নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
সংযুত্তনিকাযো
সগাথাৱগ্গো
১. দেৱতাসংযুত্তং
১. নড়ৱগ্গো
১. ওঘতৰণসুত্তং
১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘কথং নু ত্ৱং, মাৰিস, ওঘমতৰী’তি? ‘অপ্পতিট্ঠং খ্ৱাহং, আৱুসো, অনাযূহং ওঘমতৰি’ন্তি. ‘যথা কথং পন ত্ৱং, মাৰিস, অপ্পতিট্ঠং অনাযূহং ওঘমতৰী’তি? ‘যদাখ্ৱাহং, আৱুসো, সন্তিট্ঠামি তদাস্সু সংসীদামি; যদাখ্ৱাহং, আৱুসো, আযূহামি তদাস্সু নিব্বুয্হামি [নিৱুয্হামি (স্যা. কং. ক.)]. এৱং খ্ৱাহং, আৱুসো, অপ্পতিট্ঠং অনাযূহং ওঘমতৰি’’’ন্তি.
‘‘চিৰস্সং ৱত পস্সামি, ব্ৰাহ্মণং পৰিনিব্বুতং;
অপ্পতিট্ঠং অনাযূহং, তিণ্ণং লোকে ৱিসত্তিক’’ন্তি. –
ইদমৱোচ সা দেৱতা. সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি. অথ খো সা দেৱতা – ‘‘সমনুঞ্ঞো মে সত্থা’’তি ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযীতি.
২. নিমোক্খসুত্তং
২. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘জানাসি নো ত্ৱং, মাৰিস, সত্তানং নিমোক্খং পমোক্খং ৱিৱেক’’ন্তি?
‘‘জানামি খ্ৱাহং, আৱুসো, সত্তানং নিমোক্খং পমোক্খং ৱিৱেক’’ন্তি.
‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, মাৰিস, জানাসি সত্তানং নিমোক্খং পমোক্খং ৱিৱেক’’ন্তি?
‘‘নন্দীভৱপৰিক্খযা [নন্দিভৱপৰিক্খযা (স্যা. কং.)], সঞ্ঞাৱিঞ্ঞাণসঙ্খযা, ৱেদনানং নিৰোধা উপসমা – এৱং খ্ৱাহং, আৱুসো, জানামি সত্তানং নিমোক্খং পমোক্খং ৱিৱেক’’ন্তি.
৩. উপনীযসুত্তং
৩. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘উপনীযতি জীৱিতমপ্পমাযু,
জৰূপনীতস্স ন সন্তি তাণা;
এতং ভযং মৰণে পেক্খমানো,
পুঞ্ঞানি কযিৰাথ সুখাৱহানী’’তি.
‘‘উপনীযতি জীৱিতমপ্পমাযু,
জৰূপনীতস্স ন সন্তি তাণা;
এতং ভযং মৰণে পেক্খমানো,
লোকামিসং পজহে সন্তিপেক্খো’’তি.
৪. অচ্চেন্তিসুত্তং
৪. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘অচ্চেন্তি কালা তৰযন্তি ৰত্তিযো,
ৱযোগুণা অনুপুব্বং জহন্তি;
এতং ভযং মৰণে পেক্খমানো,
পুঞ্ঞানি কযিৰাথ সুখাৱহানী’’তি.
‘‘অচ্চেন্তি কালা তৰযন্তি ৰত্তিযো,
ৱযোগুণা অনুপুব্বং জহন্তি;
এতং ভযং মৰণে পেক্খমানো,
লোকামিসং পজহে সন্তিপেক্খো’’তি.
৫. কতিছিন্দসুত্তং
৫. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘কতি ছিন্দে কতি জহে, কতি চুত্তৰি ভাৱযে;
কতি সঙ্গাতিগো ভিক্খু, ওঘতিণ্ণোতি ৱুচ্চতী’’তি.
‘‘পঞ্চ ছিন্দে পঞ্চ জহে, পঞ্চ চুত্তৰি ভাৱযে;
পঞ্চ সঙ্গাতিগো ভিক্খু, ওঘতিণ্ণোতি ৱুচ্চতী’’তি.
৬. জাগৰসুত্তং
৬. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘কতি জাগৰতং সুত্তা, কতি সুত্তেসু জাগৰা;
কতিভি [কতীহি (সী.)] ৰজমাদেতি, কতিভি [কতীহি (সী.)] পৰিসুজ্ঝতী’’তি.
‘‘পঞ্চ জাগৰতং সুত্তা, পঞ্চ সুত্তেসু জাগৰা;
পঞ্চভি [পঞ্চহি (সী.)] ৰজমাদেতি, পঞ্চভি [পঞ্চহি (সী.)] পৰিসুজ্ঝতী’’তি.
৭. অপ্পটিৱিদিতসুত্তং
৭. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘যেসং ধম্মা অপ্পটিৱিদিতা, পৰৱাদেসু নীযৰে [নিয্যৰে (ক.)];
সুত্তা তে নপ্পবুজ্ঝন্তি, কালো তেসং পবুজ্ঝিতু’’ন্তি.
‘‘যেসং ধম্মা সুপ্পটিৱিদিতা, পৰৱাদেসু ন নীযৰে;
তে সম্বুদ্ধা সম্মদঞ্ঞা, চৰন্তি ৱিসমে সম’’ন্তি.
৮. সুসম্মুট্ঠসুত্তং
৮. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘যেসং ধম্মা সুসম্মুট্ঠা, পৰৱাদেসু নীযৰে;
সুত্তা তে নপ্পবুজ্ঝন্তি, কালো তেসং পবুজ্ঝিতু’’ন্তি.
‘‘যেসং ধম্মা অসম্মুট্ঠা, পৰৱাদেসু ন নীযৰে;
তে সম্বুদ্ধা সম্মদঞ্ঞা, চৰন্তি ৱিসমে সম’’ন্তি.
৯. মানকামসুত্তং
৯. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘ন মানকামস্স দমো ইধত্থি,
ন মোনমত্থি অসমাহিতস্স;
একো অৰঞ্ঞে ৱিহৰং পমত্তো,
ন মচ্চুধেয্যস্স তৰেয্য পাৰ’’ন্তি.
‘‘মানং পহায সুসমাহিতত্তো,
সুচেতসো সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো;
একো অৰঞ্ঞে ৱিহৰং অপ্পমত্তো,
স মচ্চুধেয্যস্স তৰেয্য পাৰ’’ন্তি.
১০. অৰঞ্ঞসুত্তং
১০. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তানং, সন্তানং ব্ৰহ্মচাৰিনং;
একভত্তং ভুঞ্জমানানং, কেন ৱণ্ণো পসীদতী’’তি.
‘‘অতীতং নানুসোচন্তি, নপ্পজপ্পন্তি নাগতং;
পচ্চুপ্পন্নেন যাপেন্তি, তেন ৱণ্ণো পসীদতি’’.
‘‘অনাগতপ্পজপ্পায, অতীতস্সানুসোচনা;
এতেন বালা সুস্সন্তি, নড়োৱ হৰিতো লুতো’’তি.
নড়ৱগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
ওঘং নিমোক্খং উপনেয্যং, অচ্চেন্তি কতিছিন্দি চ;
জাগৰং অপ্পটিৱিদিতা, সুসম্মুট্ঠা মানকামিনা;
অৰঞ্ঞে দসমো ৱুত্তো, ৱগ্গো তেন পৱুচ্চতি.
২. নন্দনৱগ্গো
১. নন্দনসুত্তং
১১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতৰা তাৱতিংসকাযিকা দেৱতা নন্দনে ৱনে অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতা দিব্বেহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰিযমানা [পৰিচাৰিযমানা (স্যা. কং. ক.)] তাযং ৱেলাযং ইমং গাথং অভাসি –
‘‘ন তে সুখং পজানন্তি, যে ন পস্সন্তি নন্দনং;
আৱাসং নৰদেৱানং, তিদসানং যসস্সিন’’ন্তি.
‘‘এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতৰা দেৱতা তং দেৱতং গাথায পচ্চভাসি –
‘‘ন ত্ৱং বালে পজানাসি, যথা অৰহতং ৱচো;
অনিচ্চা সব্বসঙ্খাৰা [সব্বে সঙ্খাৰা (সী. স্যা. কং.)], উপ্পাদৱযধম্মিনো;
উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, তেসং ৱূপসমো সুখো’’তি.
২. নন্দতিসুত্তং
১২. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘নন্দতি পুত্তেহি পুত্তিমা,
গোমা [গোমিকো (সী. স্যা. কং. পী.)] গোহি তথেৱ নন্দতি;
উপধীহি নৰস্স নন্দনা,
ন হি সো নন্দতি যো নিৰূপধী’’তি.
‘‘সোচতি পুত্তেহি পুত্তিমা,
গোমা গোহি তথেৱ সোচতি;
উপধীহি নৰস্স সোচনা,
ন হি সো সোচতি যো নিৰূপধী’’তি.
৩. নত্থিপুত্তসমসুত্তং
১৩. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘নত্থি পুত্তসমং পেমং, নত্থি গোসমিতং ধনং;
নত্থি সূৰিযসমা [সুৰিযসমা (সী. স্যা. কং. পী.)] আভা, সমুদ্দপৰমা সৰা’’তি.
‘‘নত্থি অত্তসমং পেমং, নত্থি ধঞ্ঞসমং ধনং;
নত্থি পঞ্ঞাসমা আভা, ৱুট্ঠি ৱে পৰমা সৰা’’তি.
৪. খত্তিযসুত্তং
১৪. ‘‘খত্তিযো দ্ৱিপদং সেট্ঠো, বলীবদ্দো [বলিৱদ্দো (সী. পী.), বলিবদ্দো (স্যা. কং. ক.)] চতুপ্পদং.
কোমাৰী সেট্ঠা ভৰিযানং, যো চ পুত্তান পুব্বজো’’তি.
‘‘সম্বুদ্ধো দ্ৱিপদং সেট্ঠো, আজানীযো চতুপ্পদং;
সুস্সূসা সেট্ঠা ভৰিযানং, যো চ পুত্তানমস্সৱো’’তি.
৫. সণমানসুত্তং
১৫. ‘‘ঠিতে মজ্ঝন্হিকে [মজ্ঝন্তিকে (সব্বত্থ)] কালে, সন্নিসীৱেসু পক্খিসু.
সণতেৱ ব্ৰহাৰঞ্ঞং [মহাৰঞ্ঞং (ক. সী. স্যা. কং. ক.)], তং ভযং পটিভাতি ম’’ন্তি.
‘‘ঠিতে মজ্ঝন্হিকে কালে, সন্নিসীৱেসু পক্খিসু;
সণতেৱ ব্ৰহাৰঞ্ঞং, সা ৰতি পটিভাতি ম’’ন্তি.
৬. নিদ্দাতন্দীসুত্তং
১৬. ‘‘নিদ্দা তন্দী ৱিজম্ভিতা [তন্দি ৱিজম্ভিকা (সী. পী.)], অৰতী ভত্তসম্মদো.
এতেন নপ্পকাসতি, অৰিযমগ্গো ইধ পাণিন’’ন্তি.
‘‘নিদ্দং তন্দিং ৱিজম্ভিতং, অৰতিং ভত্তসম্মদং;
ৱীৰিযেন [ৱিৰিযেন (সী. স্যা. কং. পী.)] নং পণামেত্ৱা, অৰিযমগ্গো ৱিসুজ্ঝতী’’তি.
৭. দুক্কৰসুত্তং
১৭. ‘‘দুক্কৰং দুত্তিতিক্খঞ্চ, অব্যত্তেন চ সামঞ্ঞং.
বহূহি তত্থ সম্বাধা, যত্থ বালো ৱিসীদতী’’তি.
‘‘কতিহং চৰেয্য সামঞ্ঞং, চিত্তং চে ন নিৱাৰযে;
পদে পদে ৱিসীদেয্য, সঙ্কপ্পানং ৱসানুগো’’তি.
‘‘কুম্মোৱ অঙ্গানি সকে কপালে,
সমোদহং ভিক্খু মনোৱিতক্কে;
অনিস্সিতো অঞ্ঞমহেঠযানো,
পৰিনিব্বুতো নূপৱদেয্য কঞ্চী’’তি.
৮. হিৰীসুত্তং
১৮. ‘‘হিৰীনিসেধো পুৰিসো, কোচি লোকস্মিং ৱিজ্জতি.
যো নিন্দং অপবোধতি [অপবোধেতি (স্যা. কং. ক.)], অস্সো ভদ্ৰো কসামিৱা’’তি.
‘‘হিৰীনিসেধা তনুযা, যে চৰন্তি সদা সতা;
অন্তং দুক্খস্স পপ্পুয্য, চৰন্তি ৱিসমে সম’’ন্তি.
৯. কুটিকাসুত্তং
১৯. ‘‘কচ্চি তে কুটিকা নত্থি, কচ্চি নত্থি কুলাৱকা;
কচ্চি সন্তানকা নত্থি, কচ্চি মুত্তোসি বন্ধনা’’তি.
‘‘তগ্ঘ মে কুটিকা নত্থি, তগ্ঘ নত্থি কুলাৱকা;
তগ্ঘ সন্তানকা নত্থি, তগ্ঘ মুত্তোম্হি বন্ধনা’’তি.
‘‘কিন্তাহং কুটিকং ব্ৰূমি, কিং তে ব্ৰূমি কুলাৱকং;
কিং তে সন্তানকং ব্ৰূমি, কিন্তাহং ব্ৰূমি বন্ধন’’ন্তি.
‘‘মাতৰং কুটিকং ব্ৰূসি, ভৰিযং ব্ৰূসি কুলাৱকং;
পুত্তে সন্তানকে ব্ৰূসি, তণ্হং মে ব্ৰূসি বন্ধন’’ন্তি.
‘‘সাহু তে কুটিকা নত্থি, সাহু নত্থি কুলাৱকা;
সাহু সন্তানকা নত্থি, সাহু মুত্তোসি বন্ধনা’’তি.