৫. ৱীতসোকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
কেসে মে ওলিখিস্সন্তীতিআদিকা আযস্মতো ৱীতসোকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ব্ৰাহ্মণানং ৱিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা মহতা ইসিগণেন পৰিৱুতো অৰঞ্ঞে ৱসন্তো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৱা হট্ঠতুট্ঠো ‘‘উদুম্বৰপুপ্ফসদিসা দুল্লভদস্সনা বুদ্ধা ভগৱন্তো, ইদানেৱ উপগন্তব্বা’’তি মহতিযা পৰিসায সদ্ধিং সত্থাৰং দট্ঠুং গচ্ছন্তো দিযড্ঢযোজনে সেসে ব্যাধিকো হুত্ৱা বুদ্ধগতায সঞ্ঞায কালঙ্কতো দেৱেসু উপ্পজ্জিত্ৱা অপৰাপৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অট্ঠাৰসৱস্সাধিকানং দ্ৱিন্নং ৱস্সসতানং মত্থকে ধম্মাসোকৰঞ্ঞো কনিট্ঠভাতা হুত্ৱা নিব্বত্তি, তস্স ৱীতসোকোতি নাম অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো খত্তিযকুমাৰেহি সিক্খিতব্বৱিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো গিৰিদত্তত্থেৰং নিস্সায গিহিভূতো সুত্তন্তপিটকে অভিধম্মপিটকে চ ৱিসাৰদো হুত্ৱা একদিৱসং মস্সুকম্মসমযে কপ্পকস্স হত্থতো আদাসং গহেত্ৱা কাযং ওলোকেন্তো ৱলিতপলিতাদীনি দিস্ৱা সঞ্জাতসংৱেগো ৱিপস্সনায চিত্তং ওতাৰেত্ৱা ভাৱনং উস্সুক্কাপেত্ৱা তস্মিংযেৱ আসনে সোতাপন্নো হুত্ৱা গিৰিদত্তত্থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৯.৯-২৬) –
‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে.
‘‘নদীসোতপটিভাগা, সিস্সা আযন্তি মে তদা;
তেসাহং মন্তে ৱাচেমি, ৰত্তিন্দিৱমতন্দিতো.
‘‘সিদ্ধত্থো নাম সম্বুদ্ধো, লোকে উপ্পজ্জি তাৱদে;
তমন্ধকাৰং নাসেত্ৱা, ঞাণালোকং পৱত্তযি.
‘‘মম অঞ্ঞতৰো সিস্সো, সিস্সানং সো কথেসি মে;
সুত্ৱান তে এতমত্থং, আৰোচেসুং মমং তদা.
‘‘বুদ্ধো লোকে সমুপ্পন্নো, সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো;
তস্সানুৱত্ততি জনো, লাভো অম্হং ন ৱিজ্জতি.
‘‘অধিচ্চুপ্পত্তিকা বুদ্ধা, চক্খুমন্তো মহাযসা;
যংনূনাহং বুদ্ধসেট্ঠং, পস্সেয্যং লোকনাযকং.
‘‘অজিনং মে গহেত্ৱান, ৱাকচীৰং কমণ্ডলুং;
অস্সমা অভিনিক্খম্ম, সিস্সে আমন্তযিং অহং.
‘‘ওদুম্বৰিকপুপ্ফংৱ, চন্দম্হি সসকং যথা;
ৱাযসানং যথা খীৰং, দুল্লভো লোকনাযকো.
‘‘বুদ্ধো লোকম্হি উপ্পন্নো, মনুস্সত্তম্পি দুল্লভং;
উভোসু ৱিজ্জমানেসু, সৱনঞ্চ সুদুল্লভং.
‘‘বুদ্ধো লোকে সমুপ্পন্নো, চক্খুং লচ্ছাম নো ভৱং;
এথ সব্বে গমিস্সাম, সম্মাসম্বুদ্ধসন্তিকং.
‘‘কমণ্ডলুধৰা সব্বে, খৰাজিননিৱাসিনো;
তে জটাভাৰভৰিতা, নিক্খমুং ৱিপিনা তদা.
‘‘যুগমত্তং পেক্খমানা, উত্তমত্থং গৱেসিনো;
আসত্তিদোসৰহিতা, অসম্ভীতাৱ কেসৰী.
‘‘অপ্পকিচ্চা অলোলুপ্পা, নিপকা সন্তৱুত্তিনো;
উঞ্ছায চৰমানা তে, বুদ্ধসেট্ঠমুপাগমুং.
‘‘দিযড্ঢযোজনে সেসে, ব্যাধি মে উপপজ্জথ;
বুদ্ধসেট্ঠং সৰিত্ৱান, তত্থ কালঙ্কতো অহং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং সঞ্ঞমলভিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধসঞ্ঞাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
১৬৯. ‘‘কেসে মে ওলিখিস্সন্তি, কপ্পকো উপসঙ্কমি;
ততো আদাসমাদায, সৰীৰং পচ্চৱেক্খিসং.
১৭০. ‘‘তুচ্ছো কাযো অদিস্সিত্থ, অন্ধকাৰে তমো ব্যগা;
সব্বে চোড়া সমুচ্ছিন্না, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. – গাথাদ্ৱযং অভাসি;
তত্থ কেসে মে ওলিখিস্সন্তি, কপ্পকো উপসঙ্কমীতি গিহিকালে মস্সুকম্মসমযে ‘‘মম কেসে ওলিখিস্সং কপ্পেমী’’তি কেসাদীনং ছেদনাদিৱসেন কপ্পনতো কপ্পকো ন্হাপিতো মং উপগচ্ছি. ততোতি কপ্পকতো. সৰীৰং পচ্চৱেক্খিসন্তি সব্বকাযিকে আদাসে পলিতৱলিতমুখনিমিত্তাদিদস্সনমুখেন ‘‘অভিভূতো ৱত জৰায মে কাযো’’তি জৰাভিভূতং অত্তনো সৰীৰং পচ্চৱেক্খিং. এৱং পচ্চৱেক্খতো চ তুচ্ছো কাযো অদিস্সিত্থ নিচ্চধুৱসুখসভাৱাদীহি ৰিত্তো হুত্ৱা মে কাযো অদিস্সথ পঞ্ঞাযি. কস্মা? অন্ধকাৰে তমো ব্যগা যেন অযোনিসোমনসিকাৰসঙ্খাতেন তমসা অত্তনো কাযে অন্ধগতা ৱিজ্জমানম্পি অসুভাদিসভাৱং অপস্সন্তা অৱিজ্জমানং সুভাদিআকাৰং গণ্হন্তি, তস্মিং অন্ধকাৰে অন্ধকৰণট্ঠানে কাযে যোনিসোমনসিকাৰসঙ্খাতেন ঞাণালোকেন অৱিজ্জাতমো ৱিগতো, ততো এৱ সব্বে চোড়া সমুচ্ছিন্না চোৰা ৱিয কুসলভণ্ডচ্ছেদনতো, সাধূহি অলাতব্বতো অসঙ্গহেতব্বতো সঙ্কাৰকূটাদীসু ছড্ডিতপিলোতিকখণ্ডং ৱিয ইস্সৰজনেন অৰিযজনেন জিগুচ্ছিতব্বতায চোড়া ৱিযাতি ৱা ‘‘চোড়া’’তি লদ্ধনামা কিলেসা সমুচ্ছিন্না. অগ্গমগ্গেন সমুগ্ঘাটিতত্তা এৱ চ নেসং নত্থি দানি পুনব্ভৱো আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি নত্থীতি.
ৱীতসোকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.