ৱচনেসু অঞ্ঞতৰৱসেন ৱদন্তস্সাপি ৱিসঙ্কেতো নত্থি, তিৱঙ্গসম্পত্তিযা আপত্তিযেৱ.

মাতুৰক্খিতং ব্ৰূহীতি এত্থ মাতুৰক্খিতা নাম মাতৰা ৰক্খিতা, যথা পুৰিসেন সহ সংৱাসং ন কপ্পেতি, এৱং মাতৰা ৰক্খিতাতি অত্থো. তেনেৱস্স পদভাজনেপি ‘‘মাতা ৰক্খতি গোপেতি, ইস্সৰিযং কাৰেতি, ৱসং ৱত্তেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তং. পিতুৰক্খিতাদীসূতি ‘‘পিতুৰক্খিতা, মাতাপিতুৰক্খিতা, ভাতুৰক্খিতা, ভগিনিৰক্খিতা, ঞাতিৰক্খিতা, গোত্তৰক্খিতা, ধম্মৰক্খিতা, সাৰক্খা, সপৰিদণ্ডা’’তি (পাৰা. ৩০৩) এৱং ৱুত্তেসু পিতুৰক্খিতাদীসু. যথা চ এত্থ, এৱং ‘‘পিতুৰক্খিতং ব্ৰূহী’’তিআদীসুপি নযো ৱেদিতব্বো.

সঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা গিলানস্স ৱা কিচ্চেন গচ্ছন্তস্সাতি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪০) এত্থ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথাগাৰং ৱা কিঞ্চি ৱা ৱিপ্পকতং হোতি. তত্থ কাৰুকানং ভত্তৱেতনত্থায উপাসকো ৱা উপাসিকায সন্তিকং ভিক্খুং পহিণেয্য, উপাসিকা ৱা উপাসকস্স, এৱৰূপেন সঙ্ঘকিচ্চেন গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. চেতিযকম্মে কৰিযমানেপি এসেৱ নযো. গিলানস্স ভেসজ্জত্থাযপি উপাসকেন ৱা উপাসিকায সন্তিকং, উপাসিকায ৱা উপাসকস্স সন্তিকং পহিতস্স গচ্ছতো অনাপত্তি.

কিঞ্চাপি এত্থ ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী ন পেতী ন তিৰচ্ছানগতা. পুৰিসো নাম মনুস্সপুৰিসো, ন যক্খো’’তিআদি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৪১) নত্থি, তথাপি মনুস্সজাতিকাৱ ইত্থিপুৰিসা ইধ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তেসং মনুস্সজাতিকতা’’তি. ননালংৱচনীযতাতি যথাৱুত্তনযেন পৰিচ্চত্তা অলংৱচনীযা. নিৱাৰণত্থো হি এত্থ অলং-সদ্দো. ন অলংৱচনীযা নালংৱচনীযা, ন নালংৱচনীযা, তস্সা ভাৱো ননালংৱচনীযতা, ‘‘অলংৱচনীযতা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং হোতি.

পণ্ণত্তিন্তি, ইমং সিক্খাপদং. কাযৱিকাৰেনাতি সীসুক্খিপনাদিকাযৱিকাৰেন. তথেৱ ৱীমংসিত্ৱা তথেৱ পচ্চাহৰন্তস্সাতি হত্থমুদ্দাদিনা কাযৱিকাৰেন ৱীমংসিত্ৱা পুন আগন্ত্ৱা তথেৱ আৰোচেন্তস্স. আগমিস্সতীতি তৱ সন্তিকে ধম্মস্সৱনাদিঅত্থং আগমিস্সতি. কেনচি ৱুত্তেতি আসনসালাদীসু নিসিন্নস্স কেনচি পুৰিসেন ৱুত্তে. সচে হি খীণাসৱস্স মাতাপিতৰো কুজ্ঝিত্ৱা অলংৱচনীযা হোন্তি, তঞ্চ ভিক্খুং ঘৰং উপগতং পিতা ৱদতি ‘‘মাতা তে, তাত, মং মহল্লকং ছড্ডেত্ৱা ঞাতিকুলং গতা, গচ্ছ নং মং উপট্ঠাতুং পেসেহী’’তি. সো চে গন্ত্ৱা তং ৱত্ৱা পুন পিতুনো তস্সা আগমনং ৱা অনাগমনং ৱা আৰোচেতি, এৱং আৰোচেন্তস্স তস্সপি কাযৱাচতো সমুট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘পণ্ণত্তিং অজানন্তস্স পনা’’তিআদি. খীণাসৱস্সপীতি এত্থ পি-সদ্দেন সেক্খপুথুজ্জনানং ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দীপেতি. পিতুৱচনেনাতি অত্তনো পিতুৱচনেন. গন্ত্ৱাতি তস্সা সমীপং গন্ত্ৱা. পণ্ণত্তিং, অলংৱচনীযভাৱঞ্চাতি উভযং অজানন্তস্সপি কাযৱাচতো সমুট্ঠাতি. তদুভযন্তি পণ্ণত্তিং, অলংৱচনীযভাৱঞ্চ. যং পন পণ্ণত্তিং জানিত্ৱা এতেহেৱ তীহি নযেহি সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতো কাযচিত্ততো, ৱাচাচিত্ততো, কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. ইমানি তীণি পণ্ণত্তিজাননচিত্তেন ‘‘সচিত্তকসমুট্ঠানানী’’তি ৱুত্তং, তং অযুত্তং. ন হি পণ্ণত্তিং জানিত্ৱাপি ‘‘নালংৱচনীযা’’তি মঞ্ঞমানস্স সচিত্তকেহি সমুট্ঠানেহি আপত্তি সমুট্ঠাতীতি ৱত্তুং যুজ্জতি ৱীতিক্কমচেতনায অসম্ভৱতো.

সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.