নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

সংযুত্তনিকাযো

সড়াযতনৱগ্গো

১. সড়াযতনসংযুত্তং

১. অনিচ্চৱগ্গো

১. অজ্ঝত্তানিচ্চসুত্তং

১. এৱং মে সুতং. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং; যং দুক্খং তদনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. সোতং অনিচ্চং. যদনিচ্চং…পে… ঘানং অনিচ্চং. যদনিচ্চং…পে… জিৱ্হা অনিচ্চা. যদনিচ্চং তং দুক্খং; যং দুক্খং তদনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. কাযো অনিচ্চো. যদনিচ্চং…পে… মনো অনিচ্চো. যদনিচ্চং তং দুক্খং; যং দুক্খং তদনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, সোতস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ঘানস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, জিৱ্হাযপি নিব্বিন্দতি, কাযস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঠমং.

২. অজ্ঝত্তদুক্খসুত্তং

২. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, দুক্খং. যং দুক্খং তদনত্তা; যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. সোতং দুক্খং…পে… ঘানং দুক্খং… জিৱ্হা দুক্খা… কাযো দুক্খো… মনো দুক্খো. যং দুক্খং তদনত্তা; যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দুতিযং.

৩. অজ্ঝত্তানত্তসুত্তং

৩. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. সোতং অনত্তা…পে… ঘানং অনত্তা… জিৱ্হা অনত্তা… কাযো অনত্তা… মনো অনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ততিযং.

৪. বাহিৰানিচ্চসুত্তং

৪. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, অনিচ্চা. যদনিচ্চং তং দুক্খং; যং দুক্খং তদনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনিচ্চা. যদনিচ্চং তং দুক্খং; যং দুক্খং তদনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, সদ্দেসুপি নিব্বিন্দতি, গন্ধেসুপি নিব্বিন্দতি, ৰসেসুপি নিব্বিন্দতি, ফোট্ঠব্বেসুপি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. চতুত্থং.

৫. বাহিৰদুক্খসুত্তং

৫. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, দুক্খা. যং দুক্খং তদনত্তা; যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা দুক্খা. যং দুক্খং তদনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. বাহিৰানত্তসুত্তং

৬. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, অনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনত্তা. যদনত্তা তং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অজ্ঝত্তানিচ্চাতীতানাগতসুত্তং

৭. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং অতীতানাগতং; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নস্স! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতস্মিং চক্খুস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং চক্খুং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স চক্খুস্স নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. সোতং অনিচ্চং… ঘানং অনিচ্চং… জিৱ্হা অনিচ্চা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নায! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতায জিৱ্হায অনপেক্খো হোতি; অনাগতং জিৱ্হং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নায জিৱ্হায নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. কাযো অনিচ্চো…পে… মনো অনিচ্চো অতীতানাগতো; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নস্স! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতস্মিং মনস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং মনং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স মনস্স নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতী’’তি. সত্তমং.

৮. অজ্ঝত্তদুক্খাতীতানাগতসুত্তং

৮. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, দুক্খং অতীতানাগতং; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নস্স! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতস্মিং চক্খুস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং চক্খুং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স চক্খুস্স নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. সোতং দুক্খং…পে… ঘানং দুক্খং…পে… জিৱ্হা দুক্খা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নায! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতায জিৱ্হায অনপেক্খো হোতি; অনাগতং জিৱ্হং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নায জিৱ্হায নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. কাযো দুক্খো…পে… মনো দুক্খো অতীতানাগতো; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নস্স! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতস্মিং মনস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং মনং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স মনস্স নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. অজ্ঝত্তানত্তাতীতানাগতসুত্তং

৯. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনত্তা অতীতানাগতং; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নস্স! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতস্মিং চক্খুস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং চক্খুং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স চক্খুস্স নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. সোতং অনত্তা…পে… ঘানং অনত্তা…পে… জিৱ্হা অনত্তা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নায! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতায জিৱ্হায অনপেক্খো হোতি; অনাগতং জিৱ্হং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নায জিৱ্হায নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. কাযো অনত্তা…পে… মনো অনত্তা অতীতানাগতো; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নস্স! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতস্মিং মনস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং মনং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স মনস্স নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতী’’তি. নৱমং.

১০. বাহিৰানিচ্চাতীতানাগতসুত্তং

১০. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, অনিচ্চা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নানং! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতেসু ৰূপেসু অনপেক্খো হোতি; অনাগতে ৰূপে নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নানং ৰূপানং নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনিচ্চা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নানং! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতেসু ধম্মেসু অনপেক্খো হোতি; অনাগতে ধম্মে নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতী’’তি. দসমং.

১১. বাহিৰদুক্খাতীতানাগতসুত্তং

১১. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, দুক্খা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নানং! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতেসু ৰূপেসু অনপেক্খো হোতি; অনাগতে ৰূপে নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নানং ৰূপানং নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতী’’তি…পে. …. একাদসমং.

১২. বাহিৰানত্তাতীতানাগতসুত্তং

১২. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, অনত্তা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নানং! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতেসু ৰূপেসু অনপেক্খো হোতি; অনাগতে ৰূপে নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নানং ৰূপানং নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি. সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনত্তা অতীতানাগতা; কো পন ৱাদো পচ্চুপ্পন্নানং! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো অতীতেসু ধম্মেসু অনপেক্খো হোতি; অনাগতে ধম্মে নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতী’’তি. দ্ৱাদসমং.

অনিচ্চৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা চ, তযো অজ্ঝত্তবাহিৰা;

যদনিচ্চেন তযো ৱুত্তা, তে তে অজ্ঝত্তবাহিৰাতি.

২. যমকৱগ্গো

১. পঠমপুব্বেসম্বোধসুত্তং

১৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো চক্খুস্স অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং? কো সোতস্স…পে… কো ঘানস্স… কো জিৱ্হায… কো কাযস্স… কো মনস্স অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘যং খো চক্খুং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং চক্খুস্স অস্সাদো. যং চক্খুং অনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অযং চক্খুস্স আদীনৱো. যো চক্খুস্মিং ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং চক্খুস্স নিস্সৰণং. যং সোতং…পে… যং ঘানং…পে… যং জিৱ্হং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং জিৱ্হায অস্সাদো. যং [যা (সী. স্যা. কং. পী.)] জিৱ্হা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং জিৱ্হায আদীনৱো. যো জিৱ্হায ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং জিৱ্হায নিস্সৰণং. যং কাযং…পে… যং মনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং মনস্স অস্সাদো. যং [যো (সী. স্যা. কং. ক.)] মনো অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো, অযং মনস্স আদীনৱো. যো মনস্মিং ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং মনস্স নিস্সৰণ’’’ন্তি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [সব্বত্থাপি এৱমেৱ ইতিসদ্দেন সহ দিস্সতি] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী. ক.) এৱমুপৰিপি], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. পঠমং.

২. দুতিযপুব্বেসম্বোধসুত্তং

১৪. ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো ৰূপানং অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং? কো সদ্দানং…পে… কো গন্ধানং… কো ৰসানং… কো ফোট্ঠব্বানং… কো ধম্মানং অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘যং খো ৰূপে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ৰূপানং অস্সাদো. যং ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং ৰূপানং আদীনৱো. যো ৰূপেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং ৰূপানং নিস্সৰণং. যং সদ্দে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… যং ধম্মে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ধম্মানং অস্সাদো. যং ধম্মা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং ধম্মানং আদীনৱো. যো ধম্মেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং ধম্মানং নিস্সৰণ’’’ন্তি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমঅস্সাদপৰিযেসনসুত্তং

১৫. ‘‘চক্খুস্সাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো চক্খুস্স অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা চক্খুস্স অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. চক্খুস্সাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো চক্খুস্স আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা চক্খুস্স আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. চক্খুস্সাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং চক্খুস্স নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা চক্খুস্স নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. সোতস্সাহং, ভিক্খৱে… ঘানস্সাহং, ভিক্খৱে… জিৱ্হাযাহং ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো জিৱ্হায অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা জিৱ্হায অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. জিৱ্হাযাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো জিৱ্হায আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা জিৱ্হায আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. জিৱ্হাযাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং জিৱ্হায নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা জিৱ্হায নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. মনস্সাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো মনস্স অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা মনস্স অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. মনস্সাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো মনস্স আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা মনস্স আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. মনস্সাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং মনস্স নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা মনস্স নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং.

‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং…পে… পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযঅস্সাদপৰিযেসনসুত্তং

১৬. ‘‘ৰূপানাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো ৰূপানং অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ৰূপানং অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ৰূপানাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো ৰূপানং আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ৰূপানং আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ৰূপানাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং ৰূপানং নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা ৰূপানং নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. সদ্দানাহং, ভিক্খৱে… গন্ধানাহং, ভিক্খৱে… ৰসানাহং, ভিক্খৱে… ফোট্ঠব্বানাহং, ভিক্খৱে… ধম্মানাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো ধম্মানং অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ধম্মানং অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ধম্মানাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো ধম্মানং আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ধম্মানং আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ধম্মানাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং ধম্মানং নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা ধম্মানং নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং.

‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং…পে… পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমনোচেঅস্সাদসুত্তং

১৭. ‘‘নো চেদং, ভিক্খৱে, চক্খুস্স অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা চক্খুস্মিং সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি চক্খুস্স অস্সাদো তস্মা সত্তা চক্খুস্মিং সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, চক্খুস্স আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা চক্খুস্মিং নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি চক্খুস্স আদীনৱো তস্মা সত্তা চক্খুস্মিং নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, চক্খুস্স নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা চক্খুস্মা নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি চক্খুস্স নিস্সৰণং তস্মা সত্তা চক্খুস্মা নিস্সৰন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, সোতস্স অস্সাদো অভৱিস্স… নো চেদং, ভিক্খৱে, ঘানস্স অস্সাদো অভৱিস্স… নো চেদং, ভিক্খৱে, জিৱ্হায অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা জিৱ্হায সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি জিৱ্হায অস্সাদো, তস্মা সত্তা জিৱ্হায সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, জিৱ্হায আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা জিৱ্হায নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি জিৱ্হায আদীনৱো, তস্মা সত্তা জিৱ্হায নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, জিৱ্হায নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা জিৱ্হায নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি জিৱ্হায নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা জিৱ্হায নিস্সৰন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, কাযস্স অস্সাদো অভৱিস্স… নো চেদং, ভিক্খৱে, মনস্স অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা মনস্মিং সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি মনস্স অস্সাদো, তস্মা সত্তা মনস্মিং সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, মনস্স আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা মনস্মিং নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি মনস্স আদীনৱো, তস্মা সত্তা মনস্মিং নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, মনস্স নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা মনস্মা নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি মনস্স নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা মনস্মা নিস্সৰন্তি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞংসু, নেৱ তাৱ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন [ৱিপৰিযাদিকতেন (সী. পী.), ৱিপৰিযাদিকতেন (স্যা. কং. ক.)] চেতসা ৱিহৰিংসু. যতো চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞংসু, অথ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযনোচেঅস্সাদসুত্তং

১৮. ‘‘নো চেদং, ভিক্খৱে, ৰূপানং অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৰূপেসু সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৰূপানং অস্সাদো, তস্মা সত্তা ৰূপেসু সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৰূপেসু নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৰূপানং আদীনৱো, তস্মা সত্তা ৰূপেসু নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ৰূপানং নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৰূপেহি নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৰূপানং নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা ৰূপেহি নিস্সৰন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, সদ্দানং… গন্ধানং… ৰসানং… ফোট্ঠব্বানং… ধম্মানং অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ধম্মেসু সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ধম্মানং অস্সাদো, তস্মা সত্তা ধম্মেসু সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ধম্মানং আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ধম্মেসু নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ধম্মানং আদীনৱো, তস্মা সত্তা ধম্মেসু নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ধম্মানং নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ধম্মেহি নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ধম্মানং নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা ধম্মেহি নিস্সৰন্তি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞংসু, নেৱ তাৱ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰিংসু. যতো চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞংসু, অথ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমাভিনন্দসুত্তং

১৯. ‘‘যো, ভিক্খৱে, চক্খুং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সোতং…পে… যো ঘানং…পে… যো জিৱ্হং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো কাযং…পে… যো মনং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি.

‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, চক্খুং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সোতং…পে… যো ঘানং…পে… যো জিৱ্হং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো কাযং…পে… যো মনং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি. সত্তমং.

৮. দুতিযাভিনন্দসুত্তং

২০. ‘‘যো, ভিক্খৱে, ৰূপে অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সদ্দে…পে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি.

‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, ৰূপে নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সদ্দে…পে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি. অট্ঠমং.

৯. পঠমদুক্খুপ্পাদসুত্তং

২১. ‘‘যো, ভিক্খৱে, চক্খুস্স উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো. যো সোতস্স…পে… যো ঘানস্স… যো জিৱ্হায… যো কাযস্স… যো মনস্স উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো.

‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, চক্খুস্স নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো. যো সোতস্স… যো ঘানস্স… যো জিৱ্হায… যো কাযস্স… যো মনস্স নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযদুক্খুপ্পাদসুত্তং

২২. ‘‘যো, ভিক্খৱে, ৰূপানং উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো. যো সদ্দানং…পে… যো গন্ধানং… যো ৰসানং… যো ফোট্ঠব্বানং… যো ধম্মানং উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো.

‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, ৰূপানং নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো. যো সদ্দানং…পে… যো গন্ধানং… যো ৰসানং… যো ফোট্ঠব্বানং… যো ধম্মানং নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো’’তি. দসমং.

যমকৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

সম্বোধেন দুৱে ৱুত্তা, অস্সাদেন অপৰে দুৱে;

নো চেতেন দুৱে ৱুত্তা, অভিনন্দেন অপৰে দুৱে;

উপ্পাদেন দুৱে ৱুত্তা, ৱগ্গো তেন পৱুচ্চতীতি.

৩. সব্বৱগ্গো

১. সব্বসুত্তং

২৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সব্বং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং? চক্খুঞ্চেৱ ৰূপা চ, সোতঞ্চ [সোতঞ্চেৱ (?) এৱমিতৰযুগলেসুপি] সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৱ্হা চ ৰসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সব্বং. যো, ভিক্খৱে, এৱং ৱদেয্য – ‘অহমেতং সব্বং পচ্চক্খায অঞ্ঞং সব্বং পঞ্ঞাপেস্সামী’তি, তস্স ৱাচাৱত্থুকমেৱস্স [ৱাচাৱত্থুৰেৱস্স (সী. পী.), ৱাচাৱত্থুদেৱস্স (স্যা. কং.)]; পুট্ঠো চ ন সম্পাযেয্য, উত্তৰিঞ্চ ৱিঘাতং আপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৱে, অৱিসযস্মি’’ন্তি. পঠমং.

২. পহানসুত্তং

২৪. ‘‘সব্বপ্পহানায [সব্বং পহানায (স্যা. কং. ক.)] ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, সব্বপ্পহানায ধম্মো? চক্খুং, ভিক্খৱে, পহাতব্বং, ৰূপা পহাতব্বা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, চক্খুসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং…পে… যম্পিদং সোতসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং… যম্পিদং ঘানসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং. জিৱ্হা পহাতব্বা, ৰসা পহাতব্বা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, জিৱ্হাসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং. কাযো পহাতব্বো… মনো পহাতব্বো, ধম্মা পহাতব্বা, মনোৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, মনোসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং. অযং খো, ভিক্খৱে, সব্বপ্পহানায ধম্মো’’তি. দুতিযং.

৩. অভিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞাপহানসুত্তং

২৫. ‘‘সব্বং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহানায ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, সব্বং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহানায ধম্মো? চক্খুং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, ৰূপা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, চক্খুসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং…পে… জিৱ্হা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, ৰসা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, জিৱ্হাসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং. কাযো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো… মনো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, ধম্মা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, মনোৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, মনোসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং. অযং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহানায ধম্মো’’তি. ততিযং.

৪. পঠমঅপৰিজাননসুত্তং

২৬. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায? চক্খুং, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ৰূপে অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুসম্ফস্সং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৱ্হং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ৰসে…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং…পে… জিৱ্হাসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কাযং…পে… মনং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ধম্মে…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায.

‘‘সব্বঞ্চ খো, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায? চক্খুং, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ৰূপে অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুসম্ফস্সং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৱ্হং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ৰসে…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং…পে… জিৱ্হাসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কাযং…পে… মনং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ধম্মে…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযঅপৰিজাননসুত্তং

২৭. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায? যঞ্চ, ভিক্খৱে, চক্খু, যে চ ৰূপা, যঞ্চ চক্খুৱিঞ্ঞাণং, যে চ চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা…পে… যা চ জিৱ্হা, যে চ ৰসা, যঞ্চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, যে চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ কাযো, যে চ ফোট্ঠব্বা, যঞ্চ কাযৱিঞ্ঞাণং, যে চ কাযৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ মনো, যে চ ধম্মা, যঞ্চ মনোৱিঞ্ঞাণং, যে চ মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা – ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায.

‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায? যঞ্চ, ভিক্খৱে, চক্খু, যে চ ৰূপা, যঞ্চ চক্খুৱিঞ্ঞাণং, যে চ চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা…পে… যা চ জিৱ্হা, যে চ ৰসা, যঞ্চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, যে চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ কাযো, যে চ ফোট্ঠব্বা, যঞ্চ কাযৱিঞ্ঞাণং, যে চ কাযৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ মনো, যে চ ধম্মা, যঞ্চ মনোৱিঞ্ঞাণং, যে চ মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা – ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. পঞ্চমং.

৬. আদিত্তসুত্তং

২৮. একং সমযং ভগৱা গযাযং ৱিহৰতি গযাসীসে সদ্ধিং ভিক্খুসহস্সেন. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, আদিত্তং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং আদিত্তং? চক্খু [চক্খুং (সী. স্যা. কং. পী.)], ভিক্খৱে, আদিত্তং, ৰূপা আদিত্তা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, চক্খুসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামি…পে… জিৱ্হা আদিত্তা, ৰসা আদিত্তা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, জিৱ্হাসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামি…পে… মনো আদিত্তো, ধম্মা আদিত্তা, মনোৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, মনোসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামি. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি …পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুং. ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে তস্স ভিক্খুসহস্সস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চিংসূতি. ছট্ঠং.

৭. অদ্ধভূতসুত্তং

২৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অদ্ধভূতং [অন্ধভূতং (সী. স্যা. কং.)]. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অদ্ধভূতং? চক্খু, ভিক্খৱে, অদ্ধভূতং, ৰূপা অদ্ধভূতা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, চক্খুসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৱদামি…পে… জিৱ্হা অদ্ধভূতা, ৰসা অদ্ধভূতা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, জিৱ্হাসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৱদামি. কাযো অদ্ধভূতো…পে… মনো অদ্ধভূতো, ধম্মা অদ্ধভূতা, মনোৱিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, মনোসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৱদামি. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ‘ৱিমুত্ত’মিতি ঞাণং হোতি, ‘খীণা জাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.

৮. সমুগ্ঘাতসাৰুপ্পসুত্তং

৩০. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পং ৱো, ভিক্খৱে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামীতি. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুং ন মঞ্ঞতি, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুং মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰূপে ন মঞ্ঞতি, ৰূপেসু ন মঞ্ঞতি, ৰূপতো ন মঞ্ঞতি, ৰূপা মেতি ন মঞ্ঞতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি…পে… জিৱ্হং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হায ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হা মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰসে ন মঞ্ঞতি, ৰসেসু ন মঞ্ঞতি, ৰসতো ন মঞ্ঞতি, ৰসা মেতি ন মঞ্ঞতি. জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. জিৱ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি…পে… মনং ন মঞ্ঞতি, মনস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনতো ন মঞ্ঞতি, মনো মেতি ন মঞ্ঞতি. ধম্মে ন মঞ্ঞতি, ধম্মেসু ন মঞ্ঞতি, ধম্মতো ন মঞ্ঞতি, ধম্মা মেতি ন মঞ্ঞতি. মনোৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, মনোৱিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনোৱিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, মনোৱিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. মনোসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. সব্বং ন মঞ্ঞতি, সব্বস্মিং ন মঞ্ঞতি, সব্বতো ন মঞ্ঞতি, সব্বং মেতি ন মঞ্ঞতি. সো এৱং অমঞ্ঞমানো ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পা পটিপদা’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তং

৩১. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযং ৱো, ভিক্খৱে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুং ন মঞ্ঞতি, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুং মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰূপে ন মঞ্ঞতি…পে… চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱাভিনন্দতি…পে… জিৱ্হং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হায ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হা মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰসে ন মঞ্ঞতি…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱাভিনন্দতি…পে… মনং ন মঞ্ঞতি, মনস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনতো ন মঞ্ঞতি, মনো মেতি ন মঞ্ঞতি. ধম্মে ন মঞ্ঞতি…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱাভিনন্দতি. যাৱতা, ভিক্খৱে, খন্ধধাতুআযতনং তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. সো এৱং অমঞ্ঞমানো ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তং

৩২. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযং ৱো, ভিক্খৱে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা?

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, চক্খুং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং ভন্তে’’.

‘‘ৰূপা…পে… চক্খুৱিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….

‘‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….

‘‘জিৱ্হা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চা ভন্তে’’…পে….

‘‘ৰসা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং… জিৱ্হাসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ধম্মা… মনোৱিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱাতি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.

‘‘যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… জিৱ্হাযপি নিব্বিন্দতি, ৰসেসুপি…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা’’তি. দসমং.

সব্বৱগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

সব্বঞ্চ দ্ৱেপি পহানা, পৰিজানাপৰে দুৱে;

আদিত্তং অদ্ধভূতঞ্চ, সাৰুপ্পা দ্ৱে চ সপ্পাযা;

ৱগ্গো তেন পৱুচ্চতীতি.

৪. জাতিধম্মৱগ্গো

১-১০. জাতিধম্মাদিসুত্তদসকং

৩৩. সাৱত্থিনিদানং. তত্ৰ খো…পে… ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, জাতিধম্মং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং জাতিধম্মং? চক্খু, ভিক্খৱে, জাতিধম্মং. ৰূপা… চক্খুৱিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সো জাতিধম্মো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি জাতিধম্মং…পে… জিৱ্হা… ৰসা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং… জিৱ্হাসম্ফস্সো… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি জাতিধম্মং. কাযো…পে... মনো জাতিধম্মো, ধম্মা জাতিধম্মা, মনোৱিঞ্ঞাণং জাতিধম্মং, মনোসম্ফস্সো জাতিধম্মো. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি জাতিধম্মং. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি… চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি… চক্খুসম্ফস্সেপি…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. পঠমং.

৩৪. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, জৰাধম্মং…পে… সংখিত্তং. দুতিযং.

৩৫. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, ব্যাধিধম্মং…পে…. ততিযং.

৩৬. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, মৰণধম্মং…পে…. চতুত্থং.

৩৭. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, সোকধম্মং…পে…. পঞ্চমং.

৩৮. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, সংকিলেসিকধম্মং…পে…. ছট্ঠং.

৩৯. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, খযধম্মং…পে…. সত্তমং.

৪০. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, ৱযধম্মং…পে…. অট্ঠমং.

৪১. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, সমুদযধম্মং…পে…. নৱমং.

৪২. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, নিৰোধধম্মং…পে…. দসমং.

জাতিধম্মৱগ্গো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

জাতিজৰাব্যাধিমৰণং, সোকো চ সংকিলেসিকং;

খযৱযসমুদযং, নিৰোধধম্মেন তে দসাতি.

৫. সব্বঅনিচ্চৱগ্গো

১-৯. অনিচ্চাদিসুত্তনৱকং

৪৩. সাৱত্থিনিদানং. তত্ৰ খো…পে… ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অনিচ্চং? চক্খু, ভিক্খৱে, অনিচ্চং, ৰূপা অনিচ্চা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চং…পে… জিৱ্হা অনিচ্চা, ৰসা অনিচ্চা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, জিৱ্হাসম্ফস্সো অনিচ্চো. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চং. কাযো অনিচ্চো…পে… মনো অনিচ্চো, ধম্মা অনিচ্চা, মনোৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, মনোসম্ফস্সো অনিচ্চো. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চং. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঠমং.

৪৪. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, দুক্খং…পে…. দুতিযং.

৪৫. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অনত্তা…পে…. ততিযং.

৪৬. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞেয্যং…পে…. চতুত্থং.

৪৭. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞেয্যং…পে…. পঞ্চমং.

৪৮. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, পহাতব্বং…পে…. ছট্ঠং.

৪৯. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, সচ্ছিকাতব্বং…পে…. সত্তমং.

৫০. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞেয্যং…পে…. অট্ঠমং.