৩. হেৰঞ্ঞকানিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
অচ্চযন্তি অহোৰত্তাতি আযস্মতো হেৰঞ্ঞকানিত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো পৰেসং ভতকো হুত্ৱা জীৱন্তো একদিৱসং সুজাতস্স নাম সত্থুসাৱকস্স পংসুকূলং পৰিযেসন্তস্স উপড্ঢদুস্সং পৰিচ্চজি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন তাৱতিংসেসু নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কোসলৰঞ্ঞো গামভোজকস্স চোৰৱোসাসকস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, হেৰঞ্ঞকানীতিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন ৰঞ্ঞা তস্মিংযেৱ গামভোজকট্ঠানে ঠপিতো জেতৱনপটিগ্গহণে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো অত্তনো কনিট্ঠস্স তং ঠানন্তৰং দাপেত্ৱা ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫০.৩১-৪০) –
‘‘পদুমুত্তৰভগৱতো, সুজাতো নাম সাৱকো;
পংসুকূলং গৱেসন্তো, সঙ্কাৰে চৰতে তদা.
‘‘নগৰে হংসৱতিযা, পৰেসং ভতকো অহং;
উপড্ঢদুস্সং দত্ৱান, সিৰসা অভিৱাদযিং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘তেত্তিংসক্খত্তুং দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জমকাৰযিং;
সত্তসত্ততিক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী অহোসহং.
‘‘পদেসৰজ্জং ৱিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং;
উপড্ঢদুস্সদানেন, মোদামি অকুতোভযো.
‘‘ইচ্ছমানো চহং অজ্জ, সকাননং সপব্বতং;
খোমদুস্সেহি ছাদেয্যং, অড্ঢদুস্সস্সিদং ফলং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, অড্ঢদুস্সস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অত্তনো কনিট্ঠভাতৰং ততো কম্মতো নিৱত্তেতুকামো তস্মিংযেৱ কম্মে অভিৰতং দিস্ৱা তং চোদেন্তো –
১৪৫. ‘‘অচ্চযন্তি অহোৰত্তা, জীৱিতং উপৰুজ্ঝতি;
আযু খীযতি মচ্চানং, কুন্নদীনংৱ ওদকং.
১৪৬. ‘‘অথ পাপানি কম্মানি, কৰং বালো ন বুজ্ঝতি;
পচ্ছাস্স কটুকং হোতি, ৱিপাকো হিস্স পাপকো’’তি. –
গাথাদ্ৱযং অভাসি.
তত্থ অচ্চযন্তীতি অতিক্কমন্তি, লহুং লহুং অপগচ্ছন্তীতি অত্থো. অহোৰত্তাতি ৰত্তিন্দিৱা. জীৱিতং উপৰুজ্ঝতীতি জীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ খণিকনিৰোধৱসেন নিৰুজ্ঝতি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘খণে খণে, ত্ৱং ভিক্খু, জাযসি চ জিয্যসি চ মিয্যসি চ চৱসি চ উপপজ্জসি চা’’তি. আযু খীযতি মচ্চানন্তি মৰিতব্বসভাৱত্তা মচ্চাতি লদ্ধনামানং ইমেসং সত্তানং আযু ‘‘যো চিৰং জীৱতি, সো ৱস্সসতং অপ্পং ৱা ভিয্যো’’তি (দী. নি. ২.৯১; সং. নি. ২.১৪৩; অ. নি. ৭.৭৪) এৱং পৰিচ্ছিন্নকালপৰমাযু খীযতি খযঞ্চ সম্ভেদঞ্চ গচ্ছতি, যথা কিং? কুন্নদীনংৱ ওদকং যথা নাম কুন্নদীনং পব্বতেয্যানং খুদ্দকনদীনং উদকং চিৰং ন তিট্ঠতি, লহুতৰং খীযতি, আগতমত্তংযেৱ ৱিগচ্ছতি, এৱং সত্তানং আযু লহুতৰং খীযতি খযং গচ্ছতি. এত্থ চ উদকমেৱ ‘‘ওদক’’ন্তি ৱুত্তং, যথা মনোযেৱ মানসন্তি.
অথ পাপানি কম্মানি, কৰং বালো ন বুজ্ঝতীতি এৱং সংসাৰে অনিচ্চেপি সমানে বালো লোভৱসেন ৱা কোধৱসেন ৱা পাপানি কম্মানি কৰোতি, কৰোন্তোপি ন বুজ্ঝতি, পাপং কৰোন্তো চ ‘‘পাপং কৰোমী’’তি অবুজ্ঝনকো নাম নত্থি, ‘‘ইমস্স কম্মস্স এৱৰূপো দুক্খো ৱিপাকো’’তি পন অজাননতো ‘‘ন বুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং. পচ্ছাস্স কটুকং হোতীতি যদিপি পাপস্স কম্মস্স আযূহনক্খণে ‘‘ইমস্স কম্মস্স এৱৰূপো ৱিপাকো’’তি ন বুজ্ঝতি, ততো পচ্ছা পন নিৰযাদীসু নিব্বত্তস্স অস্স বালস্স কটুকং অনিট্ঠং দুক্খমেৱ হোতি. ৱিপাকো হিস্স পাপকো যস্মা অস্স পাপকম্মস্স নাম ৱিপাকো পাপকো নিহীনো অনিট্ঠো এৱাতি. ইমং পন ওৱাদং সুত্ৱা থেৰস্স কনিট্ঠভাতা ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা পব্বজিত্ৱা নচিৰস্সেৱ সদত্থং নিপ্ফাদেসি.
হেৰঞ্ঞকানিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.