১০. দসকনিদ্দেসো

পঠমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮০৯. ন ঠানন্তি অট্ঠানং, অনুপলব্ভনত্থো অযমকাৰোতি আহ ‘‘অৱিজ্জমানং ঠানং অট্ঠান’’ন্তি. অভাৱত্থো ৱা, ন অঞ্ঞপটিপক্খাদিঅত্থোতি আহ ‘‘নত্থি ঠানন্তি ৱা অট্ঠান’’ন্তি. কো পনেতস্স অত্থদ্ৱযস্স ৱিসেসোতি? পঠমো হেতুপচ্চযেহি অনুপলব্ভমানতং ৱদতি, দুতিযো সব্বেন সব্বং অভাৱন্তি অযমেতেসং ৱিসেসো. তণ্হুপাদানাদীনম্পি সুখতো উপগমনস্স হেতুভাৱে দিট্ঠিৱিপল্লাসস্স সো সাতিসযো অসুখেপি দড়্হং পৱত্তাপনতোতি আহ ‘‘দিট্ঠিৱিপল্লাসোৱ…পে… অধিপ্পেত’’ন্তি. ‘‘অত্তদিট্ঠিৱসেনা’’তি কস্মা ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং, ননু অৰিযসাৱকস্স সব্বাপি দিট্ঠিযো নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, অত্তদিট্ঠিসন্নিস্সযা পন সব্বদিট্ঠিযোতি দস্সেতুং ‘‘অত্তদিট্ঠিৱসেনাতি পধানদিট্ঠিমাহা’’তি ৱুত্তং. ভেদানুৰূপস্স ৱত্থুনো. ভেদানুৰূপেন ‘‘অধম্মে ধম্মো’’তিআদিনযপ্পৱত্তেন.

সো এৱাতি যো লিঙ্গে অপৰিৱত্তে তস্মিং অত্তভাৱে ভৱঙ্গজীৱিতিন্দ্ৰিযপ্পবন্ধো, সো এৱ. তঞ্হি উপাদায একজাতিসমঞ্ঞা, ন চেত্থ ভাৱকলাপজীৱিতিন্দ্ৰিযস্স ৱসেন চোদনা কাতব্বা তদঞ্ঞস্সেৱ অধিপ্পেতত্তা. তঞ্হি তত্থ অৱিচ্ছেদৱুত্তিযা পবন্ধৱোহাৰং লভতি, ইতৰম্পি ৱা ভাৱানুপালনতাসামঞ্ঞেনাতি অনোকাসাৱ চোদনা.

সপত্তৱসেন যোজেতব্বন্তি ‘‘সপত্তং মাৰেমীতি অভিসন্ধিনা সপত্তেন নিপন্নট্ঠানে নিপন্নং মনুস্সভূতো মনুস্সভূতং মাতৰং পিতৰং ৱা মাৰেন্তো’’তিআদিনা যোজেতব্বং. সব্বত্থাতি চতূসুপি ৱিকপ্পেসু. পুৰিমং অভিসন্ধিচিত্তন্তি পুব্বভাগিযো মৰণাধিপ্পাযো. অপ্পমাণং তেন অত্থসিদ্ধিযা অভাৱতো. পুথুজ্জনস্সেৱ তং দিন্নং হোতীতি এত্থ যথা অৰহত্তং পত্ৱা পৰিভুত্তম্পি পুথুজ্জনকালে দিন্নং পুথুজ্জনদানমেৱ হোতি, এৱং মৰণাধিপ্পাযেন পুথুজ্জনকালে পহাৰে দিন্নে অৰহত্তং পত্ৱা তেনেৱ পহাৰেন মতে কস্মা অৰহন্তঘাতোযেৱ হোতি, ন পুথুজ্জনঘাতোতি? ৱিসেসসম্ভৱতো. যথা হি দানং দেয্যধম্মস্স পৰিচ্চাগমত্তেন হোতি, ন এৱং ৱধো. সো হি পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৱধকচেতনা, উপক্কমো, তেন মৰণন্তি ইমেসং পঞ্চন্নং অঙ্গানং পাৰিপূৰিযাৱ হোতি, ন অপাৰিপূৰিযা. তস্মা অৰহত্তং পত্তস্সেৱ মৰণন্তি অৰহন্তঘাতোযেৱ হোতি, ন পুথুজ্জনঘাতো. যস্মা পন ‘‘ইমং মাৰেমী’’তি যং সন্তানং আৰব্ভ মাৰণিচ্ছা, তস্স পুথুজ্জনখীণাসৱভাৱেন পযোগমৰণক্খণানং ৱসেন সতিপি সন্তানভেদে অভেদোযেৱ. যদা চ অত্থসিদ্ধি, তদা খীণাসৱভাৱো. তস্মা অৰহন্তঘাতোৱ হোতীতি নিচ্ছিতং. কথং পনেত্থ ৱধকচেতনা ৱত্তমানৱিসযা সিযাতি আহ ‘‘ৱধকচিত্তং পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণম্পি…পে… পৱত্ততী’’তি. তত্থ পবন্ধৱিচ্ছেদৱসেনাতি যেন পবন্ধো ৱিচ্ছিজ্জতি, তাদিসং পযোগং নিব্বত্তেতীতি অত্থো. তেন যদা পবন্ধৱিচ্ছেদো, তদা অৰহাতি যথাৱুত্তং অৰহন্তঘাতং পতিট্ঠাপেতি. ন এৱন্তি যথা কালন্তৰাপেক্খকিচ্চসিদ্ধং ৱধকচিত্তং, ন এৱং চাগচেতনা. ‘‘সা হী’’তিআদিনা চাগচেতনায কালন্তৰানপেক্খকিচ্চসিদ্ধিতংযেৱ ৱিভাৱেতি. অঞ্ঞসককৰণন্তি অত্ততো ৱিনিমোচেত্ৱা অঞ্ঞস্স দক্খিণেয্যস্স সন্তকভাৱকৰণং. তস্সাতি চজিতব্বস্স ৱত্থুনো. যস্সাতি যস্স পুথুজ্জনস্স. তস্সেৱ তং দিন্নং হোতি, সচেপি অৰহত্তং পত্ৱা তেন পৰিভুত্তন্তি অত্থো.

‘‘কপ্পৱিনাসে’’তি ইদং ‘‘সণ্ঠহন্তে কপ্পে’’তি ৱুত্তত্তা মহাকপ্পৱিনাসং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কপ্পট্ঠকথায ন সমেতী’’তি এত্থ আযুকপ্পস্স অধিপ্পেতত্তা. আযুকপ্পো চেত্থ অৱীচিযং নিব্বত্তসত্তানং অন্তৰকপ্পপৰিমাণং পৰমাযু ৱেদিতব্বং. তঞ্হি সন্ধায ‘‘একং কপ্পং অসীতিভাগে কত্ৱা ততো একভাগমত্তং কাল’’ন্তি (কথা. অট্ঠ. ৬৫৪-৬৫৭) ৱুত্তং. তযিদং ‘‘একং কপ্প’’ন্তি যদি একং মহাকপ্পন্তি অত্থো, তথা সতি ৱীসতিঅন্তৰকপ্পপৰিমাণো একো অসঙ্খ্যেয্যকপ্পোতি ৱুত্তং হোতি. অথ একং অসঙ্খ্যেয্যকপ্পন্তি অত্থো, সব্বথাপি ‘‘চতুসট্ঠি অন্তৰকপ্পা’’তি ৱচনেন ৱিৰুজ্ঝতীতি ৱীমংসিতব্বং. যথা পন কপ্পট্ঠকথায অযং অট্ঠকথা সমেতি, তং দস্সেতুং ‘‘কপ্পৱিনাসেযেৱাতি পনা’’তিআদিমাহ.

পকতত্তো ৱা অপাৰাজিকো. সমানসংৱাসকো কম্মলদ্ধীনং ৱসেন অনানাসংৱাসকোতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

নিযতস্স পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানতং পটিসেধেত্ৱাতি যোজনা. তত্থ পটিসেধেত্ৱাতি ‘‘পুগ্গলো পন নিযতো নাম নত্থী’’তি এৱং পটিসেধেত্ৱা. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘মিচ্ছত্তসম্মত্তনিযতধম্মানং ৱিয সভাৱতো’’তি. পঞ্ঞত্তিমত্তঞ্হেতং মিচ্ছত্তসম্মত্তনিযতধম্মনিস্সযং, যদিদং নিযতো পুগ্গলোতি. যথাপুচ্ছিতন্তি ‘‘কিং পুব্বহেতু নিযমেতী’’তিআদিনা পুচ্ছিতপ্পকাৰং নিযামকহেতুং. যেনাতি যেন উপৰিমগ্গত্তযৱিপস্সনাঞাণেন. নিযতানিযতভেদন্তি সোতাপন্নাদিনিযতভেদং, সত্তক্খত্তুপৰমাদিঅনিযতভেদঞ্চ. সোতাপন্নো এৱ হি একো সত্তক্খত্তুপৰমো নাম হোতি, একো কোলংকোলো নাম, একো একবীজী নামাতি সোতাপন্নস্স নিযতভাৱো ৱুত্তোতি আহ ‘‘সোতাপন্নো চ নিযতো’’তি. ব্যতিৰেকত্থো হি অযং চ-সদ্দো. ততো পুব্বেতি সোতাপত্তিমগ্গতো পুব্বে. ‘‘পুব্বহেতুকিচ্চং নত্থী’’তি ইদং সোতাপন্নস্স নিযততায ৱুত্তত্তা ৱক্খমানঞ্চ দোসং হদযে ঠপেত্ৱা ৱুত্তং. উপৰিমগ্গানং সউপনিস্সযত্তে পঠমমগ্গস্সাপি সউপনিস্সযতা সিদ্ধা এৱাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যদি হী’’তিআদি. তঞ্চ নিযতত্তং. অস্সাতি সোতাপত্তিমগ্গস্স.

তেনেৱ খীণাতি সোতাপত্তিমগ্গেনেৱ খীণা. কাৰণুপচ্ছেদেন হি ফলুপচ্ছেদো সিযা. ততোতি সত্তক্খত্তুপৰমাদিতো. সাতি সত্তক্খত্তুপৰমাদিতা. পৱত্তিতোতি ৱিপাকপ্পবন্ধতো. তেনাতি সোতাপত্তিমগ্গেন. ৱুট্ঠানেতি ৱুট্ঠানে সতি. কাৰণেন ৱিনা ফলং নত্থীতি আহ ‘‘সক্কায…পে… ভৱিতব্ব’’ন্তি. ‘‘নামকৰণনিমিত্ততো’’তি ইমিনা নামকৰণহেতুতায নিযামকতং ৱিভাৱেতি একবীজিআদিসমঞ্ঞানং অন্ৱত্থসঞ্ঞাভাৱতো. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনা…পে… সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি.

আদি-সদ্দেন ‘‘একোম্হি সম্মাসম্বুদ্ধো, সীতীভূতোস্মি নিব্বুতো’’তিআদীনি (মহাৱ. ১১; কথা. ৪০৫; ম. নি. ১.২৮৫) সঙ্গয্হন্তি. এত্থ চ ‘‘সদিসো মে ন ৱিজ্জতি, একোম্হি সম্মাসম্বুদ্ধো (মহাৱ. ১১; কথা. ৪০৫; ম. নি. ১.২৮৫). ‘অত্থেতৰহি অঞ্ঞে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ভগৱতা সমসমা সম্বোধিয’ন্তি এৱং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, ‘নো’তি ৱদেয্য’’ন্তিআদি (দী. নি. ৩.১৬১) ৱচনেহি ইমিস্সা লোকধাতুযা ৱিয অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স অঞ্ঞিস্সা লোকধাতুযা উপ্পাদো নিৱাৰিতোতি দট্ঠব্বং. ন হি ৱিজ্জমানে ‘‘সদিসো মে ন ৱিজ্জতী’’তিআদি সক্কা ৱত্তুং. যং পন ৱদন্তি ‘‘লোকধাতুৱিসেসাপেক্খায ৱুত্ত’’ন্তি, তম্পি নত্থি তথা ৱিসেসনস্স অভাৱতো, বুদ্ধানুভাৱস্স চ অসমত্থভাৱৱিভাৱনতো. আণাখেত্তকিত্তনঞ্চেত্থ ধম্মতাদস্সনত্থং. সক্কোতি হি ভগৱা যত্থ যত্থ ইচ্ছতি, তত্থ তত্থ আণং ৱত্তেতুং. ‘‘একিস্সা লোকধাতুযা’’তি চ ইদং বুদ্ধখেত্তভূতায লোকধাতুযা দস্সনত্থং ৱুত্তং. তত্থাযমত্থো – বুদ্ধখেত্তভূতা একাৱাযং লোকধাতু. তত্থ একস্মিং কালে একো এৱ সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পজ্জতীতি. তেনাহ ‘‘বুদ্ধখেত্ত…পে… অধিপ্পাযো’’তি.

তস্মাতি যস্মা উপসম্পদাধীনং পাতিমোক্খং, উপসম্পদা চ পব্বজ্জাধীনা, তস্মা. পাতিমোক্খে সিদ্ধে, সিদ্ধাসু তাসু পব্বজ্জূপসম্পদাসু. ততো পৰং ৱিনট্ঠং নাম হোতীতি পচ্ছিমপটিৱেধতো পৰং পটিৱেধসাসনং, পচ্ছিমসীলভেদতো চ পৰং পটিপত্তিসাসনং ৱিনট্ঠং নাম হোতীতি সাসনভাৱসামঞ্ঞেন পন উভযং একজ্ঝং কত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘পচ্ছিম…পে… একতো কত্ৱা’’তি আহ.

পৰিদেৱনকাৰুঞ্ঞন্তি পৰিদেৱনেন কৰুণাযিতব্বতা কৰুণাযনা.

ধম্মানং সভাৱৱিসেসো ন সক্কা ধাৰেতুং, যতো পাৰমীপৱিচযাদীসু উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাপথৱীকম্পো অহোসি, অভিসম্বোধিদিৱসে চ ঠপেত্ৱা পুব্বুত্তৰদিসাভাগে বোধিৰুক্খমূলে ভূমিভাগো মহাপুৰিসং ধাৰেতুং নাসক্খি, অঞ্ঞদত্থু একপস্সে পক্খিত্তঅতিভাৰভৰিতনাৱা ৱিয চক্কৱাড়গব্ভো ৱিপৰিৱত্তো. ‘‘সমুপ্পাদিকা’’তি ৱত্তব্বে স-কাৰে অ-কাৰস্স আ-কাৰো, একস্স চ প-কাৰস্স লোপো কতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমং উদ্ধং পজ্জতীতি সামুপাদিকা’’তি. সমং উপাদিযতীতি ৱা সমুপাদা, সমুপাদা এৱ সামুপাদিকা, সমুপাহিনীতি অত্থো.

সন্ততিখণৱসেনাতি সন্ততিৱসেন আযূহনসমঙ্গিতা, সপুব্বপচ্ছাভাগস্স গহণৱসেন চেতনাক্খণৱসেন চেতনাসমঙ্গিতাতি যোজেতব্বা. একস্মিং উপট্ঠিতে পচ্চযৱসেন তদঞ্ঞস্স উপট্ঠানং পৰিৱত্তনং.

পঠমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮১০. ভোগে ভুঞ্জিতুং ন জানাতি, ৱিনাসেতীতি যোজনা.

লহুপৰিৱত্তিতায জীৱিতস্সাতি অধিপ্পাযো.

ন অদাসি পযুত্তৱাচায উপ্পন্নন্তি অধিপ্পাযেন.

সম্মাপযোগেনাতি সম্মাপটিপত্তিযা.

দুতিযবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮১৩. ধাতুসভাৱোতি ভূতাদিসঙ্খাতধাতূনং সভাৱো. সভাগৱসেন ফলভূতেন. অজ্ঝাসযধাতুপৰিচ্ছিন্দনতোতি অজ্ঝাসযসভাৱস্স ‘‘হীনং, পণীত’’ন্তি ৱা পৰিচ্ছিজ্জ জাননতো, ৱুট্ঠিনিমিত্তেন ৱিয মহোঘেন উপৰিমেঘৱুট্ঠিযা.

পঞ্চমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ছট্ঠবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

সদ্দত্থো সম্ভৱতি সমাসন্তেনেৱ তথা সদ্দসিদ্ধিতো. তেসন্তি পৰোপৰানং ৱিসদাৱিসদানং সদ্ধাদিইন্দ্ৰিযানং. এৱঞ্চ কত্ৱাতি আসযাদিতো ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তস্স, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্ততো চ অধিমুত্তিভেদস্স ৱিসিট্ঠসভাৱত্তা এৱ.

৮১৫. ‘‘কে পন তে অৰিযাৱাসা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তে সুত্তেনেৱ দস্সেন্তো ‘‘ইধ, ভিক্খৱে’’তিআদিপাড়িং আহৰিত্ৱা ‘‘এৱং ৱুত্তা’’তি নিগমেত্ৱা পুন মগ্গাধিগমেনেৱ তেসং অধিগমং দস্সেন্তো ‘‘এতেসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ ইতৰেতি ছড়ঙ্গসমন্নাগমএকাৰক্খাসঙ্খাযপটিসেৱনাদযো.

৮১৬. আৰম্মণসন্তানানুসযনেসূতি আৰম্মণানুসযনং, সন্তানানুসযনন্তি দ্ৱীসু অনুসযনেসু. যথা হি মগ্গেন অসমুচ্ছিন্নো ৰাগো কাৰণলাভে উপ্পজ্জনাৰহো থামগতট্ঠেন সন্তানে অনুসেতীতি ৱুচ্চতি, এৱং ইট্ঠাৰম্মণেপীতি তস্স আৰম্মণানুসযনং দট্ঠব্বং. তং পনস্স অনুসযনং উপ্পত্তিযা পাকটং হোতীতি দস্সেতুং অট্ঠকথাযং ‘‘যথা নামা’’তিআদি (ৱিভ. অট্ঠ. ৮১৬) ৱুত্তং. ‘‘আচিণ্ণসমাচিণ্ণা’’তি এতেন ইট্ঠাৰম্মণে ৰাগস্স চিৰপৰিভাৱনং ৱিভাৱেতি. যস্মা পন এৱং চিৰপৰিভাৱিতং পৰিৱেঠেত্ৱা ৱিয ঠিতং হোতি, তস্মা ‘‘সমন্ততো ৱেঠেত্ৱা ৱিয ঠিতভাৱেন অনুসযিততং দস্সেতী’’তি ৱুত্তং. তথা হি উদকে নিমুগ্গসদিসো উদাহটো. ‘‘সব্বেপি তেভূমকা ধম্মা কামনীযট্ঠেন কামা’’তিআদিপাড়িৱসেন ভৱৰাগস্সাপি ৱত্থুকামতা ৱেদিতব্বা. ৰাগৱসেনাতি আৰম্মণৰজ্জনৱসেন.

৮১৮. ইন্দ্ৰিযৱিসেসো ৱিনেয্যানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং.

৮১৯. পহাতব্বেন উপদ্দুতনিৰোধনত্থং পহাযকং পৰিযেসতীতি পঠমং পহাতব্বং, পচ্ছা পহাযকন্তি অযং পহাতব্বপজহনক্কমো পহানক্কমপদেন ৱুত্তো. যস্সাতি পহাতব্বস্স. তন্তি পহাতব্বং. পঠমং ৱুচ্চতীতি পহানৱিচাৰণানং পঠমং ৱুচ্চতি. ততো পচ্ছা অপ্পহাতব্বং যথা তং দস্সনত্তিকাদীসু.

৮২৬. তন্তি ভৱঙ্গং. তস্সাতি লোকুত্তৰস্স. পাদকন্তি অন্তিমভৱিকস্স ভৱঙ্গং সন্ধাযাহ.

ছট্ঠবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সত্তমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮২৮. সমাপন্নোম্হীতি মঞ্ঞতীতি অত্থো.

সমাধি ৱা তস্স আৰম্মণভূতং কম্মট্ঠানং ৱা চিত্তমঞ্জূসাতি যোজনা. ঠপেতুন্তি যথাপৰিচ্ছিন্নং কালং সমাপত্তিচিত্তং পৱত্তেতুং.

তেহীতি সঞ্ঞামনসিকাৰেহি. তংসভাৱতাতি কামাদিদুতিযজ্ঝানাদিঅনুপক্খন্দনসভাৱতা. পগুণৱোদানং পগুণভাৱসিদ্ধা ঝানস্স পটিপক্খতো ৱিসুদ্ধি.

সত্তমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দসমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮৩১. পঞ্ঞাৱ ৱিমুত্তীতি ৰাগাদীহি ৱিমুত্তিভূতা পঞ্ঞাৱ ৱিমুত্তীতি যোজনা. কম্মন্তৰস্স ৱিপাকন্তৰমেৱাতি অত্থো ৱিপাকন্তৰজাননস্সেৱ দুতিযবলকিচ্চত্তা, কম্মন্তৰজাননস্স চ ততিযবলকিচ্চত্তা. বলসদিসতন্তি একচ্চবলসদিসতং. কস্মা পনেত্থ বলঞাণকিচ্চে ৱুচ্চমানে ঝানাদিঅবলঞাণং উদাহটন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যদিপী’’তিআদি. তদন্তোগধন্তি তস্মিং ঝানাদিপচ্চৱেক্খণাসভাৱে সত্তমবলঞাণে অন্তোগধং. এৱন্তি ঝানাদিঞাণং ৱিয. অপ্পেতুং, ৱিকুব্বিতুঞ্চাতি অত্তনা ৱুত্তাকাৰং সন্ধাযাহ. সমুদযপ্পহানাদিএকচ্চঞাণকিচ্চম্পি অকৰোন্তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং কথমপ্পনাদিকং ঝানাদিকিচ্চং কৰেয্য, বলঞাণেহি পন জানিতব্বং, ততো উত্তৰিঞ্চ জানন্তম্পি যস্মা একচ্চবলকিচ্চং ন কৰোতি, তস্মা অঞ্ঞানেৱ বলঞাণানি, অঞ্ঞং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণন্তি দস্সনত্থং ‘‘এতেসং পন কিচ্চং ন সব্বং কৰোতী’’তিআদি (ৱিভ. অট্ঠ. ৮৩১) অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তত্থ যথা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অবলকিচ্চং একচ্চং ন কৰোতি, এৱং বলকিচ্চম্পীতি উদাহৰণদস্সনৱসেন ‘‘তঞ্হি ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতু’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা…পে… দট্ঠব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

দসমবলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ঞাণৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.