৮. ভৰতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

এহি, নন্দক, গচ্ছামাতি আযস্মতো ভৰতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ অনোমদস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং মনুঞ্ঞদস্সনং মুদুসুখসম্ফস্সং উপাহনদ্ৱযং গহেত্ৱা গচ্ছন্তো সত্থাৰং চঙ্কমন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো উপাহনা উপনামেত্ৱা, ‘‘অভিৰুহতু ভগৱা উপাহনা, যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি আহ. অভিৰুহি ভগৱা তস্স অনুগ্গণ্হনত্থং উপাহনা. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে চম্পানগৰে গহপতিকুলে নিব্বত্তি, ভৰতোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সোণত্থেৰস্স পব্বজিতভাৱং সুত্ৱা ‘‘সোপি নাম পব্বজী’’তি সঞ্জাতসংৱেগো পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চো ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৮.৭১-৮৯) –

‘‘অনোমদস্সী ভগৱা, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;

দিৱাৱিহাৰা নিক্খম্ম, পথমাৰুহি চক্খুমা.

‘‘পানধিং সুকতং গয্হ, অদ্ধানং পটিপজ্জহং;

তত্থদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, পত্তিকং চাৰুদস্সনং.

‘‘সকং চিত্তং পসাদেত্ৱা, নীহৰিত্ৱান পানধিং;

পাদমূলে ঠপেত্ৱান, ইদং ৱচনমব্ৰৱিং.

‘‘অভিৰূহ মহাৱীৰ, সুগতিন্দ ৱিনাযক;

ইতো ফলং লভিস্সামি, সো মে অত্থো সমিজ্ঝতু.

‘‘অনোমদস্সী ভগৱা, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;

পানধিং অভিৰূহিত্ৱা, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.

‘‘যো পানধিং মে অদাসি, পসন্নো সেহি পাণিভি;

তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.

‘‘বুদ্ধস্স গিৰমঞ্ঞায, সব্বে দেৱা সমাগতা;

উদগ্গচিত্তা সুমনা, ৱেদজাতা কতঞ্জলী.

‘‘পানধীনং পদানেন, সুখিতোযং ভৱিস্সতি;

পঞ্চপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি.

‘‘সহস্সক্খত্তুং ৰাজা চ, চক্কৱত্তী ভৱিস্সতি;

পদেসৰজ্জং ৱিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.

‘‘অপৰিমেয্যে ইতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;

সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, নিব্বাযিস্সতিনাসৱো.

‘‘দেৱলোকে মনুস্সে ৱা, নিব্বত্তিস্সতি পুঞ্ঞৱা;

দেৱযানপটিভাগং, যানং পটিলভিস্সতি.

‘‘পাসাদা সিৱিকা ৱয্হং, হত্থিনো সমলঙ্কতা;

ৰথা ৱাজঞ্ঞসংযুত্তা, সদা পাতুভৱন্তি মে.

‘‘অগাৰা নিক্খমন্তোপি, ৰথেন নিক্খমিং অহং;

কেসেসু ছিজ্জমানেসু, অৰহত্তমপাপুণিং.

‘‘লাভা ময্হং সুলদ্ধং মে, ৱাণিজ্জং সুপ্পযোজিতং;

দত্ৱান পানধিং একং, পত্তোম্হি অচলং পদং.

‘‘অপৰিমেয্যে ইতো কপ্পে, যং পানধিমদাসহং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, পানধিস্স ইদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা অত্তনো কনিট্ঠভাতিকেন নন্দকত্থেৰেন হেট্ঠা ৱুত্তনযেন অঞ্ঞাব্যাকৰণে কতে ‘‘ইদানি নন্দকোপি অৰহা জাতো, হন্দ মযং উভোপি সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযতং নিৱেদেস্সামাতি উপ্পন্নং পৰিৱিতক্কং নন্দকত্থেৰস্স কথেন্তো –

১৭৫. ‘‘এহি নন্দক গচ্ছাম, উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং;

সীহনাদং নদিস্সাম, বুদ্ধসেট্ঠস্স সম্মুখা.

১৭৬. ‘‘যায নো অনুকম্পায, অম্হে পব্বাজযী মুনি;

সো নো অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো’’তি. – গাথাদ্ৱযং অভাসি;

তত্থ নন্দকাতি আলপনং. এহীতি তস্স অত্তনো সন্তিককৰণং. গচ্ছামাতি তেন অত্তনা চ একজ্ঝং কাতব্বকিৰিযাৱচনং, উপজ্ঝাযস্সাতি সম্মাসম্বুদ্ধস্স, সম্মাসম্বুদ্ধো হি সমন্তচক্খুনা বুদ্ধচক্খুনা চ সত্তানং আসযানুসযচৰিতাদীনং যথাভূতৱিলোকনেন সদেৱকস্স লোকস্স ৱজ্জাৱজ্জং উপনিজ্ঝাযতীতি ৱিসেসতো উপজ্ঝাযোতি ৱত্তব্বতং অৰহতি. যদত্থং গমনং, তং দস্সেতুং ‘‘সীহনাদং নদিস্সাম, বুদ্ধসেট্ঠস্স সম্মুখা’’তি আহ. যথাভুচ্চগুণাভিব্যাহাৰতায অভীতনাদভাৱতো সীহনাদং বুদ্ধস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ততো এৱ সব্বসত্তুত্তমতায সেট্ঠস্স, বুদ্ধানং ৱা সাৱকবুদ্ধাদীনং সেট্ঠস্স সম্মুখা পুৰতো নদিস্সামাতি অত্থো.

যথা পন সীহনাদং নদিতুকামো, তং দস্সেন্তো ‘‘যাযা’’তি গাথমাহ. তত্থ যাযাতি যদত্থং, যায যদত্থানুপ্পত্তিযাতি অত্থো. নোতি অম্হাকং. অনুকম্পাযাতি অনুগ্গণ্হনেন অম্হে দ্ৱেপি পব্বাজযি পব্বাজেসি. মুনীতি ভগৱা. সো নো অত্থো অনুপ্পত্তোতি সো অত্থো সব্বেসং সংযোজনানং খযভূতং অৰহত্তফলং নো অম্হেহি অনুপ্পত্তো, অধিগতোতি অত্থো.

ভৰতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.