১. এককমাতিকাদিৱণ্ণনা
৭৫১. সম্পযুত্তানং নিস্সযপচ্চযতায, আৰম্মণস্স পৱত্তিট্ঠানতায ওকাসট্ঠো ৱেদিতব্বো. নহেতাদীতি আদি-সদ্দেন ‘‘অহেতুকা’’তিআদিকং সব্বং একৱিধেন ঞাণৱত্থুং সঙ্গণ্হাতি. একং নহেতূতি নহেতুতায একং পঞ্চৱিঞ্ঞাণং নহেতূতি ৱুত্তা তেসং নহেতুতা. একন্তাহেতুভাৱেন হি তে একপ্পকাৰাৱাতি. অঞ্ঞম্পীতি অহেতুকাদি. অৱিতথসামঞ্ঞযুত্তন্তি তেনেৱ অহেতুকতাদিনা যথাভূতেন সমানভাৱেন যুত্তং. ঞাণাৰম্মণন্তি ঞাণস্স আৰম্মণং যথাৱুত্তপঞ্চৱিঞ্ঞাণাদি. ৱত্থুৱিভাৱনাতি পঞ্চৱিঞ্ঞাণাদিকস্স ঞাণৱত্থুস্স যথাৱুত্তৱিসেসেন ৱিভাৱনা পকাসনা পঞ্ঞা.
ওসানদুকস্সাতি ‘‘অত্থজাপিকা পঞ্ঞা, জাপিতত্থা পঞ্ঞা’’তি ইমস্স দুকস্স. দুকমাতিকা ধম্মসঙ্গণিযং ৱুত্তদুকমাতিকাতি আহ ‘‘দুকমাতিকং অনিস্সাযা’’তি.
‘‘চিন্তামযা পঞ্ঞা’’তিআদিকা তিকমাতিকং অনিস্সায ৱুত্তাতি আহ ‘‘এৱং তিকানুৰূপেহীতি এত্থাপি দট্ঠব্ব’’ন্তি. যদিপি জাপ-সদ্দো ব্যত্তৱচনে, মানসে চ পৱত্ততি, জননত্থেপি পন দট্ঠব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অনেকত্থত্তা ধাতুসদ্দান’’ন্তিআদি. কুসলপঞ্ঞা ৱিপাকসঙ্খাতস্স, কিৰিযপঞ্ঞা পৰিকম্মাদিভূতা অত্তনা নিব্বত্তেতব্বফলসঙ্খাতস্স অত্থস্স নিব্বত্তনতো অত্থজাপিকাতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘অত্থজাপিকা কাৰণগতা পঞ্ঞা’’তি. ৱিপাকপঞ্ঞা, কিৰিযপঞ্ঞা চ সহজাতাদিপচ্চযৱসেন তংতংৱিপাকাদিঅত্থং জাপেতি জনেতীতি আহ ‘‘জাপিতো জনিতো অত্থো এতিস্সাতি জাপিতত্থা’’তি. সতিপি সহজাতানং পচ্চযভাৱে ৱিপাককিৰিযপঞ্ঞা ন কুসলা ৱিয ৱিপাকানং নিপ্পৰিযাযেন কাৰণৱোহাৰং লভতীতি আহ ‘‘কাৰণপঞ্ঞাসদিসী’’তি. ৱিভাৱনত্থেন পঞ্ঞা আৰম্মণং ৱিয সম্পযুত্তেপি পকাসেতিযেৱাতি ৱুত্তং ‘‘ফলপ্পকাসনভূতা’’তি. যতো সা আলোকোভাসপজ্জোতপৰিযাযেহি ৱিভাৱিতা.