(২) সঙ্খ্যাৱাৰো

৭৩. তথা পুৰেজাতপচ্চযেতি যথা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে ৱিসেসো ৱিভঙ্গে অত্থি, তথা পুৰেজাতপচ্চযেপি অত্থীতি অত্থো. ‘‘ৱত্থুং পুৰেজাতপচ্চযা’’তি হি তত্থ ৱিসেসো পটিসন্ধিঅভাৱো চাতি. ৱিপাকানি চেৱ ৱীথিচিত্তানি চ ন লব্ভন্তীতি এতেন ‘‘কিৰিযাব্যাকতং একং খন্ধং পটিচ্চা’’তিআদিকে (পট্ঠা. ১.১.৫৩) ৱিভঙ্গে ৱিপাকাব্যাকতাভাৱং কিৰিযাব্যাকতে চ অজৱনস্স সব্বেন সব্বং অলব্ভমানতং ৱিসেসং দস্সেতি.

৭৪. একমূলকে দস্সিতায দেসনায লব্ভমানগণনঞ্ঞেৱ আদাযাতি ইদং এতস্মিং অনুলোমে সুদ্ধিকনযে দস্সিতগণনতো ততো পৰেসু নযেসু অঞ্ঞিস্সা অভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. অবহুগণনেন যুত্তস্স তেন সমানগণনতা চ ইমস্মিং অনুলোমেযেৱ দট্ঠব্বা. পচ্চনীযে পন ‘‘নহেতুপচ্চযা নাৰম্মণে এক’’ন্তিআদিং (পট্ঠা. ১.১.১০৪) ৱক্খতীতি.

৭৬-৭৯. তে পন সঙ্খিপিত্ৱা তেৱীসতিমূলকোৱেত্থ দস্সিতোতি এত্থ পচ্ছাজাতৱিপাকানং পৰিহীনত্তা ‘‘দ্ৱাৱীসতিমূলকো’’তি ৱত্তব্বং সিযা সাসেৱনসৱিপাকানং ৱসেন. দুৱিধম্পি পন দ্ৱাৱীসতিমূলকং সহ গহেত্ৱা সঙ্গহিতে তস্মিং উভযসব্ভাৱতো ‘‘তেৱীসতিমূলকো’’তি আহাতি দট্ঠব্বং. আসেৱনৱিপাকানং ৱা ৱিৰোধাভাৱে সতি পুচ্ছায দস্সিতনযেন তেৱীসতিমূলকেন ভৱিতব্বং, তস্স চ নামং দ্ৱাৱীসতিমূলকে আৰোপেত্ৱা ‘‘তেৱীসতিমূলকো’’তি ৱুত্তন্তি অযমেত্থ ৰুড়্হী.

আৰম্মণপদে চেৱাতি এতেন একমূলকে অঞ্ঞপদানি ৱজ্জেতি. ন হি একমূলকে হেতাদীসু তযোৱাতি অধিপ্পাযো. সুদ্ধিকনযো পন আৰম্মণমূলকাদীসু ন লব্ভতীতি আৰম্মণমূলকে ‘‘নৱা’’তি এতায অধিকগণনায অভাৱদস্সনত্থং ‘‘আৰম্মণে ঠিতেন সব্বত্থ তীণেৱ পঞ্হা’’তি ৱুত্তং. তত্থ কাতব্বাতি ৱচনসেসো. তীণেৱাতি চ ততো উদ্ধং গণনং নিৱাৰেতি, ন অধো পটিক্খিপতি. তেন ‘‘ৱিপাকে এক’’ন্তি গণনা ন নিৱাৰিতাতি দট্ঠব্বা. তীসু একস্স অন্তোগধতায চ ‘‘তীণেৱা’’তি ৱুত্তন্তি. ইতীতিআদিনা ‘‘সব্বত্থ তীণেৱা’’তি ৱচনেন অত্তনো ৱচনং দড়্হং কৰোতি.

৮০-৮৫. যে …পে… তং দস্সেতুন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো – যদিপি অৱিগতানন্তৰং ‘‘আৰম্মণপচ্চযা হেতুযা তীণী’’তি ৱুত্তেপি ঊনতৰগণনেন সদ্ধিং সংসন্দনে যা গণনা লব্ভতি, সা দস্সিতা হোতি, তথাপি ঊনতৰগণনেহি সমানগণনেহি চ সদ্ধিং সংসন্দনে ঊনতৰা সমানা চ হোতি, ন এৱং আৱিকৰণৱসেন দস্সিতা হোতি, ৱিপল্লাসযোজনায পন তথা দস্সেতি. ৱচনেন ৱা হি লিঙ্গেন ৱা অত্থৱিসেসাৱিকৰণং হোতীতি. তেনেতং আৱিকৰোতীতি এত্থাপি এৱমেৱ অধিপ্পাযো যোজেতব্বো. পচ্চনীযাদীসুপি পন ‘‘নাৰম্মণপচ্চযা নহেতুযা একং…পে… নোৱিগতপচ্চযা নহেতুযা এক’’ন্তিআদিনা (পট্ঠা. ১.১.১০৭) মূলপদং আদিম্হিযেৱ ঠপেত্ৱা যোজনা কতা, ন চ তত্থ এতং লক্খণং লব্ভতি, তস্মা মূলপদস্স আদিম্হি ঠপেত্ৱা যোজনমেৱ কমো, ন চক্কবন্ধনন্তি ‘‘আৰম্মণপচ্চযা হেতুযা তীণী’’তিআদি যোজিতং, ন চ ৱিঞ্ঞাতে অত্থে ৱচনেন লিঙ্গেন চ পযোজনমত্থীতি.

পচ্চযানুলোমৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.