কামাৱচৰকুসলং

নিদ্দেসৱাৰকথাৱণ্ণনা

২. ফুসনকৱসেনাতি সন্তে অসন্তেপি ৱিসযে আপাথগতে চিত্তস্স সন্নিপতনৱসেন ‘‘চিত্তং মনো’’তিআদীসু (ধ. স. ৬, ১৭) ৱিয কিচ্চৱিসেসং, ‘‘মানস’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ৬, ১৭) ৱিয সমানে অত্থে সদ্দৱিসেসং, ‘‘পণ্ডৰ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ৬, ১৭) ৱিয গুণৱিসেসং, ‘‘চেতসিকং সাত’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ২, ১৮) ৱিয নিস্সযৱিসেসং, ‘‘চিত্তস্স ঠিতী’’তিআদীসু (ধ. স. ১৫, ২৪) ৱিয অঞ্ঞস্স অৱত্থাভাৱৱিসেসং, ‘‘অলুব্ভনা’’তিআদীসু (ধ. স. ৩২) ৱিয অঞ্ঞস্স কিৰিযাভাৱৱিসেসং, ‘‘অলুব্ভিতত্ত’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ৩২) ৱিয অঞ্ঞস্স কিৰিযাভাৱভূততাৱিসেসন্তিআদিকং অনপেক্খিত্ৱা ধম্মমত্তদীপনং সভাৱপদং. ফুসন্তস্স হি চিত্তস্স ফুসনকিৰিযা ফুসনাকাৰো. সম্ফুসনাতি আৰম্মণসমাগমফুসনা, ন পটিলাভসম্ফুসনা. সম্ফুসিতস্স আৰম্মণেন সমাগতস্স চিত্তস্স ভাৱো সম্ফুসিতত্তং. যস্মিং সতি চিত্তং সম্ফুসিতন্তি ৱুচ্চতি, সো তস্স ভাৱো. এৱং অঞ্ঞেসুপি ভাৱনিদ্দেসেসু দট্ঠব্বং.

অপৰস্স ৱেৱচনস্স, অপৰেন ৱা পুৰিমত্থস্স দীপনা অপৰদীপনা. ‘‘পণ্ডিচ্চং কোসল্ল’’ন্তি এৱমাদযো পঞ্ঞাৱিসেসা নানাকালে লব্ভমানাপি একস্মিং চিত্তে লব্ভন্তি. একস্মিঞ্চ ৱিসেসে ইতৰেপি অনুগতা হোন্তীতি দস্সেতুং তথা ৱিভত্তি অত্থতো ৱিভত্তি হোতি অত্থনানত্তেন কতত্তা. অথ ৱা যথা ‘‘কোধো কুজ্ঝনা কুজ্ঝিতত্ত’’ন্তি (ধ. স. ১০৬৬) সভাৱাকাৰভাৱনিদ্দেসেহি কোধোতি এৱমাকাৰোৱ অত্থো ৱুত্তো, ন এৱমিধ, ইধ পন পণ্ডিতাদিভাৱাকাৰভিন্নো অত্থো ৱুত্তোতি ইদং ৱিভত্তিগমনং অত্থৱসেন হোতি. সম্ফুসিতত্তন্তি এত্থাপি ন ‘‘ফস্সো’’তি এৱমাকাৰোৱ অত্থো ৱুত্তো. সম্ফস্সোতি এৱমাকাৰো পন ৱুত্তোতি অত্থতো ৱিভত্তিগমনন্তি ৱুত্তং.

দোসো ব্যাপাদোতি উদ্দেসেপি নামনানত্তেন নানাভূতো উদ্দিট্ঠো. নিদ্দেসেপি তেনেৱ নানত্তেন নিদ্দিট্ঠো. একোৱ খন্ধো হোতীতি একেন খন্ধসদ্দেন ৱত্তব্বতং সন্ধাযাহ. চেতনাতি সঙ্খাৰক্খন্ধং দস্সেতি তপ্পমুখত্তা. অসদ্ধম্মাতি অসতং, অসন্তো ৱা ধম্মা, ন ৱা সদ্ধম্মাতি অসদ্ধম্মাতি অসদ্ধম্মৱচনীযভাৱেন একীভূতোপি অসদ্ধম্মো কোধগৰুতাদিৱিসিট্ঠেন সদ্ধম্মগৰুতাপটিক্খেপনানত্তেন নানত্তং গতোতি ‘‘চত্তাৰো’’তি ৱুত্তং. ন সদ্ধম্মগৰুতাতি ৱুচ্চমানা ৱা অসদ্ধম্মগৰুতা অসদ্ধম্মগৰুতাভাৱেন একীভূতাপি কোধাদিৱিসিট্ঠপটিক্খেপনানত্তেন নানত্তং গতা. পটিপক্খো ৱা পটিক্খিপীযতি তেন, সযং ৱা পটিক্খিপতীতি পটিক্খেপোতি ৱুচ্চতীতি সদ্ধম্মগৰুতাপটিক্খেপনানত্তেন অসদ্ধম্মগৰুতা অসদ্ধম্মা ৱা নানত্তং গতা. অলোভোতিআদীনং ফস্সাদীহি নানত্তং লোভাদিৱিসিট্ঠেন পটিক্খেপেন লোভাদিপটিপক্খেন ৱা ৱেদিতব্বং. অলোভাদোসামোহানং অঞ্ঞমঞ্ঞনানত্তং যথাৱুত্তেন পটিক্খেপনানত্তেন যোজেতব্বং. পদত্থস্স পদন্তৰেন ৱিভাৱনং পদত্থুতি. তেন হি তং পদং মহত্থন্তি দীপিতং হোতি অলঙ্কতঞ্চাতি. অত্থৱিসেসাভাৱেপি আভৰণৱসেন চ আদৰৱসেন চ পুন ৱচনং দড়্হীকম্মং.

৩. তজ্জন্তি তস্স ফলস্স অনুচ্ছৱিকং. ন কেৱলং নিদ্দিসিযমানং সাতমেৱ অধিকতং, অথ খো যথানিদ্দিট্ঠানি আৰম্মণানিপীতি ‘‘তেহি ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তস্স ৱা জাতা কাৰণভাৱেন ফস্সত্থং পৱত্তাতি তজ্জা. তংসমঙ্গীপুগ্গলং, সম্পযুত্তধম্মে ৱা অত্তনি সাদযতীতি সাতং দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা. সুট্ঠু খাদতি, খণতি ৱা দুক্খন্তি সুখং.

৫. পাসোতি ৰাগপাসো. সো হি নিৰাৱৰণত্তা অন্তলিক্খচৰো. অকুসলম্পি পণ্ডৰন্তি ৱুত্তং, কো পন ৱাদো কুসলন্তি অধিপ্পাযো. তঞ্হি পণ্ডৰতো নিক্খন্তং সযঞ্চ পণ্ডৰন্তি. অথ ৱা সব্বম্পি চিত্তং সভাৱতো পণ্ডৰমেৱ, আগন্তুকোপক্কিলেসৱোদানেহি পন সাৱজ্জানৱজ্জানং উপক্কিলিট্ঠৱিসুদ্ধতৰতা হোন্তীতি. দাৰুপ্পমাণেসু সিলাদীসু খন্ধপঞ্ঞত্তিযা অভাৱা কিঞ্চি নিমিত্তং অনপেক্খিত্ৱা দাৰুম্হি পৱত্তা খন্ধপঞ্ঞত্তীতি ‘‘পণ্ণত্তিমত্তট্ঠেনা’’তি ৱুত্তং. তং-সদ্দেন মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযেৱ ৱুচ্চেয্য নিদ্দিসিতব্বত্তাতি ন তস্সা তজ্জতা. তেহি আৰম্মণেহি জাতা তজ্জাতি চ ৱুচ্চমানে সম্ফস্সজতা ন ৱত্তব্বা. ন হি সো আৰম্মণং, নাপি ৱিসেসপচ্চযো. ‘‘তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো’’তি ৱিঞ্ঞাণমেৱ ফস্সস্স ৱিসেসপচ্চযোতি ৱুত্তোতি তস্মা ন ৱিঞ্ঞাণং ৱিসেসপচ্চযভূতং সম্ফস্সজতায তজ্জামনোৱিঞ্ঞাণধাতুসম্ফস্সজাপঞ্ঞত্তিং লভতি, ন চ তদেৱ তস্স কাৰণভাৱেন ফলভাৱেন চ ৱুচ্চমানং সুৱিঞ্ঞেয্যং হোতীতি. কিং ৱা এতেন, যথা ভগৱতা ৱুত্তা তংসভাৱাযেৱ তে ধম্মাতি ন এৱংৱিধেসু কাৰণং মগ্গিতব্বং.

৭. এৱং তক্কনৱসেন লোকসিদ্ধেনাতি অধিপ্পাযো. এৱঞ্চেৱঞ্চ ভৱিতব্বন্তি ৱিৱিধং তক্কনং কূপে ৱিয উদকস্স আৰম্মণস্স আকড্ঢনং ৱিতক্কনং.

৮. সমন্ততো চৰণং ৱিচৰণং.

৯. অত্তমনতাতি এত্থ অত্ত-সদ্দেন ন চিত্তং ৱুত্তং. ন হি চিত্তস্স মনো অত্থীতি. অত্তমনস্স পন পুগ্গলস্স ভাৱো অত্তমনতাতি ৱত্ৱা পুন পুগ্গলদিট্ঠিনিসেধনত্থং ‘‘চিত্তস্সা’’তি ৱুত্তং.

১১. ন বলৱতী, কস্মা অৱট্ঠিতি ৱুত্তাতি? একগ্গচিত্তেন পাণৱধাদিকৰণে তথা অৱট্ঠানমত্তভাৱতো. ৱিৰূপং, ৱিৱিধং ৱা সংহৰণং ৱিকিৰণং ৱিসাহাৰো, সংহৰণং ৱা সম্পিণ্ডনং, তদভাৱো ৱিসাহাৰো.

১২. অঞ্ঞস্মিং পৰিযাযেতি অঞ্ঞস্মিং কাৰণে. সমানাধিকৰণভাৱো দ্ৱিন্নং বহূনং ৱা পদানং একস্মিং অত্থে পৱত্তি.

১৩. আৰম্ভতি চাতি আপজ্জতি চ. উদ্ধং যমনং উয্যামো. ধুৰন্তি নিপ্ফাদেতুং আৰদ্ধং কুসলং, পটিঞ্ঞং ৱা.

১৪. তিণ্ণন্তি বুদ্ধাদীনং. চিত্তে আৰম্মণস্স উপট্ঠানং জোতনঞ্চ সতিযেৱাতি তস্সা এতং লক্খণং.

১৬. পাসাণসক্খৰৱালিকাদিৰহিতা ভূমি সণ্হাতি ‘‘সণ্হট্ঠেনা’’তি ৱুত্তং.

১৯. অযন্তীতি এককম্মনিব্বত্তমনুস্সাদিসন্ততিঅৱিচ্ছেদৱসেন পৱত্তন্তি. কুসলাকুসলেসুপি হি জীৱিতং ইন্দ্ৰিযপচ্চযভাৱেন সম্পযুত্তে পৱত্তযমানমেৱ তদৱিচ্ছেদস্স পচ্চযো হোতি.

৩০. যং হিৰীযতীতি হিৰীযতি-সদ্দেন ৱুত্তো ভাৱো যং-সদ্দেন ৱুচ্চতীতি যন্তি ভাৱনপুংসকং ৱা এতং দট্ঠব্বং. হিৰিযিতব্বেনাতি চ হেতুঅত্থে কৰণৱচনং যুজ্জতি.

৩২. অলুব্ভনকৱসেনাতি এত্থ অলুব্ভনমেৱ অলুব্ভনকন্তি ভাৱনিদ্দেসো দট্ঠব্বো.

৩৩. অব্যাপজ্জোতি ব্যাপাদেন দুক্খেন দোমনস্সসঙ্খাতেন দোসেন ৱিয ন ব্যাপাদেতব্বোতিপি অত্থো যুজ্জতি.

৪২-৪৩. থিনমিদ্ধাদিপটিপক্খভাৱেন কুসলধম্মে অনিচ্চাদিমনসিকাৰে চ সীঘং সীঘং পৰিৱত্তনসমত্থতা লহুপৰিণামতা, অৱিজ্জানীৱৰণানঞ্হি তণ্হাসংযোজনানং সত্তানং অকুসলপ্পৱত্তি পকতিভূতাতি ন তত্থ লহুপৰিণামতায অত্থো. তেসঞ্চ ভাৱো গৰুতাযেৱাতি তব্বিধুৰসভাৱানং লহুতা দট্ঠব্বা. সা হি পৱত্তমানা সীঘং ভৱঙ্গৱুট্ঠানস্স পচ্চযো হোতি.

৪৪-৪৫. যে চ ধম্মা মোহসম্পযুত্তা ৱিয অৱিপন্নলহুতা, তেসঞ্চ কুসলকৰণে অপ্পটিঘাতো মুদুতা. অপ্পটিঘাতেন মুদুতাদিৰূপসদিসতায অৰূপধম্মানম্পি মুদুতা মদ্দৱতাতিআদি ৱুত্তং.

৪৬-৪৭. সিনেহৱসেন কিলিন্নং অতিমুদুকং চিত্তং অকম্মঞ্ঞং হোতি ৱিলীনং ৱিয সুৱণ্ণং, মানাদিৱসেন অতিথদ্ধঞ্চ অতাপিতং ৱিয সুৱণ্ণং, যং পনানুৰূপমুদুতাযুত্তং, তং কম্মঞ্ঞং হোতি যুত্তমদ্দৱং ৱিয সুৱণ্ণং. তস্সেৱ মুদুকস্স যো কম্মঞ্ঞাকাৰো, সা কম্মঞ্ঞতাতি মুদুতাৱিসিট্ঠা কম্মঞ্ঞতা ৱেদিতব্বা.

৫০-৫১. পচ্চোসক্কনভাৱেন পৱত্তং অকুসলমেৱ পচ্চোসক্কনং. একৱীসতি অনেসনা নাম ৱেজ্জকম্মং কৰোতি, দূতকম্মং কৰোতি, পহিণকম্মং কৰোতি, গণ্ডং ফালেতি, অৰুমক্খনং দেতি, উদ্ধংৱিৰেচনং দেতি, অধোৱিৰেচনং দেতি, নত্থুতেলং পচতি, চক্খুতেলং পচতি, ৱেড়ুদানং দেতি, পণ্ণদানং দেতি, পুপ্ফদানং দেতি, ফলদানং দেতি, সিনানদানং দেতি, দন্তকট্ঠদানং দেতি, মুখোদকদানং দেতি, চুণ্ণদানং দেতি, মত্তিকাদানং দেতি, চাটুককম্মং কৰোতি, মুগ্গসূপিযং, পাৰিভট্যং, জঙ্ঘপেসনিযং দ্ৱাৱীসতিমং দূতকম্মেন সদিসং, তস্মা একৱীসতি. ছ অগোচৰা ৱেসিযাগোচৰো, ৱিধৱা, থুল্লকুমাৰী, পণ্ডক, পানাগাৰ, ভিক্খুনীঅগোচৰোতি. সঙ্খেপতোতি সৰূপেন অনুদ্দিট্ঠত্তা ‘‘তত্থ কতমো ছন্দো’’তিআদি ন সক্কা ৱত্তুন্তি ‘‘যো ছন্দো ছন্দিকতা’’তিআদিনিদ্দেসং সঙ্খিপিত্ৱা ‘‘যে ৱা পনা’’তি নিদ্দেসো কতোতি অত্থো.

নিদ্দেসৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কোট্ঠাসৱাৰৱণ্ণনা

৫৮-১২০. নিদ্দেসৱাৰে পুচ্ছাদীনং পচ্চেকং অনেকত্তেপি পুচ্ছাদিভাৱেন একত্তং উপনেত্ৱা চতুপৰিচ্ছেদতা ৱুত্তা. চত্তাৰো দ্ৱেতি এৱমাদিকং সঙ্খিপিত্ৱা সহ ৱা গহণং সঙ্গহো. ঠপেত্ৱা যেৱাপনকেতি সঙ্গহেতব্বে সন্ধায ৱুত্তং. তে হি ৱিসুং ৱিসুং উদ্দিট্ঠত্তা নিদ্দিট্ঠত্তা চ ৱিপ্পকিণ্ণাতি সঙ্গহেতব্বা হোন্তি, ন যেৱাপনকা সঙ্গহগমনেনেৱ তথা অৱিপ্পকিণ্ণত্তা. যস্মা পন সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্না হোন্তি, তস্মা তংনিদ্দেসে অখন্ধভাৱনিৱাৰণত্থং যেৱাপনাত্ৱেৱ ৱুত্তাতি ন যেৱাপনকা ঠপেতব্বাতি. পচ্চযসঙ্খাতেনাতি আহাৰপচ্চযসঙ্খাতেনাতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা ‘‘হেতু পচ্চযো’’তি এতেসু দ্ৱীসু জনকো হেতু উপত্থম্ভকো পচ্চযোতি এৱং ৱিসেসৱন্তেসু পচ্চযসঙ্খাতেন. যথা হি কবড়ীকাৰাহাৰো ওজট্ঠমকৰূপাহৰণেন ৰূপকাযং উপত্থম্ভেতি, এৱমিমেপি ৱেদনাদিআহৰণেন নামকাযন্তি. তথা চ হোন্তীতি সাধাৰণে সহজাতাদিপচ্চযে সন্ধাযাহ. অঞ্ঞথা চাতি অঞ্ঞেন চ একেনাকাৰেন পচ্চযা হোন্তিযেৱাতি আহাৰাতি ৱুচ্চন্তীতি অত্থো. তস্মা আহৰণকিচ্চৰহিতানং হেতুঅধিপতিআদীনং নত্থি আহাৰভাৱপ্পসঙ্গো. তিস্সো চ ৱেদনা আহৰতীতিআদি যথাসম্ভৱৱসেন ৱুত্তং, ন ইমস্মিংযেৱ চিত্তে ফস্সাদিৱসেন. তযো চ ভৱেতি কামাদিভৱভূতং ৱিঞ্ঞাণং ৱিসেসেন, অৱিসেসেন চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধে.

আৰম্মণং উপগন্ত্ৱা নিজ্ঝাযনং চিন্তনং উপনিজ্ঝাযনং. হেত্ৱট্ঠেনাতি উপাযত্থেন, ন মূলত্থেন. পুব্বভাগে গতো পটিপন্নো নানাক্খণিকো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো লোকুত্তৰক্খণেৱ সহ পৱত্তো যথাগতমগ্গোতি ৱুত্তো. ৱিপস্সনাক্খণতো পুব্বেৱ কাযকম্মাদীনং সুপৰিসুদ্ধতায অট্ঠঙ্গিকমগ্গুপনিস্সযস্স ‘‘অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’’তি (ম. নি. ৩.৪৩১) এৱং ৱুত্তেন পৰিযাযেন পুব্বভাগমগ্গস্স অট্ঠঙ্গিকতা যথাগতৱচনেন দীপিতা, ন একক্খণে অট্ঠন্নং অঙ্গানং সব্ভাৱাতি এৱমস্সপি পৰিযাযদেসনতা ৱেদিতব্বা. ৱিজাননমেৱ চিত্তৱিচিত্ততাতি ‘‘চিত্তৱিচিত্তট্ঠেন একোৱ ধম্মো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি আহ. চত্তাৰো খন্ধা হোন্তীতিআদীসু ৱেদনাক্খন্ধাদীনং সঙ্গহে কতেপি পুন ‘‘একো ৱেদনাক্খন্ধো হোতী’’তিআদিৱচনং ন অনেকে ৱেদনাক্খন্ধাদযো জাতিনিদ্দেসেন ইধ ৱুত্তাতি দস্সনত্থং. ইন্দ্ৰিযেসু চ একস্স জাতিনিদ্দেসভাৱে পটিক্খিত্তে অঞ্ঞেসং ইন্দ্ৰিযানং আহাৰাদীনঞ্চ তপ্পটিক্খেপো কতো হোতীতি পুব্বঙ্গমস্স মনিন্দ্ৰিযস্সেৱ কতোতি দট্ঠব্বো.

কোট্ঠাসৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সুঞ্ঞতৱাৰৱণ্ণনা

১২১-১৪৫. এত্থাতি এতস্মিং যথাৱুত্তে সমযে, এতেসু ৱা ধম্মেসু. ভাৱোতি সত্তো, যো কোচি ৱা অত্থো.

দুতিযচিত্তাদিৱণ্ণনা

১৪৬. সপ্পযোগেনাতি লীনস্স চিত্তস্স উস্সাহনপযোগসহিতেন. সউপাযেনাতি কুসলস্স কৰণাকৰণেসু আদীনৱানিসংসপচ্চৱেক্খণং পৰেহি উস্সাহনন্তি এৱমাদিউপাযসহিতেন.

১৫৬-১৫৯. মহাঅট্ঠকথাযং অনুঞ্ঞাতা নাতিসমাহিতায ভাৱনাযাতি যেৱাপনকেহিপি নিব্বিসেসতং দস্সেতি.

পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থাদিকথাৱণ্ণনা

অপচিতি এৱ অপচিতিসহগতং পুঞ্ঞকিৰিযাৱত্থু যথা ‘‘নন্দিৰাগসহগতা’’তি. অপচিতি ৱা চেতনাসম্পযুত্তকধম্মা কাযৱচীকিৰিযা ৱা, তংসহিতা চেতনা অপচিতিসহগতং. হিতফৰণেনাতি দেসকে মেত্তাফৰণেন, ‘‘এৱং মে হিতং ভৱিস্সতী’’তি পৱত্তেন হিতচিত্তেন ৱা. কম্মস্সকতাঞাণং দিট্ঠিজুকম্মং. নিযমলক্খণন্তি মহপ্ফলতানিযমস্স লক্খণং. সীলমযে সঙ্গহং গচ্ছন্তি চাৰিত্তৱসেন. অনৱজ্জৱত্থুং পৰিচ্চজন্তো ৱিয অব্ভনুমোদমানোপি পৰস্স সম্পত্তিযা মোদতীতি অব্ভনুমোদনা দানমযে সঙ্গহিতা. ভাৱেন্তোপীতি অসমত্তভাৱনং সন্ধাযাহ. সমত্তা হি অপ্পনা হোতীতি. অট্ঠেৱ কোট্ঠাসে কত্ৱাতি একস্স সত্তস্স একস্মিং খণে উপ্পন্নমেকং পঠমচিত্তং দস্সেত্ৱা অঞ্ঞানি তাদিসানি অদস্সেন্তেন সব্বানি তানি সৰিক্খট্ঠেন একীকতানি হোন্তি, তথা সেসানিপীতি এৱং অট্ঠ কত্ৱা.

কামাৱচৰকুসলৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰূপাৱচৰকুসলং

চতুক্কনযো

পঠমজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬০. উত্তৰপদলোপং কত্ৱা ৰূপভৱো ৰূপন্তি ৱুত্তো. ঝানস্স অমগ্গভাৱেপি সতি মগ্গৱচনং অঞ্ঞমগ্গভাৱনিৱাৰণত্থন্তি ইমস্মিং অত্থে মগ্গগ্গহণস্স পযোজনং ৱুত্তং, ন সব্বস্স কুসলজ্ঝানস্স মগ্গভাৱোতি. তত্থ মগ্গস্স ভাৱনায সমযৱৱত্থানস্স কতত্তা অমগ্গভাৱনাসমযে পৱত্তানং ফস্সাদীনং কুসলভাৱো ন দস্সিতো সিযা, তস্মা সব্বস্স মগ্গভাৱো দস্সেতব্বোতি. ইতো অঞ্ঞো মগ্গো নত্থীতি এৱং অঞ্ঞভূমিকৱিধুৰো সতি পচ্চযন্তৰে ৰূপূপপত্তিজনকসভাৱো ৱিপাকধম্মসভাৱো ৱিয ৱিপাকধম্মৱসেন সব্বসমানো মগ্গসদ্দেন ৱুত্তোতি দস্সেতীতি ৱেদিতব্বং. কুসলং দানন্তি অলোভো দট্ঠব্বো. অথ ৱা চেতনা দানং, তং ৱজ্জেত্ৱা ইতৰে দ্ৱে চেতনাসম্পযুত্তকাতি ৱুত্তা. ৱট্টন্তীতি মগ্গভাৱতো ঝানৱচনেন সঙ্গহেত্ৱা মগ্গোতি ৱত্তুং ৱট্টন্তীতি অত্থো. ওকপ্পনাতি সদ্দহনা. অঞ্ঞত্থ দিট্ঠং অত্থং পৰিচ্চজিত্ৱা ‘‘জনেতি ৱড্ঢেতী’’তি অযমত্থো কস্মা ৱুত্তোতি নিৰুপসগ্গস্স অঞ্ঞত্থ এৱমত্থস্সেৱ দিট্ঠত্তাতি ইমমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘পুন চপৰং উদাযী’’তি (ম. নি. ২.২৪৬ আদযো) সুত্তমাহটং. কেসঞ্চি অৰিযানং অৰিযমগ্গেন সিদ্ধানি অঞ্ঞানি চ ঝানানি ভাৱনাসভাৱানেৱাতি তেসুপি ভাৱেন্তেন সমযৱৱত্থানং ইজ্ঝতীতি.

নিস্সৰন্তি নিগ্গচ্ছন্তি এতেন, এত্থ ৱাতি নিস্সৰণং. কে নিগ্গচ্ছন্তি? কামা. তেসং কামানং নিস্সৰণং পহানন্তি অত্থো. এৱঞ্হি ‘‘কামান’’ন্তি কত্তৰি সামিৱচনং যুজ্জতি. ৱত্থুকামেহিপীতি ৱত্থুকামেহি ৱিৱিচ্চেৱাতিপি অত্থো যুজ্জতীতি এৱং যুজ্জমানত্থন্তৰসমুচ্চযত্থো পি-সদ্দো, ন কিলেসকামসমুচ্চযত্থো. কস্মা? ইমস্মিং অত্থে কিলেসকামানং দুতিযপদেন ৱিৱেকস্স ৱুত্তত্তা. অকুসলসদ্দেন যদিপি কিলেসকামা, অথাপি সব্বাকুসলা গহিতা, সব্বথা পন কিলেসকামেহি ৱিৱেকো ৱুত্তোতি আহ ‘‘দুতিযেন কিলেসকামেহি ৱিৱেকৱচনতো’’তি. কামগুণাধিগমহেতুপি পাণাতিপাতাদিঅসুদ্ধপ্পযোগো হোতীতি তব্বিৱেকেন পযোগসুদ্ধি ৱিভাৱিতা. তণ্হাসংকিলেসসোধনেন আসযপোসনং.

অঞ্ঞেসম্পি চাতি দিট্ঠিমানাদীনং ফস্সাদীনঞ্চ. উপৰি ৱুচ্চমানানি ঝানঙ্গানি উপৰিজ্ঝানঙ্গানি, তেসং অত্তনো ৱিপচ্চনীকানং পটিপক্খভাৱদস্সনত্থং তপ্পচ্চনীকনীৱৰণৱচনং. ব্যাপাদৱিৱেকৱচনেন ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তিআদিআঘাতৱত্থুভেদৱিসযস্স দোসস্স মোহাধিকানং থিনমিদ্ধাদীনং ৱিৱেকৱচনেন পটিচ্ছাদনৱসেন দুক্খাদিপুব্বন্তাদিভেদৱিসযস্স মোহস্স ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো ৱুত্তো. কামৰাগব্যাপাদতদেকট্ঠথিনমিদ্ধাদিৱিক্খম্ভনকঞ্চেদং সব্বাকুসলপটিপক্খসভাৱত্তা সব্বকুসলানং তেন সভাৱেন সব্বাকুসলানং পহানং হোন্তম্পি কামৰাগাদিৱিক্খম্ভনসভাৱমেৱাতি তংসভাৱত্তা অৱিসেসেত্ৱা নীৱৰণাকুসলমূলাদীনং ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো ৱুত্তো হোতীতি আহ.

ৱিতক্কস্স কিচ্চৱিসেসেন থিৰভাৱপ্পত্তে পঠমজ্ঝানসমাধিম্হি পচ্চনীকদূৰীভাৱকতেন থিৰভাৱেন তংসদিসেসু ৱিতক্কৰহিতেসু দুতিযজ্ঝানাদিসমাধীসু চ অপ্পনাতি অট্ঠকথাৱোহাৰোতি ৱিতক্কস্স অপ্পনাযোগো ৱুত্তো, অঞ্ঞথা ৱিতক্কোৱ অপ্পনাতি তস্স তংসম্পযোগো ন সিযাতি. অত্থো…পে… দট্ঠব্বো ঝানসমঙ্গিনো ৱিতক্কৱিচাৰসমঙ্গিতাদস্সনেন ঝানস্সেৱ সৱিতক্কসৱিচাৰভাৱস্স ৱুত্তত্তা.

ৱিৱেকজং পীতিসুখন্তি এত্থ পুৰিমস্মিং অত্থে ৱিৱেকজন্তি ঝানং. পীতিসুখসদ্দতো চ অত্থিঅত্থৱিসেসৱতো অস্স, অস্মিং ৱাতি এত্থ অ-কাৰো ৱুত্তো. দুতিযে পীতিসুখমেৱ ৱিৱেকজং. ৱিৱেকজংপীতিসুখন্তি চ অঞ্ঞপদত্থে সমাসো পচ্চত্তনিদ্দেসস্স চ অলোপো কতো, লোপে ৱা সতি ‘‘ৱিৱেকজপীতিসুখ’’ন্তি পাঠোতি অযং ৱিসেসো. গণনানুপুব্বতাতি গণনানুপুব্বতায, গণনানুপুব্বতামত্তং ৱা পঠমন্তি ৱচনন্তি অত্থো. নিচ্চাদিৱিপল্লাসপ্পহানেন মগ্গো অসম্মোহতো অনিচ্চাদিলক্খণানি পটিৱিজ্ঝতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. অসম্মোসধম্মং নিব্বানং অৱিপৰীতলক্খণত্তা অনঞ্ঞথাভাৱতো তথলক্খণং.

দুতিযজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬১-২. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমাতি এতেন যেহি ৱিতক্কৱিচাৰেহি পঠমজ্ঝানস্স ওড়াৰিকতা, তেসং সমতিক্কমা দুতিযজ্ঝানস্স সমধিগমো, ন সভাৱতো অনোড়াৰিকানং ফস্সাদীনং সমতিক্কমাতি অযমত্থো দীপিতো হোতি. এৱং ‘‘পীতিযা চ ৱিৰাগা’’তিআদীসু নযো. তস্মা ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখসমতিক্কমৱচনানি ওড়াৰিকোড়াৰিকঙ্গসমতিক্কমা দুতিযাদিঅধিগমপৰিদীপকানীতি তেসং একদেসভূতং ৱিতক্কৱিচাৰসমতিক্কমৱচনং তংদীপকন্তি ৱুত্তং. অথ ৱা ৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমৱচনেনেৱ তংসমতিক্কমা দুতিযাধিগমদীপকেন পীতিৱিৰাগাদিৱচনানং পীতিযাদিসমতিক্কমা ততিযাদিঅধিগমদীপকতা হোতীতি তস্স তংদীপকতা ৱুত্তা.

নীলৱণ্ণযোগতো নীলৱত্থং ৱিযাতি নীলযোগতো ৱত্থং নীলং ৱিযাতি অধিপ্পাযো. যেন সম্পসাদনেন যোগা ঝানং সম্পসাদনং, তস্মিং দস্সিতে ‘‘সম্পসাদনং ঝান’’ন্তি সমানাধিকৰণনিদ্দেসেনেৱ তংযোগা ঝানে তংসদ্দপ্পৱত্তি দস্সিতাতি অৱিৰোধো যুত্তো. একোদিভাৱে কথন্তি একোদিম্হি দস্সিতে ‘‘একোদিভাৱং ঝান’’ন্তি সমানাধিকৰণনিদ্দেসেনেৱ ঝানস্স একোদিৱড্ঢনতা ৱুত্তা হোতীতি. একোদিভাৱন্তি পনিদং উদ্ধৰিত্ৱা একোদিস্স নিদ্দেসো ন কত্তব্বো সিযাতি একোদিভাৱসদ্দো এৱ সমাধিম্হি পৱত্তো সম্পসাদনসদ্দো ৱিয ঝানম্হি পৱত্ততীতি যুত্তং.

অপ্পিতাতি গমিতা ৱিনাসং. দুতিযজ্ঝানাদিঅধিগমুপাযদীপকেন অজ্ঝত্তসম্পসাদনতায চেতসো একোদিভাৱতায চ হেতুদীপকেন অৱিতক্কাৱিচাৰভাৱহেতুদীপকেন চ ৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমৱচনেনেৱ ৱিতক্কৱিচাৰাভাৱো দীপিতোতি কিং পুন অৱিতক্কঅৱিচাৰৱচনেন কতেনাতি? ন, অদীপিতত্তা. ন হি ৱিতক্কৱিচাৰৱূপসমৱচনেন ৱিতক্কৱিচাৰানং অপ্পৱত্তি ৱুত্তা হোতি. ৱিতক্কৱিচাৰেসু হি তণ্হাপহানঞ্চ এতেসং ৱূপসমনং. যে চ সঙ্খাৰেসু তণ্হাপহানং কৰোন্তি, তেসু মগ্গেসু পহীনতণ্হেসু ফলেসু চ সঙ্খাৰপ্পৱত্তি হোতি, এৱমিধাপি ৱিক্খম্ভিতৱিতক্কৱিচাৰতণ্হস্স দুতিযজ্ঝানস্স ৱিতক্কৱিচাৰসম্পযোগো পুৰিমেন ন নিৱাৰিতো সিযাতি তংনিৱাৰণত্থং আৱজ্জিতুকামতাদিঅতিক্কমোৱ তেসং ৱূপসমোতি দস্সনত্থঞ্চ ‘‘অৱিতক্কং অৱিচাৰ’’ন্তি ৱুত্তং.

ততিযজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬৩. পৰিসুদ্ধপকতি খীণাসৱপকতি নিক্কিলেসতা. উপেক্খানিমিত্তন্তি এত্থ লীনুদ্ধচ্চপক্খপাতৰহিতং মজ্ঝত্তং ৱীৰিযং ‘‘উপেক্খা’’তি ৱুত্তং, তদেৱ তং আকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তেতব্বস্স তাদিসস্স ৱীৰিযস্স নিমিত্তভাৱতো উপেক্খানিমিত্তং. পঠমজ্ঝানপ্পটিলাভত্থায নীৱৰণে…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিপটিলাভত্থায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিসঙ্খাসন্তিট্ঠনাপঞ্ঞাসঙ্খাৰুপেক্খাসু ঞাণন্তি ইমা অট্ঠ সমাপত্তিৱসেন উপ্পজ্জন্তি. সোতাপত্তিমগ্গপটিলাভত্থায উপ্পাদং পৱত্তং নিমিত্তং আযূহনং পটিসন্ধিং গতিং নিব্বত্তিং উপপত্তিং জাতিং জৰামৰণসোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সউপাযাসে. সোতাপত্তিফলসমাপত্তত্থায উপ্পাদং…পে… উপাযাসে…পে… অৰহত্তমগ্গপটিলাভত্থায উপ্পাদং…পে… উপাযাসে. অৰহত্তফলসমাপত্তত্থায…পে… সুঞ্ঞতৱিহাৰসমাপত্তত্থায…পে… অনিমিত্তৱিহাৰসমাপত্তত্থায উপ্পাদং পৱত্তং আযূহনং পটিসন্ধিং…পে… পটিসঙ্খাসন্তিট্ঠনা পঞ্ঞা সঙ্খাৰুপেক্খাসু ঞাণন্তি ইমা দস ৱিপস্সনাৱসেন উপ্পজ্জন্তি.

যদত্থি যং ভূতন্তি খন্ধপঞ্চকং, তং মুঞ্চিতুকম্যতাঞাণেন পজহতি. দিট্ঠসোৱত্থিকত্তযস্স সপ্পলক্খণৱিচিননে ৱিয দিট্ঠলক্খণত্তযস্স ভূতস্স সঙ্খাৰলক্খণৱিচিননে উপেক্খং পটিলভতি. অনাভোগৰসাতি পণীতসুখেপি তস্মিং অৱনতি পটিপক্খকিচ্চাতি অত্থো. নামকাযেন চেতসিকসুখং কাযিকসুখহেতু ৰূপসমুট্ঠাপনেন কাযিকসুখঞ্চ ঝানসমঙ্গী পটিসংৱেদেতীতি ৱুচ্চতি. ফুটত্তা ব্যাপিতত্তা. যথা হি উদকেন ফুটসৰীৰস্স তাদিসে নাতিপচ্চনীকে ৱাতাদিকে ফোট্ঠব্বে ফুট্ঠে সুখং উপ্পজ্জতি, এৱং এতেহি ফুটসৰীৰস্সপি.

চতুত্থজ্ঝানকথাৱণ্ণনা

১৬৫. অৱিভূতপচ্চুপট্ঠানাতি সুখদুক্খানি ৱিয অৱিভূতাকাৰা পিট্ঠিপাসাণগতমিগমগ্গো ৱিয তদনুমাতব্বাৱিভূতাকাৰোপট্ঠানা.

চতুক্কনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চকনযৱণ্ণনা

১৬৭. যস্সা পন ধম্মধাতুযাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স. তেন হি ধম্মানং আকাৰভেদং ঞত্ৱা তদনুৰূপং দেসনং নিযামেতীতি. এত্থ চ পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানং চতুক্কনযে দুতিযজ্ঝানপক্খিকং কত্ৱা ৱিভত্তং ‘‘যস্মিং…পে… মগ্গং ভাৱেতি অৱিতক্কং ৱিচাৰমত্তং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. কস্মা? একত্তকাযনানত্তসঞ্ঞীসত্তাৱাসফলতায দুতিযজ্ঝানেন সমানফলত্তা পঠমজ্ঝানসমাধিতো জাতত্তা চ. পঠমজ্ঝানমেৱ হি কামেহি অকুসলেহি চ ৱিৱিত্তন্তি তদভাৱা ন ইধ ‘‘ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহী’’তি সক্কা ৱত্তুং, নাপি ‘‘ৱিৱেকজ’’ন্তি. সুত্তন্তদেসনাসু চ পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানানি দুতিযজ্ঝানমেৱ ভজন্তি ৱিতক্কৱূপসমা ৱিচাৰৱূপসমা অৱিতক্কত্তা অৱিচাৰত্তা চাতি.

পটিপদাচতুক্কৱণ্ণনা

১৭৬-১৮০. তস্স তস্স ঝানস্স উপচাৰন্তি নীৱৰণৱিতক্কৱিচাৰনিকন্তিযাদীনং ৱূপসমা থিৰভূতো কামাৱচৰসমাধি. তদনুধম্মতাতি তদনুৰূপতাভূতা, সা পন তদস্সাদসঙ্খাতা তদস্সাদসম্পযুত্তক্খন্ধসঙ্খাতা ৱা মিচ্ছাসতীতি ৱদন্তি. অৱিগতনিকন্তিকা তংতংপৰিহৰণসতীতিপি ৱত্তুং ৱট্টতীতি এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘সতিযা ৱা নিকন্তিযা ৱা’’তি ৱিকপ্পো কতো. আগমনৱসেনাপি চ পটিপদা হোন্তিযেৱাতি ইদং কদাচি দুতিযাদীনং পঠমাদিআগমনকতপটিপদতং সন্ধায ৱুত্তং. অপি-সদ্দো হি অনেকন্তিকতং দীপেতি, এতস্স অনেকন্তিকত্তা এৱ চ পাড়িযং একেকস্মিং ঝানে চতস্সো পটিপদা চত্তাৰি আৰম্মণানি সোড়সক্খত্তুকঞ্চ ৱিসুং ৱিসুং যোজিতং. অঞ্ঞথা একেকস্মিং পটিপদাদিম্হি নৱ নৱ ঝানানি যোজেতব্বানি সিযুন্তি.

আৰম্মণচতুক্কৱণ্ণনা

১৮১. অপ্পগুণন্তি পঞ্চহি ৱসিতাহি অৱসীকতং.

আৰম্মণপটিপদামিস্সকৱণ্ণনা

১৮৬. হেট্ঠাতি সোড়সক্খত্তুকতো পুব্বে. যে কেচি ঝানং উপ্পাদেন্তি নামাতি ৱচনেন যে কতাধিকাৰা সেক্খা মগ্গেনেৱ উপ্পাদিতজ্ঝানা, তেসং ঝানানি মগ্গপটিবদ্ধতায সুদ্ধিকনৱকসঙ্গহিতানীতি ৱেদিতব্বানি. ন হি তে উপ্পাদেন্তি নামাতি.

কসিণকথাৱণ্ণনা

২০৩. নিৰোধপাদকতাৱচনেন আৰুপ্পপাদকতা চ দস্সিতা. খিপ্পদস্সনং খিপ্পাভিঞ্ঞতা খিপ্পনিসন্তিভাৱো.

অভিভাযতনকথাৱণ্ণনা

২০৪. অঞ্ঞম্পীতি কেৱলং কসিণাযতনসঙ্খাতমেৱ অহুত্ৱা অভিভাযতনসঙ্খাতম্পি পৱত্ততীতি সতিপি অভিভাযতনানং কসিণাযতনত্তে কসিণাযতনভাৱতো অঞ্ঞো অভিভাযতনভাৱো কসিণনিমিত্তাভিভৱনকভাৱনানিমিত্তনানত্ততোতি দস্সেতি. তত্থ অভিভৱতীতি অভিভু, পৰিকম্মং, ঞাণং ৱা. অভিভু আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. অভিভৱিতব্বং ৱা আৰম্মণসঙ্খাতং আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. আৰম্মণাভিভৱনতো অভিভু চ তং আযতনঞ্চ যোগিনো সুখৱিসেসানং অধিট্ঠানভাৱতো মনাযতনধম্মাযতনভাৱতো চাতিপি সসম্পযুত্তং ঝানং অভিভাযতনং. মগ্গপ্পটিবদ্ধতায তদা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স আভোগো পুব্বভাগভাৱনাৱসেন ঝানক্খণে পৱত্তং অভিভৱনাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তো ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো. আগমেসু পন ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো…পে… পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি (দী. নি. ২.১৭৩; ম. নি. ২.২৪৯; অ. নি. ৮.৬৫) ইমেসং চতুন্নং অভিভাযতনানং আগতত্তা আগমট্ঠকথাসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ২. ২৪৯-২৫০; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৮.৬৫) ‘‘ৱণ্ণৱসেন আভোগে ৱিজ্জমানেপি পৰিত্তঅপ্পমাণৱসেনেৱ ইমানি অভিভাযতনানি দেসিতানী’’তি ৱুত্তং. পৰিত্তঅপ্পমাণতা হি অভিভৱনস্স কাৰণং ৱণ্ণাভোগে সতিপি অসতিপি. তত্থ চ ৱণ্ণাভোগৰহিতানি সহিতানি চ সব্বানি পৰিত্তানি ‘‘সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি ৱুত্তানি, তথা অপ্পমাণানীতি দট্ঠব্বানি. অত্থি হি এসো পৰিযাযো পৰিত্তানি অভিভুয্য তানি চে কদাচি ৱণ্ণৱসেন আভুজিতানি হোন্তি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি অভিভুয্যাতি. ইধ পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱণ্ণাভোগৰহিতানি ৱিসুং ৱুত্তানি সহিতানি চ. অত্থি হি উভযত্থ অভিভৱনৱিসেসোতি.

তত্থ চ পৰিযাযদেসনত্তা ৱিমোক্খানম্পি অভিভৱনপৰিযাযো অত্থীতি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তি অভিভাযতনদ্ৱযং ৱুত্তং, ততিযচতুত্থঅভিভাযতনেসু দুতিযৱিমোক্খো ৱণ্ণাভিভাযতনেসু ততিযৱিমোক্খো চ অভিভৱনপ্পৱত্তিতো সঙ্গহিতো, ইধ পন নিপ্পৰিযাযদেসনত্তা ৱিমোক্খাভিভাযতনানি অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ৱিমোক্খে ৱজ্জেত্ৱা অভিভাযতনানি কথিতানি. সব্বানি চ ৱিমোক্খকিচ্চানি ৱিমোক্খদেসনায ৱুত্তানি, তদেতং ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী’’তি আগতস্স অভিভাযতনদ্ৱযস্স অভিভাযতনেসু অৱচনতো ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনঞ্চ সব্বৱিমোক্খকিচ্চসাধাৰণৱচনভাৱতো ৱৱত্থানং কতন্তি ৱিঞ্ঞাযতি.

অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতোতি ইদং কত্থচিপি ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপানি পস্সতী’’তি অৱত্ৱা সব্বত্থ যং ৱুত্তং ‘‘বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতী’’তি, তস্স কাৰণৱচনং. তেন যং অঞ্ঞহেতুকং, তং তেন হেতুনা ৱুত্তং. যং পন দেসনাৱিলাসহেতুকং অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞিতায এৱ ইধ ৱচনং, ন তস্স অঞ্ঞং কাৰণং মগ্গিতব্বন্তি দস্সেতি. অজ্ঝত্তৰূপানং অনভিভৱনীযতা চ বহিদ্ধাৰূপানং ৱিয অৱিভূতত্তা, দেসনাৱিলাসো চ যথাৱুত্তৱৱত্থানৱসেন ৱেদিতব্বো. সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানীতি এতেনেৱ সিদ্ধত্তা নীলাদিঅভিভাযতনানি ন ৱত্তব্বানীতি চে? ন, নীলাদীসু কতাধিকাৰানং নীলাদিভাৱস্সেৱ অভিভৱনকাৰণত্তা. ন হি তেসং পৰিসুদ্ধাপৰিসুদ্ধৱণ্ণপৰিত্ততা তদপ্পমাণতা ৱা অভিভৱনকাৰণং, অথ খো নীলাদিভাৱো এৱাতি.

অভিভাযতনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিমোক্খকথাৱণ্ণনা

২৪৮. ৰূপীতি যেনাযং সসন্ততিপৰিযাপন্নেন ৰূপেন সমন্নাগতো, তং যস্স ঝানস্স হেতুভাৱেন ৱিসিট্ঠং ৰূপং হোতি. যেন ৱিসিট্ঠেন ৰূপীতি ৱুচ্চেয্য, তদেৱ সসন্ততিপৰিযাপন্নৰূপনিমিত্তং ঝানমিৱ পৰমত্থতো ৰূপীভাৱসাধকন্তি দট্ঠব্বং. কসিণদেসনা ঝানানমেৱ কসিণভাৱেন পৱত্তা অভিধম্মে, সুত্তে পন আৰম্মণানন্তি ‘‘অভিধম্মৱসেনা’’তি ৱুত্তং.

ৱিমোক্খকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ব্ৰহ্মৱিহাৰকথাৱণ্ণনা

২৫১. সোমনস্সদোমনস্সৰহিতং অঞ্ঞাণমেৱ অঞ্ঞাণুপেক্খা. কিলেসোধীনং মগ্গোধীহি অজিতত্তা অনোধিজিনস্স. সত্তমভৱাদিতো উদ্ধং পৱত্তৱিপাকস্স অজিতত্তা অৱিপাকজিনস্স. নিদ্দোসভাৱেনাতি নিপ্পটিঘভাৱেন. একস্সপি সত্তস্স অপ্পটিভাগনিমিত্তত্তা পৰিচ্ছেদগ্গহণং নত্থি, ন চ সম্মুতিসচ্চৱসেন পৱত্তং সত্তগ্গহণং পৰিচ্ছিন্নৰূপাদিগ্গহণং হোতীতি অপ্পনাপ্পত্তিযাপি অপৰামাসসত্তগ্গহণমুদ্ধভূতানং মেত্তাদীনং একসত্তাৰম্মণানম্পি অপ্পমাণগোচৰতা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

ব্ৰহ্মৱিহাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অসুভকথাৱণ্ণনা

২৬৩. উদ্ধং ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং. সেতৰত্তেহি পৰিভিন্নং ৱিমিস্সিতং নীলং ৱিনীলং, পুৰিমৱণ্ণৱিপৰিণামভূতং ৱা নীলং ৱিনীলং. সঙ্ঘাটো অঙ্গানং সুসম্বদ্ধতা. আৰম্মণস্স দুব্বলতা পটিপক্খভাৱেন চিত্তং ঠপেতুং অসমত্থতা. অত্তনি আনিসংসদস্সননীৱৰণৰোগৱূপসমানং যথাক্কমং পুপ্ফছড্ডকৱমনৱিৰেচনউপমা যোজেতব্বা. পটিকূলমনসিকাৰসামঞ্ঞেন অসুভেহি কেসাদীহি পটিকূলজ্ঝানস্স গহণং সিৱথিকাৱণ্ণজ্ঝানস্স চ. তম্পি হি পটিকূলমনসিকাৰৱসেনেৱ উপ্পজ্জতীতি, সিৱথিকপ্পকাৰানি ৱা সিৱথিকাৱণ্ণানি.

অসুভকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰূপাৱচৰকুসলকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অৰূপাৱচৰকুসলকথাৱণ্ণনা

২৬৫. সব্বাকাৰেনাতি এৱং ৰূপনিমিত্তং দণ্ডাদানসম্ভৱদস্সনাদিনা সব্বেন ৰূপৰূপনিমিত্তেসু তদাৰম্মণজ্ঝানেসু দোসদস্সনাকাৰেন, ৰূপাদীসু নিকন্তিপ্পহানঅনাৱজ্জিতুকামতাদিনা ৱা. ৱিৰাগাতি জিগুচ্ছনা. আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰৱচনাদীহি আনেঞ্জতা ‘‘সন্তা ইমে চুন্দ অৰিযস্স ৱিনযে ৱিমোক্খা’’তিআদিনা সন্তৱিমোক্খতা চ ৱুত্তা. দোসদস্সনপটিপক্খভাৱনাৱসেন পটিঘসঞ্ঞানং সুপ্পহীনত্তা মহতাপি সদ্দেন অৰূপসমাপত্তিতো ন ৱুট্ঠাতি. তথা পন ন সুপ্পহীনত্তা সব্বৰূপসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং সিযা, পঠমজ্ঝানং পন অপ্পকম্পি সদ্দং ন সহতীতি তং সমাপন্নস্স সদ্দো কণ্টকোতি ৱুত্তং.

আৰুপ্পভাৱনায অভাৱে চুতিতো উদ্ধং উপ্পত্তিৰহানং ৰূপসঞ্ঞাপটিঘসঞ্ঞানং যাৱ অত্তনো ৱিপাকপ্পৱত্তি, তাৱ অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনেন সমতিক্কমো অত্থঙ্গমো চ ৱুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যা তস্মিং ভৱে ন উপ্পজ্জন্তি, তা অনোকাসতায ন উপ্পজ্জন্তি, ন আৰুপ্পভাৱনায নিৱাৰিতত্তা. অনিৱাৰিতত্তা চ কাচি উপ্পজ্জন্তি. তস্মা তাসং অমনসিকাৰো অনাৱজ্জনং অপচ্চৱেক্খণং, জৱনপটিপাদকেন ৱা ভৱঙ্গমনস্স অন্তৰে অকৰণং অপ্পৱেসনং ৱুত্তং, তেন চ নানত্তসঞ্ঞামনসিকাৰহেতূনং ৰূপানং সমতিক্কমা সমাধিস্স থিৰভাৱং দস্সেতি. ৰূপসমতিক্কমাভাৱেনেৱ হি ৰূপসমাপত্তীসু ‘‘নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা’’তি একস্স অৱচনন্তি. কো আনিসংসো, ন হি সব্বস্সাদৱত্থুৰহিতে আকাসে পৱত্তিতসঞ্ঞায আনিসংসো দিস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. ৰূপসঞ্ঞাসমতিক্কমনাদিকং ৱচনং আনিসংসস্স পকাসনং, ন অত্থো.

অঞ্ঞত্থাতি সুত্তেসু. তত্থ হি পৰিত্তকসিণুগ্ঘাটনেপি ৰূপৱিৱেকমত্তগ্গহণেন পৰিচ্ছেদস্স অগ্গহণতো অনন্তফৰণতা চ ৱুত্তা, ইধ পন অনন্তফৰণতাসব্ভাৱেপি উগ্ঘাটিতকসিণৱসেন পৰিত্তানন্ততা হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি ন ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. সমযৱৱত্থাপনঝানৱিসেসনেনেৱেত্থ অত্থো, ন পটিপত্তিযাতি তদৱচনং.

২৬৬. পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং অত্তনো ফৰণাকাৰেনেৱ অনন্তন্তি মনসিকাতব্বত্তা ‘‘অনন্ত’’ন্তি ৱুত্তং. উগ্ঘাটভাৱো উগ্ঘাটিমং.

২৬৭. অকিঞ্চনন্তি ৱিঞ্ঞাণস্স কিঞ্চি পকাৰং অগ্গহেত্ৱা সব্বেন সব্বং ৱিভাৱনং আহ.

২৬৮. যাযাতি সঙ্খাৰাৱসেসসঞ্ঞায. তং তাৱ পটিপত্তিং. আৱজ্জিস্সামীতিআদিনা তন্নিন্নাৱজ্জনাদিপৱত্তিযা অভাৱং দস্সেতি, ন তদতিক্কমনত্থায আৱজ্জনভাৱনাপৱত্তিযা. নাসঞ্ঞাতি সঞ্ঞাভাৱো চ এতিস্সা অত্থীতি অত্থো. সমূহগহণৱসেন পৱত্তং কলাপসম্মসনং. ফস্সাদিএকেকধম্মগহণৱসেন পৱত্তা অনুপদধম্মৱিপস্সনা.

আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাতিক্কমতো ততিযা. তদতিক্কমতো হি তস্সেৱ ৱিভাৱনং হোতি. দুতিযাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণৱিভাৱনে হি তদেৱ অতিক্কন্তং সিযা, ন তস্স আৰম্মণং, ন চাৰম্মণে দোসং দিস্ৱা অনাৰম্মণস্স ৱিভাৱনাতিক্কমো যুজ্জতি. পাড়িযঞ্চ ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণং অভাৱেতী’’তি (চূড়নি. উপসীৱমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৩৯) ত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অভাৱেতী’’তি, ‘‘তঞ্ঞেৱ অভাৱেতী’’তি ৱা. ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জা’’তি (ৱিভ. ৫০৮) এত্থ পন দ্ৱযং ৱুত্তং আৰম্মণঞ্চ ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনঞ্চ. তস্মিং দ্ৱযে যেন কেনচি যতো ৱা ৱুট্ঠিতো, তেনেৱ পট্ঠাননিদ্দিট্ঠেন তংসদ্দস্স সম্বন্ধে আপন্নে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স নিৱত্তনত্থং ৱিঞ্ঞাণৱচনং, তস্মা পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণস্সেৱ অভাৱনাতিক্কমো ৱুত্তো. তন্নিস্সিতন্তি তেন নিস্সিতং. তং মণ্ডপলগ্গং অনিস্সায তেন ৱিনাভূতে ৱিৱিত্তে বহি ওকাসে ঠানং ৱিয আকাসলগ্গৱিঞ্ঞাণস্স ৱিৱেকে তদপগমে ততিযাৰুপ্পস্স ঠানং.

অৰূপাৱচৰকুসলকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তেভূমককুসলৱণ্ণনা

২৬৯. ইমে তাৱ ছন্দাধিপতেয্যে পঞ্চ নযাতি ছন্দাধিপতেয্যনযে অন্তে পুৰিমনযানং তংনযাভিমুখপ্পৱত্তিং সন্ধায ৱুত্তং, অযং পন পকাৰো ন পাড়িঅনুগতো. ন হি পাড়িযং সুদ্ধিকনযাদযো ৱত্ৱা ৱীৰিযাধিপতেয্যাদিনযা ৱুত্তাতি. মহাপকৰণে সত্তহি মহাৱাৰেহি অনুলোমাদিনযৱিচিত্তেহি হীনত্তিকো ৱিভত্তো. তত্থ চ মজ্ঝিমধম্মেকদেসভূতা ইমে ৱীসতি লোকিযমহানযাতি কত্ৱা ‘‘তত্থ ৱিভত্তা’’তি ৱুত্তং, ন এতেন কমেন ইমেসং নযানং তত্থ আগতত্তা.

এৱমেতেসং ৱিভত্তট্ঠানং দস্সেত্ৱা ইদানি এতস্মিং তেভূমককুসলকথাৱসানট্ঠানে অট্ঠাৰসকম্মদ্ৱাৰদস্সনত্থং ‘‘ইমস্মিং পন ঠানে’’তিআদিমাহ. অথ ৱা হীনপণীতেহি ৱিনিৱত্তেত্ৱা মজ্ঝিমৰাসিঅন্তোগধভাৱং দস্সেন্তেন এতেসং তেভূমককুসলনযানং হীনত্তিকে ৱিভাগো কতো. ‘‘ইমস্মিং পন ঠানে’’তিআদিকস্স যথাৱুত্তোৱ সম্বন্ধো. হীনত্তিকে মজ্ঝিমৰাসিম্হি যে সৱিপাকা ৱট্টনিস্সিতেনেৱ দানাদিৱসেন পৱত্তিতা, তে হীনাতি কাতব্বা. যে ৱিৱট্টনিস্সিতেন দানাদিৱসেন পৱত্তিতা, তে পণীতাতি কাতব্বা. অৱিপাকা মজ্ঝিমাতি কাতব্বা. অৱিপাকত্তা চ তেসু মজ্ঝিমৰাসিং ঠপেত্ৱা ইতৰে দ্ৱে একন্তৱট্টনিস্সিতা নৱ, ৱিৱট্টুপনিস্সযভূতা চ নৱাতি অট্ঠাৰস কম্মদ্ৱাৰানি, কম্মানি চ তানি তস্স তস্স ফলস্স কাৰণভাৱেন দ্ৱাৰানি চাতি কম্মদ্ৱাৰানি. তত্থ তত্থ ৱা চিত্তানি কম্মদ্ৱাৰানীতি আহ. তংতংদ্ৱাৰানি ৱা কাযাদীনি. অট্ঠাৰস খত্তিযা চ অভব্বা হীনহীনত্তযাদযো নৱ, ভব্বা চ পণীতপণীতত্তযাদযো নৱাতি কম্মানুৰূপেনেৱ ৱেদিতব্বা. এৱং ব্ৰাহ্মণাদযো দেৱা চ যোজেতব্বা. অট্ঠচত্তালীস গোত্তচৰণানি তেসঞ্ঞেৱ খত্তিযাদীনং ভেদা. ‘‘কামাৱচৰং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি…পে… চিত্তাধিপতেয্য’’ন্তি (ধ. স. ২৬৯-২৭০) এৱং ৱুত্তো চিত্তস্স চিত্তাধিপতেয্যভাৱো, চিত্তচেতসিকসমুদাযে সমযৱৱত্থাপকো চিত্তসদ্দো পৱত্তোতি ‘‘সম্পযুত্তধম্মানং ৱসেন ৱুত্তো’’তি আহ.

তেভূমককুসলৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

লোকুত্তৰকুসলৱণ্ণনা

২৭৭. লোকং তৰতীতি এতেন লোকসমতিক্কমপটিপত্তিমাহ. উত্তৰতীতি এতেন লোকস্সন্তগমনং ফলে পতিট্ঠানং ফলং. সমতিক্কম্মাতিআদিনা নিব্বানং. সমতিক্কম্মাতি হি নিস্সৰিত্ৱা. অভিভুয্যাতি ৱিসংযুত্তং হুত্ৱাতি অত্থো. তিৱিধোপি চত্থো মগ্গাদীসু একেকস্মিং যোজেতব্বো, মগ্গেযেৱ ৱা ইধ তস্স অধিপ্পেতত্তা. একচিত্তক্খণিকন্তি একমগ্গস্স দ্ৱে ৱাৰে অনুপ্পত্তিং সন্ধাযাহ. অঞ্ঞমঞ্ঞং ধম্মানং অনতিৱত্তনাদিসাধিকায পঞ্ঞায ৱড্ঢেতি. ‘‘নিয্যাতীতি নিয্যানীয’’ন্তি ৱত্তব্বে ঈ-কাৰস্স ৰস্সত্তং য-কাৰস্স চ ক-কাৰং কত্ৱা ‘‘নিয্যানিক’’ন্তি ৱুত্তং. নিয্যাতি এতেনাতি নিয্যানং, নিয্যানমেৱ নিয্যানিকং ৱেনযিকো ৱিয. এত্থ ‘‘নেয্যানিক’’ন্তি ৱত্তব্বে ই-কাৰস্স এ-কাৰত্তং অকত্ৱা ৱুত্তং.

ফলন্তি চিত্তচেতসিকৰাসি ৱুচ্চতি, তং অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পযুত্তানং ধম্মানং অত্তনো অৱযৱভূতানং নিস্সযো হোতি. ফলঞাণং ৱা ফলং, সম্মাদিট্ঠিআদযো অঙ্গানি ৱা. লোকুত্তৰভাৱেতি লোকং উত্তিণ্ণভাৱে. তেন ফলনিব্বানানি সঙ্গণ্হাতি. তেসু যং ভৱতি ফলং, তং ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চতি. যথা ৱা কম্মনিব্বত্তা কামভৱাদযো তংসমঙ্গিনো নিস্সযভাৱেন ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চন্তি, এৱং মগ্গেন নিব্বত্তং ফলং অৰিযসাৱকস্স কালেন কালং সমাপজ্জিতব্বতায নিস্সযভাৱতো ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চতি, ততোযেৱ অৰিযা চিৰতৰং তিট্ঠন্তি. সমুচ্ছেদৱিৱেকৱসেনাতি এত্থ অপাযগমনীযানং অচ্চন্তসমুচ্ছেদো ইতৰেসঞ্চ ৱিজ্জুতোভাসেন ৱিয তমস্স সমুচ্ছেদো দট্ঠব্বো. লোকিযজ্ঝানম্পি পুথুজ্জনস্স অৰিযস্স চ অকতাধিকাৰস্স ন ৱিনা পটিপদায ইজ্ঝতি, কতাধিকাৰস্স পন অৰিযস্স মগ্গেনেৱ সমিজ্ঝনতো ৱিপাকানং ৱিয কুসলেন তথা সমিদ্ধস্স অৰিযমগ্গেন সদিসতায অভাৱতো অতব্বিপাকত্তা চ ন মগ্গপটিপদা তস্স ঝানস্স পটিপদাতি সক্কা ৱত্তুন্তি তত্থ তথা গৰুং কত্ৱা পটিপদাহি এৱ দেসনা ন কতা, যথাৱুত্তজ্ঝানসঙ্গহত্থং সুদ্ধিকদেসনাপি কতা.

ইধ পন কস্সচি ৱিনা পটিপদায অসিদ্ধিতো গৰুং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘দুক্খপটিপদ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যো কোচি ৱাৰোতি সকিং দ্ৱিক্খত্তুং তিক্খত্তুং চতুক্খত্তুং অনেকক্খত্তুন্তি এৱমাদীসু ৱিক্খম্ভনৱাৰেসু যো কোচি. সকিং দ্ৱিক্খত্তুঞ্চ ৱিক্খম্ভনৱাৰা সুখা পটিপদা এৱ, ন চ ততো উদ্ধং সুখা পটিপদা হোতীতি তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনৱাৰং দুক্খা পটিপদাতি ৰোচেসুং অট্ঠকথাচৰিযা. তস্মিং তথাৰোচিতে ততো পৰেসু চতুক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনৱাৰাদীসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি. ৰূপাৰূপানং লক্খণাদীহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গহণং ৰূপাৰূপপৰিগ্গহো, নামৰূপমত্তমেতং, ন অঞ্ঞো কোচি সত্তাদিকোতি ৱৱত্থাপনং নামৰূপৱৱত্থাপনং. পৰিগ্গহিতৰূপাৰূপস্স মগ্গপাতুভাৱদন্ধতা চ নামৰূপৱৱত্থাপনাদীনং কিচ্ছসিদ্ধিতো সিযাতি ন ৰূপাৰূপপৰিগ্গহকিচ্ছতায এৱ দুক্খপটিপদতা ৱত্তব্বাতি চে? তং ন, নামৰূপৱৱত্থাপনাদীনং পচ্চনীককিলেসমন্দতায সুখসিদ্ধিযম্পি তথাসিদ্ধৱিপস্সনাসহগতানং ইন্দ্ৰিযানং মন্দতায মগ্গপাতুভাৱদন্ধভাৱতো.

ৰূপাৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱাতি অকিচ্ছেনপি পৰিগ্গহেত্ৱা. কিচ্ছেন পৰিগ্গহিতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. এৱং সেসেসুপি. ইমং ৱাৰং ৰোচেসুন্তি কলাপসম্মসনাৱসানে উদযব্বযানুপস্সনায ৱত্তমানায উপ্পন্নস্স ৱিপস্সনুপক্কিলেসস্স তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনেন কিচ্ছতাৱাৰং দুক্খা পটিপদাতি ৰোচেসুং এতদন্তত্তা পটিপদায. এতস্স অকিচ্ছত্তেপি পুৰিমানং কিচ্ছত্তে দুক্খপটিপদতা ৱুত্তনযাৱাতি ন পটিসিদ্ধাতি দট্ঠব্বং. যথাৱুত্তং ৱা সব্বং ৰূপাৰূপপৰিগ্গহাদিকিচ্ছতং তিক্খত্তুং ৱিক্খম্ভনৱাৰতাৱসেন ‘‘ইমং ৱাৰ’’ন্তি আহ. যস্স পন সব্বত্থ অকিচ্ছতা, তস্স সুখা পটিপদা ৱেদিতব্বা.

মুসাৱাদাদীনং ৱিসংৱাদনাদিকিচ্চতায লূখানং অপৰিগ্গাহকানং পটিপক্খভাৱতো পৰিগ্গাহকসভাৱা সম্মাৱাচা. সা সিনিদ্ধভাৱতো সম্পযুত্তধম্মে পৰিগ্গণ্হাতি সম্মাৱাচাপচ্চযসুভাসিতসোতাৰঞ্চ জনং. কাযিককিৰিযাকিচ্চং কত্তব্বং সমুট্ঠাপেতি, সযঞ্চ সমুট্ঠহনং ঘটনং হোতীতি সম্মাকম্মন্তসঙ্খাতা ৱিৰতিপি সমুট্ঠানসভাৱাতি ৱুত্তা. সম্পযুত্তধম্মানং ৱা উক্খিপনং সমুট্ঠহনং কাযিককিৰিযায ভাৰুক্খিপনং ৱিয, জীৱমানস্স সত্তস্স, সম্পযুত্তধম্মানং ৱা সুদ্ধি ৱোদানং আজীৱস্সেৱ ৱা জীৱিতিন্দ্ৰিযৱুত্তিযা.

২৮৩. মগ্গসন্নিস্সিতন্তি পৰমত্থমগ্গসভাৱত্তা মগ্গাৱযৱভাৱেন সমুদাযসন্নিস্সিতন্তি অত্থো.

২৮৫. পতিট্ঠানং কিলেসৱসেন, আযূহনং অভিসঙ্খাৰৱসেন. তণ্হাৱসেন ৱা পতিট্ঠানং, দিট্ঠিৱসেন আযূহনং. বোধীতি যা অযং ধম্মসামগ্গী ৱুচ্চতীতি যোজেতব্বা. সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিযাতি এতেন পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযা অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিভাৱং দস্সেতি. অঙ্গ-সদ্দো কাৰণত্থোপি হোতীতি চতুসচ্চবোধায সংৱত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা. বুজ্ঝন্তীতি বোধিযো, বোধিযো এৱ অঙ্গাতি ‘‘অনুবুজ্ঝন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি ৱুত্তং. ৱিপস্সনাদীনং কাৰণানং বুজ্ঝিতব্বানঞ্চ সচ্চানং অনুৰূপং পচ্চক্খভাৱেন পটিমুখং অৱিপৰীততায সম্মা চ বুজ্ঝন্তীতি এৱমত্থৱিসেসদীপকেহি উপসগ্গেহি ‘‘অনুবুজ্ঝন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. বোধি-সদ্দো হি সব্বৱিসেসযুত্তং বুজ্ঝনং সামঞ্ঞেন সঙ্গণ্হাতীতি.

২৯৯. তিণ্ণন্তি ৰাগাদীনং. কৰোতি নাম কিং দুচ্চৰিতানি অনুৱত্তমানানি.

৩০১. পাণাতিপাতাদিনিপ্ফাদিতপচ্চযানং নিচ্চসেৱনং ধুৱপটিসেৱনং. সকিচ্চকোতি ৱিসুং অত্তনো কিচ্চৱা. ন হোতীতি অত্থন্তৰভাৱং পটিক্খিপতি. পচ্চযপটিসেৱনসামন্তজপ্পনইৰিযাপথপ্পৱত্তনানি পাপিচ্ছতানিব্বত্তানি তীণি কুহনৱত্থূনীতি.

৩৪৩. ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনা সঙ্খাৰুপেক্খা সানুলোমা, সা সুঞ্ঞতো পস্সন্তী ‘‘সুঞ্ঞতা’’তি ৱুচ্চতি, দুক্খতো পস্সন্তী তণ্হাপণিধিসোসনতো ‘‘অপ্পণিহিত’’ন্তি. সা আগমনীযট্ঠানে মগ্গাধিগমত্থং আগমনপটিপদাঠানে ঠত্ৱা সুঞ্ঞতাপ্পণিহিতন্তি নামং দেতি. আগমনতো নামে লদ্ধে সগুণতো আৰম্মণতো চ নামং সিদ্ধমেৱ হোতি, ন পন সগুণাৰম্মণেহি নামলাভে সব্বত্থ আগমনতো নামং সিদ্ধং হোতীতি পৰিপুণ্ণনামসিদ্ধিহেতুত্তা সগুণাৰম্মণেহি সব্বেসম্পি নামত্তযযোগো, ন আগমনতোতি ৱৱত্থানকৰত্তা চ নিপ্পৰিযাযদেসনায আগমনতোৱ ইধ নামং লভতি, ন ইতৰেহীতি ৱুত্তং.

৩৫০. অনিমিত্তৱিপস্সনন্তি অনিচ্চানুপস্সনং. নিমিত্তধম্মেসূতি সমূহাদিঘনৱসেন চ সকিচ্চপৰিচ্ছেদতায চ সপৰিগ্গহেসু খন্ধেসু. অনিমিত্তৱিমোক্খোতি অনিচ্চানুপস্সনমাহ. এৱংসম্পদমিদন্তি কথমিধ উপমাসংসন্দনং হোতি. ন হি ছন্দচিত্তানং মগ্গসঙ্খাতঅধিপতিভাৱাভাৱো ৱিয সদ্ধিন্দ্ৰিযাধিকস্স অনিমিত্তৱিমোক্খস্স অনিমিত্তভাৱাভাৱো অত্থি, ন চ অমগ্গাধিপতীনং মগ্গাধিপতিনামদানাভাৱো ৱিয অনিমিত্তস্স অনিমিত্তনামদানাভাৱোতি সক্কা ৱত্তুং অনিমিত্তৱিমোক্খস্স অননিমিত্ততায অভাৱতো. মগ্গো অধিপতি এতেসন্তি চ মগ্গাধিপতিনোতি যুত্তো তত্থ ছন্দচিত্তেহি তংসম্পযুত্তানং মগ্গাধিপতিভাৱাভাৱো. ইধ পন মগ্গো অনিমিত্তং এতস্সাতি মগ্গানিমিত্তোতি অযমত্থো ন সম্ভৱতীতি ন তেন অমগ্গেন মগ্গস্স অনিমিত্তভাৱো ন যুজ্জতি, কিং ৱা এত্থ সামঞ্ঞং অধিপ্পেতন্তি. অমগ্গঙ্গমগ্গনামাভাৱো. যথা সতিপি অধিপতিভাৱে ছন্দচিত্তানং ন মগ্গাধিপতীতি মগ্গনামং, ন চ তেহি মগ্গস্স তেসং অমগ্গঙ্গত্তা, তথা সতিপি সদ্ধায আগমনভাৱেন তস্সা অনিমিত্তন্তি মগ্গনামং, ন চ তায মগ্গস্স তস্সা অমগ্গঙ্গত্তা. এৱং অনিমিত্তৱিপস্সনাযপি অনিমিত্তভাৱো নিপ্পৰিযাযেন নত্থীতি দীপিতো হোতি.

ননু চ ইধ ঝানং সুঞ্ঞতাদিনামেন ৱুত্তং, ন মগ্গোতি চে? ন, মগ্গসম্পযোগতো ঝানস্স সুঞ্ঞতাদিনামকত্তা. সুত্তন্তপৰিযাযেন সগুণাৰম্মণেহি ইধ অভিধম্মেপি নামং লভতীতি আহংসু. তস্মা পটিক্খিত্তা ‘‘ন পন লভন্তী’’তি. কিং কাৰণা? অভিধম্মে সৰসং অনামসিত্ৱা পচ্চনীকতোৱ নামলাভাতি অধিপ্পাযো. যো হি সগুণাৰম্মণেহি নামলাভো, সো সৰসপ্পধানো হোতি. সৰসেনেৱ চ নামলাভে সব্বমগ্গানং সুঞ্ঞতাদিভাৱোতি ৱৱত্থানং ন সিযা. তস্মা অভিধম্মে সতিপি দ্ৱীহি নামলাভে পচ্চনীকতো নামৱৱত্থানকৰং গহিতন্তি সগুণাৰম্মণেহি সুঞ্ঞতাপ্পণিহিতমগ্গা নামং ন লভন্তীতি আহ. অথ ৱা ন পন লভন্তীতি অঞ্ঞনিৰপেক্খেহি সগুণাৰম্মণেহি ন লভন্তি. কিং কাৰণা? অভিধম্মে সৰসপচ্চনীকেহি সহিতেহি নামলাভাতি অত্থো. পচ্চনীকঞ্হি ৱৱত্থানকৰং অনপেক্খিত্ৱা কেৱলস্স সৰসস্স নামহেতুভাৱো অভিধম্মে নত্থি অৱৱত্থানাপত্তিতো. তস্মা অত্তাভিনিৱেসপণিধিপটিপক্খৱিপস্সনানুলোমা মগ্গা সতিপি সৰসন্তৰে পচ্চনীকসহিতেন সৰসেন নামং লভন্তি. অনিমিত্তমগ্গস্স পন ৱিপস্সনা নিমিত্তপটিপক্খা ন হোতি সযং নিমিত্তগ্গহণতো নিমিত্তগ্গহণানিৱাৰণাতি তদনুলোমমগ্গোপি ন নিমিত্তস্স পটিপক্খো. যদি সিযা, নিমিত্তগতৱিপস্সনাযপি পটিপক্খো সিযাতি. তস্মা ৱিজ্জমানোপি সৰসো ৱৱত্থানকৰপচ্চনীকাভাৱা অভিধম্মে অনিমিত্তন্তি নামদাযকো ন গহিতো. অনিচ্চানুপস্সনানুলোমো পন মগ্গো সুদ্ধিকপটিপদানযেযেৱ সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. তস্মা এৱ চ সো নযো ৱুত্তোতি. এৱন্তি যং ৱক্খতি ‘‘অনিচ্চতো ৱুট্ঠহন্তস্স মগ্গো অনিমিত্তো হোতী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ৩৫০), এৱং আহৰিত্ৱা অট্ঠকথাচৰিযেহি সো অনিমিত্তমগ্গো দীপিতোতি অত্থো.

ৱুট্ঠান…পে… কিমাৰম্মণাতি অনিচ্চাদিতো ৱুট্ঠহন্তস্স ৱুট্ঠানগামিনিযা লক্খণাৰম্মণত্তে সতি সঙ্খাৰেহি ৱুট্ঠানং ন সিযা, সঙ্খাৰাৰম্মণত্তে চ লক্খণপটিৱেধোতি মঞ্ঞমানো পুচ্ছতি. ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা সঙ্খাৰেসু পৱত্তমানেন ঞাণেন লক্খণানিপি পটিৱিদ্ধানি হোন্তি তদাকাৰসঙ্খাৰগহণতোতি আহ ‘‘লক্খণাৰম্মণা’’তি. সঙ্খাৰাৰম্মণা এৱ যথাৱুত্তাধিপ্পাযেন ‘‘লক্খণাৰম্মণা’’তি ৱুত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘লক্খণং নামা’’তিআদিমাহ. অনিচ্চতা দুক্খতা অনত্ততাতি হি ৱিসুং গয্হমানং লক্খণং পঞ্ঞত্তিগতিকং পৰমত্থতো অৱিজ্জমানং, অৱিজ্জমানত্তা এৱ পৰিত্তাদিৱসেন নৱত্তব্বধম্মভূতং. তস্মা ৱিসুং গহেতব্বস্স লক্খণস্স পৰমত্থতো অভাৱা ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সঙ্খাৰে সভাৱতো সল্লক্খেন্তোৱ লক্খণানি সল্লক্খেতি নামাতি আহ ‘‘যো পন অনিচ্চং দুক্খমনত্তাতি তীণি লক্খণানি সল্লক্খেতী’’তি. যস্মা চ অনিচ্চন্তিআদিনা সঙ্খাৰাৱ দিস্সমানা, তস্মা তে কণ্ঠে বদ্ধকুণপং ৱিয পটিনিস্সজ্জনীযা হোন্তি.

লোকুত্তৰকুসলং

পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা

তত্ৰাতি লোকুত্তৰজ্ঝানে. অজ্ঝত্তঞ্চাতি উপড্ঢগাথায অভিনিৱিসিতব্বং ৱুট্ঠাতব্বং ৱিপস্সনাভূমিং পঞ্চধা উদ্দিসতি. সত্তঅট্ঠাদীনি অঙ্গানি সত্তট্ঠঙ্গানীতি আদিসদ্দস্স লোপো দট্ঠব্বো. নিমিত্তন্তি যতো ৱুট্ঠানং, তানি নিমিত্তপৱত্তানি নিমিত্তৱচনেনেৱ উদ্দিসতি. সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণমেৱ অৰিযমগ্গস্স বোজ্ঝঙ্গাদিৱিসেসং নিযমেতি. কস্মা? ততো ততো দুতিযাদিপাদকজ্ঝানতো উপ্পন্নস্স সসঙ্খাৰুপেক্খাঞাণস্স পাদকজ্ঝানাতিক্কন্তানং অঙ্গানং অসমাপজ্জিতুকামতাৱিৰাগভাৱনাভাৱতো ইতৰস্স চ অতব্ভাৱতো. তেসম্পি ৱাদেসু…পে… ৱিপস্সনাৱ নিযমেতীতি ৱেদিতব্বা. কস্মা? ৱিপস্সনানিযমেনেৱ হি পঠমত্থেৰৱাদেপি অপাদকপঠমজ্ঝানপাদকমগ্গা পঠমজ্ঝানিকাৱ হোন্তি, ইতৰে চ পাদকজ্ঝানৱিপস্সনানিযমেহি তংতংঝানিকা. এৱং সেসৱাদেসুপি ৱিপস্সনানিযমো যথাসম্ভৱং যোজেতব্বো.

পকিণ্ণকসঙ্খাৰেতি পাদকজ্ঝানতো অঞ্ঞসঙ্খাৰে. তেন পাদকজ্ঝানসঙ্খাৰেসু সম্মসিতেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি. তত্ৰাপীতি দুতিযত্থেৰৱাদেপি. তংতংঝানিকতা তংতংসম্মসিতসঙ্খাৰৱিপস্সনানিযমেহি হোতি. তত্ৰাপি হি ৱিপস্সনা তংতংৱিৰাগাৱিৰাগভাৱনাভাৱেন সোমনস্সসহগতা উপেক্খাসহগতা চ হুত্ৱা ঝানঙ্গাদিনিযমং মগ্গস্স কৰোতীতি এৱং ৱিপস্সনানিযমো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

তন্তি তংতংঝানসদিসভৱনং. স্ৱাযমত্থো পাদকজ্ঝানসম্মসিতজ্ঝানুপনিস্সযেহি ৱিনা অজ্ঝাসযমত্তেন অসিজ্ঝনা উপনিস্সযেন ৱিনা সঙ্কপ্পমত্তেন সকদাগামিফলাদীনং অসিজ্ঝনদীপকেন নন্দকোৱাদেন (ম. নি. ৩.৩৯৮ আদযো) দীপেতব্বো. তত্থ হি সোতাপন্নাযপি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পভাৱং ৱদন্তেন ভগৱতা যস্স যস্স উপনিস্সযো অত্থি, তস্স তস্সেৱ অজ্ঝাসযো নিযামকো, নাঞ্ঞস্সাতি তেন তেন পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পতা হোতি, ন ততো পৰং সঙ্কপ্পসব্ভাৱেপি অসিজ্ঝনতোতি অযমত্থো দীপিতো হোতি. এৱমিধাপি যস্স যস্স দুতিযাদিঝানিকস্স মগ্গস্স যথাৱুত্তো উপনিস্সযো অত্থি, তস্স তস্সেৱ অজ্ঝাসযো নিযামকো, নাঞ্ঞস্স সতিপি তস্মিং অসিজ্ঝনতো. ইমস্মিং পন ৱাদে পাদকসম্মসিতজ্ঝানুপনিস্সযসব্ভাৱে অজ্ঝাসযো একন্তেন হোতি, তংতংফলূপনিস্সযসব্ভাৱে তংতংসঙ্কপ্পো ৱিযাতি তদভাৱাভাৱতো অজ্ঝাসযো নিযমেতীতি ৱুত্তং.

যস্মিং পন পাদকজ্ঝানং নত্থীতি চতুত্থজ্ঝানিকৱজ্জানং পাদকানি লোকিযজ্ঝানানি সন্ধায ৱুত্তং. অপ্পনাপ্পত্তি চ ওড়াৰিকঙ্গাতিক্কমনুপনিস্সযাভাৱে পঞ্চহি অঙ্গেহি ৱিনা ন হোতীতি ‘‘সোমনস্সসহগতমগ্গো হোতী’’তি আহ. উপেক্খাসহগতমগ্গোতি এতেন চতুত্থজ্ঝানিকতাপি সমানা অনুসযসমুগ্ঘাটনসমত্থস্স ন সঙ্খাৰাৱসেসতাতি দস্সেতি. তে চ ৱাদা ন ৱিৰুজ্ঝন্তি অজ্ঝাসযৱসেন পঞ্চমজ্ঝানিকতায পঠমাদিজ্ঝানিকতায চ সম্ভৱতোতি অধিপ্পাযো. অজ্ঝাসযো চ সাত্থকো হোতি, অঞ্ঞথা পাদকসম্মসিতজ্ঝানেহেৱ নিযমস্স সিদ্ধত্তা অজ্ঝাসযো নিযামকো ৱুচ্চমানো নিৰত্থকো সিযাতি. ইধ পন অট্ঠসালিনিযা নিযামনে একন্তিকং ৱিপস্সনাসঙ্খাতং অত্থমেৱ উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘তেসম্পি ৱাদেসু অযং…পে… ৱিপস্সনাৱ নিযমেতী’’তি ৱদন্তেন তযোপেতে ৱাদে ৱিপস্সনাৱ নিযমেতীতি দস্সিতং. তংতংৱাদানঞ্হি ৱিপস্সনাসহিতানমেৱ সিদ্ধি, নাঞ্ঞথাতি দস্সিতন্তি.

পৱেধতীতি গোত্ৰভুস্স পচ্চযো ভৱিতুং ন সক্কোতীতি অত্থো. যদি পঞ্চমচিত্তক্খণে জৱনং পতিতং নাম হোতি, কথং তদা গোত্ৰভু তদনন্তৰঞ্চ মগ্গো জৱনস্স পতিতক্খণে উপ্পজ্জতীতি? অপুব্বস্স জৱনন্তৰস্স পতিততাভাৱতো. তদেৱ হি জৱনং অনেকক্খত্তুং পৱত্তমানং পতিতং সিযাতি, গোত্ৰভু পন আৰম্মণন্তৰে উপ্পন্নং অপুব্বং জৱনং, তথা মগ্গো ভূমন্তৰতো চাতি. ননু চ সত্তমজৱনচেতনায বলৱতায উপপজ্জৱেদনীযভাৱো হোতি আনন্তৰিযতাপীতি, তত্থাযং অধিপ্পাযো সিযা ‘‘পটিসন্ধিযা অনন্তৰপচ্চযভাৱিনো ৱিপাকসন্তানস্স অনন্তৰপচ্চযভাৱেন অন্তিমজৱনচেতনায সুসঙ্খতত্তা সা সত্তমজৱনচেতনা উপপজ্জৱেদনীযা আনন্তৰিকা চ হোতি, ন অপতিতজৱনচেতনা ৱিয বলৱতাযা’’তি.

পুন অনুলোমং তং অনুবন্ধেয্যাতি গোত্ৰভুস্স হি সঙ্খাৰাৰম্মণত্তে সতি তদপি অনুলোমমেৱাতি পুৰিমঅনুলোমং ৱিয তং তদপি অঞ্ঞং অনুলোমং অনুবন্ধেয্য, ন মগ্গোতি মগ্গৱুট্ঠানমেৱ চ ন ভৱেয্য অত্তনো সদিসালম্বনস্স আৱজ্জনট্ঠানিযস্স পচ্চযস্স অলাভা. অপ্পহীনভাৱেন পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অনুসযিতা কিলেসা সা ভূমি এতেহি লদ্ধাতি কত্ৱা ভূমিলদ্ধা. ৱট্টং সিনোন্তি বন্ধন্তীতি কত্ৱা ৱট্টসেতূ চ, তেসং সমুগ্ঘাতকৰণন্তিপি এতদেৱস্স লোভক্খন্ধাদিপদালনং ৱুচ্চতি. তন্তি পৱত্তং. একং ভৱন্তি অনাগামিনো অনেকক্খত্তুঞ্চ তত্থেৱ উপপজ্জন্তস্স হেট্ঠা অনাগমনৱসেন একো ভৱোতি গহেত্ৱা ৱুত্তং.

ইমস্স পনত্থস্সাতি যথাৱুত্তস্স উপাদিন্নকপৱত্ততো ৱুট্ঠানস্স. অপাযেসু সত্তমভৱতো উদ্ধং সুগতিযঞ্চ ৱিপাকদাযকস্স অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযঘাতো সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধো দট্ঠব্বো. দ্ৱীসু ভৱেসূতি অনাগামিমগ্গে অভাৱিতে সকদাগামিস্স কামধাতুযং যে দ্ৱে ভৱা উপ্পজ্জেয্যুং, তেসূতি অত্থো. চলতীতি এতেন চলনসভাৱমেৱ দস্সেতি, ন অচলনাভাৱং, তস্মা অচলনং দস্সেত্ৱা পুন চলনং দস্সেতুং ‘‘তথাগতস্স হী’’তিআদিমাহ. যেপি ৱা কত্থচি চত্তাৰোপি মগ্গে সমানপটিপদে দিস্ৱা সভাৱতো অচলনমেৱ গণ্হেয্যুং, তেসং তংগহণনিৱাৰণত্থং ‘‘চলতী’’তি ৱুত্তং, ন চলনাৱধাৰণত্থন্তি যুত্তং উভযদস্সনং. অথ ৱা যদিপি কেসঞ্চি চত্তাৰোপি মগ্গা সমানপটিপদা, তথাপি কিলেসিন্দ্ৰিযেহি সিজ্ঝমানা পটিপদা তেসং ৱসেন চলনপকতিকা এৱাতি ‘‘চলতি’’চ্চেৱ ৱুত্তং, ন ‘‘ন চলতী’’তি.

লোকুত্তৰকুসলপকিণ্ণককথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমমগ্গৱীসতিমহানযৱণ্ণনা

৩৫৭. যস্স পুব্বভাগে ‘‘মগ্গং ভাৱেমী’’তি অজ্ঝাসযো পৱত্তো, সো মগ্গং ভাৱেতি. এৱং সব্বত্থ অজ্ঝাসযৱিসেসেন তংতংভাৱনাৱিসেসো দট্ঠব্বো.

৩৫৮. ছন্দাধিপতেয্যন্তিআদীসু একচিত্তক্খণে ৱত্তমানেসু ধম্মেসু কথং ছন্দস্স তংসহজাতস্স অধিপতিভাৱো ৱীৰিযাদীনঞ্চাতি? উপনিস্সযৱসেন. যস্স হি সচে ছন্দৱতো কুসলং নিপ্ফজ্জতি, ‘‘অহং নিপ্ফাদেস্সামী’’তি পৱত্তমানস্স কুসলং নিপ্ফন্নং, তস্স তংসহজাতো ছন্দো তেন পুৰিমুপনিস্সযেন ৱিসিট্ঠো সহজাতধম্মে অত্তনো ৱসে ৱত্তেতি. তস্মিঞ্চ পৱত্তমানে তে পৱত্তন্তি, নিৱত্তমানে নিৱত্তন্তি, তদনুৰূপবলা চ হোন্তি ৰাজপুৰিসা ৱিযাতি. এৱং ৱীৰিযাদীসু. সেসধম্মানং পন কত্থচি ৱুত্তপ্পকাৰপ্পৱত্তিসব্ভাৱেপি অতংসভাৱত্তা অধিপতিভাৱো নত্থীতি দট্ঠব্বো.

দুতিযমগ্গৱণ্ণনা

৩৬১. আ-কাৰস্স ৰস্সত্তং কত্ৱা অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ৱুত্তং, আ-কাৰো চ ধম্মমৰিযাদত্থো.

ততিযচতুত্থমগ্গৱণ্ণনা

৩৬২. মগ্গঙ্গানি ন পূৰেন্তি অকিচ্চকত্তা সম্মাদিট্ঠিযাতি অধিপ্পাযো. মাৰেন্তো গচ্ছতীতি হি মগ্গো, ন চেতায মাৰেতব্বং অত্থীতি. মানস্স দিট্ঠিসদিসা পৱত্তি অহমস্মীতি পৱত্তমানস্স দিট্ঠিট্ঠানে ঠানং. আলোকস্সেৱ পৱত্তিকালো ৱিযাতি চিৰপ্পৱত্তিং সন্ধাযাহ. একদেসসামঞ্ঞেন হি যথাধিপ্পেতেন উপমা হোতীতি. খাৰে ৱাতি কট্ঠাদীনং খাৰচ্ছাৰিকাযং. সম্মদ্দিত্ৱাতি কিলেদেত্ৱা. ছন্দোতি তণ্হা. অনুসযোতি তণ্হা মানানুসযো চ. এতস্মিঞ্চ সুত্তে অসমূহতস্স গন্ধস্স সমুগ্ঘাটনং ৱিয অসমূহতমানাদিসমুগ্ঘাতং দস্সেন্তেন অঞ্ঞমঞ্ঞে কিলেসে পজহতীতি দস্সিতন্তি আনীতং, ন যথাৱুত্তনযেন উপমায ৱুত্তত্তাতি দট্ঠব্বং. নিৰন্তৰং পৱত্তমানে চিত্তে তস্স সংকিলেসৱোদানকৰা সাৱজ্জানৱজ্জা চেতসিকা উপ্পজ্জমানা তস্সঙ্গভূতা অৱযৱা ৱিয হোন্তীতি ‘‘চিত্তঙ্গৱসেনা’’তি ৱুত্তং.

লোকুত্তৰকুসলৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কুসলকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অকুসলপদং

ধম্মুদ্দেসৱাৰো

পঠমচিত্তকথাৱণ্ণনা

৩৬৫. কুসলে ৱুত্তনযং অনুগন্ত্ৱা যথানুৰূপং ৱেদিতব্বতায ‘‘ৱুত্তনযেনা’’তি আহ. গন্তব্বাভাৱতোতি বুজ্ঝিতব্বাভাৱতো. দিট্ঠিযা গতমত্তন্তি দিট্ঠিযা গতিমত্তং গহণমত্তং. আসন্নকাৰণত্তা অযোনিসোমনসিকাৰস্স ৱিসুং গহণং একন্তকাৰণত্তা চ. সতিসংৱৰোতি ইধ সীতাদীহি ফুট্ঠস্স অপ্পমজ্জনং খমনং দট্ঠব্বং. পহানসংৱৰোতি ৱীৰিযসংৱৰো.

অস্সাদদস্সনন্তি অস্সাদদিট্ঠি. ফলট্ঠেন পচ্চুপট্ঠানেন অসম্মাপটিপত্তিপচ্চুপট্ঠানোমোহো, সম্মাপটিপত্তিপটিপক্খভাৱগ্গহণাকাৰো ৱা. সব্বস্স লোভস্স অভিজ্ঝাভাৱে সতিপি ৱিসেসযুত্তায অভিজ্ঝায কম্মপথপ্পত্তায ইধুপ্পজ্জমানায লক্খণাদিং দস্সেতুং ‘‘সা পৰসম্পত্তীন’’ন্তিআদিমাহ. অত্তনো পৰিণামনস্স পুৰেচাৰিকা তণ্হাভিৰতি অভিৰতি.

অনুপপৰিক্খা মোহো. মোহৱসেন হি দিট্ঠিৱসেন ৱা অৱত্থুস্মিং সানুনযো অধিমোক্খো উপ্পজ্জতীতি. অসতিযচিত্তেতি অহিৰিকাদীহি আৰক্খৰহিতচিত্তে. সতিৰহিতত্তা সতিপটিপক্খত্তা চাতি এতেন সতিৰহিতা সতিপটিপক্খা চ অকুসলা খন্ধা এৱ মিচ্ছাসতীতি দস্সেতি. তে পন উপনাহাদিপ্পৱত্তিযং চিৰকতাদিসল্লক্খণে পটুসঞ্ঞাসম্পযুত্তা দট্ঠব্বা. সদৰথাদিভাৱো অৱিসেসেন কিলেসসম্পযোগতো ৱুত্তো লহুতাদিএকন্তপটিপক্খানং থিনমিদ্ধাদীনং কেসঞ্চি ইধ অভাৱা. অৱূপসমোতি অসন্নিসিন্নসব্ভাৱমাহ. অনৱট্ঠানৰসন্তি চলনকিচ্চং. চেতসো অৱূপসমেতি নিপ্ফাদেতব্বে পযোজনে ভুম্মং, অৱূপসমপচ্চযভূতং আৰম্মণং ৱা ‘‘অৱূপসমো’’তি ৱুত্তং.

ধম্মুদ্দেসৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিদ্দেসৱাৰকথাৱণ্ণনা

৩৭৭. সহজাতধম্মেসু অকম্পনং ন কোসজ্জেসু অকম্পনং ৱিয তপ্পটিপক্খভাৱতো দট্ঠব্বং, তংতংপাপকিৰিযায উস্সহনৱসেন পন থিৰতা তত্থ অকম্পনং.

৩৮১. দিট্ঠিযা ৱিৰূপং ফন্দিতন্তি তথা তথা সস্সতাদিৱসেন পৱত্তা দিট্ঠি এৱ ৱুচ্চতি. তৰন্তীতি তিত্থে ৱিয পিলৱন্তি. ৱিপৰিযেসতোতি ৱত্থুস্স ৱিপৰীততো.

৩৯০. সভাৱপটিচ্ছাদনৱসেন পকতিঅত্তাদিঅসন্তগহণস্স অনিচ্চাদীনং নিচ্চাদিৱিসমগহণস্স চ সঞ্ঞাদিৱিপৰিযেসস্স নিস্সযত্তা ‘‘অসন্তং অসমঞ্চ বুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং.

দুতিযচিত্তৱণ্ণনা

৩৯৯. কিঞ্চাপি…পে… পৰামসন্তস্স উপ্পজ্জতীতি পুৰিমচিত্তেন অৱিসেসং দস্সেতি. অনুস্সাহনাৱসীদনভাৱেন সংহতভাৱো থিনং.

ততিযচিত্তৱণ্ণনা

৪০০. ইধ মানেন সদ্ধিং পঞ্চ অপণ্ণকঙ্গানীতি অৱিৰজ্ঝনকঙ্গানি উপ্পত্তিঅৰহঙ্গানি হোন্তীতি অত্থো দট্ঠব্বো. মানস্স অনিযতত্তা ন নিযতযেৱাপনকাতি. পট্ঠানে হি ‘‘সংযোজনং ধম্মং পটিচ্চ সংযোজনো ধম্মো উপ্পজ্জতি হেতুপচ্চযা’’তি (পট্ঠা. ৩.৪.১) এত্থ ‘‘চতুক্খত্তুং কামৰাগেন তিক্খত্তুং পটিঘেন চ মানো ৱিচিকিচ্ছা ভৱৰাগো তযোপেতে সকদাগামিনো সংযোজনানং সংযোজনেহি দসৱিধা যোজনা’’তি দস্সিতায দসৱিধায যোজনায ‘‘কামৰাগসংযোজনং পটিচ্চ মানসংযোজনং অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কামৰাগসংযোজনং পটিচ্চ অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি ‘‘মানসংযোজনং পটিচ্চ ভৱৰাগসংযোজনং অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি চ ৱত্ৱা ‘‘ভৱৰাগসংযোজনং পটিচ্চ অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি ৱুত্তাহি যোজনাহি মানস্স অনিযতভাৱো পকাসিতো, তথা কিলেসদুকেপি. ইধ চ ৱক্খতি ‘‘দসৱিধা সংযোজনানং যোজনা, তথা দসৱিধা কিলেসান’’ন্তি চ. উন্নমনৱসেনেৱ সম্পগ্গহৰসো, ন ৱীৰিযং ৱিয তংতংকিচ্চসাধনে অব্ভুস্সাহনৱসেন. ওমানস্সপি অত্তানং অৱংকত্ৱা গহণং সম্পগ্গহোতি দট্ঠব্বো.

চতুত্থচিত্তৱণ্ণনা

৪০২. পৰিহৰণত্থং ৱিক্খিত্তা হুত্ৱা উস্সাহং জনেন্তা ‘‘পৰিহৰণত্থং সউস্সাহা’’তি ৱুত্তা, তেসং.

নৱমচিত্তৱণ্ণনা

৪১৩. ৱিসপ্পনঅনিট্ঠৰূপসমুট্ঠানৱসেন অত্তনো পৱত্তিআকাৰৱসেন চ ৱিসপ্পনৰসো. দোসো উপযোগফলেসু অনিট্ঠত্তা ৱিসসংসট্ঠপূতিমুত্তং ৱিয দট্ঠব্বো. অনভিৰতিৰসাতি এৱংপকাৰেসু পটিক্খেপেন ৰসৱচনেসু তংতংপটিপক্খকিচ্চগহণং দট্ঠব্বং. কটুকাকাৰগতি কটুকঞ্চুকতা, অত্তসম্পত্তি আৱাসাদি, পৰাযত্ততায দাসব্যং ৱিয দট্ঠব্বং. যথা হি দাসব্যে সতি দাসো পৰাযত্তো হোতি, এৱং কুক্কুচ্চে সতি তংসমঙ্গী. ন হি সো অত্তনো ধম্মতায পৱত্তিতুং সক্কোতি কুসলেতি. অথ ৱা কতাকতাকুসলকুসলানুসোচনে আযত্ততায তদুভযৱসেন কুক্কুচ্চেন তংসমঙ্গী হোতীতি দাসব্যং ৱিয তং হোতি.

৪১৮. ৱিৰুদ্ধাকাৰোতি ৱিৰুদ্ধস্স পুগ্গলস্স, চিত্তস্স ৱা আকাৰো ৱিৰুদ্ধভাৱো. তেন ৱিৰুজ্ঝনং ৱিৰোধোতি দস্সেতি. ৱচনন্তি এতং নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. সব্বমেৱ হি কিচ্চং এতেন কৰিযমানং সুৰোপিতং সুজনিতং ন হোতীতি. ৰোপসদ্দৱচনত্থমেৱ কেচি ৱণ্ণেন্তি. তং অপ্পমাণন্তি কোধস্স তথাপৱত্তনসভাৱাভাৱা অঞ্ঞেন কেনচি কাৰণেন পৰিপুণ্ণতা সিযাতি সন্ধায ৱুত্তং.

একাদসমচিত্তৱণ্ণনা

৪২২. ৱিগতা চিকিচ্ছাতি চিকিচ্ছিতুং দুক্কৰতায ৱুত্তং, ন সব্বথা চিকিচ্ছাভাৱা ৱিচিকিচ্ছাযাতি তদত্থং দস্সেতি.

৪২৪. নিচ্ছযাভাৱা অসণ্ঠহনতো চেতসো পৱত্তিপচ্চযমত্ততায ‘‘পৱত্তিট্ঠিতিমত্ত’’ন্তি ৱুত্তং.

৪২৫. একং আকাৰং গন্তুং অসমত্থতায অত্তনো আমুখং সপ্পনতো ওসক্কতি.

দ্ৱাদসমচিত্তৱণ্ণনা