৯. পঞ্চকঙ্গসুত্তং

২৬৭. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি যেনাযস্মা উদাযী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং উদাযিং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং উদাযিং এতদৱোচ – ‘‘কতি নু খো, ভন্তে উদাযি, ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা’’তি? ‘‘তিস্সো খো, থপতি, ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা – ইমা খো, থপতি, তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা’’তি. এৱং ৱুত্তে, পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং উদাযিং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, ভন্তে উদাযি, তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. দ্ৱে ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা – সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা. যাযং, ভন্তে, অদুক্খমসুখা ৱেদনা, সন্তস্মিং এসা পণীতে সুখে ৱুত্তা ভগৱতা’’তি. দুতিযম্পি খো আযস্মা উদাযী পঞ্চকঙ্গং থপতিং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, থপতি, দ্ৱে ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা – ইমা তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা’’তি. দুতিযম্পি খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং উদাযিং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, ভন্তে উদাযি, তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. দ্ৱে ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা – সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা. যাযং, ভন্তে, অদুক্খমসুখা ৱেদনা, সন্তস্মিং এসা পণীতে সুখে ৱুত্তা ভগৱতা’’তি. ততিযম্পি খো আযস্মা উদাযী পঞ্চকঙ্গং থপতিং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, থপতি, দ্ৱে ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা – ইমা তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা’’তি. ততিযম্পি খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং উদাযিং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, ভন্তে উদাযি, তিস্সো ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা. দ্ৱে ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা – সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা. যাযং, ভন্তে, অদুক্খমসুখা ৱেদনা, সন্তস্মিং এসা পণীতে সুখে ৱুত্তা ভগৱতা’’তি. নেৱ সক্খি আযস্মা উদাযী পঞ্চকঙ্গং থপতিং সঞ্ঞাপেতুং, ন পনাসক্খি পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং উদাযিং সঞ্ঞাপেতুং. অস্সোসি খো আযস্মা আনন্দো আযস্মতো উদাযিস্স পঞ্চকঙ্গেন থপতিনা সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৱতকো আযস্মতো উদাযিস্স পঞ্চকঙ্গেন থপতিনা সদ্ধিং অহোসি কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.

‘‘সন্তমেৱ, আনন্দ, পৰিযাযং পঞ্চকঙ্গো থপতি উদাযিস্স ভিক্খুনো নাব্ভনুমোদি; সন্তঞ্চ পনানন্দ, পৰিযাযং উদাযী ভিক্খু পঞ্চকঙ্গস্স থপতিনো নাব্ভনুমোদি. দ্ৱেপি মযা, আনন্দ, ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন. তিস্সোপি মযা ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন. পঞ্চপি মযা ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন. ছপি মযা ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন. অট্ঠাৰসাপি মযা ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন. ছত্তিংসাপি মযা ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন. অট্ঠসতম্পি মযা ৱেদনা ৱুত্তা পৰিযাযেন. এৱং পৰিযাযদেসিতো খো, আনন্দ, মযা ধম্মো. এৱং পৰিযাযদেসিতে খো, আনন্দ, মযা ধম্মে যে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সুলপিতং, ন সমনুমঞ্ঞিস্সন্তি, ন সমনুজানিস্সন্তি, ন সমনুমোদিস্সন্তি, তেসং এতং পাটিকঙ্খং – ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰিস্সন্তীতি [ৱিহৰিস্সন্তি (সী. পী. ক.)]. এৱং পৰিযাযদেসিতো খো, আনন্দ, মযা ধম্মো. এৱং পৰিযাযদেসিতে খো, আনন্দ, মযা ধম্মে যে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সুলপিতং সমনুমঞ্ঞিস্সন্তি সমনুজানিস্সন্তি সমনুমোদিস্সন্তি, তেসং এতং পাটিকঙ্খং – সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰিস্সন্তী’’তি.

‘‘পঞ্চিমে, আনন্দ, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা…পে… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. ইমে খো, আনন্দ, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, আনন্দ, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং – ইদং ৱুচ্চতি কামসুখং. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা, পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা, নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা, ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. যে খো, আনন্দ, এৱং ৱদেয্যুং – ‘এতংপৰমং সন্তং সুখং সোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তী’তি – ইদং নেসাহং নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অত্থানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘কতমঞ্চানন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ? ইধানন্দ, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, আনন্দ, এতম্হা সুখা অঞ্ঞং সুখং অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

‘‘ঠানং খো পনেতং, আনন্দ, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং ৱদেয্যুং – ‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমণো গোতমো আহ, তঞ্চ সুখস্মিং পঞ্ঞপেতি. তযিদং কিংসু, তযিদং কথংসূ’তি? এৱংৱাদিনো, আনন্দ, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘ন খো, আৱুসো, ভগৱা সুখঞ্ঞেৱ ৱেদনং সন্ধায সুখস্মিং পঞ্ঞপেতি. যত্থ যত্থ, আৱুসো, সুখং উপলব্ভতি, যহিং যহিং [যং হিযং হি সুখং (সী. পী.), যহিং যহিং সুখং (স্যা. কং. ক.) ম. নি. ২.৯১], তং তং তথাগতো সুখস্মিং পঞ্ঞপেতী’’’তি. নৱমং.