কামাৱচৰকুসলং

কাযকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা

ইমস্স পনত্থস্সাতি কম্মদ্ৱাৰানং অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং অনিযততায ‘‘দ্ৱাৰে চৰন্তি কম্মানী’’তিআদিনা পকাসনত্থং. পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণানীতি এত্থ ছট্ঠস্স ৱিঞ্ঞাণস্স তস্স চ দ্ৱাৰস্স অনুদ্দেসো দ্ৱাৰদ্ৱাৰৱন্তানং সহাভাৱা. নিযতৰূপৰূপৱসেন চতুসমুট্ঠানিককাযা ৱুত্তাতি সদ্দস্স ৱিকাৰৰূপাদীনঞ্চ অসঙ্গহো.

পঠমজৱনসমুট্ঠিতা ৱাযোধাতু যদিপি তস্মিং খণে ৰূপানং দেসন্তৰুপ্পত্তিহেতুভাৱেন চালেতুং ন সক্কোতি, তথাপি ৱিঞ্ঞত্তিৱিকাৰসহিতাৱ সা ৱেদিতব্বা. দসসু হি দিসাসু যং দিসং গন্তুকামো অঙ্গপচ্চঙ্গানি ৱা খিপিতুকামো, তংদিসাভিমুখানেৱ ৰূপানি সা সন্থম্ভেতি সন্ধাৰেতি চাতি তদভিমুখভাৱৱিকাৰৱতী হোতি, অধিপ্পাযসহভাৱী চ ৱিকাৰো ৱিঞ্ঞত্তীতি. এৱঞ্চ কত্ৱা আৱজ্জনস্সপি ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকভাৱো যথাধিপ্পাযৱিকাৰৰূপুপ্পাদনেন উপপন্নো হোতি, যতো বাত্তিংস চিত্তানি ৰূপিৰিযাপথৱিঞ্ঞত্তিজনকানি ৱুত্তানীতি. যোজনং গতো, দসযোজনং গতোতি ৱত্তব্বতং আপজ্জাপেতি অনেকসহস্সৱাৰং উপ্পন্না.

ৱাযোধাতুযা…পে… পচ্চযো ভৱিতুন্তি থম্ভনচলনেসু ৱাযোধাতুযা পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থো চিত্তসমুট্ঠানমহাভূতানং একো আকাৰৱিসেসো অত্থি, অযং ৱিঞ্ঞত্তি নাম. তেসঞ্হি তদাকাৰত্তা ৱাযোধাতু থম্ভেতি চালেতি চাতি. ন চিত্তসমুট্ঠানাতি এতেন পৰমত্থতো অভাৱং দস্সেতি. ন হি ৰূপং অপ্পচ্চযং অত্থি, ন চ নিব্বানৱজ্জো অত্থো নিচ্চো অত্থীতি. ৱিঞ্ঞত্তিতাযাতি ৱিঞ্ঞত্তিৱিকাৰতায. চিত্তসমুট্ঠানভাৱো ৱিয মহাভূতৱিকাৰতায উপাদাৰূপভাৱো চ অধিপ্পেতোতি ৱেদিতব্বো.

কাযিককৰণন্তি কাযদ্ৱাৰপ্পৱত্তং চিত্তকিৰিযং, অধিপ্পাযন্তি অত্থো. কাৰেতি মঞ্ঞেতি এতেন ৱণ্ণগ্গহণানুসাৰেন গহিতায ৱিঞ্ঞত্তিযা যং কৰণং ৱিঞ্ঞাতব্বং, তস্স ৱিজাননেন ৱিঞ্ঞত্তিযা ৱিঞ্ঞাতত্তং দস্সেতি. ন হি ৱিঞ্ঞত্তিৰহিতেসু ৰুক্খচলনাদীসু ‘‘ইদমেস কাৰেতী’’তি ৱিজাননং হোতীতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স হি ৰূপে অভিনিপাতমত্তং কিচ্চং, ন অধিপ্পাযসহভুনো চলনৱিকাৰস্স গহণং. চিত্তস্স পন লহুপৰিৱত্তিতায চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথিযা অনন্তৰং মনোৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাতম্পি চলনং চক্খুনা দিট্ঠং ৱিয মঞ্ঞন্তি অৱিসেসৱিদুনো, তস্মা যথা নীলাভিনিপাতৱসপ্পৱত্তায চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথিযা নীলন্তি পৱত্তায মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিযা চ অন্তৰং ন ৱিঞ্ঞাযতি, এৱং অৱিঞ্ঞাযমানন্তৰেন মনোদ্ৱাৰৱিঞ্ঞাণেন গহিতে তস্মিং চিত্তেন সহেৱ অনুপৰিৱত্তে কাযথম্ভনৱিকাৰচোপনসঙ্খাতে ‘‘ইদমেস কাৰেতি, অযমস্স অধিপ্পাযো’’তি ৱিজাননং হোতি.

তালপণ্ণাদিৰূপানি দিস্ৱা তদনন্তৰপ্পৱত্তায মনোদ্ৱাৰৱীথিযা অৱিঞ্ঞাযমানন্তৰায তালপণ্ণাদীনং উদকাদিসহচাৰিপ্পকাৰতং সঞ্ঞাণাকাৰং গহেত্ৱা উদকাদিগ্গহণং ৱিয. এত্থ উদকং ভৱিস্সতীতিআদিনা চ উদকাদিসম্বন্ধনাকাৰেন ৰূপগ্গহণানুসাৰৱিঞ্ঞাণেন যং উদকাদি ৱিঞ্ঞাতব্বং, তস্স ৱিজাননেন তদাকাৰস্স ৱিঞ্ঞাততা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা. এতস্স পন কাযিককৰণগ্গহণস্স উদকাদিগ্গহণস্স চ পুৰিমসিদ্ধসম্বন্ধগ্গহণং উপনিস্সযো হোতীতি দট্ঠব্বং. অথ পন নালম্বিতাপি ৱিঞ্ঞত্তি কাযিককৰণগ্গহণস্স চ পচ্চযো পুৰিমসিদ্ধসম্বন্ধগ্গহণোপনিস্সযৱসেন সাধিপ্পাযৱিকাৰভূতৱণ্ণগ্গহণানন্তৰং পৱত্তমানস্স অধিপ্পাযগ্গহণস্স অধিপ্পাযসহভূৱিকাৰাভাৱে অভাৱতো, এৱং সতি ৱণ্ণগ্গহণানন্তৰেন উদকাদিগ্গহণেনেৱ তালপণ্ণাদিসঞ্ঞাণাকাৰো ৱিয ৱণ্ণগ্গহণানন্তৰেন অধিপ্পাযগ্গহণেনেৱ ৱিঞ্ঞত্তি পাকটা হোতীতি ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ এস কাৰেতি মঞ্ঞে’’তি অধিপ্পাযৱিজাননেনেৱ ৱিঞ্ঞত্তিযা ৱিঞ্ঞাততা ৱুত্তা.

অযং নো পহৰিতুকামোতি অধিপ্পাযৱিজাননেন ৱিঞ্ঞত্তিযা পাকটভাৱং দস্সেতি. ন হি তদপাকটভাৱে অধিপ্পাযৱিজাননং হোতীতি. সম্মুখী…পে… যেৱ নাম হোতীতি অসম্মুখীভূততায অনাপাথগতানং ৰূপাদীনং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যাদিভাৱো ৱিয সভাৱভূতং তং দ্ৱিধা ৱিঞ্ঞত্তিভাৱং সাধেতি. পৰং বোধেতুকামতায ৱিনাপি অভিক্কমনাদিপ্পৱত্তনেন সো চিত্তসহভূৱিকাৰো অধিপ্পাযং ৱিঞ্ঞাপেতি, সযঞ্চ ৱিঞ্ঞাযতীতি দ্ৱিধাপি ৱিঞ্ঞত্তিযেৱাতি ৱেদিতব্বা.

তস্মিং দ্ৱাৰে সিদ্ধাতি তেন দ্ৱাৰেন ৱিঞ্ঞাতব্বভাৱতো তেনেৱ দ্ৱাৰেন নামলাভতো তস্মিং দ্ৱাৰে পাকটভাৱৱসেন সিদ্ধা. কুসলং ৱা অকুসলং ৱাতি ঠপেতব্বং. কস্মা? যস্মা পৰৱাদিনো অৱিপাকস্স কম্মভাৱো ন সিদ্ধো, ইতৰস্স পন সিদ্ধোতি ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকানং একাদসন্নং কিৰিযচিত্তানং ৱসেন তিকং পূৰেত্ৱা ঠপেতব্বং.

দ্ৱাৰে চৰন্তি কম্মানীতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – যদি দ্ৱাৰা দ্ৱাৰন্তৰচাৰিনো হোন্তি, দ্ৱাৰসম্ভেদা কম্মসম্ভেদোপীতি কাযকম্মং কাযকম্মদ্ৱাৰন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞৱৱত্থানং ন সিযা, কম্মানম্পি কম্মন্তৰচৰণে এসেৱ নযো. যদি পন দ্ৱাৰানম্পি দ্ৱাৰভাৱেন কম্মন্তৰচৰণং কম্মানঞ্চ দ্ৱাৰন্তৰচৰণং ন সিযা, সুট্ঠুতৰং কম্মদ্ৱাৰৱৱত্থানং সিযা. ন পন কম্মানং দ্ৱাৰন্তৰে অচৰণং অত্থি, কিন্তু দ্ৱাৰে অঞ্ঞস্মিঞ্চ চৰন্তি কম্মানি অঞ্ঞানিপি. যস্মা পন দ্ৱাৰে দ্ৱাৰানি ন চৰন্তি, তস্মা অদ্ৱাৰচাৰীহি দ্ৱাৰেহি কাৰণভূতেহি কম্মানি দ্ৱাৰন্তৰে চৰন্তানিপি ৱৱত্থিতানি. ন কেৱলং কম্মানেৱ, তেহি পন দ্ৱাৰানিপীতি এৱং কম্মদ্ৱাৰানি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱৱত্থিতানি ‘‘যেভুয্যেনৱুত্তিতায তব্বহুলৱুত্তিতায চা’’তি ৱুচ্চমানায ৱৱত্থানযুত্তিযা. তত্থ দ্ৱাৰাপেক্খত্তা কম্মানং কাযকম্মাদিভাৱস্স অদ্ৱাৰচাৰীহি দ্ৱাৰেহি ৱৱত্থানং হোতি, ন পন দ্ৱাৰন্তৰচাৰীহি কম্মেহি দ্ৱাৰানং অৱৱত্থানং কম্মানপেক্খকাযদ্ৱাৰাদিভাৱেহি দ্ৱাৰেহি ৱৱত্থিতানং কাযকম্মাদীনং কাযকম্মদ্ৱাৰাদিৱৱত্থানকৰত্তা. অথ ৱা দ্ৱাৰন্তৰে চৰন্তানিপি কাযাদীহি উপলক্খিতানেৱ চৰন্তি পাণাতিপাতাদীনং এৱংসভাৱত্তা আণত্তিহত্থৱিকাৰাদীহি ৱুচ্চমানস্সপি কাযাদীহি সাধেতব্বসভাৱাৱবোধতো, তস্মা ন কম্মন্তৰস্স অত্তনি চৰন্তস্সপি দ্ৱাৰন্তৰং সনামং দেতি, নাপি কম্মং দ্ৱাৰস্স, তংতংদ্ৱাৰমেৱ পন কম্মস্স কম্মঞ্চ দ্ৱাৰন্তৰে চৰন্তম্পি অত্তনোযেৱ দ্ৱাৰস্স নামং দেতীতি সিদ্ধং অঞ্ঞমঞ্ঞৱৱত্থানং. পুব্বে পন দ্ৱাৰেসু অনিবদ্ধতা কম্মানং দ্ৱাৰন্তৰচৰণমেৱ সন্ধায ৱুত্তা, ন এতং ৱৱত্থানন্তি.

তত্থাতি তেসু দ্ৱাৰকম্মেসু. কাযকম্মস্স উপ্পজ্জনট্ঠানন্তি তংসহজাতা ৱিঞ্ঞত্তিযেৱ ৱুচ্চতি. কিঞ্চাপি হি সা তস্স কেনচি পকাৰেন পচ্চযো ন হোতি, তথাপি কম্মস্স ৱিসেসিকা ৱিঞ্ঞত্তি তংসহজাতা হোতীতি তস্স উপ্পত্তিট্ঠানভাৱেন ৱুত্তা যথাৱুত্তনিযমেন অঞ্ঞৱিসেসনস্স কম্মস্স ৱিসেসনন্তৰে উপ্পত্তিঅভাৱা. কাযেন পন কতত্তাতি কাযৱিঞ্ঞত্তিং জনেত্ৱা তায জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদাদিনিপ্ফাদনতো অত্তনো নিপ্ফত্তিৱসেন ‘‘কাযেন কতং কম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. কাৰণভূতো হি পনেত্থ কাযোতি.

অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱৱত্থিতাতি এত্থ কম্মুনা কাযো কাযকম্মদ্ৱাৰন্তি এৱং ৱৱত্থিতো, ন কাযো ইচ্চেৱ. যথা সূচিকম্মুনা সূচিকম্মকৰণন্তি ৱৱত্থিতা, ন সূচি ইচ্চেৱ, তথা ইদম্পি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱৱত্থিতাতি চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসেসিতাতি অত্থো. এৱং সন্তেতি যথাৱুত্তং ৱৱত্থাননিযমং অগ্গহেত্ৱা ‘‘দ্ৱাৰে চৰন্তি কম্মানী’’তিআদিৱচনমেৱ গহেত্ৱা চোদেতি. তত্থ এৱং সন্তেতি কম্মানং দ্ৱাৰচৰণে অঞ্ঞমঞ্ঞেন চ ৱৱত্থানে নামলাভে ৱিসেসনে সতীতি অত্থো.

কাযকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱচীকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা

চতূহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতাতি এত্থ সুভাসিতভাসনসঙ্খাতা অপিসুণৱাচা, ধম্মভাসনসঙ্খাতো অসম্ফপ্পলাপো, পিযভাসনসঙ্খাতা অফৰুসৱাচা, সচ্চভাসনসঙ্খাতো অমুসাৱাদো চাতি এতা ৱাচা তথাপৱত্তা চেতনা দট্ঠব্বা. সহসদ্দা পনাতি তস্স ৱিকাৰস্স সদ্দেন সহ সম্ভূতত্তা ৱুত্তং. চিত্তানুপৰিৱত্তিতায পন সো ন যাৱ সদ্দভাৱীতি দট্ঠব্বো, ৱিতক্কৱিপ্ফাৰসদ্দো ন সোতৱিঞ্ঞেয্যোতি পৱত্তেন মহাঅট্ঠকথাৱাদেন চিত্তসমুট্ঠানসদ্দো ৱিনাপি ৱিঞ্ঞত্তিঘট্টনেন উপ্পজ্জতীতি আপজ্জতি. ‘‘যা তায ৱাচায ৱিঞ্ঞত্তী’’তি (ধ. স. ৬৩৬) হি ৱচনতো অসোতৱিঞ্ঞেয্যসদ্দেন সহ ৱিঞ্ঞত্তিযা উপ্পত্তি নত্থীতি ৱিঞ্ঞাযতীতি.

চিত্তসমুট্ঠানং সদ্দাযতনন্তি এত্থ চ ন কোচি চিত্তসমুট্ঠানো সদ্দো অসঙ্গহিতো নাম অত্থীতি অধিপ্পাযেন মহাঅট্ঠকথাৱাদং পটিসেধেতি. ছব্বিধেন ৰূপসঙ্গহাদীসু হি ‘‘সোতৱিঞ্ঞেয্য’’ন্তি ‘‘দিট্ঠং সুত’’ন্তি এত্থ ‘‘সুত’’ন্তি চ ন কোচি সদ্দো ন সঙ্গয্হতীতি. মহাঅট্ঠকথাযং পন ৱিঞ্ঞত্তিসহজমেৱ জিৱ্হাতালুচলনাদিকৰৱিতক্কসমুট্ঠিতং সুখুমসদ্দং ‘‘দিব্বসোতেন সুত্ৱা আদিসতী’’তি সুত্তে পট্ঠানে চ ওড়াৰিকসদ্দং সন্ধায ‘‘সোতৱিঞ্ঞাণস্স আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ৱুত্তন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন অসোতৱিঞ্ঞেয্যতা ৱুত্তা সিযা. সদ্দো চ অসোতৱিঞ্ঞেয্যো চাতি ৱিৰুদ্ধমেতন্তি পন পটিক্খেপো ৱেদিতব্বো. ৱিঞ্ঞত্তিপচ্চযা ঘট্টনা ৱিঞ্ঞত্তিঘট্টনা. ৱিঞ্ঞত্তি এৱ ৱা. ঘট্টনাকাৰপ্পৱত্তভূতৱিকাৰো হি ‘‘ঘট্টনা’’তি ৱুত্তো. সঙ্ঘট্টনেন সহেৱ সদ্দো উপ্পজ্জতি, ন পুব্বাপৰভাৱেন. পথৱীধাতুযাতি ইদং ৱাযোধাতুযা ৱিয চালনং পথৱীধাতুযা সঙ্ঘট্টনং কিচ্চং অধিকন্তি কত্ৱা ৱুত্তং, ৱিকাৰস্স চ তপ্পচ্চযভাৱো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. তব্বিকাৰানঞ্হি ভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযভাৱোতি. অঞ্ঞম্পি সব্বং ৱিধানং কাযৱিঞ্ঞত্তিযং ৱিয ৱেদিতব্বং.

তিসমুট্ঠানিককাযং…পে… ন লব্ভতি. ন হি চালনং উপাদিন্নঘট্টনন্তি. চালনঞ্হি দেসন্তৰুপ্পাদনপৰম্পৰতা, ঘট্টনং পচ্চযৱিসেসেন ভূতকলাপানং আসন্নতৰুপ্পাদোতি. উপত্থম্ভনকিচ্চম্পি নত্থীতি উপত্থম্ভনেন ৱিনা পঠমচিত্তসমুট্ঠানাপি ঘট্টনাকাৰেন পৱত্ততীতি ঘট্টনত্থং উপত্থম্ভনেন পযোজনং নত্থি, লদ্ধাসেৱনেন চিত্তেনেৱ ঘট্টনস্স বলৱভাৱতো চাতি অধিপ্পাযো. উপত্থম্ভনং নত্থি অত্থীতি ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.

ৱচীকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মনোকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা

অযং নাম চেতনা কম্মং ন হোতীতি ন ৱত্তব্বাতি ইদং যস্স দ্ৱাৰং মনো, তংদস্সনত্থং ৱুত্তং. কপ্পেতীতি ‘‘ত্ৱং ফুসনং কৰোহি, ত্ৱং ৱেদযিত’’ন্তি এৱং কপ্পেন্তং ৱিয পৱত্ততীতি অত্থো. পকপ্পনঞ্চ তদেৱ. কিং পিণ্ডং কৰোতীতি আযূহনত্থৱসেন পুচ্ছতি. ফস্সাদিধম্মে হি অৱিপ্পকিণ্ণে কত্ৱা সকিচ্চেসু পৱত্তনং আযূহনং, তত্থেৱ ব্যাপাৰণং চেতযনং, তথাকৰণং অভিসঙ্খৰণন্তি. তেভূমকস্সেৱ গহণং লোকুত্তৰকম্মস্স কম্মক্খযকৰত্তা.

মনোকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কম্মকথাৱণ্ণনা

চেতযিত্ৱা কম্মং কৰোতীতি এত্থ যস্মা পুৰিমচেতনায চেতযিত্ৱা সন্নিট্ঠানকম্মং কৰোতি, তস্মা চেতনাপুব্বকং কম্মং তংচেতনাসভাৱমেৱাতি চেতনং অহং কম্মং ৱদামীতি অত্থো. অথ ৱা সমানকালত্তেপি কাৰণকিৰিযা পুব্বকালা ৱিয ৱত্তুং যুত্তা, ফলকিৰিযা চ অপৰকালা ৱিয. যস্মা চ চেতনায চেতযিত্ৱা কাযৱাচাহি চোপনকিৰিযং মনসা চ অভিজ্ঝাদিকিৰিযং কৰোতি, তস্মা তস্সা কিৰিযায কাৰিকং চেতনং অহং কম্মং ৱদামীতি অত্থো. কাযে ৱাতি কাযৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতে কাযে ৱা. সতীতি ধৰমানে, অনিৰোধিতে ৱা. কাযসমুট্ঠাপিকা চেতনা কাযসঞ্চেতনা. এত্থ চ সুখদুক্খুপ্পাদকেন কম্মেন ভৱিতব্বং, চেতনা চ সুখদুক্খুপ্পাদিকা ৱুত্তাতি তস্সা কম্মভাৱো সিদ্ধো হোতি. সঞ্চেতনিযন্তি সঞ্চেতনসভাৱৱন্তং. সমিদ্ধিত্থেৰেন ‘‘সঞ্চেতনিযং, আৱুসো…পে… মনসা সুখং সো ৱেদযতী’’তি (ম. নি. ৩.৩০০; কথা. ৫৩৯) অৱিভজিত্ৱা ব্যাকতো. সুখৱেদনীযন্তিআদিনা পন ৱিভজিত্ৱা ব্যাকাতব্বো সো পঞ্হো, তস্মা সম্মা ব্যাকতো নাম ন হোতি. ইতৰদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. যথা পন সুত্তানি ঠিতানি, তথা চোপনকিৰিযানিস্সযভূতা কাযৱাচা অভিজ্ঝাদিকিৰিযানিস্সযো চ মনোদ্ৱাৰানি, যায পন চেতনায তেহি কাযাদীহি কৰণভূতেহি চোপনাভিজ্ঝাদিকিৰিযং কৰোন্তি ৱাসিআদীহি ৱিয ছেদনাদিং, সা চেতনা কম্মন্তি দ্ৱাৰপ্পৱত্তিযম্পি কম্মদ্ৱাৰাভেদনঞ্চ কম্মদ্ৱাৰৱৱত্থানঞ্চ দিস্সতি, এৱঞ্চ সতি ‘‘কাযেন চে কতং কম্ম’’ন্তিআদিগাথাযো (ধ. স. অট্ঠ. ১ কাযকম্মদ্ৱাৰ) অতিৱিয যুজ্জন্তি.

লোকুত্তৰমগ্গো ইধ লোকিযকম্মকথাযং অনধিপ্পেতোপি ভজাপিযমানো তীণি কম্মানি ভজতি. মনেন দুস্সীল্যন্তি কাযিকৱাচসিকৱীতিক্কমৱজ্জং সব্বং অকুসলং সঙ্গণ্হাতি, মিচ্ছাদিট্ঠিসঙ্কপ্পৱাযামসতিসমাধিং ৱা. তম্পি চেতং ‘‘মনসা সংৱৰো সাধূ’’তি (সং. নি. ১.১১৬; ধ. প. ৩৬১) ৱুত্তস্স সংৱৰস্স পটিপক্খৱসেন ৱুত্তং, ন সীলৱিপত্তিৱসেন. ন হি সা মানসিকা অত্থীতি মগ্গস্সেৱ ভজাপনং মহাৱিসযত্তা. বোজ্ঝঙ্গা হি মনোকম্মমেৱ ভজেয্যুং, ন চ ন সক্কা মগ্গভজাপনেনেৱ তেসং ভজাপনং ৱিঞ্ঞাতুন্তি.

কম্মপথং অপ্পত্তানম্পি তংতংদ্ৱাৰে সংসন্দনং অৱৰোধনং দ্ৱাৰন্তৰে কম্মন্তৰুপ্পত্তিযম্পি কম্মদ্ৱাৰাভেদনঞ্চ দ্ৱাৰসংসন্দনং নাম. ‘‘তিৱিধা, ভিক্খৱে, কাযসঞ্চেতনা অকুসলং কাযকম্ম’’ন্তিআদিনা (কথা. ৫৩৯) কম্মপথপ্পত্তাৱ সন্নিট্ঠাপকচেতনা কম্মন্তি ৱুত্তাতি পুৰিমচেতনা সব্বা কাযকম্মং ন হোতীতি ৱুত্তং. আণাপেত্ৱা…পে… অলভন্তস্সাতি আণত্তেহি অমাৰিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং, ৱচীদুচ্চৰিতং নাম হোতি অকম্মপথভাৱতোতি অধিপ্পাযো. ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তূ’’তি পৱত্তব্যাপাদৱসেন চেতনাপক্খিকা ৱা ভৱন্তি কাযকম্মৱোহাৰলাভা. অব্বোহাৰিকা ৱা মনোকম্মৱোহাৰৱিৰহা. সসম্ভাৰপথৱীআদীসু আপাদযো এত্থ নিদস্সনং.

কুলুম্বস্সাতি গব্ভস্স, কুলস্সেৱ ৱা. তিস্সোপি সঙ্গীতিযো আৰুড়্হতায অননুজাননতো ‘‘তৱ সুত্তস্সা’’তি ৱুত্তং. দসৱিধা ইদ্ধি পটিসম্ভিদামগ্গে ইদ্ধিকথায গহেতব্বা. ভাৱনামযন্তি অধিট্ঠানিদ্ধিং সন্ধায ৱদতি. ঘটভেদো ৱিয পৰূপঘাতো, উদকৱিনাসো ৱিয ইদ্ধিৱিনাসো চ হোতীতি উপমা সংসন্দতি. তৱ পঞ্হোতি ভাৱনামযায পৰূপঘাতো হোতীতি ৱুত্তো ঞাপেতুং ইচ্ছিতো অত্থো. আথব্বণিদ্ধি ৱিজ্জামযিদ্ধি হোতি. সত্তমে পদেতি মণ্ডলাদিতো সত্তমে পদে.

ৱচনন্তৰেন গমেতব্বত্থং নেয্যত্থং, সযমেৱ গমিতব্বত্থং নীতত্থং. কিৰিযতো সমুট্ঠাতি, উদাহু অকিৰিযতোতি তেনাধিপ্পেতং সম্পজানমুসাৱাদং সন্ধায পুচ্ছতি, ন উপোসথক্খন্ধকে ৱুত্তং. তত্থ অৱুত্তমেৱ হি সো অনৰিযৱোহাৰং ৱুত্তন্তি গহেত্ৱা ৱোহৰতীতি. ৱাচাগিৰন্তি ৱাচাসঙ্খাতং গিৰং, ৱাচানুচ্চাৰণং ৱা.

খন্দসিৱাদযো সেট্ঠাতি খন্দাতি কুমাৰা. সিৱাতি মহেস্সৰা, মিচ্ছাদিট্ঠিযা নিদস্সনত্থমিদং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. নত্থিকদিট্ঠাদযো এৱ হি কম্মপথপ্পত্তা কম্মন্তি. চেতনা পনেত্থ অব্বোহাৰিকাতি কাযদ্ৱাৰে ৱচীদ্ৱাৰে চ সমুট্ঠিতাপি কাযকম্মং ৱচীকম্মন্তি চ ৱোহাৰং ন লভতি অভিজ্ঝাদিপ্পধানত্তা. ‘‘তিৱিধা, ভিক্খৱে, মনোসঞ্চেতনা অকুসলং মনোকম্ম’’ন্তি পন ৱচনতো সভাৱেনেৱ সা মনোকম্মং, ন অভিজ্ঝাদিপক্খিকত্তাতি ‘‘অভিজ্ঝাদিপক্খিকাৱা’’তি ন ৱুত্তং. ইমস্মিং পন ঠানে কাযঙ্গৱাচঙ্গানি অচোপেত্ৱা চিন্তনকালে চেতনাপি চেতনাসম্পযুত্তধম্মাপি মনোদ্ৱাৰে এৱ সমুট্ঠহন্তি, তস্মা চেতনায অব্বোহাৰিকভাৱো কথঞ্চি নত্থীতি অধিপ্পাযো.

‘‘তিৱিধা, ভিক্খৱে, কাযসঞ্চেতনা কুসলং কাযকম্ম’’ন্তিআদিৱচনতো (কথা. ৫৩৯) পাণাতিপাতাদিপটিপক্খভূতা তব্বিৰতিৱিসিট্ঠা চেতনাৱ পাণাতিপাতৱিৰতিআদিকা হোন্তীতি ‘‘চেতনাপক্খিকা ৱা’’তি ৱুত্তং, ন ‘‘ৱিৰতিপক্খিকা’’তি. ৰক্খতীতি অৱিনাসেত্ৱা কথেতি. ভিন্দতীতি ৱিনাসেত্ৱা কথেতি.

কম্মকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চক্খুৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স দ্ৱাৰং. চক্খু চ তং ৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰঞ্চাতি ৱা চক্খুৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰং. চক্খু ৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰন্তি ৱা অসমাসনিদ্দেসো. তং পন চক্খুমেৱ. এস নযো সেসেসুপি. ‘‘চক্খুনা সংৱৰো সাধূ’’তিআদিকায (ধ. প. ৩৬০) গাথায পসাদকাযচোপনকাযসংৱৰে একজ্ঝং কত্ৱা কাযেন সংৱৰো ৱুত্তো, তং ইধ ভিন্দিত্ৱা অট্ঠ সংৱৰা, তপ্পটিপক্খভাৱেন অসংৱৰা অট্ঠ কথিতা. সীলসংৱৰাদযোপি পঞ্চেৱ সংৱৰা সব্বদ্ৱাৰেসু উপ্পজ্জমানাপি, তপ্পটিপক্খভাৱেন দুস্সীল্যাদীনি অসংৱৰাতি ৱুত্তানি. তত্থ দুস্সীল্যং পাণাতিপাতাদিচেতনা. মুট্ঠস্সচ্চং সতিপটিপক্খা অকুসলা ধম্মা. পমাদন্তি কেচি. সীতাদীসু পটিঘো অক্খন্তি. থিনমিদ্ধং কোসজ্জং.

ৱিনা ৱচীদ্ৱাৰেন সুদ্ধং কাযদ্ৱাৰসঙ্খাতন্তি ইদং ৱচীদ্ৱাৰসল্লক্খিতস্স মুসাৱাদাদিনোপি কাযদ্ৱাৰে পৱত্তিসব্ভাৱা অসুদ্ধতা অত্থীতি তংনিৱাৰণত্থং ৱুত্তং. ন হি তং কাযকম্মং হোতি. সুদ্ধৱচীদ্ৱাৰোপলক্খিতং পন ৱচীকম্মমেৱ হোতীতি. এত্থ অসংৱৰোতি এতেন সুদ্ধকাযদ্ৱাৰেন উপলক্খিতো অসংৱৰো দ্ৱাৰন্তৰে উপ্পজ্জমানোপি ৱুত্তো. দ্ৱাৰন্তৰানুপলক্খিতং সব্বং তংদ্ৱাৰিকাকুসলঞ্চেতি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্চ কত্ৱা কম্মপথসংসন্দনে ‘‘চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন উপ্পজ্জমানো অসংৱৰো অকুসলং কাযকম্মমেৱ হোতী’’তিআদি ‘‘অকুসলং কাযকম্মং চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন ৱচীঅসংৱৰৱসেন চ উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা সহ অৱিৰুদ্ধং হোতি. অসংৱৰো হি দ্ৱাৰন্তৰে উপ্পজ্জমানোপি সদ্ৱাৰে এৱাতি ৱুচ্চতি, সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নোতি চ, কম্মং অঞ্ঞদ্ৱাৰে অঞ্ঞদ্ৱাৰৱসেন চাতি এৱং অৱিৰুদ্ধং.

অথ ৱা এত্থাতি সুদ্ধং অসুদ্ধন্তি এতং অৱিচাৰেত্ৱা এতস্মিং চোপনেতি ৱুত্তং হোতি. এৱং সতি দ্ৱাৰন্তৰোপলক্খিতং কম্মপথভাৱপ্পত্ততায ৱচীমনোকম্মং চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰে উপ্পন্নং, সেসং সব্বং তংদ্ৱাৰুপ্পন্নাকুসলং ৱিয ‘‘চোপনকাযঅসংৱৰো’’তি ৱুচ্চতি. কম্মপথভাৱপ্পত্তিযা দ্ৱাৰন্তৰুপ্পন্নং কাযকম্মঞ্চ তথা ন ৱুচ্চতীতি কম্মপথসংসন্দনৱিৰোধো সিযা, তদৱিৰোধং তত্থেৱ ৱক্খাম. সীলসংৱৰাদযো পঞ্চ নিক্খেপকণ্ডে আৱি ভৱিস্সন্তি. তত্থ ঞাণসংৱৰে পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স, ৱীৰিযসংৱৰে চ আজীৱপাৰিসুদ্ধিযা অন্তোগধতা দট্ঠব্বা.

অকুসলকম্মপথকথাৱণ্ণনা

সৰসেনেৱ চ পতনসভাৱস্স পাণস্স অন্তৰা এৱ অতীৱ পাতনং অতিপাতো, সণিকং পতিতুং অদত্ৱাৱ সীঘং পাতনন্তি অত্থো. অতিক্কম্ম ৱা সত্থাদীহি অভিভৱিত্ৱা পাতনং অতিপাতো. পযোগৱত্থুমহন্ততাদীহি মহাসাৱজ্জতা তেহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জমানায চেতনায বলৱভাৱতো. যথাৱুত্তপচ্চযৱিপৰিযাযেপি তংতংপচ্চযেহি উপ্পজ্জমানায চেতনায বলৱাবলৱৱসেনেৱ অপ্পসাৱজ্জমহাসাৱজ্জতা ৱেদিতব্বা. ইদ্ধিমযো কম্মৱিপাকজিদ্ধিমযো দাঠাকোটিকাদীনং ৱিয.

গোত্তৰক্খিতা সগোত্তেহি ৰক্খিতা. ধম্মৰক্খিতা সহধম্মিকেহি ৰক্খিতা. সসামিকা সাৰক্খা. যস্সা গমনে ৰঞ্ঞা দণ্ডো ঠপিতো, সা সপৰিদণ্ডা. অত্থভঞ্জকোতি কম্মপথপ্পত্তং ৱুত্তং. কম্মপথকথা হেসাতি. অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতাযাতিআদি মুসাৱাদসামঞ্ঞতো ৱুত্তং. হসাধিপ্পাযেন ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰস্সেৱ মুসাৱাদো. সুঞ্ঞভাৱন্তি পীতিৱিৰহিততায ৰিত্ততং. অত্থৱিপন্নতায ন হদযঙ্গমা. অগ্গণ্হন্তেতি অসদ্দহন্তে কম্মপথভেদো ন হোতি. যো কোচি পন সম্ফপ্পলাপো দ্ৱীহি সম্ভাৰেহি সিজ্ঝতীতি. অত্তনো পৰিণামনং চিত্তেনেৱাতি ৱেদিতব্বং. মিচ্ছা পস্সতীতি ৱিতথং পস্সতি.

কোট্ঠাসতোতি ফস্সপঞ্চমকাদীসু চিত্তঙ্গকোট্ঠাসেসু যে কোট্ঠাসা হোন্তি, ততোতি অত্থো. ননু চ চেতনা কম্মপথেসু ন ৱুত্তাতি পটিপাটিযা সত্তন্নং কম্মপথভাৱো ন যুত্তোতি? ন, অৱচনস্স অঞ্ঞহেতুত্তা. ন হি চেতনায অকম্মপথত্তা কম্মপথৰাসিম্হি অৱচনং, কদাচি পন কম্মপথো হোতি, ন সব্বদাতি কম্মপথভাৱস্স অনিযতত্তা অৱচনং. যদা পন কম্মপথো হোতি, তদা কম্মপথৰাসিসঙ্গহো ন নিৱাৰিতোতি. ‘‘পঞ্চ সিক্খাপদা পৰিত্তাৰম্মণা এৱা’’তি এতেন অদিন্নাদানাদীনং সত্তাৰম্মণভাৱৱিৰোধং ‘‘সত্তসঙ্খাতে সঙ্খাৰে এৱ আৰব্ভ পৱত্তিতো’’তি সযমেৱ পৰিহৰিস্সতি. ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি পৱত্তমানা দিট্ঠি তেভূমকধম্মৱিসযাৱাতি সঙ্খাৰাৰম্মণতা ৱুত্তা. ৱিপাকনিস্সন্দফলানি যথাক্কমং নিৰযাদিৱিপাকদুগ্গততাদীনি.

অকুসলকম্মপথকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কুসলকম্মপথকথাৱণ্ণনা

পাণাতিপাতাদীহি পন ৱিৰতিযোতি এতং যাহি ৱিৰতীহি সম্পযুত্তা চেতনা ‘‘কাযৱচীকম্মানী’’তি ৱুচ্চন্তি, তাসঞ্চ কম্মপথভাৱো যুত্তোতি কত্ৱা ৱুত্তং. তথা হি ৱক্খতি ‘‘পটিপাটিযা সত্ত চেতনাপি ৱট্টন্তি ৱিৰতিযোপী’’তি. অল্লসসমংসন্তি জীৱমানকসসমংসং. ৱোৰোপেতা হুত্ৱা নাভিজানামি. দুস্সীল্যাদাৰম্মণা তদাৰম্মণা. জীৱিতিন্দ্ৰিযাদিআৰম্মণা কথং দুস্সীল্যাদীনি পজহন্তীতি তং দস্সেতুং ‘‘যথা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. অনভিজ্ঝা…পে… ৱিৰমন্তস্সাতি অভিজ্ঝং পজহন্তস্সাতি অত্থো. ন হি মনোদুচ্চৰিতা ৱিৰতি অত্থি অনভিজ্ঝাদীহেৱ তপ্পহানতো.

কম্মপথসংসন্দনকথাৱণ্ণনা

কম্মপথপ্পত্তানং দুস্সীল্যাদীনং অসংৱৰানং তথা দুচ্চৰিতানঞ্চ অকুসলকম্মপথেহি কম্মপথপ্পত্তানমেৱ চ সুসীল্যাদীনং সংৱৰানং তথা সুচৰিতানঞ্চ কুসলকম্মপথেহি অত্থতো নানত্তাভাৱদস্সনং. অথ ৱা তেসং ফস্সদ্ৱাৰাদীহি অৱিৰোধভাৱেন দীপনং কম্মপথসংসন্দনন্তি কেচি ৱদন্তি, তদেতং ৱিচাৰেতব্বং. ন হি পঞ্চফস্সদ্ৱাৰপঞ্চঅসংৱৰদ্ৱাৰপঞ্চসংৱৰদ্ৱাৰেসু উপ্পন্নানং অসংৱৰানং সংৱৰানঞ্চ কম্মপথতা অত্থি পাণাতিপাতাদীনং পৰসন্তকৱত্থুলোভপৰসত্তাৰম্মণব্যাপাদঅহেতুকদিট্ঠিআদীনঞ্চ তেসু দ্ৱাৰেসু অনুপ্পত্তিতো. তিৱিধকআযদুচ্চৰিতাদীনি চ কম্মপথাতি পাকটা এৱাতি কিং তেসং কম্মপথেহি নানত্তাভাৱদস্সনেন, ন চ দুচ্চৰিতানং সুচৰিতানঞ্চ ফস্সদ্ৱাৰাদিৱসেন উপ্পত্তি দীপিতা, নাপি অসংৱৰানং সংৱৰানঞ্চ যতো তেসং ফস্সদ্ৱাৰাদীহি অৱিৰোধভাৱেন দীপনা সিযা, কেৱলং পন ফস্সদ্ৱাৰাদিৱসেন উপ্পন্নানং অসংৱৰানং সংৱৰানঞ্চ কাযকম্মাদিতা দীপিতা. যদি চ এত্তকং কম্মপথসংসন্দনং, ‘‘অকুসলং কাযকম্মং পঞ্চফস্সদ্ৱাৰৱসেন নুপ্পজ্জতী’’তিআদি কম্মপথসংসন্দনং ন সিযা. এসাপি ছফস্সদ্ৱাৰাদীহি অৱিৰোধদীপনাতি চে, ৱুত্তমেৱ পকাৰন্তৰেন দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তি ন ৱত্তব্বং. সমুচ্চযত্থে চ অথ ৱা-সদ্দে কম্মপথপ্পত্তানেৱ দুস্সীল্যাদীনি কাযকম্মাদিনামেহি ৱদন্তেহি মনোকম্মস্স ছফস্সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পত্তি ন ৱত্তব্বা. ন হি তং চক্খুদ্ৱাৰাদিৱসেন উপ্পজ্জতীতি. যদি চ কম্মপথপ্পত্তা এৱ অসংৱৰাদযো গহিতা, দুচ্চৰিতেহি অঞ্ঞেসং অসংৱৰানং অভাৱা তেসঞ্চ তংতংকম্মভাৱস্স ৱুত্তত্তা ‘‘চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নো অসংৱৰো অকুসলং কাযকম্মমেৱ হোতী’’তিআদি ন ৱত্তব্বং সিযা. ৱুচ্চমানে হি তস্মিং সঙ্কৰো সিযা, ৱচীমনোকম্মানিপি হি কাযদ্ৱাৰে উপ্পজ্জন্তি, তথা সেসদ্ৱাৰেসুপি কম্মন্তৰানীতি.

অথ পন দ্ৱাৰন্তৰে উপ্পজ্জমানং কম্মন্তৰম্পি তংদ্ৱাৰিককম্মমেৱ সিযা, ‘‘তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং অকুসলং কাযকম্মমেৱা’’তিআদি, ‘‘অকুসলং কাযকম্মং চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন ৱাচাঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন চ উপ্পজ্জতী’’তিআদি চ ৱিৰুজ্ঝেয্য. দুচ্চৰিতানঞ্হি অঞ্ঞদ্ৱাৰচৰণং অত্থি, ন চস্স দ্ৱাৰন্তৰুপ্পন্নং কম্মন্তৰং হোতীতি. তস্মা হেট্ঠা কম্মপথপ্পত্তানং এৱ কাযকম্মাদিভাৱস্স ৱুত্তত্তা সেসানঞ্চ তংতংদ্ৱাৰুপ্পন্নানং কুসলাকুসলানং দ্ৱাৰসংসন্দনে তংতংদ্ৱাৰপক্খিকভাৱস্স কতত্তা ইধ কম্মপথং অপ্পত্তানঞ্চ চেতনাভাৱতো অকম্মানঞ্চ অসংৱৰানং সংৱৰানঞ্চ ভজাপিযমানানং কম্মপথানং ৱিয কাযকম্মাদিতাদীপনং, কম্মপথপ্পত্তানং তিৱিধকাযদুচ্চৰিতাদীনং তিৱিধকাযসুচৰিতাদীনঞ্চ দ্ৱাৰন্তৰচৰণেপি কাযকম্মাদিভাৱাৱিজহনদীপনং, যথাপকাসিতানঞ্চ কম্মপথভাৱং পত্তানং অপত্তানঞ্চ অকুসলকাযকম্মাদীনঞ্চ কুসলকাযকম্মাদীনঞ্চ ফস্সদ্ৱাৰাদীহি উপ্পত্তিপকাসনঞ্চ কম্মপথসংসন্দনং নাম. কস্মা? অকম্মপথানং কম্মপথেসু কম্মপথানঞ্চ অকম্মপথেসু সমাননামতাৱসেন, কম্মপথানং কম্মপথেসু সামঞ্ঞনামাৱিজহনৱসেন, উভযেসঞ্চ উপ্পত্তিৱসেন দ্ৱাৰেসু এত্থ সংসন্দিতত্তা.

তত্থ তিৱিধকম্মদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নানং কম্মানং ঞাতকম্মভাৱতায তংতংকম্মভাৱস্স অৱচনীযত্তা কম্মদ্ৱাৰেসু তেসং উপ্পত্তিযা চ ৱুত্তত্তা পঞ্চৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰৱসেন অসংৱৰাদীনং উপ্পত্তিপৰিযাযৱচনাভাৱতো চ কম্মদ্ৱাৰৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰানি ৱিৰজ্ঝিত্ৱা ‘‘পঞ্চফস্সদ্ৱাৰৱসেন হি উপ্পন্নো’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি সুখং ৱা’’তিআদিনা ‘‘চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা ৱেদনাক্খন্ধো অত্থি কুসলো’’তিআদিনা চ পঞ্চফস্সদ্ৱাৰৱসেন অসংৱৰাদীনং উপ্পত্তিপৰিযাযো ৱুত্তো, ন চ ‘‘যমিদং চক্খুৱিঞ্ঞাণপচ্চযা’’তিআদিৱচনং অত্থীতি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণসহজাতো হি ফস্সো চক্খুসম্ফস্সো’’তিআদি (ধ. স. ১ কম্মকথা; মহানি. অট্ঠ. ৮৬). তেন হি অসংৱৰানং সংৱৰানঞ্চ চক্খুসম্ফস্সাদীহি অসহজাতত্তা মনোসম্ফস্সসহজাতানঞ্চ চক্খুসম্ফস্সদ্ৱাৰাদিৱসেন উপ্পত্তি দীপিতাতি. ‘‘সো হি কাযদ্ৱাৰে চোপনং পত্তো অকুসলং কাযকম্মং হোতী’’তিআদিনা ‘‘চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নো অকুসলং কাযকম্মমেৱ হোতী’’তিআদিনা চ ৱচীকম্মাদীনঞ্চ কম্মপথপ্পত্তানং অসংৱৰভূতানং কাযকম্মাদিভাৱে আপন্নে ‘‘চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং অকুসলং ৱচীকম্মমেৱ হোতী’’তিআদিনা অপৱাদেন নিৱত্তি দট্ঠব্বা. এৱঞ্চ কত্ৱা পুব্বে দস্সিতেসু অসংৱৰৱিনিচ্ছযেসু দুতিযৱিনিচ্ছযেসু চ ন কোচি ৱিৰোধো. ন হি ৱচীকম্মাদিভূতো চোপনকাযঅসংৱৰো কাযকম্মাদি হোতীতি.

অকুসলং মনোকম্মং পন ছফস্সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পজ্জতি, তং কাযৱচীদ্ৱাৰেসু চোপনং পত্তং অকুসলং কাযৱচীকম্মং হোতীতি এত্থ কিং তং অকুসলং মনোকম্মং নাম, হেট্ঠা দস্সিতনযেন চ কাযৱচীদ্ৱাৰেসু উপ্পন্নং তিৱিধং মনোদুচ্চৰিতং চোপনং অপ্পত্তং সব্বাকুসলঞ্চ. যদি এৱং তস্স কাযৱচীকম্মভাৱো নত্থীতি ‘‘চোপনপ্পত্তং কাযৱচীকম্মং হোতী’’তি ন যুজ্জতীতি? নো ন যুজ্জতি চোপনপ্পত্তং কাযে ৱাচায চ অকুসলং কম্মং হোতীতি অত্থসিদ্ধিতো. কম্মং পন হোন্তং কিং কম্মং হোতীতি? মনোকম্মমেৱ হোতীতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – চোপনপ্পত্তং অকুসলং কাযদ্ৱাৰে ৱচীদ্ৱাৰে চ মনোকম্মং হোতীতি. অথ ৱা তং-সদ্দস্স মনোকম্মেন সম্বন্ধং অকত্ৱা ছফস্সদ্ৱাৰৱসেন যং উপ্পজ্জতি, তন্তি যথাৱুত্তউপ্পাদমত্তপৰিচ্ছিন্নেন সম্বন্ধো কাতব্বো. কিং পন তন্তি? কম্মকথায পৱত্তমানত্তা কম্মন্তি ৱিঞ্ঞাযতি, তঞ্চ মনোসম্ফস্সদ্ৱাৰে উপ্পজ্জমানম্পি তিৱিধং কম্মং হোতীতি. যথা তং হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘কাযৱচীদ্ৱাৰেসু চোপনং পত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ নিযমস্স অকতত্তা চোপনপ্পত্তি উপলক্খণভাৱেন কাযৱচীকম্মনামসাধিকাৱ, ন পন সব্বম্পি চোপনপ্পত্তং কাযৱচীকম্মমেৱ, নাপি কুসলপক্খে চোপনং অপ্পত্তং কাযৱচীকম্মং ন হোতীতি অযমত্থো সিদ্ধোৱ হোতীতি.

অথ ৱা তন্তি তং ছফস্সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পজ্জমানং মনোকম্মন্তি সব্বং মনসাপি নিপ্ফজ্জমানং কম্মং মনোকম্মন্তি চোদকাধিপ্পাযেন গহেত্ৱা ৱদতি, ন পুব্বে দস্সিতমনোকম্মন্তি. যো হি পৰস্স অধিপ্পাযো ‘‘মনসা নিপ্ফত্তিতো সব্বেন মনোকম্মেনেৱ ভৱিতব্বং, ন কাযৱচীকম্মেনা’’তি, তং নিৱত্তেত্ৱা কম্মত্তযনিযমং দস্সেতুং ইদমাৰদ্ধং ‘‘তং কাযৱচীদ্ৱাৰেসু চোপনং পত্ত’’ন্তিআদি. এত্থ চ সঙ্কৰাভাৱো পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অথ ৱা কম্মন্তি অৱিসেসেন কম্মসদ্দমত্তেন সম্বন্ধং কত্ৱা যথাৱুত্তো কম্মপ্পভেদো যথা হোতি, তং পকাৰং দস্সেতি. অসঙ্কৰো চ ৱুত্তনযোৱ. যং পন ৱদন্তি ‘‘কাযৱচীকম্মসহজাতা অভিজ্ঝাদযো যদা চেতনাপক্খিকা হোন্তি, তদা তানি মনোকম্মানি কাযৱচীকম্মানি হোন্তী’’তি, তঞ্চ ন, চেতনাপক্খিকানং মনোকম্মত্তাভাৱা. অব্বোহাৰিকত্তে চ মনোকম্মতা সুট্ঠুতৰং নত্থি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘অব্বোহাৰিকা ৱা’’তি. তস্মা মনোকম্মস্স কাযৱচীকম্মতা ন ৱত্তব্বা. অভিজ্ঝাদিকিৰিযাকাৰিকায এৱ চেতনায সম্পযুত্তা অভিজ্ঝাদযো মনোকম্মং, ন পাণাতিপাতাদিকাযৱচীকিৰিযাকাৰিকাযাতি ভিয্যোপি তেসং মনোকম্মতাতি ন তেসং মনোকম্মানং সতং কাযৱচীকম্মতা ৱত্তব্বাতি. এৱং কম্মানং দ্ৱাৰেসু দ্ৱাৰানঞ্চ কম্মেসু অনিযতত্তা দ্ৱাৰনিবন্ধনং ন কতং. ইদানি অকতেপি চ দ্ৱাৰনিবন্ধনে যেসং দ্ৱাৰানং ৱসেন ইদং চিত্তং উপ্পজ্জতি, তেসং তংতংদ্ৱাৰকম্মপথানঞ্চ ৱসেন উপ্পত্তিযা যথাভট্ঠপাড়িযা ৱুত্তায চ দীপনত্থং ‘‘তত্থ কামাৱচৰ’’ন্তিআদিমাহ. চিত্তং তিৱিধকম্মদ্ৱাৰৱসেন উপ্পজ্জতীতি ইদং মনোকম্মদ্ৱাৰভূতস্স তেন সভাৱেন উপ্পত্তিং গহেত্ৱা ৱুত্তং. যথা ৱা চিত্তং চিত্তাধিপতেয্যন্তি সম্পযুত্তৱসেন ৱুচ্চতি, এৱমিধাপীতি ৱেদিতব্বং. চোপনদ্ৱযৰহিতস্স মনোপবন্ধস্স মনোকম্মদ্ৱাৰভাৱে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.

কম্মপথসংসন্দনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অযং যোজনাতি ‘‘ৰূপাৰম্মণং ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণং ৱা’’তি এতেন সহ ‘‘যং যং ৱা পনা’’তি এতস্স অযং সম্বন্ধোতি অত্থো. কো পনাযং সম্বন্ধোতি? যেন ৱচনানি অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বজ্ঝন্তি, তং পুব্বাপৰৱচনে পযোজনং সম্বন্ধো. ইধ চ সব্বাৰম্মণতাদিদস্সনং ‘‘ৰূপাৰম্মণং ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণং ৱা’’তি এতস্স অনন্তৰং ‘‘যং যং ৱা পনা’’তি এতস্স ৱচনে পযোজনং যোজনা দট্ঠব্বং. তত্থ ‘‘ৰূপাৰম্মণং ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণং ৱা আৰব্ভা’’তি এত্তকেন আপন্নং দোসং দস্সেত্ৱা তন্নিৱত্তনৱসেন ‘‘যং যং ৱা পনা’’তি এতস্স পযোজনং দস্সেতুং ‘‘হেট্ঠা’’তিআদিমাহ. দুতিযে অত্থৱিকপ্পে ‘‘যং যং ৱাপনা’’তি এতেন অপ্পধানম্পি ৰূপাদিং আকড্ঢতি. ন হি পধানস্স চিত্তস্স অত্তনোযেৱ আৰম্মণভাৱো অত্থীতি. হেট্ঠা ৱুত্তনযেনাতি সব্বাৰম্মণতাদিনযেন. ‘‘হেট্ঠা গহিতমেৱ গহিতন্তি ৱত্ৱা তস্স ৱচনে পযোজনং দস্সেতুং ‘ৰূপং ৱা…পে… ইদং ৱা ইদং ৱা আৰব্ভা’তি কথেতুং ইদং ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ ইদং ৱা ইদং ৱাতি এতং সব্বাৰম্মণতাদিং সন্ধায কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.