১. উত্তৰত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
খন্ধা মযা পৰিঞ্ঞাতাতি আযস্মতো উত্তৰত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো ইতো চতুনৱুতে কপ্পে সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সাসনে লদ্ধপ্পসাদো হুত্ৱা উপাসকত্তং পটিৱেদেসি. সো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে অত্তনো ঞাতকে সন্নিপাতেত্ৱা বহুং পূজাসক্কাৰং সম্ভৰিত্ৱা ধাতুপূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাকেতে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা উত্তৰোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন সাৱত্থিং গতো কণ্ডম্বমূলে কতং যমকপাটিহাৰিযং দিস্ৱা পসীদিত্ৱা পুন কাড়কাৰামসুত্তদেসনায (অ. নি. ৪.২৪) অভিৱড্ঢমানসদ্ধো পব্বজিত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিং ৰাজগহং গন্ত্ৱা উপসম্পজ্জিত্ৱা তত্থেৱ ৱসন্তো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৯.১০৬-১১০) –
‘‘নিব্বুতে লোকনাথম্হি, সিদ্ধত্থে লোকনাযকে;
মম ঞাতী সমানেত্ৱা, ধাতুপূজং অকাসহং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং ধাতুমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ধাতুপূজাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা সত্থৰি সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তে বুদ্ধুপট্ঠানত্থং ৰাজগহতো সাৱত্থিং উপগতো ভিক্খূহি ‘‘কিং, আৱুসো, পব্বজ্জাকিচ্চং তযা মত্থকং পাপিত’’ন্তি পুট্ঠো অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
১৬১. ‘‘খন্ধা মযা পৰিঞ্ঞাতা, তণ্হা মে সুসমূহতা;
ভাৱিতা মম বোজ্ঝঙ্গা, পত্তো মে আসৱক্খযো.
১৬২. ‘‘সোহং খন্ধে পৰিঞ্ঞায, অব্বহিত্ৱান জালিনিং;
ভাৱযিত্ৱান বোজ্ঝঙ্গে, নিব্বাযিস্সং অনাসৱো’’তি. – গাথাদ্ৱযং অভাসি;
তত্থ খন্ধাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. পৰিঞ্ঞাতাতি ‘‘ইদং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি পৰিচ্ছিজ্জ ঞাতা ভাৱিতা. তেন দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স পৰিঞ্ঞাভিসমযমাহ. তণ্হাতি তসতি পৰিতসতীতি তণ্হা. সুসমূহতাতি সমুগ্ঘাটিতা. এতেন সমুদযসচ্চস্স পহানাভিসমযং ৱদতি. ভাৱিতা মম বোজ্ঝঙ্গাতি বোধিসঙ্খাতায সতিআদিধম্মসামগ্গিযা, তংসমঙ্গিনো ৱা বোধিসঙ্খাতস্স অৰিযপুগ্গলস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. সতিধম্মৱিচযৱীৰিযপীতিপস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসঙ্খাতা মগ্গপৰিযাপন্না ধম্মা মযা ভাৱিতা উপ্পাদিতা ৱড্ঢিতা. বোজ্ঝঙ্গগ্গহণেনেৱ চেত্থ তংসহচৰিততায সব্বে মগ্গধম্মা, সব্বে চ বোধিপক্খিযধম্মা গহিতাতি দট্ঠব্বা. এতেনেৱ মগ্গসচ্চস্স ভাৱনাভিসমযং দস্সেতি. পত্তো মে আসৱক্খযোতি কামাসৱাদযো আসৱা খীযন্তি এত্থাতি আসৱক্খযোতি লদ্ধনামো অসঙ্খতধম্মো মযা পত্তো অধিগতো. এতেন নিৰোধসচ্চস্স সচ্ছিকিৰিযাভিসমযং কথেতি. এত্তাৱতা অত্তনো সউপাদিসেসনিব্বানসম্পত্তিং দস্সেতি.
ইদানি পন অনুপাদিসেসনিব্বানসম্পত্তিং দস্সেন্তো ‘‘সোহ’’ন্তিআদিনা দুতিযং গাথমাহ. তস্সত্থো – সোহং এৱং ৱুত্তনযেন খন্ধে পৰিঞ্ঞায পৰিজানিত্ৱা, তথা পৰিজানন্তো এৱ সকঅত্তভাৱপৰঅত্তভাৱেসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰাযতনেসু অতীতাদিভেদভিন্নেসু সংসিব্বনাকাৰং পুনপ্পুনং পৱত্তিসঙ্খাতং জালং এতস্স অত্থীতি জালিনীতি লদ্ধনামং তণ্হং অব্বহিত্ৱান মম চিত্তসন্তানতো উদ্ধৰিত্ৱা, তথা নং উদ্ধৰন্তোযেৱ ৱুত্তপ্পভেদে বোজ্ঝঙ্গে ভাৱযিত্ৱান তে ভাৱনাপাৰিপূৰিং পাপেত্ৱা ততো এৱ অনাসৱো হুত্ৱা ঠিতো ইদানি চৰিমকচিত্তনিৰোধেন অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো নিব্বাযিস্সং পৰিনিব্বাযিস্সামীতি.
উত্তৰত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.