৯. নন্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
অযোনিসো মনসিকাৰাতি আযস্মতো নন্দত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ভগৱতো সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পূজাসক্কাৰবহুলং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা, ‘‘অহম্পি অনাগতে তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স এৱৰূপো সাৱকো ভৱেয্য’’ন্তি পণিধানং কত্ৱা ততো পট্ঠায দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অত্থদস্সিস্স ভগৱতো কালে ৱিনতায নাম নদিযা মহন্তো কচ্ছপো হুত্ৱা নিব্বত্তো একদিৱসং সত্থাৰং নদিযা পাৰং গন্তুং তীৰে ঠিতং দিস্ৱা সযং ভগৱন্তং তাৰেতুকামো সত্থু পাদমূলে নিপজ্জি. সত্থা তস্স অজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৱা পিট্ঠিং অভিৰুহি. সো হট্ঠতুট্ঠো ৱেগেন সোতং ছিন্দন্তো সীঘতৰং পৰতীৰমেৱ পাপেসি. ভগৱা তস্স অনুমোদনং ৱদন্তো ভাৱিনিং সম্পত্তিং কথেত্ৱা পক্কামি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৱত্থুস্মিং সুদ্ধোদনমহাৰাজস্স পুত্তো হুত্ৱা মহাপজাপতিযা গোতমিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি. তস্স নামগ্গহণদিৱসে ঞাতিসঙ্ঘং নন্দেন্তো জাতোতি নন্দোত্ৱেৱ নামং অকংসু. তস্স ৱযপ্পত্তকালে সত্থা পৱত্তৱৰধম্মচক্কো লোকানুগ্গহং কৰোন্তো কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা ঞাতিসমাগমে পোক্খৰৱস্সং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা ৱেস্সন্তৰজাতকং (জা. ২.২২.১৬৫৫ আদযো) কথেত্ৱা দুতিযদিৱসে পিণ্ডায পৱিট্ঠো ‘‘উত্তিট্ঠে নপ্পমজ্জেয্যা’’তি (ধ. প. ১৬৮) গাথায পিতৰং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা নিৱেসনং গন্ত্ৱা ‘‘ধম্মং চৰে সুচৰিত’’ন্তি (ধ. প. ১৬৯) গাথায মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে ৰাজানং সকদাগামিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা ততিযে দিৱসে নন্দকুমাৰস্স অভিসেকনিৱেসনপ্পৱেসনৱিৱাহমঙ্গলেসু ৱত্তমানেসু পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা নন্দকুমাৰস্স হত্থে পত্তং দত্ৱা মঙ্গলং ৱত্ৱা তস্স হত্থতো পত্তং অগহেত্ৱাৱ ৱিহাৰং গতো তং পত্তহত্থং ৱিহাৰং আগতং অনিচ্ছমানংযেৱ পব্বাজেত্ৱা তথা পব্বজিতত্তাযেৱ অনভিৰতিযা পীড়িতং ঞত্ৱা উপাযেন তস্স তং অনভিৰতিং ৱিনোদেসি. সো যোনিসো পটিসঙ্খায ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৯.১৪৮-১৬৩) –
‘‘অত্থদস্সী তু ভগৱা, সযম্ভূ লোকনাযকো;
ৱিনতানদিযা তীৰং, উপাগচ্ছি তথাগতো.
‘‘উদকা অভিনিক্খম্ম, কচ্ছপো ৱাৰিগোচৰো;
বুদ্ধং তাৰেতুকামোহং, উপেসিং লোকনাযকং.
‘‘অভিৰূহতু মং বুদ্ধো, অত্থদস্সী মহামুনি;
অহং তং তাৰযিস্সামি, দুক্খস্সন্তকৰো তুৱং.
‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, অত্থদস্সী মহাযসো;
অভিৰূহিত্ৱা মে পিট্ঠিং, অট্ঠাসি লোকনাযকো.
‘‘যতো সৰামি অত্তানং, যতো পত্তোস্মি ৱিঞ্ঞুতং;
সুখং মে তাদিসং নত্থি, ফুট্ঠে পাদতলে যথা.
‘‘উত্তৰিত্ৱান সম্বুদ্ধো, অত্থদস্সী মহাযসো;
নদিতীৰম্হি ঠত্ৱান, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘যাৱতা ৱত্ততে চিত্তং, গঙ্গাসোতং তৰামহং;
অযঞ্চ কচ্ছপো ৰাজা, তাৰেসি মম পঞ্ঞৱা.
‘‘ইমিনা বুদ্ধতৰণেন, মেত্তচিত্তৱতায চ;
অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, দেৱলোকে ৰমিস্সতি.
‘‘দেৱলোকা ইধাগন্ত্ৱা, সুক্কমূলেন চোদিতো;
একাসনে নিসীদিত্ৱা, কঙ্খাসোতং তৰিস্সতি.
‘‘যথাপি ভদ্দকে খেত্তে, বীজং অপ্পম্পি ৰোপিতং;
সম্মাধাৰং পৱেচ্ছন্তে, ফলং তোসেতি কস্সকং.
‘‘তথেৱিদং বুদ্ধখেত্তং, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতং;
সম্মাধাৰং পৱেচ্ছন্তে, ফলং মং তোসযিস্সতি.
‘‘পধানপহিতত্তোম্হি, উপসন্তো নিৰূপধি;
সব্বাসৱে পৰিঞ্ঞায, ৱিহৰামি অনাসৱো.
‘‘অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, যং কম্মমকৰিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, তৰণায ইদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা ৱিমুত্তিসুখং অনুভৱন্তো ‘‘অহো সত্থু উপাযকোসল্লং, যেনাহং ভৱপঙ্কতো উদ্ধৰিত্ৱা নিব্বানথলে পতিট্ঠাপিতো’’তি অত্তনো পহীনসংকিলেসং পটিলদ্ধঞ্চ সুখং পচ্চৱেক্খিত্ৱা সঞ্জাতসোমনস্সো উদানৱসেন –
১৫৭. ‘‘অযোনিসো মনসিকাৰা, মণ্ডনং অনুযুঞ্জিসং;
উদ্ধতো চপলো চাসিং, কামৰাগেন অট্টিতো.
১৫৮. ‘‘উপাযকুসলেনাহং, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;
যোনিসো পটিপজ্জিত্ৱা, ভৱে চিত্তং উদব্বহি’’ন্তি. – গাথাদ্ৱযং অভাসি;
তত্থ অযোনিসো মনসিকাৰাতি অনুপাযমনসিকাৰতো অসুভং কাযং সুভতো মনসি কৰিত্ৱা সুভতো মনসিকাৰহেতু, অসুভং কাযং সুভসঞ্ঞাযাতি অত্থো. মণ্ডনন্তি হত্থূপগাদিআভৰণেহি চেৱ মালাগন্ধাদীহি চ অত্তভাৱস্স অলঙ্কৰণং. অনুযুঞ্জিসন্তি অনুযুঞ্জিং, সৰীৰস্স ৱিভূসনপ্পসুতো অহোসিন্তি অত্থো. উদ্ধতোতি জাতিগোত্তৰূপযোব্বনমদাদীহি উদ্ধতো অৱূপসন্তচিত্তো. চপলোতি ৱনমক্কটো ৱিয অনৱট্ঠিতচিত্ততায লোলো, কাযমণ্ডনৱত্থমণ্ডনাদিচাপল্যে যুত্ততায ৱা চপলো চ. আসিন্তি অহোসিং. কামৰাগেনাতি ৱত্থুকামেসু ছন্দৰাগেন অট্টিতো পীড়িতো ৱিবাধিতো আসিন্তি যোজনা.
উপাযকুসলেনাতি ৱিনেয্যানং দমনূপাযচ্ছেকেন কোৱিদেন বুদ্ধেন ভগৱতা হেতুভূতেন. হেতুঅত্থে হি এতং কৰণৱচনং. পলুট্ঠমক্কটীদেৱচ্ছৰাদস্সনেন হি উপক্কিতৱাদচোদনায অত্তনো কামৰাগাপনযনং সন্ধায ৱদতি. ভগৱা হি আযস্মন্তং নন্দত্থেৰং পঠমং জনপদকল্যাণিং উপাদায ‘‘যথাযং মক্কটী, এৱং ককুটপাদিনিযো উপাদায জনপদকল্যাণী’’তি মহতিযা আণিযা খুদ্দকং আণিং নীহৰন্তো ছড্ডকো ৱিয, সিনেহপানেন সৰীৰং কিলেদেত্ৱা ৱমনৱিৰেচনেহি দোসং নীহৰন্তো ভিসক্কো ৱিয চ ককুটপাদিনিদস্সনেন জনপদকল্যাণিযং ৱিৰত্তচিত্তং কাৰেত্ৱা পুন উপক্কিতৱাদেন ককুটপাদিনীসুপি চিত্তং ৱিৰাজেত্ৱা সম্মদেৱ সমথৱিপস্সনানুযোগেন অৰিযমগ্গে পতিট্ঠাপেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘যোনিসো পটিপজ্জিত্ৱা, ভৱে চিত্তং উদব্বহি’’ন্তি. উপাযেন ঞাযেন সম্মদেৱ সমথৱিপস্সনায ৱিসুদ্ধিপটিপদং পটিপজ্জিত্ৱা ভৱে সংসাৰপঙ্কে নিমুগ্গঞ্চ মে চিত্তং অৰিযমগ্গেন হত্থেন উত্তাৰিং, নিব্বানথলে পতিট্ঠাপেসিন্তি অত্থো.
ইমং উদানং উদানেত্ৱা থেৰো পুনদিৱসে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘যং মে, ভন্তে, ভগৱা পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং পটিলাভায ককুটপাদানং, মুঞ্চামহং, ভন্তে, ভগৱন্তং এতস্মা পটিস্সৱা’’তি (উদা. ২২). ভগৱাপি, ‘‘যদেৱ খো তে, নন্দ, অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্তং, অথাহং মুত্তো এতস্মা পটিস্সৱা’’তি (উদা. ২২) আহ. অথস্স ভগৱা সৱিসেসং ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতং ঞত্ৱা তং গুণং ৱিভাৱেন্তো, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং যদিদং নন্দো’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২৩০) ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰভাৱেন অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. থেৰো হি ‘‘যমেৱাহং ইন্দ্ৰিযানং অসংৱৰং নিস্সায ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তো, তমেৱাহং সুট্ঠু নিগ্গহেস্সামী’’তি উস্সাহজাতো বলৱহিৰোত্তপ্পো তত্থ চ কতাধিকাৰত্তা ইন্দ্ৰিযসংৱৰে উক্কংসপাৰমিং অগমাসীতি.
নন্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.