ৰূপাৱচৰকুসলং

চতুক্কনযো

পঠমজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬০. উত্তৰপদলোপং কত্ৱা ৰূপভৱো ৰূপন্তি ৱুত্তো. ঝানস্স অমগ্গভাৱেপি সতি মগ্গৱচনং অঞ্ঞমগ্গভাৱনিৱাৰণত্থন্তি ইমস্মিং অত্থে মগ্গগ্গহণস্স পযোজনং ৱুত্তং, ন সব্বস্স কুসলজ্ঝানস্স মগ্গভাৱোতি. তত্থ মগ্গস্স ভাৱনায সমযৱৱত্থানস্স কতত্তা অমগ্গভাৱনাসমযে পৱত্তানং ফস্সাদীনং কুসলভাৱো ন দস্সিতো সিযা, তস্মা সব্বস্স মগ্গভাৱো দস্সেতব্বোতি. ইতো অঞ্ঞো মগ্গো নত্থীতি এৱং অঞ্ঞভূমিকৱিধুৰো সতি পচ্চযন্তৰে ৰূপূপপত্তিজনকসভাৱো ৱিপাকধম্মসভাৱো ৱিয ৱিপাকধম্মৱসেন সব্বসমানো মগ্গসদ্দেন ৱুত্তোতি দস্সেতীতি ৱেদিতব্বং. কুসলং দানন্তি অলোভো দট্ঠব্বো. অথ ৱা চেতনা দানং, তং ৱজ্জেত্ৱা ইতৰে দ্ৱে চেতনাসম্পযুত্তকাতি ৱুত্তা. ৱট্টন্তীতি মগ্গভাৱতো ঝানৱচনেন সঙ্গহেত্ৱা মগ্গোতি ৱত্তুং ৱট্টন্তীতি অত্থো. ওকপ্পনাতি সদ্দহনা. অঞ্ঞত্থ দিট্ঠং অত্থং পৰিচ্চজিত্ৱা ‘‘জনেতি ৱড্ঢেতী’’তি অযমত্থো কস্মা ৱুত্তোতি নিৰুপসগ্গস্স অঞ্ঞত্থ এৱমত্থস্সেৱ দিট্ঠত্তাতি ইমমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘পুন চপৰং উদাযী’’তি (ম. নি. ২.২৪৬ আদযো) সুত্তমাহটং. কেসঞ্চি অৰিযানং অৰিযমগ্গেন সিদ্ধানি অঞ্ঞানি চ ঝানানি ভাৱনাসভাৱানেৱাতি তেসুপি ভাৱেন্তেন সমযৱৱত্থানং ইজ্ঝতীতি.

নিস্সৰন্তি নিগ্গচ্ছন্তি এতেন, এত্থ ৱাতি নিস্সৰণং. কে নিগ্গচ্ছন্তি? কামা. তেসং কামানং নিস্সৰণং পহানন্তি অত্থো. এৱঞ্হি ‘‘কামান’’ন্তি কত্তৰি সামিৱচনং যুজ্জতি. ৱত্থুকামেহিপীতি ৱত্থুকামেহি ৱিৱিচ্চেৱাতিপি অত্থো যুজ্জতীতি এৱং যুজ্জমানত্থন্তৰসমুচ্চযত্থো পি-সদ্দো, ন কিলেসকামসমুচ্চযত্থো. কস্মা? ইমস্মিং অত্থে কিলেসকামানং দুতিযপদেন ৱিৱেকস্স ৱুত্তত্তা. অকুসলসদ্দেন যদিপি কিলেসকামা, অথাপি সব্বাকুসলা গহিতা, সব্বথা পন কিলেসকামেহি ৱিৱেকো ৱুত্তোতি আহ ‘‘দুতিযেন কিলেসকামেহি ৱিৱেকৱচনতো’’তি. কামগুণাধিগমহেতুপি পাণাতিপাতাদিঅসুদ্ধপ্পযোগো হোতীতি তব্বিৱেকেন পযোগসুদ্ধি ৱিভাৱিতা. তণ্হাসংকিলেসসোধনেন আসযপোসনং.

অঞ্ঞেসম্পি চাতি দিট্ঠিমানাদীনং ফস্সাদীনঞ্চ. উপৰি ৱুচ্চমানানি ঝানঙ্গানি উপৰিজ্ঝানঙ্গানি, তেসং অত্তনো ৱিপচ্চনীকানং পটিপক্খভাৱদস্সনত্থং তপ্পচ্চনীকনীৱৰণৱচনং. ব্যাপাদৱিৱেকৱচনেন ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তিআদিআঘাতৱত্থুভেদৱিসযস্স দোসস্স মোহাধিকানং থিনমিদ্ধাদীনং ৱিৱেকৱচনেন পটিচ্ছাদনৱসেন দুক্খাদিপুব্বন্তাদিভেদৱিসযস্স মোহস্স ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো ৱুত্তো. কামৰাগব্যাপাদতদেকট্ঠথিনমিদ্ধাদিৱিক্খম্ভনকঞ্চেদং সব্বাকুসলপটিপক্খসভাৱত্তা সব্বকুসলানং তেন সভাৱেন সব্বাকুসলানং পহানং হোন্তম্পি কামৰাগাদিৱিক্খম্ভনসভাৱমেৱাতি তংসভাৱত্তা অৱিসেসেত্ৱা নীৱৰণাকুসলমূলাদীনং ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো ৱুত্তো হোতীতি আহ.

ৱিতক্কস্স কিচ্চৱিসেসেন থিৰভাৱপ্পত্তে পঠমজ্ঝানসমাধিম্হি পচ্চনীকদূৰীভাৱকতেন থিৰভাৱেন তংসদিসেসু ৱিতক্কৰহিতেসু দুতিযজ্ঝানাদিসমাধীসু চ অপ্পনাতি অট্ঠকথাৱোহাৰোতি ৱিতক্কস্স অপ্পনাযোগো ৱুত্তো, অঞ্ঞথা ৱিতক্কোৱ অপ্পনাতি তস্স তংসম্পযোগো ন সিযাতি. অত্থো…পে… দট্ঠব্বো ঝানসমঙ্গিনো ৱিতক্কৱিচাৰসমঙ্গিতাদস্সনেন ঝানস্সেৱ সৱিতক্কসৱিচাৰভাৱস্স ৱুত্তত্তা.

ৱিৱেকজং পীতিসুখন্তি এত্থ পুৰিমস্মিং অত্থে ৱিৱেকজন্তি ঝানং. পীতিসুখসদ্দতো চ অত্থিঅত্থৱিসেসৱতো অস্স, অস্মিং ৱাতি এত্থ অ-কাৰো ৱুত্তো. দুতিযে পীতিসুখমেৱ ৱিৱেকজং. ৱিৱেকজংপীতিসুখন্তি চ অঞ্ঞপদত্থে সমাসো পচ্চত্তনিদ্দেসস্স চ অলোপো কতো, লোপে ৱা সতি ‘‘ৱিৱেকজপীতিসুখ’’ন্তি পাঠোতি অযং ৱিসেসো. গণনানুপুব্বতাতি গণনানুপুব্বতায, গণনানুপুব্বতামত্তং ৱা পঠমন্তি ৱচনন্তি অত্থো. নিচ্চাদিৱিপল্লাসপ্পহানেন মগ্গো অসম্মোহতো অনিচ্চাদিলক্খণানি পটিৱিজ্ঝতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. অসম্মোসধম্মং নিব্বানং অৱিপৰীতলক্খণত্তা অনঞ্ঞথাভাৱতো তথলক্খণং.

দুতিযজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬১-২. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমাতি এতেন যেহি ৱিতক্কৱিচাৰেহি পঠমজ্ঝানস্স ওড়াৰিকতা, তেসং সমতিক্কমা দুতিযজ্ঝানস্স সমধিগমো, ন সভাৱতো অনোড়াৰিকানং ফস্সাদীনং সমতিক্কমাতি অযমত্থো দীপিতো হোতি. এৱং ‘‘পীতিযা চ ৱিৰাগা’’তিআদীসু নযো. তস্মা ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখসমতিক্কমৱচনানি ওড়াৰিকোড়াৰিকঙ্গসমতিক্কমা দুতিযাদিঅধিগমপৰিদীপকানীতি তেসং একদেসভূতং ৱিতক্কৱিচাৰসমতিক্কমৱচনং তংদীপকন্তি ৱুত্তং. অথ ৱা ৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমৱচনেনেৱ তংসমতিক্কমা দুতিযাধিগমদীপকেন পীতিৱিৰাগাদিৱচনানং পীতিযাদিসমতিক্কমা ততিযাদিঅধিগমদীপকতা হোতীতি তস্স তংদীপকতা ৱুত্তা.

নীলৱণ্ণযোগতো নীলৱত্থং ৱিযাতি নীলযোগতো ৱত্থং নীলং ৱিযাতি অধিপ্পাযো. যেন সম্পসাদনেন যোগা ঝানং সম্পসাদনং, তস্মিং দস্সিতে ‘‘সম্পসাদনং ঝান’’ন্তি সমানাধিকৰণনিদ্দেসেনেৱ তংযোগা ঝানে তংসদ্দপ্পৱত্তি দস্সিতাতি অৱিৰোধো যুত্তো. একোদিভাৱে কথন্তি একোদিম্হি দস্সিতে ‘‘একোদিভাৱং ঝান’’ন্তি সমানাধিকৰণনিদ্দেসেনেৱ ঝানস্স একোদিৱড্ঢনতা ৱুত্তা হোতীতি. একোদিভাৱন্তি পনিদং উদ্ধৰিত্ৱা একোদিস্স নিদ্দেসো ন কত্তব্বো সিযাতি একোদিভাৱসদ্দো এৱ সমাধিম্হি পৱত্তো সম্পসাদনসদ্দো ৱিয ঝানম্হি পৱত্ততীতি যুত্তং.

অপ্পিতাতি গমিতা ৱিনাসং. দুতিযজ্ঝানাদিঅধিগমুপাযদীপকেন অজ্ঝত্তসম্পসাদনতায চেতসো একোদিভাৱতায চ হেতুদীপকেন অৱিতক্কাৱিচাৰভাৱহেতুদীপকেন চ ৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমৱচনেনেৱ ৱিতক্কৱিচাৰাভাৱো দীপিতোতি কিং পুন অৱিতক্কঅৱিচাৰৱচনেন কতেনাতি? ন, অদীপিতত্তা. ন হি ৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমৱচনেন ৱিতক্কৱিচাৰানং অপ্পৱত্তি ৱুত্তা হোতি. ৱিতক্কৱিচাৰেসু হি তণ্হাপহানঞ্চ এতেসং ৱূপসমনং. যে চ সঙ্খাৰেসু তণ্হাপহানং কৰোন্তি, তেসু মগ্গেসু পহীনতণ্হেসু ফলেসু চ সঙ্খাৰপ্পৱত্তি হোতি, এৱমিধাপি ৱিক্খম্ভিতৱিতক্কৱিচাৰতণ্হস্স দুতিযজ্ঝানস্স ৱিতক্কৱিচাৰসম্পযোগো পুৰিমেন ন নিৱাৰিতো সিযাতি তংনিৱাৰণত্থং আৱজ্জিতুকামতাদিঅতিক্কমোৱ তেসং ৱূপসমোতি দস্সনত্থঞ্চ ‘‘অৱিতক্কং অৱিচাৰ’’ন্তি ৱুত্তং.

ততিযজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬৩. পৰিসুদ্ধপকতি খীণাসৱপকতি নিক্কিলেসতা. উপেক্খানিমিত্তন্তি এত্থ লীনুদ্ধচ্চপক্খপাতৰহিতং মজ্ঝত্তং ৱীৰিযং ‘‘উপেক্খা’’তি ৱুত্তং, তদেৱ তং আকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তেতব্বস্স তাদিসস্স ৱীৰিযস্স নিমিত্তভাৱতো উপেক্খানিমিত্তং. পঠমজ্ঝানপ্পটিলাভত্থায নীৱৰণে…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিপটিলাভত্থায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিসঙ্খাসন্তিট্ঠনাপঞ্ঞাসঙ্খাৰুপেক্খাসু ঞাণন্তি ইমা অট্ঠ সমাপত্তিৱসেন উপ্পজ্জন্তি. সোতাপত্তিমগ্গপটিলাভত্থায উপ্পাদং পৱত্তং নিমিত্তং আযূহনং পটিসন্ধিং গতিং নিব্বত্তিং উপপত্তিং জাতিং জৰামৰণসোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সউপাযাসে. সোতাপত্তিফলসমাপত্তত্থায উপ্পাদং…পে… উপাযাসে…পে… অৰহত্তমগ্গপটিলাভত্থায উপ্পাদং…পে… উপাযাসে. অৰহত্তফলসমাপত্তত্থায…পে… সুঞ্ঞতৱিহাৰসমাপত্তত্থায…পে… অনিমিত্তৱিহাৰসমাপত্তত্থায উপ্পাদং পৱত্তং আযূহনং পটিসন্ধিং…পে… পটিসঙ্খাসন্তিট্ঠনা পঞ্ঞা সঙ্খাৰুপেক্খাসু ঞাণন্তি ইমা দস ৱিপস্সনাৱসেন উপ্পজ্জন্তি.

যদত্থি যং ভূতন্তি খন্ধপঞ্চকং, তং মুঞ্চিতুকম্যতাঞাণেন পজহতি. দিট্ঠসোৱত্থিকত্তযস্স সপ্পলক্খণৱিচিননে ৱিয দিট্ঠলক্খণত্তযস্স ভূতস্স সঙ্খাৰলক্খণৱিচিননে উপেক্খং পটিলভতি. অনাভোগৰসাতি পণীতসুখেপি তস্মিং অৱনতি পটিপক্খকিচ্চাতি অত্থো. নামকাযেন চেতসিকসুখং কাযিকসুখহেতু ৰূপসমুট্ঠাপনেন কাযিকসুখঞ্চ ঝানসমঙ্গী পটিসংৱেদেতীতি ৱুচ্চতি. ফুটত্তা ব্যাপিতত্তা. যথা হি উদকেন ফুটসৰীৰস্স তাদিসে নাতিপচ্চনীকে ৱাতাদিকে ফোট্ঠব্বে ফুট্ঠে সুখং উপ্পজ্জতি, এৱং এতেহি ফুটসৰীৰস্সপি.

চতুত্থজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬৫. অৱিভূতপচ্চুপট্ঠানাতি সুখদুক্খানি ৱিয অৱিভূতাকাৰা পিট্ঠিপাসাণগতমিগমগ্গো ৱিয তদনুমাতব্বাৱিভূতাকাৰোপট্ঠানা.

চতুক্কনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চকনযৱণ্ণনা

১৬৭. যস্সা পন ধম্মধাতুযাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স. তেন হি ধম্মানং আকাৰভেদং ঞত্ৱা তদনুৰূপং দেসনং নিযামেতীতি. এত্থ চ পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানং চতুক্কনযে দুতিযজ্ঝানপক্খিকং কত্ৱা ৱিভত্তং ‘‘যস্মিং…পে… মগ্গং ভাৱেতি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. কস্মা? একত্তকাযনানত্তসঞ্ঞীসত্তাৱাসফলতায দুতিযজ্ঝানেন সমানফলত্তা পঠমজ্ঝানসমাধিতো জাতত্তা চ. পঠমজ্ঝানমেৱ হি কামেহি অকুসলেহি চ ৱিৱিত্তন্তি তদভাৱা ন ইধ ‘‘ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহী’’তি সক্কা ৱত্তুং, নাপি ‘‘ৱিৱেকজ’’ন্তি. সুত্তন্তদেসনাসু চ পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানানি দুতিযজ্ঝানমেৱ ভজন্তি ৱিতক্কৱূপসমা ৱিচাৰৱূপসমা অৱিতক্কত্তা অৱিচাৰত্তা চাতি.

পটিপদাচতুক্কৱণ্ণনা

১৭৬-১৮০. তস্স তস্স ঝানস্স উপচাৰন্তি নীৱৰণৱিতক্কৱিচাৰনিকন্তিযাদীনং ৱূপসমা থিৰভূতো কামাৱচৰসমাধি. তদনুধম্মতাতি তদনুৰূপতাভূতা, সা পন তদস্সাদসঙ্খাতা তদস্সাদসম্পযুত্তক্খন্ধসঙ্খাতা ৱা মিচ্ছাসতীতি ৱদন্তি. অৱিগতনিকন্তিকা তংতংপৰিহৰণসতীতিপি ৱত্তুং ৱট্টতীতি এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘সতিযা ৱা নিকন্তিযা ৱা’’তি ৱিকপ্পো কতো. আগমনৱসেনাপি চ পটিপদা হোন্তিযেৱাতি ইদং কদাচি দুতিযাদীনং পঠমাদিআগমনকতপটিপদতং সন্ধায ৱুত্তং. অপি-সদ্দো হি অনেকন্তিকতং দীপেতি, এতস্স অনেকন্তিকত্তা এৱ চ পাড়িযং একেকস্মিং ঝানে চতস্সো পটিপদা চত্তাৰি আৰম্মণানি সোড়সক্খত্তুকঞ্চ ৱিসুং ৱিসুং যোজিতং. অঞ্ঞথা একেকস্মিং পটিপদাদিম্হি নৱ নৱ ঝানানি যোজেতব্বানি সিযুন্তি.

আৰম্মণচতুক্কৱণ্ণনা

১৮১. অপ্পগুণন্তি পঞ্চহি ৱসিতাহি অৱসীকতং.

আৰম্মণপটিপদামিস্সকৱণ্ণনা

১৮৬. হেট্ঠাতি সোড়সক্খত্তুকতো পুব্বে. যে কেচি ঝানং উপ্পাদেন্তি নামাতি ৱচনেন যে কতাধিকাৰা সেক্খা মগ্গেনেৱ উপ্পাদিতজ্ঝানা, তেসং ঝানানি মগ্গপটিবদ্ধতায সুদ্ধিকনৱকসঙ্গহিতানীতি ৱেদিতব্বানি. ন হি তে উপ্পাদেন্তি নামাতি.

কসিণকথাৱণ্ণনা

২০৩. নিৰোধপাদকতাৱচনেন আৰুপ্পপাদকতা চ দস্সিতা. খিপ্পদস্সনং খিপ্পাভিঞ্ঞতা খিপ্পনিসন্তিভাৱো.

অভিভাযতনকথাৱণ্ণনা

২০৪. অঞ্ঞম্পীতি কেৱলং কসিণাযতনসঙ্খাতমেৱ অহুত্ৱা অভিভাযতনসঙ্খাতম্পি পৱত্ততীতি সতিপি অভিভাযতনানং কসিণাযতনত্তে কসিণাযতনভাৱতো অঞ্ঞো অভিভাযতনভাৱো কসিণনিমিত্তাভিভৱনকভাৱনানিমিত্তনানত্ততোতি দস্সেতি. তত্থ অভিভৱতীতি অভিভু, পৰিকম্মং, ঞাণং ৱা. অভিভু আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. অভিভৱিতব্বং ৱা আৰম্মণসঙ্খাতং আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. আৰম্মণাভিভৱনতো অভিভু চ তং আযতনঞ্চ যোগিনো সুখৱিসেসানং অধিট্ঠানভাৱতো মনাযতনধম্মাযতনভাৱতো চাতিপি সসম্পযুত্তং ঝানং অভিভাযতনং. মগ্গপ্পটিবদ্ধতায তদা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স আভোগো পুব্বভাগভাৱনাৱসেন ঝানক্খণে পৱত্তং অভিভৱনাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তো ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো. আগমেসু পন ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো…পে… পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি (দী. নি. ২.১৭৩; ম. নি. ২.২৪৯; অ. নি. ৮.৬৫) ইমেসং চতুন্নং অভিভাযতনানং আগতত্তা আগমট্ঠকথাসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ২. ২৪৯-২৫০; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৮.৬৫) ‘‘ৱণ্ণৱসেন আভোগে ৱিজ্জমানেপি পৰিত্তঅপ্পমাণৱসেনেৱ ইমানি অভিভাযতনানি দেসিতানী’’তি ৱুত্তং. পৰিত্তঅপ্পমাণতা হি অভিভৱনস্স কাৰণং ৱণ্ণাভোগে সতিপি অসতিপি. তত্থ চ ৱণ্ণাভোগৰহিতানি সহিতানি চ সব্বানি পৰিত্তানি ‘‘সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি ৱুত্তানি, তথা অপ্পমাণানীতি দট্ঠব্বানি. অত্থি হি এসো পৰিযাযো পৰিত্তানি অভিভুয্য তানি চে কদাচি ৱণ্ণৱসেন আভুজিতানি হোন্তি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি অভিভুয্যাতি. ইধ পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱণ্ণাভোগৰহিতানি ৱিসুং ৱুত্তানি সহিতানি চ. অত্থি হি উভযত্থ অভিভৱনৱিসেসোতি.

তত্থ চ পৰিযাযদেসনত্তা ৱিমোক্খানম্পি অভিভৱনপৰিযাযো অত্থীতি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তি অভিভাযতনদ্ৱযং ৱুত্তং, ততিযচতুত্থঅভিভাযতনেসু দুতিযৱিমোক্খো ৱণ্ণাভিভাযতনেসু ততিযৱিমোক্খো চ অভিভৱনপ্পৱত্তিতো সঙ্গহিতো, ইধ পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱিমোক্খাভিভাযতনানি অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ৱিমোক্খে ৱজ্জেত্ৱা অভিভাযতনানি কথিতানি. সব্বানি চ ৱিমোক্খকিচ্চানি ৱিমোক্খদেসনায ৱুত্তানি, তদেতং ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তি আগতস্স অভিভাযতনদ্ৱযস্স অভিভাযতনেসু অৱচনতো ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনঞ্চ সব্বৱিমোক্খকিচ্চসাধাৰণৱচনভাৱতো ৱৱত্থানং কতন্তি ৱিঞ্ঞাযতি.

অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতোতি ইদং কত্থচিপি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপানি পস্সতী’’তি অৱত্ৱা সব্বত্থ যং ৱুত্তং ‘‘বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতী’’তি, তস্স কাৰণৱচনং. তেন যং অঞ্ঞহেতুকং, তং তেন হেতুনা ৱুত্তং. যং পন দেসনাৱিলাসহেতুকং অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞিতায এৱ ইধ ৱচনং, ন তস্স অঞ্ঞং কাৰণং মগ্গিতব্বন্তি দস্সেতি. অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতা চ বহিদ্ধাৰূপানং ৱিয অৱিভূতত্তা, দেসনাৱিলাসো চ যথাৱুত্তৱৱত্থানৱসেন ৱেদিতব্বো. সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানীতি এতেনেৱ সিদ্ধত্তা নীলাদিঅভিভাযতনানি ন ৱত্তব্বানীতি চে? ন, নীলাদীসু কতাধিকাৰানং নীলাদিভাৱস্সেৱ অভিভৱনকাৰণত্তা. ন হি তেসং পৰিসুদ্ধাপৰিসুদ্ধৱণ্ণপৰিত্ততা তদপ্পমাণতা ৱা অভিভৱনকাৰণং, অথ খো নীলাদিভাৱো এৱাতি.

অভিভাযতনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিমোক্খকথাৱণ্ণনা

২৪৮. ৰূপীতি যেনাযং সসন্ততিপৰিযাপন্নেন ৰূপেন সমন্নাগতো, তং যস্স ঝানস্স হেতুভাৱেন ৱিসিট্ঠং ৰূপং হোতি. যেন ৱিসিট্ঠেন ৰূপীতি ৱুচ্চেয্য, তদেৱ সসন্ততিপৰিযাপন্নৰূপনিমিত্তং ঝানমিৱ পৰমত্থতো ৰূপীভাৱসাধকন্তি দট্ঠব্বং. কসিণদেসনা ঝানানমেৱ কসিণভাৱেন পৱত্তা অভিধম্মে, সুত্তে পন আৰম্মণানন্তি ‘‘অভিধম্মৱসেনা’’তি ৱুত্তং.

ৱিমোক্খকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ব্ৰহ্মৱিহাৰকথাৱণ্ণনা

২৫১. সোমনস্সদোমনস্সৰহিতং অঞ্ঞাণমেৱ অঞ্ঞাণুপেক্খা. কিলেসোধীনং মগ্গোধীহি অজিতত্তা অনোধিজিনস্স. সত্তমভৱাদিতো উদ্ধং পৱত্তৱিপাকস্স অজিতত্তা অৱিপাকজিনস্স. নিদ্দোসভাৱেনাতি নিপ্পটিঘভাৱেন. একস্সপি সত্তস্স অপ্পটিভাগনিমিত্তত্তা পৰিচ্ছেদগ্গহণং নত্থি, ন চ সম্মুতিসচ্চৱসেন পৱত্তং সত্তগ্গহণং পৰিচ্ছিন্নৰূপাদিগ্গহণং হোতীতি অপ্পনাপ্পত্তিযাপি অপৰামাসসত্তগ্গহণমুদ্ধভূতানং মেত্তাদীনং একসত্তাৰম্মণানম্পি অপ্পমাণগোচৰতা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

ব্ৰহ্মৱিহাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অসুভকথাৱণ্ণনা

২৬৩. উদ্ধং ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং. সেতৰত্তেহি পৰিভিন্নং ৱিমিস্সিতং নীলং ৱিনীলং, পুৰিমৱণ্ণৱিপৰিণামভূতং ৱা নীলং ৱিনীলং. সঙ্ঘাটো অঙ্গানং সুসম্বদ্ধতা. আৰম্মণস্স দুব্বলতা পটিপক্খভাৱেন চিত্তং ঠপেতুং অসমত্থতা. অত্তনি আনিসংসদস্সননীৱৰণৰোগৱূপসমানং যথাক্কমং পুপ্ফছড্ডকৱমনৱিৰেচনউপমা যোজেতব্বা. পটিকূলমনসিকাৰসামঞ্ঞেন অসুভেহি কেসাদীহি পটিকূলজ্ঝানস্স গহণং সিৱথিকাৱণ্ণজ্ঝানস্স চ. তম্পি হি পটিকূলমনসিকাৰৱসেনেৱ উপ্পজ্জতীতি, সিৱথিকপ্পকাৰানি ৱা সিৱথিকাৱণ্ণানি.

অসুভকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰূপাৱচৰকুসলকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অৰূপাৱচৰকুসলকথাৱণ্ণনা

২৬৫. সব্বাকাৰেনাতি এৱং ৰূপনিমিত্তং দণ্ডাদানসম্ভৱদস্সনাদিনা সব্বেন ৰূপৰূপনিমিত্তেসু তদাৰম্মণজ্ঝানেসু দোসদস্সনাকাৰেন, ৰূপাদীসু নিকন্তিপ্পহানঅনাৱজ্জিতুকামতাদিনা ৱা. ৱিৰাগাতি জিগুচ্ছনা. আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰৱচনাদীহি আনেঞ্জতা ‘‘সন্তা ইমে চুন্দ অৰিযস্স ৱিনযে ৱিমোক্খা’’তিআদিনা সন্তৱিমোক্খতা চ ৱুত্তা. দোসদস্সনপটিপক্খভাৱনাৱসেন পটিঘসঞ্ঞানং সুপ্পহীনত্তা মহতাপি সদ্দেন অৰূপসমাপত্তিতো ন ৱুট্ঠাতি. তথা পন ন সুপ্পহীনত্তা সব্বৰূপসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং সিযা, পঠমজ্ঝানং পন অপ্পকম্পি সদ্দং ন সহতীতি তং সমাপন্নস্স সদ্দো কণ্টকোতি ৱুত্তং.

আৰুপ্পভাৱনায অভাৱে চুতিতো উদ্ধং উপ্পত্তিৰহানং ৰূপসঞ্ঞাপটিঘসঞ্ঞানং যাৱ অত্তনো ৱিপাকপ্পৱত্তি, তাৱ অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনেন সমতিক্কমো অত্থঙ্গমো চ ৱুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যা তস্মিং ভৱে ন উপ্পজ্জন্তি, তা অনোকাসতায ন উপ্পজ্জন্তি, ন আৰুপ্পভাৱনায নিৱাৰিতত্তা. অনিৱাৰিতত্তা চ কাচি উপ্পজ্জন্তি. তস্মা তাসং অমনসিকাৰো অনাৱজ্জনং অপচ্চৱেক্খণং, জৱনপটিপাদকেন ৱা ভৱঙ্গমনস্স অন্তৰে অকৰণং অপ্পৱেসনং ৱুত্তং, তেন চ নানত্তসঞ্ঞামনসিকাৰহেতূনং ৰূপানং সমতিক্কমা সমাধিস্স থিৰভাৱং দস্সেতি. ৰূপসমতিক্কমাভাৱেনেৱ হি ৰূপসমাপত্তীসু ‘‘নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা’’তি একস্স অৱচনন্তি. কো আনিসংসো, ন হি সব্বস্সাদৱত্থুৰহিতে আকাসে পৱত্তিতসঞ্ঞায আনিসংসো দিস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. ৰূপসঞ্ঞাসমতিক্কমনাদিকং ৱচনং আনিসংসস্স পকাসনং, ন অত্থো.

অঞ্ঞত্থাতি সুত্তেসু. তত্থ হি পৰিত্তকসিণুগ্ঘাটনেপি ৰূপৱিৱেকমত্তগ্গহণেন পৰিচ্ছেদস্স অগ্গহণতো অনন্তফৰণতা চ ৱুত্তা, ইধ পন অনন্তফৰণতাসব্ভাৱেপি উগ্ঘাটিতকসিণৱসেন পৰিত্তানন্ততা হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি ন ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. সমযৱৱত্থাপনঝানৱিসেসনেনেৱেত্থ অত্থো, ন পটিপত্তিযাতি তদৱচনং.

২৬৬. পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং অত্তনো ফৰণাকাৰেনেৱ অনন্তন্তি মনসিকাতব্বত্তা ‘‘অনন্ত’’ন্তি ৱুত্তং. উগ্ঘাটভাৱো উগ্ঘাটিমং.

২৬৭. অকিঞ্চনন্তি ৱিঞ্ঞাণস্স কিঞ্চি পকাৰং অগ্গহেত্ৱা সব্বেন সব্বং ৱিভাৱনং আহ.

২৬৮. যাযাতি সঙ্খাৰাৱসেসসঞ্ঞায. তং তাৱ পটিপত্তিং. আৱজ্জিস্সামীতিআদিনা তন্নিন্নাৱজ্জনাদিপৱত্তিযা অভাৱং দস্সেতি, ন তদতিক্কমনত্থায আৱজ্জনভাৱনাপৱত্তিযা. নাসঞ্ঞাতি সঞ্ঞাভাৱো চ এতিস্সা অত্থীতি অত্থো. সমূহগহণৱসেন পৱত্তং কলাপসম্মসনং. ফস্সাদিএকেকধম্মগহণৱসেন পৱত্তা অনুপদধম্মৱিপস্সনা.

আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাতিক্কমতো ততিযা. তদতিক্কমতো হি তস্সেৱ ৱিভাৱনং হোতি. দুতিযাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণৱিভাৱনে হি তদেৱ অতিক্কন্তং সিযা, ন তস্স আৰম্মণং, ন চাৰম্মণে দোসং দিস্ৱা অনাৰম্মণস্স ৱিভাৱনাতিক্কমো যুজ্জতি. পাড়িযঞ্চ ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণং অভাৱেতী’’তি (চূড়নি. উপসীৱমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৩৯) ত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অভাৱেতী’’তি, ‘‘তঞ্ঞেৱ অভাৱেতী’’তি ৱা. ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জা’’তি (ৱিভ. ৫০৮) এত্থ পন দ্ৱযং ৱুত্তং আৰম্মণঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনঞ্চ. তস্মিং দ্ৱযে যেন কেনচি যতো ৱা ৱুট্ঠিতো, তেনেৱ পট্ঠাননিদ্দিট্ঠেন তংসদ্দস্স সম্বন্ধে আপন্নে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স নিৱত্তনত্থং ৱিঞ্ঞাণৱচনং, তস্মা পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণস্সেৱ অভাৱনাতিক্কমো ৱুত্তো. তন্নিস্সিতন্তি তেন নিস্সিতং. তং মণ্ডপলগ্গং অনিস্সায তেন ৱিনাভূতে ৱিৱিত্তে বহি ওকাসে ঠানং ৱিয আকাসলগ্গৱিঞ্ঞাণস্স ৱিৱেকে তদপগমে ততিযাৰুপ্পস্স ঠানং.

অৰূপাৱচৰকুসলকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তেভূমককুসলৱণ্ণনা

২৬৯. ইমে তাৱ ছন্দাধিপতেয্যে পঞ্চ নযাতি ছন্দাধিপতেয্যনযে অন্তে পুৰিমনযানং তংনযাভিমুখপ্পৱত্তিং সন্ধায ৱুত্তং, অযং পন পকাৰো ন পাড়িঅনুগতো. ন হি পাড়িযং সুদ্ধিকনযাদযো ৱত্ৱা ৱীৰিযাধিপতেয্যাদিনযা ৱুত্তাতি. মহাপকৰণে সত্তহি মহাৱাৰেহি অনুলোমাদিনযৱিচিত্তেহি হীনত্তিকো ৱিভত্তো. তত্থ চ মজ্ঝিমধম্মেকদেসভূতা ইমে ৱীসতি লোকিযমহানযাতি কত্ৱা ‘‘তত্থ ৱিভত্তা’’তি ৱুত্তং, ন এতেন কমেন ইমেসং নযানং তত্থ আগতত্তা.

এৱমেতেসং ৱিভত্তট্ঠানং দস্সেত্ৱা ইদানি এতস্মিং তেভূমককুসলকথাৱসানট্ঠানে অট্ঠাৰসকম্মদ্ৱাৰদস্সনত্থং ‘‘ইমস্মিং পন ঠানে’’তিআদিমাহ. অথ ৱা হীনপণীতেহি ৱিনিৱত্তেত্ৱা মজ্ঝিমৰাসিঅন্তোগধভাৱং দস্সেন্তেন এতেসং তেভূমককুসলনযানং হীনত্তিকে ৱিভাগো কতো. ‘‘ইমস্মিং পন ঠানে’’তিআদিকস্স যথাৱুত্তোৱ সম্বন্ধো. হীনত্তিকে মজ্ঝিমৰাসিম্হি যে সৱিপাকা ৱট্টনিস্সিতেনেৱ দানাদিৱসেন পৱত্তিতা, তে হীনাতি কাতব্বা. যে ৱিৱট্টনিস্সিতেন দানাদিৱসেন পৱত্তিতা, তে পণীতাতি কাতব্বা. অৱিপাকা মজ্ঝিমাতি কাতব্বা. অৱিপাকত্তা চ তেসু মজ্ঝিমৰাসিং ঠপেত্ৱা ইতৰে দ্ৱে একন্তৱট্টনিস্সিতা নৱ, ৱিৱট্টুপনিস্সযভূতা চ নৱাতি অট্ঠাৰস কম্মদ্ৱাৰানি, কম্মানি চ তানি তস্স তস্স ফলস্স কাৰণভাৱেন দ্ৱাৰানি চাতি কম্মদ্ৱাৰানি. তত্থ তত্থ ৱা চিত্তানি কম্মদ্ৱাৰানীতি আহ. তংতংদ্ৱাৰানি ৱা কাযাদীনি. অট্ঠাৰস খত্তিযা চ অভব্বা হীনহীনত্তযাদযো নৱ, ভব্বা চ পণীতপণীতত্তযাদযো নৱাতি কম্মানুৰূপেনেৱ ৱেদিতব্বা. এৱং ব্ৰাহ্মণাদযো দেৱা চ যোজেতব্বা. অট্ঠচত্তালীস গোত্তচৰণানি তেসঞ্ঞেৱ খত্তিযাদীনং ভেদা. ‘‘কামাৱচৰং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি…পে… চিত্তাধিপতেয্য’’ন্তি (ধ. স. ২৬৯-২৭০) এৱং ৱুত্তো চিত্তস্স চিত্তাধিপতেয্যভাৱো, চিত্তচেতসিকসমুদাযে সমযৱৱত্থাপকো চিত্তসদ্দো পৱত্তোতি ‘‘সম্পযুত্তধম্মানং ৱসেন ৱুত্তো’’তি আহ.

তেভূমককুসলৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

লোকুত্তৰকুসলৱণ্ণনা

২৭৭. লোকং তৰতীতি এতেন লোকসমতিক্কমপটিপত্তিমাহ. উত্তৰতীতি এতেন লোকস্সন্তগমনং ফলে পতিট্ঠানং ফলং. সমতিক্কম্মাতিআদিনা নিব্বানং. সমতিক্কম্মাতি হি নিস্সৰিত্ৱা. অভিভুয্যাতি ৱিসংযুত্তং হুত্ৱাতি অত্থো. তিৱিধোপি চত্থো মগ্গাদীসু একেকস্মিং যোজেতব্বো, মগ্গেযেৱ ৱা ইধ তস্স অধিপ্পেতত্তা. একচিত্তক্খণিকন্তি একমগ্গস্স দ্ৱে ৱাৰে অনুপ্পত্তিং সন্ধাযাহ. অঞ্ঞমঞ্ঞং ধম্মানং অনতিৱত্তনাদিসাধিকায পঞ্ঞায ৱড্ঢেতি. ‘‘নিয্যাতীতি নিয্যানীয’’ন্তি ৱত্তব্বে ঈ-কাৰস্স ৰস্সত্তং য-কাৰস্স চ ক-কাৰং কত্ৱা ‘‘নিয্যানিক’’ন্তি ৱুত্তং. নিয্যাতি এতেনাতি নিয্যানং, নিয্যানমেৱ নিয্যানিকং ৱেনযিকো ৱিয. এত্থ ‘‘নেয্যানিক’’ন্তি ৱত্তব্বে ই-কাৰস্স এ-কাৰত্তং অকত্ৱা ৱুত্তং.

ফলন্তি চিত্তচেতসিকৰাসি ৱুচ্চতি, তং অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পযুত্তানং ধম্মানং অত্তনো অৱযৱভূতানং নিস্সযো হোতি. ফলঞাণং ৱা ফলং, সম্মাদিট্ঠিআদযো অঙ্গানি ৱা. লোকুত্তৰভাৱেতি লোকং উত্তিণ্ণভাৱে. তেন ফলনিব্বানানি সঙ্গণ্হাতি. তেসু যং ভৱতি ফলং, তং ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চতি. যথা ৱা কম্মনিব্বত্তা কামভৱাদযো তংসমঙ্গিনো নিস্সযভাৱেন ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চন্তি, এৱং মগ্গেন নিব্বত্তং ফলং অৰিযসাৱকস্স কালেন কালং সমাপজ্জিতব্বতায নিস্সযভাৱতো ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চতি, ততোযেৱ অৰিযা চিৰতৰং তিট্ঠন্তি. সমুচ্ছেদৱিৱেকৱসেনাতি এত্থ অপাযগমনীযানং অচ্চন্তসমুচ্ছেদো ইতৰেসঞ্চ ৱিজ্জুতোভাসেন ৱিয তমস্স সমুচ্ছেদো দট্ঠব্বো. লোকিযজ্ঝানম্পি পুথুজ্জনস্স অৰিযস্স চ অকতাধিকাৰস্স ন ৱিনা পটিপদায ইজ্ঝতি, কতাধিকাৰস্স পন অৰিযস্স মগ্গেনেৱ সমিজ্ঝনতো ৱিপাকানং ৱিয কুসলেন তথা সমিদ্ধস্স অৰিযমগ্গেন সদিসতায অভাৱতো অতব্বিপাকত্তা চ ন মগ্গপটিপদা তস্স ঝানস্স পটিপদাতি সক্কা ৱত্তুন্তি তত্থ তথা গৰুং কত্ৱা পটিপদাহি এৱ দেসনা ন কতা, যথাৱুত্তজ্ঝানসঙ্গহত্থং সুদ্ধিকদেসনাপি কতা.

ইধ পন কস্সচি ৱিনা পটিপদায অসিদ্ধিতো গৰুং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘দুক্খপটিপদ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যো কোচি ৱাৰোতি সকিং দ্ৱিক্খত্তুং তিক্খত্তুং চতুক্খত্তুং অনেকক্খত্তুন্তি এৱমাদীসু ৱিক্খম্ভনৱাৰেসু যো কোচি. সকিং দ্ৱিক্খত্তুঞ্চ ৱিক্খম্ভনৱাৰা সুখা পটিপদা এৱ, ন চ ততো উদ্ধং সুখা পটিপদা হোতীতি তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনৱাৰং দুক্খা পটিপদাতি ৰোচেসুং অট্ঠকথাচৰিযা. তস্মিং তথাৰোচিতে ততো পৰেসু চতুক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনৱাৰাদীসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি. ৰূপাৰূপানং লক্খণাদীহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গহণং ৰূপাৰূপপৰিগ্গহো, নামৰূপমত্তমেতং, ন অঞ্ঞো কোচি সত্তাদিকোতি ৱৱত্থাপনং নামৰূপৱৱত্থাপনং. পৰিগ্গহিতৰূপাৰূপস্স মগ্গপাতুভাৱদন্ধতা চ নামৰূপৱৱত্থাপনাদীনং কিচ্ছসিদ্ধিতো সিযাতি ন ৰূপাৰূপপৰিগ্গহকিচ্ছতায এৱ দুক্খপটিপদতা ৱত্তব্বাতি চে? তং ন, নামৰূপৱৱত্থাপনাদীনং পচ্চনীককিলেসমন্দতায সুখসিদ্ধিযম্পি তথাসিদ্ধৱিপস্সনাসহগতানং ইন্দ্ৰিযানং মন্দতায মগ্গপাতুভাৱদন্ধভাৱতো.

ৰূপাৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱাতি অকিচ্ছেনপি পৰিগ্গহেত্ৱা. কিচ্ছেন পৰিগ্গহিতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. এৱং সেসেসুপি. ইমং ৱাৰং ৰোচেসুন্তি কলাপসম্মসনাৱসানে উদযব্বযানুপস্সনায ৱত্তমানায উপ্পন্নস্স ৱিপস্সনুপক্কিলেসস্স তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনেন কিচ্ছতাৱাৰং দুক্খা পটিপদাতি ৰোচেসুং এতদন্তত্তা পটিপদায. এতস্স অকিচ্ছত্তেপি পুৰিমানং কিচ্ছত্তে দুক্খপটিপদতা ৱুত্তনযাৱাতি ন পটিসিদ্ধাতি দট্ঠব্বং. যথাৱুত্তং ৱা সব্বং ৰূপাৰূপপৰিগ্গহাদিকিচ্ছতং তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনৱাৰতাৱসেন ‘‘ইমং ৱাৰ’’ন্তি আহ. যস্স পন সব্বত্থ অকিচ্ছতা, তস্স সুখা পটিপদা ৱেদিতব্বা.

মুসাৱাদাদীনং ৱিসংৱাদনাদিকিচ্চতায লূখানং অপৰিগ্গাহকানং পটিপক্খভাৱতো পৰিগ্গাহকসভাৱা সম্মাৱাচা. সা সিনিদ্ধভাৱতো সম্পযুত্তধম্মে পৰিগ্গণ্হাতি সম্মাৱাচাপচ্চযসুভাসিতসোতাৰঞ্চ জনং. কাযিককিৰিযাকিচ্চং কত্তব্বং সমুট্ঠাপেতি, সযঞ্চ সমুট্ঠহনং ঘটনং হোতীতি সম্মাকম্মন্তসঙ্খাতা ৱিৰতিপি সমুট্ঠানসভাৱাতি ৱুত্তা. সম্পযুত্তধম্মানং ৱা উক্খিপনং সমুট্ঠহনং কাযিককিৰিযায ভাৰুক্খিপনং ৱিয, জীৱমানস্স সত্তস্স, সম্পযুত্তধম্মানং ৱা সুদ্ধি ৱোদানং আজীৱস্সেৱ ৱা জীৱিতিন্দ্ৰিযৱুত্তিযা.

২৮৩. মগ্গসন্নিস্সিতন্তি পৰমত্থমগ্গসভাৱত্তা মগ্গাৱযৱভাৱেন সমুদাযসন্নিস্সিতন্তি অত্থো.

২৮৫. পতিট্ঠানং কিলেসৱসেন, আযূহনং অভিসঙ্খাৰৱসেন. তণ্হাৱসেন ৱা পতিট্ঠানং, দিট্ঠিৱসেন আযূহনং. বোধীতি যা অযং ধম্মসামগ্গী ৱুচ্চতীতি যোজেতব্বা. সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিযাতি এতেন পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযা অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিভাৱং দস্সেতি. অঙ্গ-সদ্দো কাৰণত্থোপি হোতীতি চতুসচ্চবোধায সংৱত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা. বুজ্ঝন্তীতি বোধিযো, বোধিযো এৱ অঙ্গাতি ‘‘অনুবুজ্ঝন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি ৱুত্তং. ৱিপস্সনাদীনং কাৰণানং বুজ্ঝিতব্বানঞ্চ সচ্চানং অনুৰূপং পচ্চক্খভাৱেন পটিমুখং অৱিপৰীততায সম্মা চ বুজ্ঝন্তীতি এৱমত্থৱিসেসদীপকেহি উপসগ্গেহি ‘‘অনুবুজ্ঝন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. বোধি-সদ্দো হি সব্বৱিসেসযুত্তং বুজ্ঝনং সামঞ্ঞেন সঙ্গণ্হাতীতি.

২৯৯. তিণ্ণন্তি ৰাগাদীনং. কৰোতি নাম কিং দুচ্চৰিতানি অনুৱত্তমানানি.

৩০১. পাণাতিপাতাদিনিপ্ফাদিতপচ্চযানং নিচ্চসেৱনং ধুৱপটিসেৱনং. সকিচ্চকোতি ৱিসুং অত্তনো কিচ্চৱা. ন হোতীতি অত্থন্তৰভাৱং পটিক্খিপতি. পচ্চযপটিসেৱনসামন্তজপ্পনইৰিযাপথপ্পৱত্তনানি পাপিচ্ছতানিব্বত্তানি তীণি কুহনৱত্থূনীতি.

৩৪৩. ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনা সঙ্খাৰুপেক্খা সানুলোমা, সা সুঞ্ঞতো পস্সন্তী ‘‘সুঞ্ঞতা’’তি ৱুচ্চতি, দুক্খতো পস্সন্তী তণ্হাপণিধিসোসনতো ‘‘অপ্পণিহিত’’ন্তি. সা আগমনীযট্ঠানে মগ্গাধিগমত্থং আগমনপটিপদাঠানে ঠত্ৱা সুঞ্ঞতাপ্পণিহিতন্তি নামং দেতি. আগমনতো নামে লদ্ধে সগুণতো আৰম্মণতো চ নামং সিদ্ধমেৱ হোতি, ন পন সগুণাৰম্মণেহি নামলাভে সব্বত্থ আগমনতো নামং সিদ্ধং হোতীতি পৰিপুণ্ণনামসিদ্ধিহেতুত্তা সগুণাৰম্মণেহি সব্বেসম্পি নামত্তযযোগো, ন আগমনতোতি ৱৱত্থানকৰত্তা চ নিপ্পৰিযাযদেসনায আগমনতোৱ ইধ নামং লভতি, ন ইতৰেহীতি ৱুত্তং.

৩৫০. অনিমিত্তৱিপস্সনন্তি অনিচ্চানুপস্সনং. নিমিত্তধম্মেসূতি সমূহাদিঘনৱসেন চ সকিচ্চপৰিচ্ছেদতায চ সপৰিগ্গহেসু খন্ধেসু. অনিমিত্তৱিমোক্খোতি অনিচ্চানুপস্সনমাহ. এৱংসম্পদমিদন্তি কথমিধ উপমাসংসন্দনং হোতি. ন হি ছন্দচিত্তানং মগ্গসঙ্খাতঅধিপতিভাৱাভাৱো ৱিয সদ্ধিন্দ্ৰিযাধিকস্স অনিমিত্তৱিমোক্খস্স অনিমিত্তভাৱাভাৱো অত্থি, ন চ অমগ্গাধিপতীনং মগ্গাধিপতিনামদানাভাৱো ৱিয অনিমিত্তস্স অনিমিত্তনামদানাভাৱোতি সক্কা ৱত্তুং অনিমিত্তৱিমোক্খস্স অননিমিত্ততায অভাৱতো. মগ্গো অধিপতি এতেসন্তি চ মগ্গাধিপতিনোতি যুত্তো তত্থ ছন্দচিত্তেহি তংসম্পযুত্তানং মগ্গাধিপতিভাৱাভাৱো. ইধ পন মগ্গো অনিমিত্তং এতস্সাতি মগ্গানিমিত্তোতি অযমত্থো ন সম্ভৱতীতি ন তেন অমগ্গেন মগ্গস্স অনিমিত্তভাৱো ন যুজ্জতি, কিং ৱা এত্থ সামঞ্ঞং অধিপ্পেতন্তি. অমগ্গঙ্গমগ্গনামাভাৱো. যথা সতিপি অধিপতিভাৱে ছন্দচিত্তানং ন মগ্গাধিপতীতি মগ্গনামং, ন চ তেহি মগ্গস্স তেসং অমগ্গঙ্গত্তা, তথা সতিপি সদ্ধায আগমনভাৱেন তস্সা অনিমিত্তন্তি মগ্গনামং, ন চ তায মগ্গস্স তস্সা অমগ্গঙ্গত্তা. এৱং অনিমিত্তৱিপস্সনাযপি অনিমিত্তভাৱো নিপ্পৰিযাযেন নত্থীতি দীপিতো হোতি.

ননু চ ইধ ঝানং সুঞ্ঞতাদিনামেন ৱুত্তং, ন মগ্গোতি চে? ন, মগ্গসম্পযোগতো ঝানস্স সুঞ্ঞতাদিনামকত্তা. সুত্তন্তপৰিযাযেন সগুণাৰম্মণেহি ইধ অভিধম্মেপি নামং লভতীতি আহংসু. তস্মা পটিক্খিত্তা ‘‘ন পন লভন্তী’’তি. কিং কাৰণা? অভিধম্মে সৰসং অনামসিত্ৱা পচ্চনীকতোৱ নামলাভাতি অধিপ্পাযো. যো হি সগুণাৰম্মণেহি নামলাভো, সো সৰসপ্পধানো হোতি. সৰসেনেৱ চ নামলাভে সব্বমগ্গানং সুঞ্ঞতাদিভাৱোতি ৱৱত্থানং ন সিযা. তস্মা অভিধম্মে সতিপি দ্ৱীহি নামলাভে পচ্চনীকতো নামৱৱত্থানকৰং গহিতন্তি সগুণাৰম্মণেহি সুঞ্ঞতাপ্পণিহিতমগ্গা নামং ন লভন্তীতি আহ. অথ ৱা ন পন লভন্তীতি অঞ্ঞনিৰপেক্খেহি সগুণাৰম্মণেহি ন লভন্তি. কিং কাৰণা? অভিধম্মে সৰসপচ্চনীকেহি সহিতেহি নামলাভাতি অত্থো. পচ্চনীকঞ্হি ৱৱত্থানকৰং অনপেক্খিত্ৱা কেৱলস্স সৰসস্স নামহেতুভাৱো অভিধম্মে নত্থি অৱৱত্থানাপত্তিতো. তস্মা অত্তাভিনিৱেসপণিধিপটিপক্খৱিপস্সনানুলোমা মগ্গা সতিপি সৰসন্তৰে পচ্চনীকসহিতেন সৰসেন নামং লভন্তি. অনিমিত্তমগ্গস্স পন ৱিপস্সনা নিমিত্তপটিপক্খা ন হোতি সযং নিমিত্তগ্গহণতো নিমিত্তগ্গহণানিৱাৰণাতি তদনুলোমমগ্গোপি ন নিমিত্তস্স পটিপক্খো. যদি সিযা, নিমিত্তগতৱিপস্সনাযপি পটিপক্খো সিযাতি. তস্মা ৱিজ্জমানোপি সৰসো ৱৱত্থানকৰপচ্চনীকাভাৱা অভিধম্মে অনিমিত্তন্তি নামদাযকো ন গহিতো. অনিচ্চানুপস্সনানুলোমো পন মগ্গো সুদ্ধিকপটিপদানযেযেৱ সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. তস্মা এৱ চ সো নযো ৱুত্তোতি. এৱন্তি যং ৱক্খতি ‘‘অনিচ্চতো ৱুট্ঠহন্তস্স মগ্গো অনিমিত্তো হোতী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ৩৫০), এৱং আহৰিত্ৱা অট্ঠকথাচৰিযেহি সো অনিমিত্তমগ্গো দীপিতোতি অত্থো.

ৱুট্ঠান…পে… কিমাৰম্মণাতি অনিচ্চাদিতো ৱুট্ঠহন্তস্স ৱুট্ঠানগামিনিযা লক্খণাৰম্মণত্তে সতি সঙ্খাৰেহি ৱুট্ঠানং ন সিযা, সঙ্খাৰাৰম্মণত্তে চ লক্খণপটিৱেধোতি মঞ্ঞমানো পুচ্ছতি. ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা সঙ্খাৰেসু পৱত্তমানেন ঞাণেন লক্খণানিপি পটিৱিদ্ধানি হোন্তি তদাকাৰসঙ্খাৰগহণতোতি আহ ‘‘লক্খণাৰম্মণা’’তি. সঙ্খাৰাৰম্মণা এৱ যথাৱুত্তাধিপ্পাযেন ‘‘লক্খণাৰম্মণা’’তি ৱুত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘লক্খণং নামা’’তিআদিমাহ. অনিচ্চতা দুক্খতা অনত্ততাতি হি ৱিসুং গয্হমানং লক্খণং পঞ্ঞত্তিগতিকং পৰমত্থতো অৱিজ্জমানং, অৱিজ্জমানত্তা এৱ পৰিত্তাদিৱসেন নৱত্তব্বধম্মভূতং. তস্মা ৱিসুং গহেতব্বস্স লক্খণস্স পৰমত্থতো অভাৱা ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সঙ্খাৰে সভাৱতো সল্লক্খেন্তোৱ লক্খণানি সল্লক্খেতি নামাতি আহ ‘‘যো পন অনিচ্চং দুক্খমনত্তাতি তীণি লক্খণানি সল্লক্খেতী’’তি. যস্মা চ অনিচ্চন্তিআদিনা সঙ্খাৰাৱ দিস্সমানা, তস্মা তে কণ্ঠে বদ্ধকুণপং ৱিয পটিনিস্সজ্জনীযা হোন্তি.