২. কস্সপত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

যেন যেন সুভিক্খানীতি আযস্মতো কস্সপত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা তীসু ৱেদেসু অঞ্ঞেসু চ ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো, সো একদিৱসং ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো সুমনপুপ্ফেহি পূজং অকাসি. কৰোন্তো চ সত্থু সমন্ততো উপৰি চ পুপ্ফমুট্ঠিযো খিপি. বুদ্ধানুভাৱেন পুপ্ফানি পুপ্ফাসনাকাৰেন সত্তাহং অট্ঠংসু. সো তং অচ্ছৰিযং দিস্ৱা ভিয্যোসোমত্তায পসন্নমানসো অহোসি. অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কৰোন্তো কপ্পসতসহস্সং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰস্স উদিচ্চব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, কস্সপোতিস্স নামং অহোসি. তস্স দহৰকালেযেৱ পিতা কালমকাসি. মাতা তং পটিজগ্গতি. সো একদিৱসং জেতৱনং গতো ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা হেতুসম্পন্নতায তস্মিংযেৱ আসনে সোতাপন্নো হুত্ৱা মাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিতো সত্থৰি ৱুট্ঠৱস্সে পৱাৰেত্ৱা জনপদচাৰিকং পক্কন্তে সযম্পি সত্থাৰা সদ্ধিং গন্তুকামো আপুচ্ছিতুং মাতু সন্তিকং অগমাসি. মাতা ৱিস্সজ্জেন্তী ওৱাদৱসেন –

৮২. ‘‘যেন যেন সুভিক্খানি, সিৱানি অভযানি চ;

তেন পুত্তক গচ্ছস্সু, মা সোকাপহতো ভৱা’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ যেন যেনাতি যত্থ যত্থ. ভুম্মত্থে হি এতং কৰণৱচনং, যস্মিং যস্মিং দিসাভাগেতি অত্থো. সুভিক্খানীতি সুলভপিণ্ডানি, ৰট্ঠানীতি অধিপ্পাযো. সিৱানীতি খেমানি অৰোগানি. অভযানীতি চোৰভযাদীহি নিব্ভযানি, ৰোগদুব্ভিক্খভযানি পন ‘‘সুভিক্খানি, সিৱানী’’তি পদদ্ৱযেনেৱ গহিতানি. তেনাতি তত্থ, তস্মিং তস্মিং দিসাভাগেতি অত্থো. পুত্তকাতি অনুকম্পন্তী তং আলপতি. মাতি পটিসেধত্থে নিপাতো সোকাপহতোতি ৱুত্তগুণৰহিতানি ৰট্ঠানি গন্ত্ৱা দুব্ভিক্খভযাদিজনিতেন সোকেন উপহতো মা ভৱ মাহোসীতি অত্থো. তং সুত্ৱা থেৰো, ‘‘মম মাতা ময্হং সোকৰহিতট্ঠানগমনং আসীসতি, হন্দ মযং সব্বসো অচ্চন্তমেৱ সোকৰহিতং ঠানং পত্তুং যুত্ত’’ন্তি উস্সাহজাতো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.১-৯) –

‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;

অব্ভোকাসে ঠিতো সন্তো, অদ্দসং লোকনাযকং.

‘‘সীহং যথা ৱনচৰং, ব্যগ্ঘৰাজংৱ নিত্তসং;

তিধাপভিন্নমাতঙ্গং, কুঞ্জৰংৱ মহেসিনং.

‘‘সেৰেযকং গহেত্ৱান, আকাসে উক্খিপিং অহং;

বুদ্ধস্স আনুভাৱেন, পৰিৱাৰেন্তি সব্বসো.

‘‘অধিট্ঠহি মহাৱীৰো, সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো;

সমন্তা পুপ্ফচ্ছদনা, ওকিৰিংসু নৰাসভং.

‘‘ততো সা পুপ্ফকঞ্চুকা, অন্তোৱণ্টা বহিমুখা;

সত্তাহং ছদনং কত্ৱা, ততো অন্তৰধাযথ.

‘‘তঞ্চ অচ্ছৰিযং দিস্ৱা, অব্ভুতং লোমহংসনং;

বুদ্ধে চিত্তং পসাদেসিং, সুগতে লোকনাযকে.

‘‘তেন চিত্তপ্পসাদেন, সুক্কমূলেন চোদিতো;

কপ্পানং সতসহস্সং, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.

‘‘পন্নৰসসহস্সম্হি, কপ্পানং পঞ্চৱীসতি;

ৱীতমলাসনামা চ, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা ‘‘ইদমেৱ মাতু ৱচনং অৰহত্তপ্পত্তিযা অঙ্কুসং জাত’’ন্তি তমেৱ গাথং পচ্চুদাহাসি.

কস্সপত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.