২. পঞ্হপুচ্ছকৱণ্ণনা

ইধ ইমস্মিং ‘‘সত্তিন্দ্ৰিযা অনাৰম্মণা’’তি এৱং একন্তানাৰম্মণত্তে ৱুচ্চমানে ন আভট্ঠং জীৱিতিন্দ্ৰিযং ন ভাসিতং. টীকাযং পন অনাভট্ঠন্তি কতসমাসং কত্ৱা ৱুত্তং. ৰূপধম্মেসু সঙ্গহিততন্তি ‘‘ৰূপ’’ন্তি গণিততং. অৰূপকোট্ঠাসেন অৰূপভাৱেন সিযাপক্খে সঙ্গহিতং. কস্মা? তস্স পৰিত্তাৰম্মণাদিতা অত্থীতি. যস্মা পন ৰূপাৰূপমিস্সকস্সেৱ ৱসেন সিযাপক্খসঙ্গহো যুত্তো, ন একদেসস্স, তস্মা একদেসস্স তং অনিচ্ছন্তো আহ ‘‘অধিপ্পাযো’’তি. ইদানি তমত্থং পকাসেতুং ‘‘অৰূপকোট্ঠাসেন পনা’’তিআদি ৱুত্তং. নৱত্তব্বতাতি পৰিত্তাৰম্মণাদিভাৱেন নৱত্তব্বতা. কথং পন ৰূপকোট্ঠাসেনস্সানাৰম্মণস্স নৱত্তব্বতাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ন হি অনাৰম্মণ’’ন্তিআদি. ‘‘অৱিজ্জমানাৰম্মণানাৰম্মণেসূ’’তি ইমিনা ‘‘অনাৰম্মণা’’তি বাহিৰত্থসমাসো অযন্তি দস্সেতি. নৱত্তব্বেসূতি সাৰম্মণভাৱেন নৱত্তব্বেসু. অনাৰম্মণত্তাতি আৰম্মণৰহিতত্তা. ‘‘নৱিন্দ্ৰিযা সিযা পৰিত্তাৰম্মণা, সিযা মহগ্গতাৰম্মণা, সিযা অপ্পমাণাৰম্মণা, সিযা ন ৱত্তব্বা ‘পৰিত্তাৰম্মণা’তিপি ‘মহগ্গতাৰম্মণা’তিপি ‘অপ্পমাণাৰম্মণা’তিপী’’তিআদীসু (ৱিভ. ২২৩) ৱিয ন সাৰম্মণস্সেৱ নৱত্তব্বতং দস্সেতি. যথা চ ন সাৰম্মণস্সেৱ নৱত্তব্বতাপৰিযাযো, অথ খো অনাৰম্মণস্সাপীতি সাৰম্মণে নিযমাভাৱো. এৱং নৱত্তব্বং সাৰম্মণমেৱাতি অযম্পি নিযমো নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘নৱত্তব্বস্স ৱা সাৰম্মণত’’ন্তি আহ. তস্স ন দস্সেতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ন হী’’তিআদিনা তমেৱত্থং ৱিৱৰতি.

তত্থ ৰূপনিব্বানানং সুখাদিসম্পযুত্তভাৱেন নৱত্তব্বতা, ন পৰিত্তাৰম্মণাদিভাৱেনাতি চোদনং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘অথাপী’’তিআদি. তত্থ অথাপি ৱত্ততীতি সম্বন্ধো. সিযা অনাৰম্মণন্তিপি ৱত্তব্বং সিযাতি অনাৰম্মণং ধম্মাযতনং সাৰম্মণেহি ৱিসুং কত্ৱা এৱং ৱত্তব্বং সিযা. নৱত্তব্ব-সদ্দো যদি সাৰম্মণেস্ৱেৱ ৱত্তেয্য, ন চেৱং ৱুত্তং, অৱচনে চ অঞ্ঞং কাৰণং নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন হি পঞ্হপুচ্ছকে সাৱসেসা দেসনা অত্থী’’তি. তস্মা নৱত্তব্ব-সদ্দো অনাৰম্মণেসুপি ৱত্ততেৱাতি অধিপ্পাযো. যাপি ‘‘অট্ঠিন্দ্ৰিযা সিযা অজ্ঝত্তাৰম্মণা’’তি অজ্ঝত্তাৰম্মণাদিভাৱেন নৱত্তব্বতা ৱুত্তা, সা জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকালে পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাভাৱমত্তাৰম্মণতং সন্ধায ৱুত্তা, ন সাৰম্মণস্সেৱ নৱত্তব্বতাদস্সনত্থং, নাপি অনাৰম্মণস্স পৰিত্তাৰম্মণাদিভাৱেন নৱত্তব্বতাভাৱদস্সনত্থন্তি দস্সেন্তো ‘‘অট্ঠিন্দ্ৰিযা সিযা অজ্ঝত্তাৰম্মণাতি এত্থ চা’’তিআদিমাহ. তত্থ সিযা অজ্ঝত্তাৰম্মণাতীতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন অৱসিট্ঠপাড়িসঙ্গণ্হনেন ‘‘সিযা ন ৱত্তব্বা ‘অজ্ঝত্তাৰম্মণা’তিপি ‘বহিদ্ধাৰম্মণা’তিপি ‘অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণা’তিপী’’তি ইমায পাড়িযা ৱুত্তমত্থং জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স দস্সেন্তো ‘‘জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স…পে… নৱত্তব্বতা ৱেদিতব্বা’’তি আহ, তং ৱুত্তত্থমেৱ.

পঞ্হপুচ্ছকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইন্দ্ৰিযৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.