৪. ইস্সত্তসুত্তং
১৩৫. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কত্থ নু খো, ভন্তে, দানং দাতব্ব’’ন্তি? ‘‘যত্থ খো, মহাৰাজ, চিত্তং পসীদতী’’তি. ‘‘কত্থ পন, ভন্তে, দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞং খো এতং, মহাৰাজ, কত্থ দানং দাতব্বং, অঞ্ঞং পনেতং কত্থ দিন্নং মহপ্ফলন্তি? সীলৱতো খো, মহাৰাজ, দিন্নং মহপ্ফলং, নো তথা দুস্সীলে. তেন হি, মহাৰাজ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা, তে খমেয্য, তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ ত্যস্স যুদ্ধং পচ্চুপট্ঠিতং সঙ্গামো সমুপব্যূড়্হো [সমূপব্বূড়্হো (সী.), সমুপব্বুড়্হো (পী.)]. অথ আগচ্ছেয্য খত্তিযকুমাৰো অসিক্খিতো অকতহত্থো অকতযোগ্গো অকতূপাসনো ভীৰু ছম্ভী উত্ৰাসী পলাযী. ভৰেয্যাসি তং পুৰিসং, অত্থো চ তে তাদিসেন পুৰিসেনা’’তি? ‘‘নাহং, ভন্তে, ভৰেয্যং তং পুৰিসং, ন চ মে অত্থো তাদিসেন পুৰিসেনা’’তি. ‘‘অথ আগচ্ছেয্য ব্ৰাহ্মণকুমাৰো অসিক্খিতো…পে… অথ আগচ্ছেয্য ৱেস্সকুমাৰো অসিক্খিতো…পে… অথ আগচ্ছেয্য সুদ্দকুমাৰো অসিক্খিতো…পে… ন চ মে অত্থো তাদিসেন পুৰিসেনা’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ ত্যস্স যুদ্ধং পচ্চুপট্ঠিতং সঙ্গামো সমুপব্যূড়্হো. অথ আগচ্ছেয্য খত্তিযকুমাৰো সুসিক্খিতো কতহত্থো কতযোগ্গো কতূপাসনো অভীৰু অচ্ছম্ভী অনুত্ৰাসী অপলাযী. ভৰেয্যাসি তং পুৰিসং, অত্থো চ তে তাদিসেন পুৰিসেনা’’তি? ‘‘ভৰেয্যাহং, ভন্তে, তং পুৰিসং, অত্থো চ মে তাদিসেন পুৰিসেনা’’তি. ‘‘অথ আগচ্ছেয্য ব্ৰাহ্মণকুমাৰো…পে… অথ আগচ্ছেয্য ৱেস্সকুমাৰো…পে… অথ আগচ্ছেয্য সুদ্দকুমাৰো সুসিক্খিতো কতহত্থো কতযোগ্গো কতূপাসনো অভীৰু অচ্ছম্ভী অনুত্ৰাসী অপলাযী. ভৰেয্যাসি তং পুৰিসং, অত্থো চ তে তাদিসেন পুৰিসেনা’’তি? ‘‘ভৰেয্যাহং, ভন্তে, তং পুৰিসং, অত্থো চ মে তাদিসেন পুৰিসেনা’’তি.
‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যস্মা কস্মা চেপি [যস্মা চেপি (সী. স্যা. কং. ক.)] কুলা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি, সো চ হোতি পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো, তস্মিং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি. কতমানি পঞ্চঙ্গানি পহীনানি হোন্তি? কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থিনমিদ্ধং পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. ইমানি পঞ্চঙ্গানি পহীনানি হোন্তি. কতমেহি পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি? অসেক্খেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেক্খেন সমাধিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেক্খেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেক্খেন ৱিমুত্তিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেক্খেন ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি. ইমেহি পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি. ইতি পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনে পঞ্চঙ্গসমন্নাগতে দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা…পে… সত্থা –
‘‘ইস্সত্তং [ইস্সত্থং (সী. স্যা. কং.)] বলৱীৰিযঞ্চ [বলৱিৰিযঞ্চ (সী. স্যা. কং. পী.)], যস্মিং ৱিজ্জেথ মাণৱে;
তং যুদ্ধত্থো ভৰে ৰাজা, নাসূৰং জাতিপচ্চযা.
‘‘তথেৱ খন্তিসোৰচ্চং, ধম্মা যস্মিং পতিট্ঠিতা;
অৰিযৱুত্তিং মেধাৱিং, হীনজচ্চম্পি পূজযে.
‘‘কাৰযে অস্সমে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;
পপঞ্চ ৱিৱনে কযিৰা, দুগ্গে সঙ্কমনানি চ.
‘‘অন্নং পানং খাদনীযং, ৱত্থসেনাসনানি চ;
দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘যথা হি মেঘো থনযং, ৱিজ্জুমালী সতক্ককু;
থলং নিন্নঞ্চ পূৰেতি, অভিৱস্সং ৱসুন্ধৰং.
‘‘তথেৱ সদ্ধো সুতৱা, অভিসঙ্খচ্চ ভোজনং;
ৱনিব্বকে তপ্পযতি, অন্নপানেন পণ্ডিতো.
‘‘আমোদমানো পকিৰেতি, দেথ দেথাতি ভাসতি;
তং হিস্স গজ্জিতং হোতি, দেৱস্সেৱ পৱস্সতো;
সা পুঞ্ঞধাৰা ৱিপুলা, দাতাৰং অভিৱস্সতী’’তি.