২. ৰূপকণ্ডং
উদ্দেসৱণ্ণনা
ইদানি ৰূপমব্যাকতং ভাজেতব্বং, তঞ্চ কেনচি সমযৱৱত্থানং কত্ৱা ন সক্কা ভাজেতুং. ন হি ৰূপস্স চিত্তুপ্পাদেন সমযৱৱত্থানং সক্কা কাতুং অচিত্তসমুট্ঠানসব্ভাৱতো, চিত্তসমুট্ঠানস্স চ অনেকচিত্তসমুট্ঠানতায ৰূপসমুট্ঠাপকচিত্তানঞ্চ কেসঞ্চি কত্থচি অসমুট্ঠাপনতায ৱৱত্থানাভাৱতো, ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযৱজ্জিতস্স ৰূপস্স অচিত্তসহভুভাৱতো চ, ন চ ৰূপানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰণেন সমযৱৱত্থানং যুজ্জতি মহগ্গতপ্পমাণানং ঝানানং ৱিয ৰূপানং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বতাভাৱা, উপাদাৰূপেহি চ ন যুজ্জতি তেসং সহজাতাদিপচ্চযভাৱেন অপ্পৱত্তনতো, নাপি মহাভূতেহি যুজ্জতি কেসঞ্চি মহাভূতানং কেহিচি উপাদাৰূপেহি ৱিনা পৱত্তিতো অসমানকালানঞ্চ সব্ভাৱতো. ন হি ‘‘যস্মিং সমযে পথৱীধাতু উপ্পন্না হোতি, তস্মিং সমযে চক্খাযতনং হোতী’’তি সক্কা ৱত্তুং সোতাদিনিস্সযভূতায পথৱিযা চিত্তাদিসমুট্ঠানায চ সহ চক্খাযতনস্স অভাৱা. এৱং সোতাযতনাদীসুপি যোজেতব্বং.
মহাভূতেহি অসমানকালানি ৱিঞ্ঞত্তিউপচযাদীনিপি তস্মিং সমযে হোন্তীতি ন সক্কা ৱত্তুন্তি. একস্মিঞ্চ কালে অনেকানি কলাপসহস্সানি উপ্পজ্জন্তি পৱত্তন্তি চ, ন অৰূপধম্মানং ৱিয ৰূপানং কলাপদ্ৱযসহাভাৱো অত্থি. একস্মিঞ্চ কলাপে ৱত্তমানে এৱ অঞ্ঞস্স নিৰোধো, অঞ্ঞস্স চুপ্পত্তি হোতীতি সব্বথা ৰূপাব্যাকতং সমযৱৱত্থানং কত্ৱা ন সক্কা ৱিভজিতুং. এককাদীহি পন নযেহি ন হেতুআদিনা সভাৱেন ৱিভজিতুং সক্কাতি তথা ৱিভজনত্থং চিত্তুপ্পাদকণ্ডে তাৱ অৱিভত্তং অব্যাকতং অত্থীতি দস্সেতুং সমযৱৱত্থানেন ৱিনা অব্যাকতস্স সভাৱতোযেৱ নিদ্দেসে একদেসং নিদ্দিসিত্ৱা নিগমনকৰণস্স অনুপপত্তিতো চ ৱিভত্তঞ্চ অৱিভত্তঞ্চ সব্বং সঙ্গণ্হন্তো আহ ‘‘কতমে ধম্মা অব্যাকতা? কুসলা…পে… অসঙ্খতা চ ধাতু. ইমে ধম্মা অব্যাকতা’’তি. অৱিভত্তে হি ৱিভজিতব্বে দস্সিতে ৱিভজনং যুত্তং ঞাতুং ইচ্ছায উপ্পাদিতাযাতি. এত্থ পন ৱিপাককিৰিযাব্যাকতং ৱিভত্তত্তা ন ৱিভজিতব্বং, অসঙ্খতা চ ধাতু ভেদাভাৱতো. যং পনেত্থ ভেদযুত্তত্তা অৱিভত্তত্তা চ ৱিভজিতব্বং, তং ৱিভজন্তো আহ ‘‘তত্থ কতমং সব্বং ৰূপ’’ন্তিআদি. অযমেত্থ পাড়িযোজনা.
নযং দস্সেত্ৱাতি এত্থ হেট্ঠা গহণমেৱ নযদস্সনং. তং ৱিপাকেসু কত্ৱা ৱিঞ্ঞাতত্তা কিৰিযাব্যাকতেসু নিস্সট্ঠং. কামাৱচৰাদিভাৱেন ৱত্তব্বস্স কিৰিযাব্যাকতস্স ৱা দস্সনং, তং কত্ৱা কামাৱচৰাতিআদিকং গহেত্ৱা ৱুত্তত্তা নিস্সট্ঠং. পঞ্চৱীসতি ৰূপানীতি পাড়িযং ৱুত্তানি দসাযতনানি পঞ্চদস চ সুখুমৰূপানি, উপচযসন্ততিযো ৱা একন্তি কত্ৱা হদযৱত্থুঞ্চ. ছন্নৱুতীতি চক্খাদিদসকা সত্ত উতুসমুট্ঠানাদযো তযো অট্ঠকা উতুচিত্তজা দ্ৱে সদ্দা চ. কলাপভাৱেন পৱত্তৰূপৰূপানি ‘‘ৰূপকোট্ঠাসা’’তি ৱুত্তানি ৰূপকলাপকোট্ঠাসভাৱতো. কোট্ঠাসাতি চ অংসা, অৱযৱাতি অত্থো. কোট্ঠন্তি ৱা সৰীৰং, তস্স অংসা কেসাদযো কোট্ঠাসাতি অঞ্ঞেপি অৱযৱা কোট্ঠাসা ৱিয কোট্ঠাসা. নিব্বানং নিপ্পদেসতো গহিতন্তি সোপাদিসেসনিৰুপাদিসেসৰাগক্খযাদিঅসঙ্খতাদিৱচনীযভাৱেন ভিন্নং নিপ্পদেসতো গহিতং. অত্থতো হি একাৱ অসঙ্খতা ধাতূতি.
৫৮৪. সব্বন্তি সকলং চক্কৱাড়ং. পৰিমণ্ডলং পৰিমণ্ডলসণ্ঠানং, পৰিক্খেপতো ছত্তিংস সতসহস্সানি দস চেৱ সহস্সানি অড্ঢচতুত্থানি চ যোজনসতানি হোন্তীতি অত্থো. এত্থ চ ৱট্টং ‘‘পৰিমণ্ডল’’ন্তি ৱুত্তং. চত্তাৰি নহুতানীতি চত্তালীস সহস্সানি. নগৱ্হযাতি নগাতি অৱ্হাতব্বা নগসদ্দনামাতি অত্থো.
দেৱদানৱাদীনং তিগাৱুতাদিসৰীৰৱসেন মহন্তানি পাতুভূতানি. তত্থাযং ৱচনত্থো – ভূতানি জাতানি নিব্বত্তানি মহন্তানি মহাভূতানীতি. অনেকচ্ছৰিযদস্সনেন অনেকাভূতৱিসেসদস্সনৱসেন চ মাযাকাৰো মহন্তো ভূতোতি মহাভূতো. যক্খাদযো জাতিৱসেনেৱ মহন্তা ভূতাতি মহাভূতা. নিৰুড়্হো ৱা অযং মহাভূতসদ্দো তেসু দট্ঠব্বো. পথৱিযাদযো পন মহাভূতা ৱিয মহাভূতা. ভূতসদ্দস্স উভযলিঙ্গত্তা নপুংসকতা কতা. মহাপৰিহাৰতোতি এত্থ ৱচনত্থং ৱদন্তো আহ ‘‘মহন্তেহি ভূতানি, মহাপৰিহাৰানি ৱা ভূতানী’’তি. তত্থ পচ্ছিমত্থে পুৰিমপদে উত্তৰপদস্স পৰিহাৰসদ্দস্স লোপং কত্ৱা ‘‘মহাভূতানী’’তি ৱুচ্চন্তি.
অচ্চিমতোতি অগ্গিস্স. কোটিসতসহস্সং একং কোটিসতসহস্সেকং. চক্কৱাড়ন্তি তং সব্বং আণাক্খেত্তৱসেন একং কত্ৱা ৱোহৰন্তি. ৱিলীযতি খাৰোদকেন. ৱিকীৰতীতি ৱিদ্ধংসতি. উপাদিন্নকেসু ৱিকাৰং দস্সেন্তো ‘‘পত্থদ্ধো’’তিআদিমাহ. কট্ঠমুখেন ৱাতি ৱা-সদ্দো উপমত্থো. যথা কট্ঠমুখসপ্পেন দট্ঠো পত্থদ্ধো হোতি, এৱং পথৱীধাতুপ্পকোপেন সো কাযো কট্ঠমুখেৱ হোতি, কট্ঠমুখমুখগতো ৱিয পত্থদ্ধো হোতীতি অত্থো. অথ ৱা ৱা-সদ্দো এৱসদ্দস্সত্থে. ‘‘পথৱীধাতুপ্পকোপেনা’’তি এতস্স চ পৰতো আহৰিত্ৱা ৱেদিতব্বো. তত্ৰাযমত্থো – ‘‘কট্ঠমুখেন দট্ঠোপি কাযো পথৱীধাতুপ্পকোপেনেৱ পত্থদ্ধো হোতি, তস্মা পথৱীধাতুযা অৱিযুত্তো সো কাযো সব্বদা কট্ঠমুখমুখগতো ৱিয হোতী’’তি. অথ ৱা অনিযমত্থো ৱা-সদ্দো. তত্ৰাযমত্থো – ‘‘কট্ঠমুখেন দট্ঠো কাযো পত্থদ্ধো হোতি ৱা ন ৱা হোতি মন্তাগদৱসেন, পথৱীধাতুপ্পকোপেন পন মন্তাগদৰহিতো সো কাযো কট্ঠমুখমুখগতো ৱিয হোতি একন্তপত্থদ্ধো’’তি. পূতিযোতি কুথিতো. মহাৱিকাৰানি ভূতানীতি মহাৱিকাৰানি জাতানি, ৱিজ্জমানানীতি ৱা অত্থো. এত্থ চ পুৰিমপদে উত্তৰপদস্স ৱিকাৰসদ্দস্স লোপং কত্ৱা ‘‘মহাভূতানী’’তি ৱুত্তানি.
পথৱীতিআদিনা সব্বলোকস্স পাকটানিপি ৱিপল্লাসং মুঞ্চিত্ৱা যথাসভাৱতো পৰিগ্গয্হমানানি মহন্তেন ৱাযামেন ৱিনা ন পৰিগ্গয্হন্তীতি পাকটানিপি দুৱিঞ্ঞেয্যসভাৱত্তা ‘‘মহন্তানী’’তি ৱুচ্চন্তি. তানি হি সুৱিঞ্ঞেয্যানি অমহন্তানীতি গহেত্ৱা ঠিতো তেসং দুপ্পৰিগ্গহিততং দিস্ৱা ‘‘অহো মহন্তানি এতানী’’তি পজানাতি. উপাদাযাতি এতেন ৱিঞ্ঞাযমানা পচ্ছিমকালকিৰিযা পৱত্তীতি কত্ৱা ‘‘পৱত্তৰূপ’’ন্তি ৱুত্তং. এৱঞ্হি ‘‘উপাদাযা’’তি এতেন পটিচ্চসমুপ্পন্নতা ৱুত্তা হোতীতি. অথ ৱা উপাদাযতি নিস্সযতীতি উপাদাযং, উপাদাযমেৱ ৰূপং উপাদাযৰূপং, অঞ্ঞনিস্সযস্স একন্তনিস্সিতস্স ৰূপস্সেতং অধিৱচনং. তং পন ন সত্তস্স, নাপি ৱেদনাদিনো তদভাৱেপি ভাৱতোতি দস্সেতুং ‘‘চতুন্নং মহাভূতান’’ন্তিআদিমাহ. ভৱতি হি নিস্সযৰূপানং সামিভাৱোতি.
তিৱিধৰূপসঙ্গহৱণ্ণনা
৫৮৫. পকিণ্ণকদুকেসু অজ্ঝত্তিকদুকং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞো সব্বদুকেহি তিকৱসেন যোজনং গচ্ছন্তো নত্থি, ৱিঞ্ঞত্তিদুকো চ যোজনং ন গচ্ছতীতি সব্বদুকযোগীসু আদিভূতং অজ্ঝত্তিকদুকমেৱ গহেত্ৱা সেসেহি সব্বদুকেহি যোজেত্ৱা তিকা ৱুত্তা. সক্কা হি এতেন নযেন অঞ্ঞেসম্পি দুকানং দুকন্তৰেহি লব্ভমানা তিকযোজনা ৱিঞ্ঞাতুন্তি.
চতুব্বিধাদিৰূপসঙ্গহৱণ্ণনা
৫৮৬. চতুক্কেসু একন্তচিত্তসমুট্ঠানস্স ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযভাৱতো ৱিঞ্ঞত্তিদুকাদীহি সমানগতিকো চিত্তসমুট্ঠানদুকোতি তেন সহ উপাদাদুকস্স যোজনায লব্ভমানোপি চতুক্কো ন ৱুত্তো, তথা সনিদস্সনদুকাদীনং তেন তস্স চ ওড়াৰিকদূৰদুকেহি যোজনায লব্ভমানা ন ৱুত্তা, ধম্মানং ৱা সভাৱকিচ্চানি বোধেতব্বাকাৰঞ্চ যাথাৱতো জানন্তেন ভগৱতা তেন অঞ্ঞেসং তস্স চ অঞ্ঞেহি যোজনা ন কতাতি কিং এত্থ কাৰণপৰিযেসনায, অদ্ধা সা যোজনা ন কাতব্বা, যতো ভগৱতা ন কতাতি ৱেদিতব্বা. অঞ্ঞে পন পকিণ্ণকদুকা অঞ্ঞেহি পকিণ্ণকদুকেহি যোজেতুং যুত্তা, তেহি যোজিতা এৱ. ৱত্থুদুকাদীসু পন সোতসম্ফস্সাৰম্মণদুকাদযো ৱজ্জেত্ৱা অঞ্ঞেহি আৰম্মণবাহিৰাযতনাদিলব্ভমানদুকেহি উপাদিন্নকদুকস্স উপাদিন্নুপাদানিযদুকস্স চ যোজনায চতুক্কা লব্ভন্তি, চিত্তসমুট্ঠানদুকস্স চ সব্বাৰম্মণবাহিৰাযতনাদিলব্ভমানদুকেহি. অৱসেসেহি পন তেসং অঞ্ঞেসঞ্চ সব্বৱত্থুদুকাদীহি যোজনায ন লব্ভন্তীতি ৱেদিতব্বা.
উদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰূপৱিভত্তি
এককনিদ্দেসৱণ্ণনা
৫৯৪. অৱিজ্জমানৱিভাগস্স ৱিভাগাভাৱদস্সনমেৱ নিদ্দেসো নিচ্ছযকৰণতো, তস্মা ‘‘সব্বং ৰূপং ন হেতুমেৱা’’তিআদিনা ৱিভাগাভাৱাৱধাৰণেন এৱ-সদ্দেন নিদ্দেসং কৰোতি. হেতুহেতূতি মূলহেতু, হেতুপচ্চযহেতূতি ৱা অযমত্থো. মহাভূতা হেতূতি অযমেৱত্থো মহাভূতা পচ্চযোতি এতেনপি ৱুত্তোতি. হেতুপচ্চযসদ্দানং সমানত্থত্তা পচ্চযো এৱ হেতু পচ্চযহেতু. যো চ ৰূপক্খন্ধস্স হেতু, সো এৱ তস্স পঞ্ঞাপনায হেতূতি ৱুত্তো তদভাৱে অভাৱতো. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৱিপাকন্তি এত্থ ৱিজ্জমানেসুপি অঞ্ঞেসু পচ্চযেসু ইট্ঠানিট্ঠৱিপাকনিযামকত্তা উত্তমং পধানং কুসলাকুসলং গতিউপধিকআলপযোগসম্পত্তিৱিপত্তিট্ঠাননিপ্ফাদিতং ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণঞ্চ কম্মমিৱ পধানত্তা ‘‘হেতূ’’তি ৱুত্তন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন কম্মাৰম্মণানি ‘‘উত্তমহেতূ’’তি ৱুত্তানি. ৱক্খতি চ ‘‘গতিউপধিকালপযোগা ৱিপাকস্স ঠানং, কম্মং হেতূ’’তি. ইধ পন কম্মমিৱ উত্তমত্তা আৰম্মণম্পি হেতুৱচনং অৰহতীতি ‘‘উত্তমহেতূ’’তি ৱুত্তং. সঙ্খাৰানন্তি পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদীনং অৱিজ্জা সাধাৰণপচ্চযত্তা ‘‘হেতূ’’তি ৱুত্তা. ফৰতীতি গচ্ছতি পাপুণাতি. পটিক্খেপনিদ্দেসোতি ইদং মাতিকায আগতপটিক্খেপৱসেন ৱুত্তং. ইধ পন মাতিকায ন হেতুপদাদিসঙ্গহিততা চ ৰূপস্স ৱুত্তা তংতংসভাৱত্তা, অৱধাৰিততা চ অনঞ্ঞসভাৱতো.
ৰূপীদুকে ৰূপীপদমেৱ ইধ ‘‘ৰূপ’’ন্তি ৱুত্তং. তেন ৰূপীৰূপপদানং একত্থতা সিদ্ধা হোতি ৰুপ্পনলক্খণযুত্তস্সেৱ ৰূপীৰূপভাৱতো. উপ্পন্নং ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি ৱিঞ্ঞেয্যন্তি অৰূপতো ৱিধুৰং ৰূপস্স সভাৱং দস্সেতি. ন হি অৰূপং উপ্পন্নং ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি ৱিঞ্ঞেয্যং যথা ৰূপং, তেন ৰূপং উপ্পন্নং ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি ৱিঞ্ঞেয্যং, ন অৰূপন্তি অৰূপতো নিৱত্তেত্ৱা ৰূপে এৱ এতং সভাৱং নিযমেতি, ন ৰূপং এতস্মিং সভাৱে. অত্থি হি ৰূপং অতীতানাগতং যং উপ্পন্নং ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি ৱিঞ্ঞেয্যসভাৱং ন হোতীতি. এতমেৱ চ নিযমং পুন এৱসদ্দেন নিযমেতি ‘‘যথাৱুত্তো নিযমো ৰূপে অত্থি এৱ, অৰূপে ৱিয ন নত্থী’’তি. অথ ৱা সব্বং ৰূপন্তি ভূতুপাদাযৰূপং কালভেদং অনামসিত্ৱা ‘‘সব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তং সব্বং অৰূপেহি সমানৱিঞ্ঞেয্যসভাৱং অতীতানাগতং নিৱত্তেতুং উপ্পন্নন্তি এতেন ৱিসেসেতি, তং উপ্পন্নং সব্বং ৰূপং ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি ৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি অত্থো.
ননু এৱং ৰূপাযতনস্সপি সোতৱিঞ্ঞাণাদীহি ৱিঞ্ঞেয্যতা আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি ৰূপং সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা একন্তলক্খণদস্সনৱসেন একীভাৱেন গহেত্ৱা অৰূপতো ৱিধুৰস্স ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি ৱিঞ্ঞেয্যসভাৱস্স দস্সনতো. পচ্চুপ্পন্নৰূপমেৱ ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি ৱিঞ্ঞেয্যন্তি এতস্মিং পন নিযমে ‘‘সব্বং ৰূপ’’ন্তি এত্থাযং ৱিঞ্ঞেয্যভাৱনিযমো ন ৱুত্তো, অথ খো পচ্চুপ্পন্নন্তি সব্বৰূপস্স একন্তলক্খণনিযমো দস্সিতো ন সিযা. পাড়িযঞ্চ ৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি এৱ-কাৰো ৱুত্তো, ন উপ্পন্নমেৱাতি. তস্মা উপ্পন্নস্সেৱ মনোৱিঞ্ঞেয্যনিযমাপত্তি নত্থীতি কিং সোতপতিতত্তেন, তস্মা ৱুত্তনযেনত্থো যোজেতব্বো.
কথংৱিধন্তি গুণেহি কথং সণ্ঠিতং. ঞাণমেৱ ঞাণৱত্থু. সমানজাতিকানং সঙ্গহো, সমানজাতিযা ৱা সঙ্গহো সজাতিসঙ্গহো. সঞ্জাযন্তি এত্থাতি সঞ্জাতি, সঞ্জাতিযা সঙ্গহো সঞ্জাতিসঙ্গহো, সঞ্জাতিদেসেন সঙ্গহোতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞোপকাৰৱসেন অৱিপ্পযোগেন চ সমাধিদেসে জাতা সম্মাসতিআদযো সমাধিক্খন্ধে সঙ্গহিতা. যত্থ চ সতিআদিসহাযৱতো সমাধিস্স অত্তনো কিচ্চকৰণং, সো চিত্তুপ্পাদো সমাধিদেসো. সম্মাসঙ্কপ্পস্স চ অপ্পনাভাৱতো পটিৱেধসদিসং কিচ্চন্তি সমানেন পটিৱেধকিচ্চেন দিট্ঠিসঙ্কপ্পা পঞ্ঞক্খন্ধে সঙ্গহিতা.
ৰূপৱিভত্তিএককনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুকনিদ্দেসো
উপাদাভাজনীযকথাৱণ্ণনা
৫৯৬. অপ্পৰজক্খাদিসত্তসমূহদস্সনং বুদ্ধচক্খু, ছসু অসাধাৰণঞাণেসু ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণং দট্ঠব্বং. সব্বসঙ্খতাসঙ্খতদস্সনং সমন্তচক্খু. ‘‘দুক্খং পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিঞ্ঞাত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৫) এৱমাদিনা আকাৰেন পৱত্তং ঞাণদস্সনং ঞাণচক্খু, তম্পি পুৰিমদ্ৱযমিৱ কামাৱচৰং. চতুসচ্চধম্মদস্সনং ধম্মচক্খু. উপত্থম্ভভূতা চতুসমুট্ঠানিকৰূপসন্ততিযো সম্ভাৰা. সহ সম্ভাৰেহি সসম্ভাৰং, সম্ভাৰৱন্তং. সম্ভৱোতি আপোধাতুমেৱ সম্ভৱসম্ভূতমাহ. সণ্ঠানন্তি ৱণ্ণাযতনমেৱ পৰিমণ্ডলাদিসণ্ঠানভূতং. তেসং পন ৱিসুং ৱচনং তথাভূতানং অতথাভূতানঞ্চ আপোধাতুৱণ্ণাযতনানং যথাৱুত্তে মংসপিণ্ডে ৱিজ্জমানত্তা. চুদ্দসসম্ভাৰো হি মংসপিণ্ডো. সম্ভৱস্স চতুধাতুনিস্সিতেহি সহ ৱুত্তস্স ধাতুত্তযনিস্সিততা যোজেতব্বা. আপোধাতুৱণ্ণাযতনানমেৱ ৱা সম্ভৱসণ্ঠানাভাৱা ৱিসুং ৱুত্তাতি চতুধাতুনিস্সিততা চ ন ৱিৰুজ্ঝতি. যং মংসপিণ্ডং সেতাদিনা সঞ্জানন্তো ন পসাদচক্খুং সঞ্জানাতি, পত্থিণ্ণতাদিৱিসেসং ৱত্তুকামো ‘‘পথৱীপি অত্থী’’তিআদি ৱুত্তম্পি ৱদতি.
সৰীৰসণ্ঠানুপ্পত্তিদেসভূতেতি এতেন অৱসেসং কণ্হমণ্ডলং পটিক্খিপতি. স্নেহমিৱ সত্তক্খিপটলানি ব্যাপেত্ৱা ঠিতাহেৱ অত্তনো নিস্সযভূতাহি চতূহি ধাতূহি কতূপকাৰং তংনিস্সিতেহি এৱ আযুৱণ্ণাদীহি অনুপালিতপৰিৱাৰিতং তিসন্ততিৰূপসমুট্ঠাপকেহি উতুচিত্তাহাৰেহি উপত্থম্ভিযমানং তিট্ঠতি. সত্তক্খিপটলানং ব্যাপনৱচনেন চ অনেককলাপগতভাৱং চক্খুস্স দস্সেতি. পমাণতো ঊকাসিৰমত্তন্তি ঊকাসিৰমত্তে পদেসে পৱত্তনতো ৱুত্তং. ৰূপানি মনুপস্সতীতি ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো. অথ ৱা মনূতি মচ্চো. উপকাৰভূতেহি সঙ্গহিতো. পৰিযাযেনাতি চতুন্নং পসাদো তেসু একস্স দ্ৱিন্নঞ্চাতিপি ৱত্তুং যুত্তো সমানধনানং ধনং ৱিযাতি এতেন পৰিযাযেন. সৰীৰং ৰূপক্খন্ধো এৱ. পটিঘট্টনমেৱ নিঘংসো পটিঘট্টনানিঘংসো. ৰূপাভিমুখভাৱেন চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স নিস্সযভাৱাপত্তিসঙ্খাতো পটিঘট্টনতো জাতো ৱা নিঘংসো পটিঘট্টনানিঘংসো.
পৰিকপ্পৱচনং ‘‘সচে আপাথং আগচ্ছেয্যা’’তি হেতুকিৰিযং, ‘‘পস্সেয্যা’’তি ফলকিৰিযঞ্চ পৰিকপ্পেত্ৱা তেন পৰিকপ্পেন ৱচনং. এত্থ চ হেতুকিৰিযা অনেকত্তা অৱুত্তাপি ৱিঞ্ঞাযতীতি দট্ঠব্বা. ‘‘পস্সে ৱা’’তি ইমিনা ৱচনেন তীসুপি কালেসু চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স নিস্সযভাৱং অনুপগচ্ছন্তং চক্খুং সঙ্গণ্হাতি. দস্সনে পৰিণাযকভাৱো দস্সনপৰিণাযকট্ঠো. যথা হি ইস্সৰো ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোথা’’তি ৱদন্তো তস্মিং তস্মিং কিচ্চে সপুৰিসে পৰিণাযতি পৱত্তযতি, এৱমিদম্পি চক্খুসম্ফস্সাদীনং নিস্সযভাৱেন তে ধম্মে দস্সনকিচ্চে আণাপেন্তং ৱিয পৰিণাযতীতি চক্খূতি ৱুচ্চতি. চক্খতীতি হি চক্খু, যথাৱুত্তেন নযেন আচিক্খতি পৰিণাযতীতি অত্থো. অথ ৱা সমৱিসমানি ৰূপানি চক্খতি আচিক্খতি, পকাসেতীতি ৱা চক্খু. সঞ্জাযন্তি এত্থাতি সঞ্জাতি. কে সঞ্জাযন্তি? ফস্সাদীনি. তথা সমোসৰণং. চক্খুসম্ফস্সাদীনং অত্তনো তিক্খমন্দভাৱানুপৱত্তনেন ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি. নিচ্চং ধুৱং অত্তাতি গহিতস্সপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন. ৱড়ঞ্জন্তি পৱিসন্তি এতেনাতি ৱড়ঞ্জনং, তংদ্ৱাৰিকানং ফস্সাদীনং ৱড়ঞ্জনট্ঠেন.
৫৯৭. পুব্বে ৱুত্তো পৰিকপ্পো এৱ ৱিকপ্পনত্থো. ঘট্টযমানমেৱাতি পসাদস্স অভিমুখভাৱৱিসেসং গচ্ছন্তমেৱ.
৫৯৯. ৰূপং আৰব্ভ চক্খুসম্ফস্সাদীনং উপ্পত্তিৱচনেনেৱ তেসং তংদ্ৱাৰিকানং অঞ্ঞেসঞ্চ ৰূপং আৰব্ভ উপ্পত্তি ৱুত্তা হোতি. যথা চ তেসং ৰূপং পচ্চযো হোতি, তেন পচ্চযেন উপ্পত্তি ৱুত্তা হোতীতি অধিপ্পাযেন ‘‘ইমিনা’’তিআদিমাহ. তত্থ চক্খুপসাদৱত্থুকানং ফস্সাদীনন্তি ইমিনা ৱচনেন তদালম্বনৰূপাৰম্মণতায তংসদিসানং মনোধাতুআদীনঞ্চ পুৰেজাতপচ্চযেন উপ্পত্তি দস্সিতাতি দট্ঠব্বা. যত্থ পন ৱিসেসো অত্থি, তং দস্সেতুং ‘‘চক্খুদ্ৱাৰজৱনৱীথিপৰিযাপন্নান’’ন্তিআদিমাহ. তানি হি ৰূপং গৰুং কত্ৱা পৱত্তমানস্সাদনাভিনন্দনভূতানি তংসম্পযুত্তানি চ আৰম্মণাধিপতিআৰম্মণূপনিস্সযেহি উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞানি আৰম্মণপুৰেজাতেনেৱাতি এৱং ‘‘আৰব্ভা’’তি ৱচনং আৰম্মণপচ্চযতো অঞ্ঞপচ্চযভাৱস্সপি দীপকং, আৰম্মণৱচনং আৰম্মণপচ্চযভাৱস্সেৱাতি অযমেতেসং ৱিসেসো.
৬০০. সুণাতীতি সোতৱিঞ্ঞাণস্স নিস্সযভাৱেন সুণাতি. জিৱ্হাসদ্দেন ৱিঞ্ঞাযমানা কিৰিযা সাযনন্তি কত্ৱা ‘‘সাযনট্ঠেনা’’তি আহ. কুচ্ছিতানং দুক্খসম্পযুত্তফস্সাদীনং আযোতি কাযো, দুক্খদুক্খৱিপৰিণামদুক্খানং ৱা. কাযাযতনস্স ব্যাপিতায চক্খুপসাদে কাযপসাদভাৱোপি অত্থি, তেন চক্খুপসাদস্স অনুৱিদ্ধত্তা নো ব্যাপিতা চ ন সিযা, ৱুত্তা চ সা. তস্মা চক্খুপসাদস্স ফোট্ঠব্বাৱভাসনং কাযপসাদস্স চ ৰূপাৱভাসনং আপন্নন্তি লক্খণসম্মিস্সতং চোদেতি. চক্খুকাযানং অঞ্ঞনিস্সযত্তা কলাপন্তৰগততায ‘‘অঞ্ঞস্স অঞ্ঞত্থ অভাৱতো’’তি আহ. ৰূপৰসাদিনিদস্সনং সমাননিস্সযানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞসভাৱানুপগমেন অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং অভাৱো, কো পন ৱাদো অসমাননিস্সযানন্তি দস্সেতুং ৱুত্তং.
ৰূপাভিঘাতাৰহো চ সো ভূতপ্পসাদো চাতি ৰূপাভিঘাতাৰহভূতপ্পসাদো. এৱংলক্খণং চক্খু. ৰূপাভিঘাতোতি চ ৰূপে, ৰূপস্স ৱা অভিঘাতোতি অত্থো. পৰিপুণ্ণাপৰিপুণ্ণাযতনত্তভাৱনিব্বত্তকস্স কম্মস্স নিদানভূতা কামতণ্হা ৰূপতণ্হা চ তদাযতনিকভৱপত্থনাভাৱতো দট্ঠুকামতাদিৱোহাৰং অৰহতীতি দুতিযো নযো সব্বত্থ ৱুত্তো. তত্থ দট্ঠুকামতানিদানং কম্মং সমুট্ঠানমেতেসন্তি দট্ঠুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানানি, এৱংৱিধানং ভূতানং পসাদলক্খণং চক্খু, এৱংৱিধো ৱা ভূতপ্পসাদো দট্ঠুকামতানি…পে… পসাদো. এৱংলক্খণং চক্খু. ৰূপেসু পুগ্গলস্স ৱা ৱিঞ্ঞাণস্স ৱা আৱিঞ্ছনৰসং.
কাযো সব্বেসন্তি কো এত্থ ৱিসেসো, ননু তেজাদিঅধিকানঞ্চ ভূতানং পসাদা সব্বেসংযেৱাতি? সচ্চমেতং, ইদং পন ‘‘সব্বেস’’ন্তি ৱচনং ‘‘সমানান’’ন্তি ইমমত্থং দীপেতি অনুৱত্তমানস্স একদেসাধিকভাৱস্স নিৱাৰণৱসেন ৱুত্তত্তা. তেজাদীনন্তি পদীপসঙ্খাতস্স তেজস্স ওভাসেন ৱাযুস্স সদ্দেন পথৱিযা গন্ধেন খেড়সঙ্খাতস্স উদকস্স ৰসেনাতি পুৰিমৱাদে পচ্ছিমৱাদে চ যথাযোগং তংতংভূতগুণেহি অনুগ্গয্হভাৱতো ৰূপাদিগ্গহণে উপকৰিতব্বতোতি অত্থো. ৰূপাদীনং অধিকভাৱদস্সনতোতি অগ্গিম্হি ৰূপস্স পভস্সৰস্স ৱাযুম্হি সদ্দস্স সভাৱেন সুয্যমানস্স পথৱিযা সুৰভিআদিনো গন্ধস্স আপে চ ৰসস্স মধুৰস্স ৱিসেসযুত্তানং দস্সনতো ‘‘ৰূপাদযো তেসং গুণা’’তি পঠমৱাদী আহ. তস্সেৱ চ ‘‘ইচ্ছেয্যামা’’তিআদিনা উত্তৰমাহ. ইমিনাৱুপাযেন দুতিযৱাদিস্সপি নিগ্গহো হোতীতি.
অথ ৱা ৰূপাদিৱিসেসগুণেহি তেজআকাসপথৱীআপৱাযূহি চক্খাদীনি কতানীতি ৱদন্তস্স কণাদস্স ৱাদং ততিযং উদ্ধৰিত্ৱা তং নিগ্গহেতুং ‘‘অথাপি ৱদেয্যু’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. আসৱে উপলব্ভমানোপি গন্ধো পথৱিযা আপোসংযুত্তায কপ্পাসতো ৱিসদিসাযাতি ন কপ্পাসগন্ধস্স অধিকভাৱাপত্তীতি চে? ন, অনভিভূতত্তা. আসৱেহি উদকসংযুত্তা পথৱী উদকেন অভিভূতা, ন কপ্পাসপথৱীতি তস্সাযেৱ অধিকেন গন্ধেন ভৱিতব্বন্তি. উণ্হোদকসঞ্ঞুত্তো চ অগ্গি উপলব্ভনীযো মহন্তোতি কত্ৱা তস্স ফস্সো ৱিয ৱণ্ণোপি পভস্সৰো উপলব্ভিতব্বোতি উণ্হোদকৱণ্ণতো অগ্গিনা অনভিসম্বন্ধস্স সীতুদকস্স ৱণ্ণো পৰিহাযেথ. তস্মাতি এতস্সুভযস্স অভাৱা. তদভাৱেন হি ৰূপাদীনং তেজাদিৱিসেসগুণতা নিৱত্তিতা, তংনিৱত্তনেন ‘‘তেজাদীনং গুণেহি ৰূপাদীহি অনুগ্গয্হভাৱতো’’তি ইদং কাৰণং নিৱত্তিতন্তি. এৱং পৰম্পৰায উভযাভাৱো ৱিসেসকপ্পনপ্পহানস্স কাৰণং হোতীতি আহ ‘‘তস্মা পহাযেথেত’’ন্তিআদি. এককলাপেপি ৰূপৰসাদযো ৱিসদিসা, কো পন ৱাদো নানাকলাপে চক্খাদযো ভূতৱিসেসাভাৱেপীতি দস্সেতুং ৰূপৰসাদিনিদস্সনং ৱুত্তং.
যদি ভূতৱিসেসো নত্থি, কিং পন চক্খাদিৱিসেসস্স কাৰণন্তি তং দস্সেতুং ‘‘যং অঞ্ঞমঞ্ঞস্সা’’তিআদিমাহ. একম্পি কম্মং পঞ্চাযতনিকত্তভাৱপত্থনানিপ্ফন্নং চক্খাদীনং ৱিসেসহেতুত্তা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অসাধাৰণ’’ন্তি চ ‘‘কম্মৱিসেসো’’তি চ ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ন হি তং যেন ৱিসেসেন চক্খুস্স পচ্চযো, তেনেৱ সোতস্স হোতি ইন্দ্ৰিযন্তৰাভাৱপ্পত্তিতো. ‘‘পটিসন্ধিক্খণে মহগ্গতা একা চেতনা কটত্তাৰূপানং কম্মপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ২.১২.৭৮) ৱচনেন পটিসন্ধিক্খণে ৱিজ্জমানানং সব্বেসং কটত্তাৰূপানং একা চেতনা কম্মপচ্চযো হোতীতি ৱিঞ্ঞাযতি. নানাচেতনায হি তদা ইন্দ্ৰিযুপ্পত্তিযং সতি পৰিত্তেন চ মহগ্গতেন চ কম্মুনা নিব্বত্তিতং কটত্তাৰূপং আপজ্জেয্যাতি ন চেকা পটিসন্ধি অনেককম্মনিব্বত্তা হোতীতি সিদ্ধমেকেন কম্মেন অনেকিন্দ্ৰিযুপ্পত্তি হোতীতি. অনল্লীনো নিস্সযো এতস্সাতি অনল্লীননিস্সযো, ৰূপসদ্দসঙ্খাতো ৱিসযো. গন্ধৰসানং নিস্সযা ঘানজিৱ্হানিস্সযে অল্লীযন্তীতি তে নিস্সযৱসেন অল্লীনা, ফোট্ঠব্বং সযং কাযনিস্সযঅল্লীনং ভূতত্তযত্তা. দূৰে…পে… সম্পত্তো এৱ নাম পটিঘট্টননিঘংসজনকতোতি অধিপ্পাযো. সদ্দো পন ধাতুপৰম্পৰায ৱাযু ৱিয আগন্ত্ৱা নিস্সযৱসেন সোতনিস্সযে অল্লীযিত্ৱা সোতং ঘট্টেত্ৱা ৱৱত্থানং গচ্ছন্তো সণিকং ৱৱত্থানং গচ্ছতীতি ৱুত্তো. এৱং পন সতিচিত্তসমুট্ঠানং সদ্দাযতনং সোতৱিঞ্ঞাণস্স কদাচিপি আৰম্মণপচ্চযো ন সিযা. ন হি বহিদ্ধা চিত্তসমুট্ঠানুপ্পত্তি উপপজ্জতীতি.
চিৰেন সুয্যেয্যাতি কস্মা এতং ৱুত্তং, ননু দূৰে ঠিতেহি ৰজকাদিসদ্দা চিৰেন সুয্যন্তীতি? ন, দূৰাসন্নানং যথাপাকটে সদ্দে গহণৱিসেসতো. যথা হি দূৰাসন্নানং ৱচনসদ্দে যথা পাকটীভূতে গহণৱিসেসতো আকাৰৱিসেসানং অগ্গহণং গহণঞ্চ হোতি, এৱং ৰজকাদিসদ্দেপি আসন্নস্স আদিতো পভুতি যাৱাৱসানা কমেন পাকটীভূতে দূৰস্স চাৱসানে মজ্ঝে ৱা পিণ্ডৱসেন পৱত্তিপাকটীভূতে নিচ্ছযগহণানং সোতৱিঞ্ঞাণৱীথিযা পৰতো পৱত্তানং ৱিসেসতো লহুকং সুতো চিৰেন সুতোতি অভিমানো হোতি. সো পন সদ্দো যত্থ উপ্পন্নো, তং নিস্সিতোৱ অত্তনো ৱিজ্জমানক্খণে সোতস্স আপাথমাগচ্ছতি. দূৰে ঠিতো পন সদ্দো অঞ্ঞত্থ পটিঘোসুপ্পত্তিযা ভাজনাদিচলনস্স চ অযোকন্তো ৱিয অযোচলনস্স পচ্চযো হোতীতি দট্ঠব্বো. যথা ৱা ঘণ্টাভিঘাতানুজানি ভূতানি অনুৰৱস্স নিস্সযভূতানি ঘট্টনসভাৱানি, এৱং ঘট্টনানুজানি যাৱ সোতপ্পসাদা উপ্পত্তিৱসেন আগতানি ভূতানি ঘট্টনসভাৱানেৱাতি তংনিস্সিতো সদ্দো নিস্সযৱসেন ধাতুপৰম্পৰায ঘট্টেত্ৱা সণিকং ৱৱত্থানং গচ্ছতীতি ৱুত্তো. অসুকদিসায নামাতি ন পঞ্ঞাযেয্য. কস্মা? সোতপ্পদেসস্সেৱ সদ্দস্স গহণতো.
ৱিসমে অজ্ঝাসযো এতস্সাতি ৱিসমজ্ঝাসযো, অজ্ঝাসযৰহিতম্পি চক্খু ৱিসমনিন্নত্তা ৱিসমজ্ঝাসযং ৱিয হোতীতি ‘‘ৱিসমজ্ঝাসয’’ন্তি ৱুত্তং. চক্খুমতো ৱা পুগ্গলস্স অজ্ঝাসযৱসেন চক্খু ‘‘ৱিসমজ্ঝাসয’’ন্তি ৱুত্তং.
কণ্ণকূপছিদ্দেযেৱ পৱত্তনতো আৰম্মণগ্গহণহেতুতো চ তত্থেৱ ‘‘অজ্ঝাসযং কৰোতী’’তি ৱুত্তং. তস্স সোতস্স সোতৱিঞ্ঞাণনিস্সযভাৱেন সদ্দসৱনে. অজটাকাসোপি ৱট্টতীতি এতস্স অট্ঠকথাধিপ্পাযেন অত্থং ৱদন্তো ‘‘অন্তোলেণস্মি’’ন্তিআদিমাহ. অত্তনো অধিপ্পাযেন ৱদন্তো ‘‘কিং এতায ধম্মতাযা’’তিআদিমৱোচ.
ৱাতূপনিস্সযো গন্ধো গোচৰো এতস্সাতি ৱাতূপনিস্সযগন্ধগোচৰং. এত্থ চ গন্ধগ্গহণস্স ৱাতো উপনিস্সযো, তব্বোহাৰেন পন গন্ধো ‘‘ৱাতূপনিস্সযো’’তি ৱুত্তো. অথ ৱা ৱাতো এৱ উপনিস্সযো ৱাতূপনিস্সযো. কস্সাতি? ঘানৱিঞ্ঞাণস্স. সো সহকাৰীপচ্চযন্তৰভূতো এতস্স অত্থীতি ৱাতূপনিস্সযো, গন্ধো পচ্চযো.
আপো চ সহকাৰীপচ্চযন্তৰভূতো খেড়াদিকো. তথা পথৱী. গহেতব্বস্স হি ফোট্ঠব্বস্স উপ্পীড়িযমানস্স আধাৰভূতা পথৱী কাযস্স চ ফোট্ঠব্বেন উপ্পীড়িযমানস্স নিস্সযভূতানং আধাৰভূতা সব্বদা ফোট্ঠব্বগহণস্স উপনিস্সযোতি. উপ্পীড়নেন পন ৱিনা ফোট্ঠব্বগহণে কাযাযতনস্স নিস্সযভূতা পথৱী উপনিস্সযোতি দট্ঠব্বা. সব্বদাপি চ তস্সা উপনিস্সযভাৱো যুত্তো এৱ.
পঞ্চৱণ্ণানন্তি ৱচনং তদাধাৰানং সুত্তানং নানত্তদস্সনত্থং. পঞ্চপ্পকাৰা পঞ্চৱণ্ণা. একন্ততোতি ইদং সব্বদা উপ্পীড়নেন ৱিনিব্ভুজ্জিতুং অসক্কুণেয্যানং কলাপন্তৰৰূপানং সব্ভাৱা তেসং নিৱত্তনত্থং ৱুত্তং. ন হি তানি একন্তেন অৱিনিভুত্তানি কলাপন্তৰগতত্তাতি.
৬১৬. ৱণ্ণনিভাতি ৰূপাযতনমেৱ নিদ্দিট্ঠন্তি তদেৱ অপেক্খিত্ৱা ‘‘সনিদস্সন’’ন্তি নপুংসকনিদ্দেসো কতো. তস্মাতি নিপ্পৰিযাযৰূপানং নীলাদীনং ফুসিত্ৱা অজানিতব্বতো দীঘাদীনঞ্চ ফুসিত্ৱা জানিতব্বতো ন নিপ্পৰিযাযেন দীঘং ৰূপাযতনং. তং তং নিস্সাযাতি দীঘাদিসন্নিৱেসং ভূতসমুদাযং নিস্সায. তথা তথা ঠিতন্তি দীঘাদিসন্নিৱেসেন ঠিতং ৱণ্ণসমুদাযভূতং ৰূপাযতনমেৱ দীঘাদিৱোহাৰেন ভাসিতং. অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিচ্ছিন্নং একস্মিং ইতৰস্স অভাৱা. ৱিসযগোচৰানং ৱিসেসো অনঞ্ঞত্থভাৱো তব্বহুলচাৰিতা চ চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স.
৬২০. ভেৰিসদ্দাদীনঞ্চ ৱাদিতসদ্দত্তা ‘‘ৱুত্তাৱসেসান’’ন্তি আহ. অমনুস্সৱচনেন ন মনুস্সেহি অঞ্ঞে পাণিনো এৱ গহিতা, অথ খো কট্ঠাদযোপীতি অধিপ্পাযেন ‘‘সেসো সব্বোপী’’তি আহ. এৱং সন্তেপি ৱত্থুৱিসেসকিত্তনৱসেন পাড়িযং অনাগতো তথা কিত্তেতব্বো যে ৱা পনাতি ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো.
৬২৪. ৱিস্সগন্ধোতি ৱিৰূপো মংসাদিগন্ধো. লম্বিলন্তি মধুৰম্বিলং.
৬৩২. সঞ্জানন্তি এতেনাতি সঞ্জাননং, উপলক্খণং. সকেন সকেন কম্মচিত্তাদিনা পচ্চযেন সমুট্ঠিতানিপি ইত্থিলিঙ্গাদীনি ইন্দ্ৰিযসহিতে সৰীৰে উপ্পজ্জমানানি তংতদাকাৰানি হুত্ৱা উপ্পজ্জন্তীতি ‘‘ইত্থিন্দ্ৰিযং পটিচ্চ সমুট্ঠহন্তী’’তি ৱুত্তানি. ইত্থিলিঙ্গাদীসু এৱ চ অধিপতিভাৱা এতস্স ইন্দ্ৰিযতা ৱুত্তা, ইন্দ্ৰিযসহিতে সন্তানে ইত্থিলিঙ্গাদিআকাৰৰূপপচ্চযানং অঞ্ঞথা অনুপ্পাদনতো ইত্থিগ্গহণস্স চ তেসং ৰূপানং পচ্চযভাৱতো. যস্মা পন ভাৱদসকেপি ৰূপানং ইত্থিন্দ্ৰিযং ন জনকং, নাপি অনুপালকং উপত্থম্ভকং ৱা, ন চ অঞ্ঞকলাপৰূপানং, তস্মা তং জীৱিতিন্দ্ৰিযং ৱিয সকলাপৰূপানং আহাৰো ৱিয ৱা কলাপন্তৰৰূপানঞ্চ ইন্দ্ৰিযঅত্থিঅৱিগতপচ্চযোতি ন ৱুত্তং. এস নযো পুৰিসিন্দ্ৰিযেপি. লিঙ্গাদিআকাৰেসু ৰূপেসু ৰূপাযতনস্স চক্খুৱিঞ্ঞেয্যত্তা লিঙ্গাদীনং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যতা ৱুত্তা.
৬৩৩. উভযম্পি…পে… কুসলেন পতিট্ঠাতীতি সুগতিং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. দুগ্গতিযঞ্হি পটিসন্ধি অকুসলেনেৱাতি তদা উপ্পজ্জমানো ভাৱোপি অকুসলেনেৱ ভৱেয্য, পটিসন্ধিযং ৱিয পৱত্তেপীতি. তযিদং দ্ৱযং যস্মা সন্তানে সহ ন পৱত্ততি ‘‘যস্স ইত্থিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, তস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতি? নো’’তিআদিৱচনতো (যম. ৩.ইন্দ্ৰিযযমক.১৮৮), তস্মা উভতোব্যঞ্জনকস্সপি একমেৱিন্দ্ৰিযং হোতীতি ৱুত্তং.
৬৩৫. একন্তং কাযৱিঞ্ঞত্তিযং কাযৱোহাৰস্স পৱত্তিদস্সনত্থং ‘‘কাযেন সংৱৰো সাধূ’’তি (ধ. প. ৩৬১; সং. নি. ১.১১৬) সাধকসুত্তং আহটং. ভাৱস্স গমনং পকাসনং চোপনং. থম্ভনাতি ৱাযোধাতুঅধিকানং ভূতানং থম্ভনাকাৰো ৱিঞ্ঞত্তীতি অত্থো. উদ্ধঙ্গমৱাতাদযো ৱিয হি যো ৱাতাধিকো কলাপো, তত্থ ভূতানং ৱিঞ্ঞত্তিআকাৰতা হোতীতি. তেনেৱ ‘‘কাযং থম্ভেত্ৱা থদ্ধং কৰোতীতি থম্ভনা’’তি ৱাযোধাতুকিচ্চৱসেন ৱিঞ্ঞত্তি ৱুত্তা. ততো এৱ চ ‘‘ৱাযোধাতুযা আকাৰো কাযৱিঞ্ঞত্তী’’তি চ ৱত্তুং ৱট্টতি, তথা ‘‘পথৱীধাতুযা ৱচীৱিঞ্ঞত্তী’’তি পথৱীধাতুঅধিকভূতৱিকাৰতো.
৬৩৬. পভেদগতা ৱাচা এৱাতি তিস্স ফুস্সাতি পভেদগতা. অথ ৱা ৱচীসঙ্খাৰেহি ৱিতক্কৱিচাৰেহি পৰিগ্গহিতা সৱনৱিসযভাৱং অনুপনীততায অভিন্না তব্ভাৱং নীযমানা ৱাচা ‘‘ৱচীভেদো’’তি ৱুচ্চতি. ইৰিযাপথম্পি উপত্থম্ভেন্তীতি যথাপৱত্তং ইৰিযাপথং উপত্থম্ভেন্তি. যথা হি অব্বোকিণ্ণে ভৱঙ্গে ৱত্তমানে অঙ্গানি ওসীদন্তি পৱিট্ঠানি ৱিয হোন্তি, ন এৱং ‘‘দ্ৱত্তিংস ছব্বীসা’’তি ৱুত্তেসু জাগৰণচিত্তেসু ৱত্তমানেসু. তেসু পন ৱত্তমানেসু অঙ্গানি উপত্থদ্ধানি যথাপৱত্তিৰিযাপথভাৱেনেৱ পৱত্তন্তীতি. খীণাসৱানং চুতিচিত্তন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং, ‘‘কামাৱচৰানং পচ্ছিমচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে যস্স চিত্তস্স অনন্তৰা কামাৱচৰানং পচ্ছিমচিত্তং উপ্পজ্জিস্সতি, ৰূপাৱচৰে অৰূপাৱচৰে পচ্ছিমভৱিকানং, যে চ ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং উপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সন্তি, তেসং চৱন্তানং তেসং ৱচীসঙ্খাৰো নিৰুজ্ঝিস্সতি, নো চ তেসং কাযসঙ্খাৰো নিৰুজ্ঝিস্সতী’’তি (যম. ২.সঙ্খাৰযমক.৮৮) পন ৱচনতো অঞ্ঞেসম্পি চুতিচিত্তং ৰূপং ন সমুট্ঠাপেতীতি ৱিঞ্ঞাযতি. ন হি ৰূপসমুট্ঠাপকচিত্তস্স গব্ভগমনাদিৱিনিবদ্ধাভাৱেন কাযসঙ্খাৰাসমুট্ঠাপনং অত্থি, ন চ যুত্তং ‘‘চুতো চ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চস্স পৱত্ততী’’তি, নাপি ‘‘চুতিচিত্তং ৰূপং সমুট্ঠাপেতী’’তি পাড়ি অত্থীতি.
৬৩৭. ন কস্সতীতি ন ৱিলেখিযতি. গতন্তি ৱিঞ্ঞাতং. অসম্ফুট্ঠং চতূহি মহাভূতেহীতি যস্মিং কলাপে ভূতানং পৰিচ্ছেদো, তেহেৱ অসম্ফুট্ঠং. ৱিজ্জমানেপি হি কলাপন্তৰভূতানং কলাপন্তৰভূতসম্ফুট্ঠভাৱে তংতংভূতৱিৱিত্ততা ৰূপপৰিযন্তো আকাসোতি যেসং যো পৰিচ্ছেদো, তেহি সো অসম্ফুট্ঠোৱ, অঞ্ঞথা পৰিচ্ছিন্নভাৱো ন সিযা তেসং ভূতানং ব্যাপিতভাৱাপত্তিতো. অব্যাপিতা হি অসম্ফুট্ঠতাতি.
৬৩৮. লহুতাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞাৱিজহনেন দুব্বিঞ্ঞেয্যনানত্ততা ৱুত্তাতি তংতংৱিকাৰাধিকৰূপেহি তংতংনানত্তপ্পকাসনত্থং ‘‘এৱং সন্তেপী’’তিআদিমাহ. যথাৱুত্তা চ পচ্চযা তংতংৱিকাৰস্স ৱিসেসপচ্চযভাৱতো ৱুত্তা, অৱিসেসেন পন সব্বে সব্বেসং পচ্চযাতি.
৬৪১. আদিতো চযো আচযো, পঠমুপ্পত্তি. উপৰি চযো উপচযো. পবন্ধো সন্ততি. তত্থ উদ্দেসে অৱুত্তোপি আচযো উপচযসদ্দেনেৱ ৱিঞ্ঞাযতীতি ‘‘যো আযতনানং আচযো পুনপ্পুনং নিব্বত্তমানানং, সোৱ ৰূপস্স উপচযো’’তি আহ. পাড়িযং পন উপ-সদ্দো পঠমত্থো উপৰিঅত্থো চ হোতীতি ‘‘আদিচযো উপচযো, উপৰিচযো সন্ততী’’তি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতীতি. অঞ্ঞথা হি আচযসঙ্খাতস্স পঠমুপ্পাদস্স অৱুত্ততা আপজ্জেয্য.
এৱন্তি ‘‘যো আযতনানং আচযো’’তিআদিনিদ্দেসেন কিং কথিতং হোতি? আযতনেন আচযো কথিতো. আচযূপচযসন্ততিযো হি নিব্বত্তিভাৱেন আচযো এৱাতি আযতনেহি আচযাদীনং পকাসিতত্তা তেহি আচযো কথিতো. আযতনানং আচযাদিৱচনেনেৱ আচযসভাৱানি উপ্পাদধম্মানি আযতনানীতি আচযেন তংপকতিকানি আযতনানি কথিতানি. লক্খণঞ্হি উপ্পাদো, ন ৰূপৰূপন্তি. তেনেৱাধিপ্পাযেনাহ ‘‘আযতনমেৱ কথিত’’ন্তি. আচযঞ্হি লক্খণং কথযন্তেন তংলক্খণানি আযতনানেৱ কথিতানি হোন্তীতি. এৱম্পি কিং কথিতং হোতীতি আযতনাচযেহি আচযাযতনেহি আচযমেৱ আযতনমেৱ কথেন্তেন উদ্দেসে নিদ্দেসে চ আচযোতি ইদমেৱ অৱত্ৱা উপচযসন্ততিযো উদ্দিসিত্ৱা তেসং ৱিভজনৱসেন আযতনেন আচযকথনাদিনা কিং কথিতং হোতীতি অধিপ্পাযো. আচযোতি উপচযমাহ, উপচযোতি চ সন্ততিং. তদেৱুভযং যথাক্কমং ৱিৱৰন্তো ‘‘নিব্বত্তি ৱড্ঢি কথিতা’’তি আহ. উপচযসন্ততিযো হি অত্থতো একত্তা আচযোৱাতি তদুদ্দেসৱিভজনৱসেন আযতনেন আচযকথনাদিনা নিব্বত্তিৱড্ঢিআকাৰনানত্তং আচযস্স কথিতন্তি অত্থো. ইমমেৱত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘অত্থতো হী’’তিআদিমাহ. যস্মা চ উভযম্পি এতং জাতিৰূপস্সেৱাধিৱচনং, তস্মা জাতিৰূপস্স লক্খণাদিৱিসেসেসু আচযাদীসু পৱত্তিআদীসু চ আচযাদিলক্খণাদিকো উপচযো, পৱত্তিআদিলক্খণাদিকা সন্ততীতি ৱেদিতব্বাতি অত্থো.
৬৪৩. পকতিনিদ্দেসাতি ফলৱিপচ্চনপকতিযা নিদ্দেসা, জৰায পাপুণিতব্বং ফলমেৱ ৱা পকতি. ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৱ জৰাতি কললকালতো পভুতি পুৰিমৰূপানং জৰাপত্তক্খণে উপ্পজ্জমানানি পচ্ছিমৰূপানি পৰিপক্কৰূপানুৰূপানি পৰিণতপৰিণতানি উপ্পজ্জন্তীতি অনুক্কমেন সুপৰিণতৰূপপৰিপাককালে উপ্পজ্জমানানি খণ্ডিচ্চাদিসভাৱানি উপ্পজ্জন্তি. তানি উদকাদিমগ্গেসু তিণৰুক্খসংভগ্গতাদযো ৱিয পৰিপাকগতমগ্গসঙ্খাতেসু পৰিপক্কৰূপেসু উপ্পন্নানি জৰায গতমগ্গোইচ্চেৱ ৱুত্তানি, ন জৰাতি. অৱিঞ্ঞাযমানন্তৰজৰা অৱীচিজৰা. মৰণে উপনযনৰসা.
৬৪৪. তং পত্ৱাতি তং অত্তনো এৱ খযৱযসঙ্খাতং সভাৱং পত্ৱা ৰূপং খীযতি ৱেতি ভিজ্জতি. পোথেত্ৱা পাতিতস্স দুব্বলতা পৰাধীনতা সযনপৰাযণতা চ হোতি, তথা জৰাভিভূতস্সাতি পোথকসদিসী জৰা.
৬৪৫. কত্তব্বতোতি কত্তব্বসভাৱতো. ৱিসাণাদীনং তৰচ্ছখেড়তেমিতানং পাসাণানং ৱিয থদ্ধভাৱাভাৱতো অহিৱিচ্ছিকানং ৱিয সৱিসত্তাভাৱতো চ সুখুমতা ৱুত্তা. ওজালক্খণোতি এত্থ অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৰসস্স সাৰো উপত্থম্ভবলকাৰো ভূতনিস্সিতো একো ৱিসেসো ওজাতি.
উপাদাভাজনীযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নোউপাদাভাজনীযকথাৱণ্ণনা
৬৪৬. ন উপাদিযতেৱাতি ন নিস্সযতি এৱ, কিন্তু নিস্সযতি চ নিস্সীযতি চাতি অত্থো.
৬৪৭. পুৰিমা পনাতি পঞ্চৱিধসঙ্গহে পথৱীধাতুআপোধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতূনং পুৰিমুদ্দেসৱসেন ৱুত্তং. ফোট্ঠব্বাযতননিদ্দেসে ৱা ৱুত্তানং পথৱীধাতুআদীনং পুৰিমা উদ্দেসে ৱুত্তা আপোধাতূতি অধিপ্পাযো, ৱুত্তস্স ৱা ফোট্ঠব্বাযতনস্স অতীততায পচ্ছিমতা, অনাগততায চ আপোধাতুযা পুৰিমতা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা. আযূতি জীৱিতিন্দ্ৰিযং. কম্মজতেজং উস্মা. যং কিঞ্চি ধাতুং…পে… একপ্পহাৰেন নুপ্পজ্জতীতি একস্মিং খণে অনেকাসু পথৱীসু আপাথগতাসু তাসু তাসু সহ নুপ্পজ্জতি, তথা তেজৱাযূসু চাতি অত্থো. অনেকেসু আৰম্মণেসু সন্নিপতিতেসু আভুজিতৱসেন আৰম্মণপসাদাধিমত্ততাৱসেন চ পঠমং কত্থচি উপ্পত্তি দস্সিতা, অঞ্ঞত্থ চ পন উপ্পত্তি অত্থি এৱ. সাযং আৰম্মণতো আৰম্মণন্তৰসঙ্কন্তি যেন উপাযেন হোতি, তস্স ৱিজাননত্থং পুচ্ছতি ‘‘কথং পন চিত্তস্স আৰম্মণতো সঙ্কন্তি হোতী’’তি.
৬৫১. অযপিণ্ডিআদীসু পথৱীধাতু তাদিসায আপোধাতুযা অনাবদ্ধা সন্তী ৱিসৰেয্য, তস্মা ‘‘তানি আপোধাতু আবন্ধিত্ৱা বদ্ধানি কৰোতী’’তি ৱুত্তং. যথা হি যুত্তপ্পমাণং উদকং পংসুচুণ্ণানি আবন্ধিত্ৱা মত্তিকাপিণ্ডং কত্ৱা ঠপেতি, এৱং অযোপিণ্ডিআদীসুপি তদনুৰূপপচ্চযেহি তত্থেৱ উপ্পন্না আপোধাতু তথা আবন্ধিত্ৱা ঠপেতীতি দট্ঠব্বা.
অফুসিত্ৱা পতিট্ঠা হোতীতি আপোধাতুযা অফোট্ঠব্বভাৱতো ৱুত্তং, তথা ‘‘অফুসিত্ৱাৱ আবন্ধতী’’তি. ন হি যথা ফোট্ঠব্বধাতূনং ফোট্ঠব্বভাৱেন অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযতা, এৱং ফোট্ঠব্বাফোট্ঠব্বধাতূনং হোতীতি অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. অৱিনিব্ভোগৱুত্তীসু হি ভূতেসু অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযতা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভূতেসু ন সক্কা নিৱাৰেতুং, নাপি সহজাতেসু অৱিনিব্ভোগতায একীভূতেসু ফুসনাফুসনানি ৱিচাৰেতুং যুত্তানীতি. ন উণ্হা হুত্ৱা ঝাযতীতি তেজোসভাৱতংযেৱ পটিক্খিপতি, ন সীতত্তং অনুজানাতি, তেজোসভাৱপটিক্খেপেনেৱ চ সীতত্তঞ্চ পটিক্খিত্তং হোতি. তেজো এৱ হি সীতং হিমপাতসমযাদীসু সীতস্স পৰিপাচকতাদস্সনতো, সীতুণ্হানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপটিপক্খভাৱতো উণ্হেন সহ ন সীতং ভূতন্তৰং পৱত্ততীতি যুজ্জতি. উণ্হকলাপে পন সীতস্স অপ্পৱত্তি সীতকলাপে চ উণ্হস্স দ্ৱিন্নং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিপক্খত্তা তেজোৱিসেসভাৱে যুজ্জতীতি. ভাৱঞ্ঞথত্তন্তি খৰানং গুড়াদীনং দৱতা মুদুতা ৰসাদীনঞ্চ দৱানং খৰতা পচ্চযৱিসেসেহি ওমত্তাধিমত্তপথৱীধাতুআদিকানং উপ্পত্তি. লক্খণঞ্ঞথত্তং কক্খড়াদিলক্খণৱিজহনং, তং এতেসং ন হোতি, ওমত্তাধিমত্ততাসঙ্খাতং ভাৱঞ্ঞথত্তংযেৱ হোতীতি অত্থো.
৬৫২. অনুপাদিন্নাদীনংযেৱাতি একন্তঅনুপাদিন্নএকন্তনচিত্তসমুট্ঠানাদীনং নিদ্দেসেসু গহণেসু গহিতাতি অত্থো. যং ৱা পনঞ্ঞম্পীতি পন ৱচনেন পুৰিমানম্পি নকম্মস্সকতত্তাভাৱাদিকং দীপেতি. তা হি অনুপাদিন্নাদিনকম্মস্সকতত্তাদিৱচনানং সমানত্থত্তা একেন অৱত্তব্বত্তে ইতৰেনপি অৱত্তব্বা সিযুং, ৱত্তব্বত্তে ৱা ৱত্তব্বা. তস্মা একন্তাকম্মজাদীস্ৱেৱ গহেতব্বত্তা তা অনেকন্তেসু ন গহিতাতি দট্ঠব্বা.
৬৬৬. একন্ত …পে… পঞ্ঞাযতি তেসং ৱিকাৰত্তা, অনিপ্ফন্নত্তা পন তস্স উপ্পাদো ন কেনচি সক্কা ৱত্তুন্তি অধিপ্পাযো.
দুকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা
৯৬৬. পচ্ছিমপদস্সাতি ৱিঞ্ঞাতপদস্স. সব্বমেৱ হি ৰূপং ৱিঞ্ঞাতন্তি তস্স অভিন্দিতব্বত্তা ৱিঞ্ঞাততো অঞ্ঞং দিট্ঠং সুতং মুতঞ্চ ন হোতীতি পুচ্ছং অকত্ৱাৱ ৱিস্সজ্জিতং. ন হি সক্কা ৱিঞ্ঞাততো অঞ্ঞং ‘‘কতমং ৰূপং দিট্ঠ’’ন্তি পুচ্ছিতুন্তি অধিপ্পাযো. যথা হি দ্ৱীসু উদ্দিট্ঠেসু নোপাদতো অঞ্ঞত্তং সন্ধায ‘‘কতমং তং ৰূপং উপাদা’’তি পুচ্ছিতং, এৱং দিট্ঠাদীসু চতূসু উদ্দিট্ঠেসু সুতাদীহি তীহিপি অঞ্ঞত্তং সন্ধায ‘‘কতমং তং ৰূপং দিট্ঠ’’ন্তি পুচ্ছিতব্বং সিযা, তদভাৱো ন পুচ্ছিতং, এৱং সুতাদীসুপীতি. দস্সনাদিগ্গহণৱিসেসতো পন দিট্ঠাদীহি অঞ্ঞস্স ৱিঞ্ঞাতস্স সব্ভাৱতো চ চতুক্কো ৱুত্তো.
পঞ্চকনিদ্দেসৱণ্ণনা
৯৬৯. তেজোভাৱং গতন্তি সভাৱেনেৱ তেজোভাৱং পত্তন্তি অত্থো. ৱুত্তস্সপি অঞ্ঞেন পকাৰেন সঙ্গহাৰহস্স সঙ্গণ্হনং নযকৰণং ইধ দট্ঠব্বং, তযিদং ‘‘ৱিঞ্ঞাত’’ন্তি চতুক্কপদেপি যোজেতব্বং. ফোট্ঠব্বস্স ভেদসব্ভাৱো অট্ঠকে নযো.
পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা
৯৭৫. নত্থি নীৱৰণাতি ৱচনেন মিদ্ধস্সপি নীৱৰণস্স পহানং ৱুত্তং, ন চ ৰূপং পহাতব্বং, ন চ ৰূপকাযগেলঞ্ঞং মুনিনো নত্থীতি সক্কা ৱত্তুং ‘‘পিট্ঠি মে আগিলাযতি, তমহং আযমিস্সামী’’তি (ম. নি. ২.২২) ৱচনতো. সৱিঞ্ঞাণকসদ্দোতি ৱিঞ্ঞাণেন পৱত্তিতো ৱচীঘোসাদিসদ্দো. ন হি এতানি জাযন্তীতি পৰিপচ্চমানস্স ৰূপস্স পৰিপচ্চনং জৰা, খীযমানস্স খযো অনিচ্চতাতি ৰূপভাৱমত্তানি এতানি, ন সযং সভাৱৱন্তানীতি সন্ধায ৱুত্তং. তথা জাযমানস্স জননং জাতি, সা চ ৰূপভাৱোৱ, ন সযং সভাৱৱতীতি ‘‘ন পন পৰমত্থতো জাতি জাযতী’’তি ৱুত্তং.
তেসং পচ্চযো এতিস্সাতি তপ্পচ্চযা, তপ্পচ্চযায ভাৱো তপ্পচ্চযভাৱো, তপ্পচ্চযভাৱেন পৱত্তো ৱোহাৰো তপ্পচ্চযভাৱৱোহাৰো, তং লভতি. অভিনিব্বত্তিতধম্মক্খণস্মিন্তি অভিনিব্বত্তিযমানধম্মক্খণস্মিন্তি অধিপ্পাযো. ন হি তদা তে ধম্মা ন জাযন্তীতি জাযমানভাৱোৱ জাতীতি যুত্তা তস্সা কম্মাদিসমুট্ঠানতা তংনিব্বত্ততা চ, ন পন তদা তে ধম্মা জীযন্তি খীযন্তি চ, তস্মা ন তেসং তে জীৰণভিজ্জনভাৱা চিত্তাদিসমুট্ঠানা তংনিব্বত্তা চাতি ৱচনং অৰহন্তি. এৱমপি উপাদিন্ন-সদ্দো উপেতেন কম্মুনা আদিন্নতং ৱদতি, ন নিব্বত্তিন্তি উপাদিন্নপাকভেদানং উপাদিন্নতা তেসং ৱত্তব্বাতি চে? ন, আদিন্ন-সদ্দস্স নিব্বত্তিৱাচকত্তা. উপেতেন নিব্বত্তঞ্হি উপাদিন্নন্তি পচ্চযানুভাৱক্খণঞ্চ নিব্বত্তিঞ্চ গহেত্ৱাৱ পৱত্তো অযং ৱোহাৰো তদা অভাৱা জৰামৰণে ন পৱত্ততীতি. পটিচ্চসমুপ্পন্নানং ধম্মানং জৰামৰণত্তা তেসং উপ্পাদে সতি জৰামৰণং হোতি, অসতি ন হোতি. ন হি অজাতং পৰিপচ্চতি ভিজ্জতি ৱা, তস্মা জাতিপচ্চযতং সন্ধায ‘‘জৰামৰণং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি ৱুত্তং.
নিস্সযপটিবদ্ধৱুত্তিতোতি জাযমানপৰিপচ্চমানভিজ্জমানানং জাযমানাদিভাৱমত্তত্তা জাযমানাদিনিস্সযপটিবদ্ধৱুত্তিকা জাতিআদযোতি ৱুত্তং হোতি. যদি এৱং উপাদাযৰূপানঞ্চ চক্খাযতনাদীনং উপ্পাদাদিসভাৱভূতা জাতিআদযো তংনিস্সিতা হোন্তীতি ভূতনিস্সিতানং তেসং লক্খণানং উপাদাযভাৱো ৱিয উপাদাযৰূপনিস্সিতানং উপাদাযুপাদাযভাৱো আপজ্জতীতি চে? ন, ভূতপটিবদ্ধউপাদাযৰূপলক্খণানঞ্চ ভূতপটিবদ্ধভাৱস্স অৱিনিৱত্তনতো. অপিচ এককলাপপৰিযাপন্নানং ৰূপানং সহেৱ উপ্পাদাদিপ্পৱত্তিতো একস্স কলাপস্স উপ্পাদাদযো একেকাৱ হোন্তীতি যথা একেকস্স কলাপস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযং কলাপানুপালকং ‘‘উপাদাযৰূপ’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱং কলাপুপ্পাদাদিসভাৱা জাতিআদযো ‘‘উপাদাযৰূপানি’’চ্চেৱ ৱুচ্চন্তি. এৱং ৱিকাৰপৰিচ্ছেদৰূপানি চ যোজেতব্বানি.
কম্মসমুট্ঠানসম্বন্ধং উতুসমুট্ঠানং কম্মৱিসেসেন সুৱণ্ণদুব্বণ্ণসুসণ্ঠিতদুস্সণ্ঠিতাদিৱিসেসং হোতীতি ‘‘কম্মপচ্চয’’ন্তি ৱুত্তং. কম্মৱিপাকানুভৱনস্স কাৰণভূতং বাহিৰউতুসমুট্ঠানং কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং. কম্মসহাযো পচ্চযো, কম্মস্স ৱা সহাযভূতো পচ্চযো কম্মপচ্চযো, সোৱ উতু কম্মপচ্চযউতু, সো সমুট্ঠানং এতস্সাতি কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানন্তি ৱচনত্থো. সীতে উণ্হে ৱা কিস্মিঞ্চি উতুম্হি সমাগতে ততো সুদ্ধট্ঠকং উপ্পজ্জতি, তস্স সো উতু সমুট্ঠানং. দুতিযস্স সুদ্ধট্ঠকস্স উতুসমুট্ঠানিকপটিবন্ধকস্স সো এৱ পুৰিমো উতু পচ্চযো. ততিযং পন সুদ্ধট্ঠকং পুৰিমউতুসহাযেন উতুনা নিব্বত্তত্তা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. এৱমযং পুৰিমো উতু তিস্সো সন্ততিযো ঘট্টেতি, ততো পৰং অঞ্ঞউতুসমাগমে অঞ্ঞসন্ততিত্তযং, ততো চ অঞ্ঞেন অঞ্ঞন্তি এৱং পৱত্তি দট্ঠব্বা. তদেতং সীতুণ্হানং অপ্পবহুভাৱে তংসম্ফস্সস্স অচিৰপ্পৱত্তিযা চিৰপ্পৱত্তিযা চ ৱেদিতব্বং, অনুপাদিন্নেন দীপনা ন সন্ততিত্তযৱসেন, অথ খো মেঘসমুট্ঠাপকমূলউতুৱসেন পকাৰন্তৰেন দট্ঠব্বা, তং দস্সেতুং ‘‘উতুসমুট্ঠানো নাম ৱলাহকো’’তিআদিমাহ. ৰূপৰূপানং ৱিকাৰাদিমত্তভাৱতো অপৰিনিপ্ফন্নতা ৱুত্তা. তেসঞ্হি ৰূপৱিকাৰাদিভাৱতো ৰূপতাতি অধিপ্পাযো. ৰূপৱিকাৰাদিভাৱতো এৱ পন ৰূপে সতি সন্তি, অসতি ন সন্তীতি অসঙ্খতভাৱনিৱাৰণত্থং পৰিনিপ্ফন্নতা ৱুত্তাতি.
ৰূপকণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.