৪. মোঘৰাজত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ছৱিপাপক চিত্তভদ্দকাতি আযস্মতো মোঘৰাজত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং লূখচীৱৰধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তং ঠানন্তৰং আকঙ্খন্তো পণিধানং কত্ৱা তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি কৰোন্তো অত্থদস্সিস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ব্ৰাহ্মণানং ৱিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো ব্ৰাহ্মণমাণৱে ৱিজ্জাসিপ্পানি সিক্খাপেন্তো একদিৱসং অত্থদস্সিং ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা সিৰসি অঞ্জলিং কত্ৱা ‘‘যাৱতা ৰূপিনো সত্তা’’তিআদিনা ছহি গাথাহি অভিত্থৱিত্ৱা ভাজনং পূৰেত্ৱা মধুং উপনামেসি. সত্থা মধুং পটিগ্গহেত্ৱা অনুমোদনং অকাসি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে কট্ঠৱাহনস্স নাম ৰঞ্ঞো অমচ্চো হুত্ৱা তেন সত্থু আনযনত্থং পুৰিসসহস্সেন পেসিতো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কত্ৱা ততো চুতো একং বুদ্ধন্তৰং সুগতীসুযেৱ পৰিৱত্তেন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা মোঘৰাজাতি লদ্ধনামো বাৱৰীব্ৰাহ্মণস্স সন্তিকে উগ্গহিতসিপ্পো সংৱেগজাতো তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তাপসসহস্সপৰিৱাৰো অজিতাদীহি সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং পেসিতো তেসং পন্নৰসমো হুত্ৱা পঞ্হে পুচ্ছিত্ৱা পঞ্হৱিস্সজ্জনপৰিযোসানে অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৪.৬৪-৮৩) –
‘‘অত্থদস্সী তু ভগৱা, সযম্ভূ অপৰাজিতো;
ভিক্খুসঙ্ঘপৰিব্যূড়্হো, ৰথিযং পটিপজ্জথ.
‘‘সিস্সেহি সম্পৰিৱুতো, ঘৰম্হা অভিনিক্খমিং;
নিক্খমিত্ৱানহং তত্থ, অদ্দসং লোকনাযকং.
‘‘অভিৱাদিয সম্বুদ্ধং, সিৰে কত্ৱান অঞ্জলিং;
সকং চিত্তং পসাদেত্ৱা, সন্থৱিং লোকনাযকং.
‘‘যাৱতা ৰূপিনো সত্তা, অৰূপী ৱা অসঞ্ঞিনো;
সব্বে তে তৱ ঞাণম্হি, অন্তো হোন্তি সমোগধা.
‘‘সুখুমচ্ছিকজালেন, উদকং যো পৰিক্খিপে;
যে কেচি উদকে পাণা, অন্তোজালে ভৱন্তি তে.
‘‘যেসঞ্চ চেতনা অত্থি, ৰূপিনো চ অৰূপিনো;
সব্বে তে তৱ ঞাণম্হি, অন্তো হোন্তি সমোগধা.
‘‘সমুদ্ধৰসিমং লোকং, অন্ধকাৰসমাকুলং;
তৱ ধম্মং সুণিত্ৱান, কঙ্খাসোতং তৰন্তি তে.
‘‘অৱিজ্জানিৱুতে লোকে, অন্ধকাৰেন ওত্থটে;
তৱ ঞাণম্হি জোতন্তে, অন্ধকাৰা পধংসিতা.
‘‘তুৱং চক্খূসি সব্বেসং, মহাতমপনূদনো;
তৱ ধম্মং সুণিত্ৱান, নিব্বাযতি বহুজ্জনো.
‘‘পুটকং পূৰযিত্ৱান, মধুখুদ্দমনেড়কং;
উভো হত্থেহি পগ্গয্হ, উপনেসিং মহেসিনো.
‘‘পটিগ্গণ্হি মহাৱীৰো, সহত্থেন মহা ইসি;
ভুঞ্জিত্ৱা তঞ্চ সব্বঞ্ঞূ, ৱেহাসং নভমুগ্গমি.
‘‘অন্তলিক্খে ঠিতো সত্থা, অত্থদস্সী নৰাসভো;
মম চিত্তং পসাদেন্তো, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘যেনিদং থৱিতং ঞাণং, বুদ্ধসেট্ঠো চ থোমিতো;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, দুগ্গতিং সো ন গচ্ছতি.
‘‘চতুদ্দসঞ্চ খত্তুং সো, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি;
পথব্যা ৰজ্জং অট্ঠসতং, ৱসুধং আৱসিস্সতি.
‘‘পঞ্চেৱ সতক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী ভৱিস্সতি;
পদেসৰজ্জং অসঙ্খেয্যং, মহিযা কাৰযিস্সতি.
‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;
গোতমস্স ভগৱতো, সাসনে পব্বজিস্সতি.
‘‘গম্ভীৰং নিপুণং অত্থং, ঞাণেন ৱিচিনিস্সতি;
মোঘৰাজাতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.
‘‘তীহি ৱিজ্জাহি সম্পন্নং, কতকিচ্চমনাসৱং;
গোতমো সত্থৱাহগ্গো, এতদগ্গে ঠপেস্সতি.
‘‘হিত্ৱা মানুসকং যোগং, ছেত্ৱান ভৱবন্ধনং;
সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, ৱিহৰামি অনাসৱো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সত্থলূখং সুত্তলূখং ৰজনলূখন্তি ৱিসেসেন তিৱিধেনপি লূখেন সমন্নাগতং পংসুকূলং ধাৰেসি. তেন নং সত্থা লূখচীৱৰধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. অপৰভাগে পুৰিমকম্মপ্পচ্চযা পৰিহাৰস্স অকৰণতো থেৰস্স সৰীৰে দদ্দুপীড়কাদীনি উপ্পজ্জিত্ৱা ৱড্ঢিংসু. সো ‘‘সেনাসনং দুস্সতী’’তি হেমন্তেপি মগধক্খেত্তেসু পলালসন্থাৰানি অত্থৰিত্ৱা সেতি. তং একদিৱসং উপট্ঠানং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নং সত্থা পটিসন্থাৰৱসেন ‘‘ছৱিপাপকা’’তিআদিনা পঠমগাথায পুচ্ছি.
২০৭. তত্থ ছৱিপাপকাতি দদ্দুকচ্ছুপীড়কাহি ভিন্নচ্ছৱিভাৱতো হীনচ্ছৱিক দুট্ঠচ্ছৱিক. চিত্তভদ্দকাতি অনৱসেসকিলেসপ্পহানেন ব্ৰহ্মৱিহাৰসেৱনায চ ভদ্দচিত্ত সুন্দৰচিত্ত. মোঘৰাজাতি তস্স আলপনং. সততং সমাহিতোতি অগ্গফলসমাধিনা নিচ্চকালং অভিণ্হং সমাহিতমানসো. হেমন্তিকসীতকালৰত্তিযোতি হেমন্তসমযে সীতকালৰত্তিযো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং. ‘‘হেমন্তিকা সীতকালৰত্তিযো’’তিপি পাড়ি. তত্থ হেমন্তিকাতি হেমন্তোগধা হেমন্তপৰিযাপন্নাতি অত্থো. ভিক্খু ত্ৱং সীতি ভিক্খু কো ত্ৱং অসি, এৱংভূতো পৰেসু তৱ সেনাসনং কত্ৱা অদেন্তেসু সঙ্ঘিকঞ্চ সেনাসনং অপৱিসন্তো. কথং কৰিস্সসীতি যথাৱুত্তে সীতকালে কথং অত্তভাৱং পৱত্তেসীতি সত্থা পুচ্ছি. এৱং পন পুট্ঠো থেৰো সত্থু তমত্থং কথেন্তো –
২০৮. ‘‘সম্পন্নসস্সা মগধা, কেৱলা ইতি মে সুতং;
পলালচ্ছন্নকো সেয্যং, যথঞ্ঞে সুখজীৱিনো’’তি. – গাথমাহ;
তত্থ সম্পন্নসস্সাতি নিপ্ফন্নসস্সা. মগধাতি মগধৰট্ঠং ৱদতি. মগধা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীৱসেন ‘‘মগধা’’ত্ৱেৱ বহুৱচনেন ৱুচ্চতি. কেৱলাতি অনৱসেসা. ইতি মে সুতন্তি এৱং মযা সুতং. তত্থ যো অদিট্ঠো পদেসো, তস্স ৱসেন সুতন্তি ৱুত্তং. তেন এদিসে কালে মগধেসু যত্থ কত্থচি মযা ৱসিতুং সক্কাতি দস্সেতি. পলালচ্ছন্নকো সেয্যং, যথঞ্ঞে সুখজীৱিনোতি যথা অঞ্ঞে সুখজীৱিনো ভিক্খূ সেনাসনসপ্পাযং লদ্ধা সুন্দৰেহি অত্থৰণপাৱুৰণেহি সুখেন সযন্তি, এৱং অহম্পি পলালসন্থাৰমেৱ হেট্ঠা সন্থৰিত্ৱা উপৰি তিৰিযঞ্চ পলালচ্ছদনেনেৱ ছাদিতসৰীৰতায পলালচ্ছন্নকো সেয্যং সযিং, সেয্যং কপ্পেসিন্তি অত্তনো যথালাভসন্তোসং ৱিভাৱেতি.
মোঘৰাজত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.