২. দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা

এত্থাতি এতেসু দ্ৱীসু. এককুটিকাদিভেদো সব্বোপি গামোতি ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. তত্থ এককুটিকাদিভেদোতি যস্মিং গামে একা এৱ কুটি একং গেহং সেয্যথাপি মলযজনপদে, অযং এককুটিকো গামো নাম. আদিসদ্দেন ‘‘দ্ৱিকুটিকোপি গামো, তিকুটিকোপি গামো, চতুক্কুটিকোপি গামো’’তি (পাৰা. ৯২) ৱুত্তপ্পভেদং সঙ্গণ্হাতি. অভিনৱনিৱিট্ঠো এককুটিকাদিগামো পন যাৱ মনুস্সা পৱিসিত্ৱা ৱাসং ন কপ্পেন্তি, তাৱ গামসঙ্খং ন গচ্ছতি. কিংভূতোতি আহ ‘‘পৰিক্খিত্তো ৱা’’তিআদি. তত্থ পৰিক্খিত্তো নাম ইট্ঠকপাকাৰং আদিং কত্ৱা অন্তমসো কণ্টকসাখাহিপি পৰিক্খিত্তো. তব্বিপৰীতো অপৰিক্খিত্তো. অমনুস্সো নাম যো সব্বসো ৱা মনুস্সানং অভাৱেন যক্খপৰিগ্গহভূতো, যতো ৱা মনুস্সা কেনচি কৰণীযেন পুনপি আগন্তুকামা এৱ অপক্কন্তা, যতো পন নিৰপেক্খা হুত্ৱা পক্কমন্তি, সো গামসঙ্খং ন গচ্ছতি. ন কেৱলং এককুটিকাদিভেদোৱাতি আহ ‘‘অন্তমসো’’তিআদি. যো কোচি সত্থোপীতি জঙ্ঘসত্থসকটসত্থাদীসু যো কোচি সত্থোপি. ইমস্মিং সিক্খাপদে নিগমনগৰানি ৱিয গামগ্গহণেনেৱ গামূপচাৰোপি সঙ্গহিতোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চা’’তি. অঞ্ঞথা পন মাতিকায অনৱসেসতো অৱহাৰট্ঠানপৰিগ্গহো কতো নাম ন হোতি, ন চ বুদ্ধা সাৱসেসং পাৰাজিকং পঞ্ঞাপেন্তি.

তত্থাতি তেসু গামগামূপচাৰেসু. দ্ৱাৰেতি নিব্বকোসস্স উদকপতনট্ঠানতো অব্ভন্তৰে. অন্তোগেহেতি পমুখস্স অব্ভন্তৰে. কতপৰিক্খেপোতি পাকাৰৱতিআদীহি কতপৰিক্খেপো. সুপ্পপতনাদিপৰিচ্ছেদো পনেত্থ অপৰিক্খিত্তঘৰং সন্ধায ৱুত্তো. ন কেৱলং ঘৰস্স পুৰতো, অথ খো সমন্ততো তত্তকোৱ পৰিচ্ছেদো ঘৰূপচাৰো নামাতি গহেতব্বং. ‘‘পুৰতো’’তিআদিকং পন লোকিযেহি তথাকৰণতো ৱুত্তং. থামমজ্ঝিমস্সাতি মজ্ঝিমথামস্স, নেৱ অপ্পথামস্স, ন মহাথামস্সাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘যথা তৰুণমনুস্সা’’তিআদিনা যথা মাতুগামো কাকে উড্ডাপেন্তো উজুকমেৱ হত্থং উক্খিপিত্ৱা লেড্ডুং খিপতি, যথা চ উদকুক্খেপে উদকং খিপন্তি, এৱং খিত্তস্স লেড্ডুস্স পতিতট্ঠানং পটিক্খিপতি. পৱত্তিত্ৱাতি লুঠিত্ৱা, পৰিৱত্তিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. তস্স সচে দ্ৱে ইন্দখীলা হোন্তীতি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯২) তস্স পৰিক্খিত্তস্স গামস্স সচে অনুৰাধপুৰস্সেৱ দ্ৱে উম্মাৰা হোন্তি. যস্স পন একো, তস্স গামদ্ৱাৰবাহানং ৱেমজ্ঝে ঠিতস্স লেড্ডুপাতব্ভন্তৰং গামূপচাৰো নাম. যত্ৰ পন ইন্দখীলো নত্থি, তত্ৰ গামদ্ৱাৰবাহানং ৱেমজ্ঝং. যত্ৰ দ্ৱাৰবাহাপি নত্থি, তত্থ উভোসু পস্সেসু ৱতিযা ৱা পাকাৰস্স ৱা কোটিৱেমজ্ঝংৱ ইন্দখীলট্ঠানিযত্তা ইন্দখীলোতি গহেতব্বং. যো পন গামো পুব্বে মহা হুত্ৱা পচ্ছা কুলেসু নট্ঠেসু অপ্পকো হোতি, সো ঘৰূপচাৰতো লেড্ডুপাতেনেৱ পৰিচ্ছিন্দিতব্বো. পুৰিমপৰিচ্ছেদো পনস্স পৰিক্খিত্তস্সাপি অপৰিক্খিত্তস্সাপি অপ্পমাণমেৱাতি. ননু চেতং অপৰিক্খিত্তস্স উপচাৰদস্সনং পদভাজনেন ৱিৰুদ্ধমিৱ দিস্সতি. তত্থ হি ‘‘গামূপচাৰো নাম পৰিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি (পাৰা. ৯২) ৱত্ৱা ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি (পাৰা. ৯২) এত্তকমেৱ ৱুত্তং, ন পন তং লেড্ডুপাতং গামসঙ্খেপং কত্ৱা ততো পৰং গামূপচাৰোতি ৱুত্তোতি আহ ‘‘পদভাজনেপি হি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি.

অযমেত্থ অধিপ্পাযো – ইধ গামো নাম দুৱিধো হোতি পৰিক্খিত্তো চ অপৰিক্খিত্তো চ (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯২). তত্ৰ পৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপোযেৱ পৰিচ্ছেদো. তস্মা তস্স ৱিসুং পৰিচ্ছেদং অৱত্ৱা ‘‘গামূপচাৰো নাম পৰিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি পাড়িযং ৱুত্তং. অপৰিক্খিত্তস্স পন গামস্স গামপৰিচ্ছেদো ৱত্তব্বো. তস্মা তস্স গামস্স গামপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি (পাৰা. ৯২) ৱুত্তং. গামপৰিচ্ছেদে চ দস্সিতে গামূপচাৰলক্খণং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ সক্কা ঞাতুন্তি পুন ‘‘তত্থ ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ন ৱুত্তং, অত্থো পন তত্থাপি অযমেৱ যথাৱুত্তোতি. যো পন ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স লেড্ডুপাতংযেৱ ‘‘গামূপচাৰো’’তি ৱদতি, তস্স ঘৰূপচাৰো ‘‘গামো’’তি আপজ্জতি. ততো ঘৰং ঘৰূপচাৰো, গামো গামূপচাৰোতি এস ৱিভাগো সঙ্কৰীযতি. অসংকৰতো চেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. তস্মা পাড়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱেত্থ গামো, গামূপচাৰো চ ৱেদিতব্বোতি.

তত্থাতি তেসু দ্ৱীসু উপচাৰেসু. য্ৱাযং উপচাৰো দস্সিতোতি সম্বন্ধো. ৱিকালে গামপ্পৱেসনাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন অসংকচ্চিকাগামপ্পৱেসনং (পাচি. ১২২৫) সঙ্গণ্হাতি. যো পন পৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰো ৱুত্তো, সো ন কত্থচি ৱিনযপিটকে উপযোগং গতো. কেৱলং অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপোকাসতো অপৰো একো লেড্ডুপাতো গামূপচাৰো নামাতি ঞাপনত্থং ৱুত্তো. এৱং ৱুত্তে হি ঞাযতি ‘‘পৰিক্খিত্তস্সাপি চে গামস্স একো লেড্ডুপাতো কপ্পিযভূমি সমানো উপচাৰোতি ৱুত্তো, পগেৱ অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপোকাসতো একো’’তি. ইমেসং পৰিচ্ছেদদস্সনত্থন্তি ইমেসং গামাৰঞ্ঞানং পৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্তা অট্ঠকথাযং. পাৰাজিকৱত্থুন্তি পাদগ্ঘনকং. অৱহৰন্তস্সাতি গণ্হন্তস্স.

অদিন্নন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ৯২) দন্তপোনসিক্খাপদে অত্তনো সন্তকম্পি অপ্পটিগ্গহিতকং কপ্পিযং অজ্ঝোহৰণীযং ৱুচ্চতি, ইধ পন যং কিঞ্চি পৰপৰিগ্গহিতং সসামিকং ভণ্ডং, তদেতং তেহি সামিকেহি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা ন দিন্নন্তি অদিন্নং. অৱহাৰপ্পহোনকমেৱ পন দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞস্স মনুস্সজাতিকস্স সন্তক’’ন্তি ৱুত্তং. সঙ্খাসদ্দস্সেৱ ত-কাৰেন ৱড্ঢেত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘সঙ্খা সঙ্খাতন্তি অত্থতো এক’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ অত্থতো একন্তি পদত্থতো একং, অনত্থন্তৰন্তি ৱুত্তং হোতি. কোট্ঠাসস্সেতং নামং ভাগতো সঙ্খাযতি উপট্ঠাতীতি কত্ৱা. পপঞ্চসঙ্খাতি সত্তানং সংসাৰে পপঞ্চেন্তি চিৰাযন্তীতি পপঞ্চা, তণ্হামানদিট্ঠিযো, যস্স ৱা উপ্পন্না, তং ‘‘ৰত্তো’’তি ৱা ‘‘মত্তো’’তি ৱা ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিনিৱিট্ঠো’’তি ৱা পপঞ্চেন্তি ব্যঞ্জেন্তীতি পপঞ্চা, সঙ্খা ৱুচ্চতি কোট্ঠাসো, পপঞ্চাৱ সঙ্খা পপঞ্চসঙ্খা, পপঞ্চকোট্ঠাসাতি অত্থো, তণ্হামানদিট্ঠিযোতি ৱুত্তং হোতি. থেয্যচিত্তসঙ্খাতোতি ‘‘থেয্যচিত্তো’’তি কথিতো. একো চিত্তকোট্ঠাসোতি ৱিস্সাসতাৱকালিকাদিগ্গাহৱসপ্পৱত্তঅথেয্যচিত্তকোট্ঠাসতো অঞ্ঞো চিত্তকোট্ঠাসো. থেয্যসঙ্খাতেনাতি থেয্যভূতচিত্তকোট্ঠাসেন. যদি এৱং অথ কস্মা এতস্স ৱিভঙ্গে ‘‘থেয্যচিত্তো অৱহৰণচিত্তো’’তি (পাৰা. ৯২) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যো চা’’তিআদি. ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৱাতি ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱাতি অত্থো, সদ্দত্থমনপেক্খিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. অত্থমেৱাতি ভাৱত্থমেৱ.

তে পন অৱহাৰাতি তে পঞ্চৱীসতি অৱহাৰা. সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকৱসেন নানাৱিধো ভণ্ডো এতস্স পঞ্চকস্সাতি নানাভণ্ডং, পঞ্চন্নং অৱহাৰানং সমূহো পঞ্চকং, পঞ্চপৰিমাণমস্সাতি ৱা পঞ্চকং, নানাভণ্ডমেৱ পঞ্চকং নানাভণ্ডপঞ্চকং. সৱিঞ্ঞাণকৱসেন একো ভণ্ডো এতস্সাতি একভণ্ডং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. সাহত্থিকোৱ পঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকং. আদিপদৱসেন চেতং নামং কুসলাদিত্তিকস্স কুসলত্তিকৱোহাৰো ৱিয. তস্মা সাহত্থিকাদিপঞ্চকন্তি অত্থতো দট্ঠব্বং. এস নযো সেসেসু পঞ্চকদ্ৱযেসু. এতস্সেৱাতি ‘‘আদিযেয্যা’’তি এতস্সেৱ মাতিকাপদস্স. ইমেসং পদানং ৱসেনাতি ইমেসং পঞ্চন্নং পদানং ৱসেন. এত্থ চ পঠমপদং অভিযোগৱসেন ৱুত্তং, দুতিযপদং অঞ্ঞেসং ভণ্ডং হৰন্তস্স গচ্ছতো ৱসেন, ততিযপদং উপনিক্খিত্তভণ্ডৱসেন, চতুত্থং সৱিঞ্ঞাণকৱসেন, পঞ্চমং থলে নিক্খিত্তাদিৱসেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

ইদানি নেসং অত্থযোজনং দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ তত্থাতি তেসু দ্ৱীসু পঞ্চকেসু. ইতৰন্তি একভণ্ডপঞ্চকং. আৰামন্তি পুপ্ফাৰামফলাৰামং. অভিযুঞ্জতীতি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১০২) পৰসন্তকং ‘‘মম সন্তকোৱ অয’’ন্তি মুসা ভণিত্ৱা অভিযুঞ্জতি চোদেতি, অট্টং কৰোতীতি অত্থো. সম্পজানমুসাৱাদেপি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগত্তা দুক্কটন্তি আহ ‘‘আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি, দুক্কটসঙ্খাতা আপত্তি ভৱেয্যাতি অত্থো. অথ ৱা দুক্কটসঞ্ঞিতস্স ৱীতিক্কমস্স আপজ্জনন্তি অত্থো. এস নযো ‘‘আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তিআদীসু. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতীতি ৱিনিচ্ছযকুসলতায, বলৱনিস্সিতাদিভাৱেন ৱা আৰামসামিকস্স সংসযং জনেতি. কথং? তঞ্হি তথা ৱিনিচ্ছযপ্পসুতং দিস্ৱা সামিকো চিন্তেতি ‘‘সক্খিস্সামি নু খো অহং ইমং আৰামং অত্তনো কাতুং, ন সক্খিস্সামি নু খো’’তি. এৱং তস্স ৱিমতি উপ্পজ্জমানা তেন উপ্পাদিতা হোতি. ধুৰং নিক্খিপতীতি যদা পন সামিকো ‘‘অযং থদ্ধো কক্খড়ো জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযম্পি মে কৰেয্য, অলং দানি ময্হং ইমিনা আৰামেনা’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, উস্সাহং ঠপেতি, অত্তনো সন্তককৰণে নিৰুস্সাহো হোতীতি অত্থো. আপত্তি পাৰাজিকস্স সচে সযম্পি কতধুৰনিক্খেপো চাতি অধিপ্পাযো. অথ পন সামিকেন ধুৰে নিক্খিত্তেপি অভিযুঞ্জকো ধুৰং অনিক্খিপিত্ৱাৱ ‘‘ইমং সুট্ঠু পীড়েত্ৱা মম আণাপৱত্তিং দস্সেত্ৱা কিঙ্কাৰপ্পটিস্সাৱিভাৱে ঠপেত্ৱা দস্সামী’’তি দাতব্বভাৱে সউস্সাহো, ৰক্খতি তাৱ. অথাপি অভিযুঞ্জকো অচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘ন দানি ইমং ইমস্স দস্সামী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, সামিকো পন ধুৰং ন নিক্খিপতি, পক্খং পৰিযেসতি, কালং আগমেতি, ‘‘লজ্জিপৰিসং তাৱ লভামি, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি গহণেযেৱ সউস্সাহো হোতি, ৰক্খতিযেৱ. যদা পন ‘‘সোপি ন দস্সামী’’তি, ‘‘সামিকোপি ন লচ্ছামী’’তি এৱং উভো ধুৰং নিক্খিপন্তি, তদা অভিযুঞ্জকস্স পাৰাজিকং.

অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হৰন্তোতি ৱেতনেন ৱা মিত্তভাৱেন ৱা অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হৰন্তো. সীসে ভাৰন্তি সীসে ঠিতভাৰং. সীসস্স তাৱ পুৰিমগলে গলৱাটকো, পিট্ঠিগলে কেসঞ্চি কেসন্তে আৱট্টো হোতি, গলস্সেৱ উভোসু পস্সেসু কেসঞ্চি কেসা ওৰুয্হ জাযন্তি, যে ‘‘কণ্ণচূড়িকা’’তি ৱুচ্চন্তি, তেসং অধোভাগো চাতি অযং হেট্ঠিমকো পৰিচ্ছেদো, ততো উপৰি সীসং, এত্থন্তৰে ঠিতভাৰন্তি ৱুত্তং হোতি. খন্ধং ওৰোপেতীতি উভোসু পস্সেসু কণ্ণচূড়িকাহি পট্ঠায হেট্ঠা, কপ্পৰেহি পট্ঠায উপৰি, পিট্ঠিগলাৱট্টতো চ গলৱাটকতো চ পট্ঠায হেট্ঠা, পিট্ঠিৱেমজ্ঝাৱট্টতো চ উৰপৰিচ্ছেদমজ্ঝে, হদযাৱাটকতো চ পট্ঠায উপৰি খন্ধো, তং ওৰোপেতি.

অযং পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো – যো ভিক্খু ‘‘ইদং গহেত্ৱা এত্থ যাহী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১০১) সামিকেহি অনাণত্তো সযমেৱ ‘‘ময্হং ইদং নাম দেথ, অহং ৱো ভণ্ডং ৱহামী’’তি তেসং ভণ্ডং সীসেন আদায গচ্ছন্তো থেয্যচিত্তেন তং ভণ্ডং আমসতি, দুক্কটং. যথাৱুত্তসীসপৰিচ্ছেদং অনতিক্কমন্তোৱ ইতো চিতো চ ঘংসন্তো সাৰেতিপি পচ্চাসাৰেতিপি, থুল্লচ্চযং. খন্ধং ওৰোপিতমত্তে কিঞ্চাপি সামিকানং ‘‘ৱহতূ’’তি চিত্তং অত্থি, তেহি পন অনাণত্তত্তা পাৰাজিকং. খন্ধং পন অনোৰোপেত্ৱাপি সীসতো কেসগ্গমত্তম্পি চাৱেন্তস্স পাৰাজিকং. যমকভাৰস্স পন একো ভাগো সীসে পতিট্ঠাতি, একো পিট্ঠিযং, তত্থ দ্ৱিন্নং ঠানানং ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. অযং পন সুদ্ধসীসভাৰস্সেৱ ৱসেন ৱুত্তো. যো চাযং সীসভাৰে ৱুত্তো, খন্ধভাৰাদীসুপি অযমেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

উপনিক্খিত্তং ভণ্ডন্তি সঙ্গোপনত্থায অত্তনো হত্থে পৰেহি ঠপিতভণ্ডং. অহং ন গণ্হামীতি সম্বন্ধো. অতীতত্থে চেতং ৱত্তমানৱচনং, নাহং গহেসিন্তি অত্থো. দুক্কটং (পাৰা. অট্ঠ. ১.১১১) সম্পজানমুসাৱাদেপি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগত্তা. ‘‘কিং তুম্হে ভণথ, নেৱিদং ময্হং অনুৰূপং, ন তুম্হাক’’ন্তিআদীনি ৱদন্তস্সাপি দুক্কটমেৱ. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতীতি ‘‘ৰহো মযা এতস্স হত্থে ঠপিতং, ন অঞ্ঞো কোচি জানাতি, দস্সতি নু খো মে, নো’’তি সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতি. ধুৰং নিক্খিপতীতি তস্স ফৰুসাদিভাৱং দিস্ৱা উস্সাহং ঠপেতি. তত্ৰ সচাযং ভিক্খু ‘‘কিলমেত্ৱা নং দস্সামী’’তি দানে সউস্সাহো, ৰক্খতি তাৱ. সচে সো দানে নিৰুস্সাহো, ভণ্ডসামিকো পন গহণে সউস্সাহো, ৰক্খতেৱ. যদি পন সো তস্মিং দানে নিৰুস্সাহো, ভণ্ডসামিকোপি ‘‘ন ময্হং দস্সতী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, এৱং উভিন্নং ধুৰনিক্খেপেন ভিক্খুনো পাৰাজিকং. যদিপি মুখেন ‘‘দস্সামী’’তি ৱদতি, চিত্তেন পন অদাতুকামো, এৱম্পি সামিকস্স ধুৰনিক্খেপেন ভিক্খুনো পাৰাজিকং.

সহভণ্ডহাৰকং নেস্সামীতি ‘‘সহভণ্ডহাৰকং ভণ্ডং নেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা. পঠমং পাদং অতিক্কামেতীতি ভণ্ডহাৰকং তজ্জেত্ৱা তস্স গমনপথং ৱাৰেত্ৱা অত্তনা ৰুচিতমগ্গং একপাদং অতিক্কামেতি. থলট্ঠন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯৫) থলে নিক্খিত্তং, ভূমিতলে ৱা পাসাণপব্বততলাদীসু ৱা যত্থ কত্থচি পটিচ্ছন্নে ৱা অপ্পটিচ্ছন্নে ৱা ঠপিতন্তি অত্থো. ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযন্তি যো ফন্দাপেতি, তস্স পযোগে পযোগে থুল্লচ্চযং, আমসনে দুক্কটং, ফন্দাপনে থুল্লচ্চযঞ্চ ৱিসুং ৱিসুং থেয্যচিত্তেন আমসনফন্দাপনপযোগে কৰোন্তস্সেৱ হোতি. ‘‘একপযোগেন গণ্হন্তস্স পন উদ্ধাৰে পাৰাজিকমেৱ, ন দুক্কটথুল্লচ্চযানী’’তি ৱদন্তি. ঠানাতি ঠিতট্ঠানতো. সচে তং থলট্ঠং ৰাসিকতং হোতি, অন্তোকুম্ভিযং ভাজনগতকৰণমুট্ঠিচ্ছেদনৱিনিচ্ছযেন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে একাবদ্ধং সিলেসনিয্যাসাদি, পক্কমধুফাণিতৱিনিচ্ছযেন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে গৰুকং হোতি ভাৰবদ্ধং লোহপিণ্ডিতেলমধুঘটাদি ৱা, কুম্ভিযং ঠানাচাৱনৱিনিচ্ছযেন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সঙ্খলিকাবদ্ধস্স চ ঠানভেদো সল্লক্খেতব্বো. পত্থৰিত্ৱা ঠপিতং পন পাৱাৰত্থৰণকটসাৰকাদিং উজুকং গহেত্ৱা আকড্ঢতি, পাৰিমন্তে ওৰিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং অতিক্কন্তে পাৰাজিকং. তথেৱ গহেত্ৱা পৰতো পেল্লতি, পাৰিমন্তে ফুট্ঠোকাসং ওৰিমন্তে অতিক্কন্তে পাৰাজিকং. ৱামতো ৱা দক্খিণতো ৱা অপনামেন্তস্স ৱামন্তেন ৱা দক্খিণন্তেন ৱা ফুট্ঠোকাসং দক্খিণন্তে ৱা ৱামন্তে ৱা অতিক্কন্তে পাৰাজিকং. ৱেঠেত্ৱা উদ্ধৰতি, কেসগ্গমত্তং আকাসগতং কৰোন্তস্স পাৰাজিকং.

সকো হত্থো সহত্থো, তেন নিব্বত্তো, তস্স ৱা সম্বন্ধীতি সাহত্থিকো, অৱহাৰো. আণাপনং আণত্তি, তায আণত্তিযা নিব্বত্তো অৱহাৰো আণত্তিকো. নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গো, সুঙ্কঘাতট্ঠানে, পৰিকপ্পিতোকাসে চ ঠত্ৱা ভণ্ডস্স বহি নিপাতনং, নিস্সগ্গোৱ নিস্সগ্গিযো. কিৰিযাসিদ্ধিতো পুৰেতৰমেৱ পাৰাজিকাপত্তিসঙ্খাতং অত্থং সাধেতীতি অত্থসাধকো. ধুৰস্স আলযসঙ্খাতস্স ভাৰস্স নিক্খিপনং পৰিচ্চজনং নিৰুস্সাহভাৱাপজ্জনং ধুৰনিক্খেপো. ইদানি ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱা তেসং অত্থমত্তমেৱ দস্সেন্তো ‘‘তত্থ সাহত্থিকো নামা’’তিআদিমাহ. সহত্থাতি সহত্থেন. কৰণত্থে হি ইদং নিস্সক্কৱচনং. ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৱহৰা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতীতি এত্থাপি আণত্তিক্খণে এৱ আপত্তি দট্ঠব্বা. যদি এৱং ইমস্স, অত্থসাধকস্স চ কো ৱিসেসোতি? তং খণং এৱ গহণে নিযুঞ্জনং আণত্তিকপযোগো, কালন্তৰেন গহণত্থং নিযোগো অত্থসাধকোতি (সাৰত্থ. টী. ২.৯২; ৱি. ৱি. টী. ১.৯২) অযমেতেসং ৱিসেসোতি. তেনেৱাহ ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা তং অৱহৰাতি আণাপেতী’’তি.

সুঙ্কঘাতপৰিকপ্পিতোকাসানন্তি সুঙ্কঘাতঞ্চ পৰিকপ্পিতোকাসো চ সুঙ্কঘাতপৰিকপ্পিতোকাসা, তেসং. তত্থ সুঙ্কঘাতন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১১৩) ৰুক্খপব্বতাদিসঞ্ঞাণেন নিযমিতস্স সুঙ্কট্ঠানস্সেতং অধিৱচনং. তঞ্হি যস্মা ততো ৰাজদেয্যভাগং সুঙ্কং অদত্ৱা নীহৰন্তা ৰঞ্ঞো সুঙ্কং হনন্তি ৱিনাসেন্তি, তস্মা ‘‘সুঙ্কঘাত’’ন্তি ৱুত্তং.

কোচি পৰপৰিৱেণাদীনি পৱিট্ঠো কিঞ্চি লোভনেয্যভণ্ডং দিস্ৱা দ্ৱাৰপ্পমুখাদিৱসেন যং ঠানং ‘‘সচে মং এত্থন্তৰে পস্সিস্সন্তি, দট্ঠুকামতায গহেত্ৱা ৱিচৰন্তো ৱিয দস্সামি, নো চে পস্সিস্সন্তি, হৰিস্সামী’’তি পৰিকপ্পেতি, অযং পৰিকপ্পিতোকাসো. আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১২১) অত্থসাধকচেতনাক্খণেযেৱ পাৰাজিকং. সচেপি অৱহাৰকো সট্ঠিৱস্সাতিক্কমেনপি তং ভণ্ডং অৱহৰতি, আণাপকো চ অন্তৰাযেৱ কালং কৰোতি, হীনায ৱা আৱত্ততি, অস্সমণোৱ হুত্ৱা কালং ৱা কৰিস্সতি, হীনায ৱা আৱত্তিস্সতি, অৱহাৰকস্স পন অৱহাৰক্খণেযেৱ পাৰাজিকং. পাদগ্ঘনকতেলন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯৪) এত্থ পাদো নাম কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো, তং অগ্ঘতীতি পাদগ্ঘনকং, পাদগ্ঘনকঞ্চ তং তেলঞ্চাতি পাদগ্ঘনকতেলং. উপাহনা আদি যেসং ৱত্থূনং তানি উপাহনাদীনি. আদিসদ্দেন দুকূলসাটকচম্মক্খণ্ডাদীনং গহণং. পক্খিপতীতি থেয্যচিত্তেন পক্খিপতি. তেনাহ ‘‘হত্থতো মুত্তমত্তেযেৱ পাৰাজিক’’ন্তি সচে পন অত্তনোপি কুম্ভিযং অঞ্ঞো সপ্পিং ৱা তেলং ৱা আকিৰতি, তত্ৰ চাযং থেয্যচিত্তেন তেলপিৱনকং ভণ্ডং পক্খিপতি, ৱুত্তনযেনেৱ পাৰাজিকং.

কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পযুঞ্জনং আণাপনং পযোগো, আণত্তস্স ভণ্ডগ্গহণতো পুব্বত্তা পুব্বো, ইতি পুব্বো চ সো পযোগো চাতি পুব্বপযোগো. পযোগেন সহ ৱত্তমানো অৱহাৰো সহপযোগো. সমং একী হুত্ৱা ৱিদহিত্ৱা মন্তেত্ৱা অৱহৰণং সংৱিধাৱহাৰো, অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞুপ্পত্তিযা কতাৱহাৰোতি ৱুত্তং হোতি. পুব্বণ্হাদিকালপৰিচ্ছেদেন সঞ্জাননং সঙ্কেতো, তস্স কম্মং সঙ্কেতকম্মং. নিমিত্তস্স কম্মং নিমিত্তকম্মং, সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং কস্সচি নিমিত্তস্স কৰণন্তি অত্থো. তত্থাতি যথাৱুত্তেসু পুব্বপযোগাদীসু পঞ্চসু. খিলাদীনি সঙ্কামেত্ৱা খেত্তাদিগ্গহণৱসেনাতি খিলং, ৰজ্জুং, ৱতিং, মৰিযাদং ৱা পাকাৰং ৱা সঙ্কামেত্ৱা খেত্তগ্গহণৱসেন, খিলং, ৰজ্জুং, ৱতিং, মৰিযাদং ৱা পাকাৰং ৱা সঙ্কামেত্ৱা ৱত্থুগ্গহণৱসেন. সচে পন দ্ৱীহি খিলেহি গহেতব্বং হোতি, পঠমে খিলে থুল্লচ্চযং, দুতিযে পাৰাজিকং (পাৰা. অট্ঠ. ১.১০৪). সচে তীহি গহেতব্বং হোতি, পঠমে দুক্কটং, দুতিযে থুল্লচ্চযং, ততিযে পাৰাজিকং. এৱং বহুকেসুপি অৱসানে দ্ৱে ঠপেত্ৱা পুৰিমেহি দুক্কটং, অৱসানে দ্ৱিন্নং একেন থুল্লচ্চযং, ইতৰেন পাৰাজিকং. ৰজ্জুপসাৰণাদীসুপি এসেৱ নযো. যং পন সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘তঞ্চ খো সামিকানং ধুৰনিক্খেপেনা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১০৪) ৱুত্তং, তং ‘‘খেত্তং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি (পাৰা. ১০৪) -অধিকাৰে ৱুত্তত্তা অভিযোগৱসেন গহণং সন্ধাযাতি দট্ঠব্বং. সংৱিদহিত্ৱাতি এতস্সেৱ ৱেৱচনং. সংমন্তযিত্ৱাতি একচ্ছন্দতায একজ্ঝাসযতায ভণিত্ৱাতি অত্থো. ইমস্মিং অৱহাৰে অসম্মোহত্থং ‘‘এৱং সংৱিদহিত্ৱা গতেসু হী’’তিআদিমাহ. সঞ্জাননকম্মন্তি পুব্বণ্হাদিকালপৰিচ্ছেদৱসেন সঞ্ঞাণকৰণং. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি.

এত্থ চ ‘‘পুৰেভত্তং অৱহৰা’’তি ৱুত্তে (পাৰা. অট্ঠ. ১.১১৯) অজ্জ ৱা পুৰেভত্তং অৱহৰতু, স্ৱে ৱা, অনাগতে ৱা সংৱচ্ছৰে, নত্থি ৱিসঙ্কেতো, উভিন্নম্পি পাৰাজিকং. সচে পন ‘‘অজ্জ পুৰেভত্তং অৱহৰা’’তি ৱুত্তে স্ৱে অৱহৰতি. ‘‘অজ্জা’’তি নিযমিতং সঙ্কেতং অতিক্কম্ম পচ্ছা অৱহটং হোতি. সচে ‘‘স্ৱে পুৰেভত্তং অৱহৰা’’তি ৱুত্তে অজ্জ পুৰেভত্তং অৱহৰতি, ‘‘স্ৱে’’তি নিযমিতং তং সঙ্কেতং অপত্ৱা পুৰে অৱহটং হোতি, এৱং অৱহৰন্তস্স অৱহাৰকস্সেৱ পাৰাজিকং, মূলট্ঠস্স অনাপত্তি. ‘‘স্ৱেৱ পুৰেভত্ত’’ন্তি ৱুত্তে তদহেৱ ৱা, স্ৱে পচ্ছাভত্তং ৱা অৱহৰন্তোপি তংসঙ্কেততো পুৰে চ পচ্ছা চ অৱহৰতি. যো পন এৱংঅকত্ৱা যথাপৰিচ্ছিন্নকালমেৱ অৱহৰতি, অযং সঙ্কেততো অপুৰে অপচ্ছা তং অৱহৰতীতি ৱেদিতব্বো. এস নযো পচ্ছাভত্তৰত্তিন্দিৱেসুপি, পুৰিমযামমজ্ঝিমযামপচ্ছিমযামকাড়জুণ্হমাসউতুসংৱচ্ছৰাদিৱসেনাপি এত্থ সঙ্কেতৱিসঙ্কেততা ৱেদিতব্বা. পৰভণ্ডাৱহাৰসঞ্ঞুপ্পাদস্স হেতুত্তা অক্খিনিখণাদীনেৱ নিমিত্তন্তি অক্খিনিখণাদিনিমিত্তং, তস্স কৰণং অক্খিনিখণাদিনিমিত্তকৰণং. আদিসদ্দেন ভমুকুক্খেপসীসকম্পনহত্থলঙ্ঘনপাণিপ্পহাৰঅঙ্গুলিফোটনগীৱুন্নামনউক্কাসনাদিঅনেকপ্পকাৰং সঙ্গণ্হাতি. সেসমেত্থ সঙ্কেতকম্মে ৱুত্তনযমেৱ.

থেনো ৱুচ্চতি চোৰো, তস্স ভাৱো থেয্যং, তেন অৱহৰণং থেয্যাৱহাৰো. পসয্হ অভিভৱিত্ৱা অৱহৰণং পসয্হাৱহাৰো. ৱত্থসুত্তাদিকং পৰিচ্ছিজ্জ কপ্পনং পৰিকপ্পো, তেন অৱহৰণং পৰিকপ্পাৱহাৰো. তিণপণ্ণাদীহি পটিচ্ছন্নস্স অৱহাৰো পটিচ্ছন্নাৱহাৰো. কুসেন অৱহাৰো কুসাৱহাৰো. কূটমানকূটকহাপণাদীহীতি এত্থ কূটমানং (দী. নি. অট্ঠ. ১.১০; ম. নি. অট্ঠ. ১.২৯৩; পু. প. অট্ঠ. ১৭৯) নাম হদযভেদসিখাভেদৰজ্জুভেদৱসেন তিৱিধং মানকূটং. তত্থ হদযন্তি নাড়িআদিমানভাজনানং অব্ভন্তৰং, তস্স ভেদো ছিদ্দকৰণং হদযভেদো, সো সপ্পিতেলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো হেট্ঠাছিদ্দেন মানেন ‘‘সণিকং আসিঞ্চা’’তি ৱত্ৱা অন্তোভাজনে বহুং পগ্ঘৰাপেত্ৱা গণ্হাতি, দদন্তো চ ছিদ্দং পিধায সীঘং পূৰেত্ৱা দেতি.

সিখাভেদো পন তিলতণ্ডুলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো সণিকং সিখং উস্সাপেত্ৱা গণ্হাতি, দদন্তো ৱেগেন পূৰেত্ৱা সিখং ছিন্দন্তো দেতি.

ৰজ্জুভেদো খেত্তৱত্থুমিননকালে লব্ভতি. খেত্তাদিং মিনন্তা হি অমহন্তম্পি মহন্তং কত্ৱা মিনন্তি, মহন্তম্পি অমহন্তং.

তম্বকংসাদিমযো কূটো কহাপণো কূটকহাপণো. আদিসদ্দেন তুলাকূটকংসকূটৱঞ্চনাদিং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ তুলাকূটং ৰূপকূটং, অঙ্গকূটং, গহণকূটং, পটিচ্ছন্নকূটন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ ৰূপকূটং নাম দ্ৱে তুলা সমৰূপা কত্ৱা গণ্হন্তো মহতিযা গণ্হাতি, দদন্তো খুদ্দিকায দেতি. অঙ্গকূটং নাম গণ্হন্তো পচ্ছাভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি, দদন্তো পুব্বভাগে অক্কমতি. গহণকূটং নাম গণ্হন্তো মূলে ৰজ্জুং গণ্হাতি, দদন্তো অগ্গে. পটিচ্ছন্নকূটং নাম তুলং সুসিৰং কত্ৱা অন্তো অযচুণ্ণং পক্খিপিত্ৱা গণ্হন্তো তং পচ্ছাভাগে কৰোতি, দদন্তো অগ্গভাগে.

কংসো ৱুচ্চতি সুৱণ্ণপাতি, তায ৱঞ্চনং কংসকূটং. কথং? একং সুৱণ্ণপাতিং কত্ৱা অঞ্ঞা দ্ৱে তিস্সো লোহপাতিযো সুৱণ্ণৱণ্ণা কৰোন্তি. ততো জনপদং গন্ত্ৱা কিঞ্চিদেৱ অড্ঢং কুলং পৱিসিত্ৱা ‘‘সুৱণ্ণভাজনানি কিণাথা’’তি ৱত্ৱা অগ্ঘে পুচ্ছিতে সমগ্ঘতৰং দাতুকামা হোন্তি. ততো তেহি ‘‘কথং ইমেসং সুৱণ্ণভাৱো জানিতব্বো’’তি ৱুত্তে ‘‘ৱীমংসিত্ৱা গণ্হথা’’তি সুৱণ্ণপাতিং পাসাণে ঘংসিত্ৱা সব্বা পাতিযো দত্ৱা গচ্ছতি.

ৱঞ্চনং নাম তেহি তেহি উপাযেহি পৰেসং ৱঞ্চনং. তত্ৰিদমেকং ৱত্থু – একো কিৰ লুদ্দকো মিগঞ্চ মিগপোতকঞ্চ গহেত্ৱা আগচ্ছতি, তমেকো ধুত্তো ‘‘কিং ভো মিগো অগ্ঘতি, কিং মিগপোতকো’’তি আহ. ‘‘মিগো দ্ৱে কহাপণে, মিগপোতকো এক’’ন্তি ৱুত্তে একং কহাপণং দত্ৱা মিগপোতকং গহেত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা নিৱত্তেন্তো ‘‘ন মে ভো মিগপোতকেন অত্থো, মিগং মে দেহী’’তি আহ. ‘‘তেন হি দ্ৱে কহাপণে দেহী’’তি আহ. সো আহ ‘‘ননু ভো মযা পঠমং একো কহাপণো দিন্নো’’তি. আম দিন্নো, ইমং মিগপোতকং গণ্হ, এৱং সো চ কহাপণো, অযঞ্চ কহাপণগ্ঘনকো মিগপোতকোতি দ্ৱে কহাপণা ভৱিস্সন্তীতি. সো ‘‘কাৰণং ৱদতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা মিগপোতকং গহেত্ৱা মিগং অদাসীতি.

পসয্হাতি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১৩৮) পৰে অভিভুয্য. গামং ঘাতেন্তীতি গামঘাতকা, গামং পহৰন্তা চোৰা, তে আদি যেসং তে গামঘাতকাদযো. আদিসদ্দেন চেত্থ পন্থঘাতকাদীনং গহণং. উদ্ধাৰেযেৱ পাৰাজিকন্তি ‘‘সচে সাটকো ভৱিস্সতি, গণ্হিস্সামী’’তি পৰিকপ্পস্স পৱত্তত্তা, সাটকস্স চ তত্থ সব্ভাৱতো. পদৱাৰেন কাৰেতব্বোতি ভূমিযং অনিক্খিপিত্ৱাৱ ৱীমংসিতত্তা ৱুত্তং. ভণ্ডদেয্যন্তি যং পৰস্স নট্ঠং, তস্স মূলং ৱা তদেৱ ৱা ভণ্ডং দাতব্বন্তি অত্থো.

তস্সাতি যো এৱং পৰিকপ্পেতি, তস্স. ইমস্স ‘‘অৱহাৰো হোতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো.

পৰেসন্তি কীড়ন্তানং, পৱিসন্তানং ৱা পৰেসং মনুস্সানং. ‘‘পচ্ছা গণ্হিস্সামী’’তি পংসুনা ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেতীতি ‘‘সচে ইদানেৱ ওনমিত্ৱা গণ্হিস্সামি, ‘কিং সমণো গণ্হাতী’তি মং জানিত্ৱা ৱিহেঠেয্যুং পচ্ছা গণ্হিস্সামী’’তি পংসুনা ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেতি. উদ্ধাৰো নত্থীতি ঠানাচাৱনং নত্থীতি অত্থো. সামিকাতি অন্তাগামং পৱিসিতুকামা ভণ্ডসামিকা মনুস্সা. উদ্ধাৰেতি উদ্ধৰণে, ঠানাচাৱনেতি অত্থো. ঠানাচাৱনঞ্চেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. পৱেসেতীতি ঠানাচাৱনৱসেন পৱেসেতি, হেট্ঠিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি উপৰিমন্তেন অতিক্কামেন্তো পৱেসেতীতি অত্থো.

সমগ্ঘতৰন্তি অপ্পগ্ঘতৰং. উদ্ধটমত্তে অৱহাৰোতি সকভাৱপ্পযোগস্স নিট্ঠাপিতত্তা, ন অত্থসাধকৱসেন. উদ্ধাৰে ৰক্খতি অত্তনো কোট্ঠাসে পাতেতুকামতায উদ্ধটত্তা. এসেৱ নযো পাতনেপি ৰক্খতীতি এত্থাপি. ‘‘উদ্ধাৰেযেৱ ৰক্খতী’’তি ইমিনাৱ পাতনে ন ৰক্খতীতি অত্থে সিদ্ধেপি অত্থসাধকৱসেন অত্থং দস্সেতুং ‘‘তং উদ্ধৰিত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সচে পন দ্ৱীসুপি কোট্ঠাসেসু পতিতদণ্ডকে অদস্সনং গমেতি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১৩৮), ততো অৱসেসভিক্খূসু গতেসু ইতৰো ‘‘ময্হং, ভন্তে, দণ্ডকো ন পঞ্ঞাযতী’’তি, ‘‘ময্হম্পি, আৱুসো, ন পঞ্ঞাযতী’’তি, ‘‘কতমো পন, ভন্তে, ময্হং ভাগো’’তি. ‘‘অযং তুয্হং ভাগো’’তি অত্তনো ভাগং দস্সেতি. তস্মিং ৱিৱদিত্ৱা ৱা অৱিৱদিত্ৱা ৱা তং গণ্হিত্ৱা গতে ইতৰো তস্স ভাগং উদ্ধৰতি, উদ্ধাৰে পাৰাজিকং. সচেপি তেন ‘‘অহং মম ভাগং তুয্হং ন দেমি, ত্ৱং পন অত্তনো ভাগং ঞত্ৱা গণ্হা’’তি ৱুত্তেপি ‘‘নাযং মমা’’তি জানন্তোপি তস্সেৱ ভাগং গণ্হাতি, উদ্ধাৰে পাৰাজিকং. সচে পন ইতৰো ‘‘অযং তুয্হং ভাগো, অযং ময্হং ভাগোতি কিং ইমিনা ৱিৱাদেনা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ময্হং ৱা পত্তো হোতু, তুম্হাকং ৱা, যো ৱৰভাগো, তং তুম্হে গণ্হথা’’তি ৱদতি, দিন্নকং নাম গহিতং হোতি, নত্থেত্থ অৱহাৰো. সচে সো ৱিৱাদভীৰুকো ভিক্খু ‘‘যং তুয্হং ৰুচ্চতি, তং গণ্হা’’তি ৱুত্তো অত্তনো পত্তং ৱৰভাগং ঠপেত্ৱা লামকংযেৱ গহেত্ৱা গচ্ছতি, ততো ইতৰস্স ৱিচিনিতাৱসেসং গণ্হন্তস্সাপি অৱহাৰো নত্থেৱ. এৱমিমানি পঞ্চ পঞ্চকানি সমোধানেত্ৱা ইমে পঞ্চৱীসতি অৱহাৰা ৱেদিতব্বা. নিট্ঠিতো ‘‘আদিযেয্যা’’তি ইমস্স পদস্স ৱিনিচ্ছযো. তেনাহ ‘‘ইতি যং ৱুত্তং…পে… যস্সত্থো পকাসিতো হোতী’’তি.

ৰাজানোতি কিঞ্চাপি অৱিসেসেন ৱুত্তং, অপৰাধানুৰূপং পন ছেজ্জভেজ্জানুসাসকো পমাণভূতোৱ ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ৰাজানোতি ইদং বিম্বিসাৰংযেৱ সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. সো হি ধম্মিকৰাজত্তা যথাপৱেণিযাৱ কৰোতি. অঞ্ঞে পন কাকণিকমত্তস্সপি সীসং ছিন্দেয্যুং, বহুকস্সাপি ন ৱা কিঞ্চি কৰেয্যুং. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞে পনা’’তিআদি. হননং নাম পোথনঞ্চেৱ ছেদনঞ্চাতি আহ ‘‘হত্থাদীহি ৱা’’তিআদি. আদিসদ্দেন পাদকসাৱেত্তঅড্ঢদণ্ডকানং গহণং. ৰজ্জুবন্ধনাদীহীতি আদিসদ্দেন অন্দুবন্ধনসঙ্খলিকাবন্ধনঘৰবন্ধননগৰবন্ধনপুৰিসগুত্তীনং গহণং. নীহৰেয্যুন্তি ৰট্ঠতো নিক্খামেয্যুং. চোৰোসি…পে… থেনোসীতি এত্থ ‘‘পৰিভাসেয্যু’’ন্তি পদং অজ্ঝাহৰিতব্বং ঊনত্তা পদপ্পযোগস্স. তেনাহ ‘‘ইমেহি ৱচনেহি পৰিভাসেয্যু’’ন্তি. যথাৰূপং পন যস্মা পাদতো পট্ঠায হোতি, তস্মা ‘‘পাদস্স ৱা পাদাৰহস্স ৱা’’তি আহ. পোৰাণকস্স কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো পাদো, পাদং অৰহতীতি পাদাৰহো, তস্স পাদস্স ৱা পাদাৰহস্স ৱা. এত্থ চ পাদেন কহাপণস্স চতুত্থভাগং অকপ্পিযভণ্ডমেৱ দস্সেতি, পাদাৰহেন পাদগ্ঘনকং কপ্পিযভণ্ডং. এত্তাৱতা হেট্ঠিমন্তদস্সনেন সব্বাকাৰেন দুতিযপাৰাজিকপ্পহোনকৱত্থু দস্সিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. পোৰাণকস্সাতি (সাৰত্থ. টী. ২.৮৮; ৱি. ৱি. টী. ১.৮৮) পোৰাণসত্থানুৰূপং উপ্পাদিতস্স লক্খণসম্পন্নস্স নীলকহাপণসদিসস্স কহাপণস্স. এতেন ৰুদ্ৰদামকাদীনি পটিক্খিপতি.

এৱং অসাধাৰণৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা ইদানি সাধাৰণৱিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘ৰাজগহে’’তিআদিমাহ. ৰঞ্ঞোতি বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো. মাসকো নাম পোৰাণকস্স কহাপণস্স ৱীসতিমো ভাগো. যো লোকে ‘‘মঞ্জেট্ঠী’’তিপি ৱুচ্চতি. ইদানি ইমস্মিং অদিন্নাদানে ৱিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘সব্বত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. সব্বত্থাতি ঊনমাসকাতিৰেকমাসকপঞ্চমাসকেসু. পৰিহীনাপৰিহীনৱসেনাতি অগ্ঘস্স পৰিহীনাপৰিহীনৱসেন. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন এৱং ৱেদিতব্বো – ইদঞ্হি অদিন্নাদানং ৱিনিচ্ছিনন্তেন ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং সহসা অৱিনিচ্ছিনিত্ৱা পঞ্চ ঠানানি ওলোকেতব্বানি. যানি সন্ধায পোৰাণা আহু –

‘‘ৱত্থুং কালঞ্চ দেসঞ্চ, অগ্ঘং পৰিভোগপঞ্চমং;

তুলযিত্ৱা পঞ্চঠানানি, ধাৰেয্যত্থং ৱিচক্খণো’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯২);

তত্থ চ ৱত্থূতি ভণ্ডং. অৱহাৰকেন হি ‘‘মযা ইদং নাম অৱহট’’ন্তি ৱুত্তেপি আপত্তিং অনাৰোপেত্ৱাৱ তং ভণ্ডং সসামিকং ৱা অসামিকং ৱাতি উপপৰিক্খিতব্বং. সসামিকেপি সামিকানং সালযভাৱো ৱা নিৰালযভাৱো ৱা উপপৰিক্খিতব্বো. সচে তেসং সালযকালে অৱহটং, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা আপত্তি কাৰেতব্বা. সচে নিৰালযকালে, ন পাৰাজিকেন কাৰেতব্বো. ভণ্ডসামিকেসু পন ভণ্ডং আহৰাপেন্তেসু ভণ্ডং দাতব্বং. অযমেত্থ সামীচি. এৱং ৱত্থু ওলোকেতব্বং.

কালোতি অৱহাৰকালো. তদেৱ হি ভণ্ডং কদাচি সমগ্ঘং হোতি, কদাচি মহগ্ঘং. তস্মা তং ভণ্ডং যস্মিং কালে অৱহটং, তস্মিংযেৱ কালে যো তস্স অগ্ঘো, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কাৰেতব্বা. এৱং কালো ওলোকেতব্বো.

দেসোতি অৱহাৰদেসো. তঞ্হি ভণ্ডং যস্মিং দেসে অৱহটং, তস্মিংযেৱ দেসে যো তস্স অগ্ঘো, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কাৰেতব্বা. ভণ্ডুট্ঠানদেসে হি ভণ্ডং সমগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং. এৱং দেসো ওলোকেতব্বো.

অগ্ঘোতি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯২) ভণ্ডগ্ঘো. নৱভণ্ডস্স হি যো অগ্ঘো, সো পচ্ছা পৰিহাযতি. যথা নৱধোতো পত্তো অট্ঠ ৱা দস ৱা অগ্ঘতি, সো পচ্ছা ভিন্নো ৱা ছিদ্দো ৱা আণিগণ্ঠিকাহতো ৱা অপ্পগ্ঘো হোতি, তস্মা ন সব্বদা ভণ্ডং পকতিঅগ্ঘেনেৱ কাতব্বন্তি. এৱং অগ্ঘো ওলোকেতব্বো.

পৰিভোগোতি ভণ্ডস্স পৰিভোগো. পৰিভোগেনাপি হি ৱাসিআদিভণ্ডস্স অগ্ঘো পৰিহাযতি, তস্মা এৱং উপপৰিক্খিতব্বং – সচে কোচি কস্সচি পাদগ্ঘনকং ৱাসিং হৰতি, তত্ৰ ৱাসিসামিকো পুচ্ছিতব্বো ‘‘তযা অযং ৱাসি কিত্তকেন কীতা’’তি. ‘‘পাদেন, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন তে কিণিত্ৱাৱ ঠপিতা, উদাহু তং ৱলঞ্জেসী’’তি? সচে ৱদতি ‘‘একদিৱসং মে দন্তকট্ঠং ৱা ৰজনছল্লি ৱা পত্তপচনদাৰু ৱা ছিন্নং, ঘংসিত্ৱা ৱা নিসিতা’’তি. অথস্স পোৰাণো অগ্ঘো ভট্ঠোতি ৱেদিতব্বো. যথা চ ৱাসিযা, এৱং অঞ্জনিযা ৱা অঞ্জনিসলাকায ৱা কুঞ্চিকায ৱা পলালেন ৱা থুসেহি ৱা ইট্ঠকচুণ্ণেন ৱা একৱাৰং ঘংসিত্ৱা ধোৱনমত্তেনাপি অগ্ঘো ভস্সতি. তিপুমণ্ডলস্স মকৰদন্তচ্ছেদনেনাপি পৰিমদ্দনমত্তেনাপি, উদকসাটিকায সকিং নিৱাসনপাৰুপনেনাপি, পৰিভোগসীসেন অংসে ৱা সীসে ৱা ঠপনমত্তেনাপি, তণ্ডুলাদীনং পপ্ফোটনেনাপি ততো একং ৱা দ্ৱে ৱা অপনযনেনপি, অন্তমসো একং পাসাণসক্খৰং উদ্ধৰিত্ৱা ছড্ডিতমত্তেনাপি, সপ্পিতেলাদীনং ভাজনন্তৰপৰিৱত্তনেনপি, অন্তমসো ততো মক্খিকং ৱা কিপিল্লিকং ৱা উদ্ধৰিত্ৱা ছড্ডিতমত্তেনপি, গুড়পিণ্ডকস্স মধুৰভাৱজাননত্থং নখেন ৱিজ্ঝিত্ৱা অণুমত্তং গহিতমত্তেনপি অগ্ঘো ভস্সতি. তস্মা যং কিঞ্চি পাদগ্ঘনকং ৱুত্তনযেনেৱ সামিকেন পৰিভোগেন ঊনং কতং হোতি, ন তং অৱহাৰকো ভিক্খু পাৰাজিকেন কাৰেতব্বোতি. এৱং পৰিভোগো ওলোকেতব্বো.

এৱং ইমানি তুলযিত্ৱা পঞ্চ ঠানানি ধাৰেয্য অত্থং ৱিচক্খণো আপত্তিং ৱা অনাপত্তিং ৱা গৰুকং ৱা লহুকং ৱা আপত্তিং যথাঠানে ঠপেয্যাতি.

এৱং তত্থ ৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা ইদানি অনাপত্তিং দস্সেন্তো ‘‘সকসঞ্ঞিস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ সকসঞ্ঞিস্সাতি ‘‘ময্হং সন্তকং ইদং ভণ্ড’’ন্তি এৱং সকসঞ্ঞিস্স পৰভণ্ডম্পি গণ্হতো গহণে অনাপত্তি, গহিতং পন পুন দাতব্বং. সচে সামিকেহি ‘‘দেহী’’তি ৱুত্তো ন দেতি, তেসং ধুৰনিক্খেপে পাৰাজিকং. ৱিস্সাসগ্গাহেতি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১৩১) ৱিস্সাসগ্গহণেপি অনাপত্তি. ৱিস্সাসগ্গাহলক্খণং পন ইমিনা সুত্তেন জানিতব্বং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ৱিস্সাসং গহেতুং, সন্দিট্ঠো চ হোতি, সম্ভত্তো চ আলপিতো চ জীৱতি চ জানাতি চ ‘গহিতে মে অত্তমনো’’’তি (মহাৱ. ৩৫৬).

তত্থ সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমত্তকমিত্তো. সম্ভত্তোতি দড়্হমিত্তো. আলপিতোতি ‘‘মম সন্তকং যং ইচ্ছসি, তং গণ্হেয্যাসি, আপুচ্ছিত্ৱা গহণে কাৰণং নত্থী’’তি ৱুত্তো. জীৱতীতি অনুট্ঠানসেয্যায সযিতোপি যাৱ জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদং ন পাপুণাতি. গহিতে চ অত্তমনোতি গহিতে তুট্ঠচিত্তো. এৱৰূপস্স সন্তকং ‘‘গহিতে মে অত্তমনো ভৱিস্সতী’’তি জানন্তেন গহেতুং ৱট্টতি. অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন চেতানি পঞ্চঙ্গানি ৱুত্তানি. ৱিস্সাসগ্গাহো পন তীহি অঙ্গেহি ৰুহতি. কথং? সন্দিট্ঠো, জীৱতি, গহিতে অত্তমনো, সম্ভত্তো, জীৱতি, গহিতে অত্তমনো, আলপিতো, জীৱতি, গহিতে অত্তমনোতি এৱং.

যো পন জীৱতি, ন চ গহিতে অত্তমনো হোতি, তস্স সন্তকং ৱিস্সাসভাৱেন গহিতম্পি পুন দাতব্বং. দদন্তেন চ মতকধনং তাৱ যে তস্স ধনে ইস্সৰা গহট্ঠা ৱা পব্বজিতা ৱা, তেসং দাতব্বং. অনত্তমনস্স সন্তকং তস্সেৱ দাতব্বং. যো পন পঠমংযেৱ ‘‘সুট্ঠু কতং তযা মম সন্তকং গণ্হন্তেনা’’তি ৱচীভেদেন ৱা চিত্তুপ্পাদমত্তেন ৱা অনুমোদিত্ৱা পচ্ছা কেনচি কাৰণেন কুপিতো, সো পচ্চাহৰাপেতুং ন লভতি. যো চ অদাতুকামো, চিত্তেন পন অধিৱাসেতি, ন কিঞ্চি ৱদতি, সোপি পুন পচ্চাহৰাপেতুং ন লভতি. যো পন ‘‘মযা তুম্হাকং সন্তকং গহিত’’ন্তি ৱা ‘‘পৰিভুত্ত’’ন্তি ৱা ৱুত্তো গহিতং ৱা হোতু, পৰিভুত্তং ৱা, ‘‘মযা পন তং কেনচিদেৱ কৰণীযেন ঠপিতং, পাকতিকং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদতি, অযং পচ্চাহৰাপেতুং লভতি.

তাৱকালিকেতি ‘‘পটিদস্সামি পটিকৰিস্সামী’’তি এৱং গণ্হন্তস্স তাৱকালিকেপি গহণে অনাপত্তি. গহিতং পন সচে ভণ্ডসামিকো পুগ্গলো ৱা গণো ৱা ‘‘তুয্হেৱেতং হোতূ’’তি অনুজানাতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে অনুজানাতি, আহৰাপেন্তে দাতব্বং. সঙ্ঘসন্তকং পন পটিদাতুমেৱ ৱট্টতি.

পেতপৰিগ্গহেতি এত্থ পন পেত্তিৱিসযে উপপন্নাপি, কালং কত্ৱা তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে নিব্বত্তাপি, চাতুমহাৰাজিকাদযো দেৱাপি সব্বে ‘‘পেতা’’ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গতা, তেসং পৰিগ্গহে অনাপত্তি. দেৱতায পন উদ্দিস্স বলিকম্মং কৰোন্তেহি ৰুক্খাদীসু লগ্গিতসাটকে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তঞ্চ খো আৰক্খকেহি অপৰিগ্গহিতে, পৰিগ্গহিতং পন গহেতুং ন ৱট্টতি (সাৰত্থ. টী. ২.১৩১).

তিৰচ্ছানগতপৰিগ্গহেতি নাগসুপণ্ণাদীনং তিৰচ্ছানগতানং পৰিগ্গহে. সচেপি হি দেৱো ৱা নাগসুপণ্ণো ৱা মনুস্সৰূপেন আপণং পসাৰেতি, ততো চস্স সন্তকং কোচি দিব্বচক্খুকো ভিক্খু তং ঞত্ৱা গহেত্ৱা গচ্ছতি, ৱট্টতি.

পংসুকূলসঞ্ঞিস্সাতি ‘‘অসামিকং ইদং পংসুকূল’’ন্তি এৱসঞ্ঞিস্সাপি গহণে অনাপত্তি. সচে পন তং সসামিকং হোতি, আহৰাপেন্তে দাতব্বং. উম্মত্তকাদীনি পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰানেৱ. আদিকম্মিকো পনেত্থ ধনিযো. অৱসেসানং পন ৰজকভণ্ডিকাদিচোৰানং ছব্বগ্গিযাদীনং আপত্তিযেৱ.

সচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠানেহি ইদং সমুট্ঠাতীতি আহ ‘‘অদিন্নাদানসমুট্ঠান’’ন্তি. তথা হি সাহত্থিকং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি. আণত্তিকং ৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি. সাহত্তিকাণত্তিকং কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, তঞ্চ খো ‘‘ভাৰিযমিদং, ত্ৱং একপস্সং গণ্হ, অহং একপস্স’’ন্তি সংৱিধায উভযেসং পযোগেন একস্স ৱত্থুনো ঠানাচাৱনে লব্ভতি. ‘‘কাযৱচীকম্ম’’ন্তি অৱচনং পন কাযৱাচানং ঈদিসে ঠানে অঙ্গমত্তত্তা. যায পন চেতনায সমুট্ঠাপিতো পযোগো সাহত্থিকো ৱা আণত্তিকো ৱা পধানভাৱেন ঠানাচাৱনং সাধেতি, তস্সা ৱসেন আপত্তি কাৰেতব্বা. অঞ্ঞথা সাহত্থিকং ৱা আণত্তিকস্স অঙ্গং ন হোতি, আণত্তিকং ৱা সাহত্থিকস্সাতি ইদং ৱিৰুজ্ঝতি. ‘‘অদিন্নং আদিযামী’’তি সঞ্ঞায অভাৱেন মুচ্চনতো সঞ্ঞাৱিমোক্খং. কাযেন কতং কম্মং কাযকম্মং, কাযদ্ৱাৰেন কতন্তি অত্থো. ৱচীকম্মন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. তুট্ঠো ৱা ভীতো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা নং আপজ্জতীতি তিৱেদনং. সেসং পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.