৪. সুযামনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদোতি আযস্মতো সুযামনত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে ধঞ্ঞৱতীনগৰে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৱা ব্ৰাহ্মণমন্তে ৱাচেতি. তেন চ সমযেন ৱিপস্সী ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ধঞ্ঞৱতীনগৰং পিণ্ডায পৱিট্ঠো হোতি. তং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণো পসন্নচিত্তো অত্তনো গেহং নেত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা তস্সূপৰি পুপ্ফসন্থাৰং সন্থৰিত্ৱা অদাসি, সত্থৰি তত্থ নিসিন্নে পণীতেন আহাৰেন সন্তপ্পেসি, ভুত্তাৱিঞ্চ পুপ্ফগন্ধেন পূজেসি. সত্থা অনুমোদনং ৱত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৱেসালিযং অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সুযামনোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ পৰমনিস্সমযুত্তো হুত্ৱা গেহৱাসীনং কামূপভোগং জিগুচ্ছিত্ৱা ঝাননিন্নো ভগৱতো ৱেসালিগমনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.৬৫-৭৪) –
‘‘নগৰে ধঞ্ঞৱতিযা, অহোসিং ব্ৰাহ্মণো তদা;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে.
‘‘পদকো ৱেয্যাকৰণো, নিমিত্তকোৱিদো অহং;
মন্তে চ সিস্সে ৱাচেসিং, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ.
‘‘পঞ্চ উপ্পলহত্থানি, পিট্ঠিযং ঠপিতানি মে;
আহুতিং যিট্ঠুকামোহং, পিতুমাতুসমাগমে.
‘‘তদা ৱিপস্সী ভগৱা, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতো;
ওভাসেন্তো দিসা সব্বা, আগচ্ছতি নৰাসভো.
‘‘আসনং পঞ্ঞপেত্ৱান, নিমন্তেত্ৱা মহামুনিং;
সন্থৰিত্ৱান তং পুপ্ফং, অভিনেসিং সকং ঘৰং.
‘‘যং মে অত্থি সকে গেহে, আমিসং পচ্চুপট্ঠিতং;
তাহং বুদ্ধস্স পাদাসিং, পসন্নো সেহি পাণিভি.
‘‘ভুত্তাৱিং কালমঞ্ঞায পুপ্ফহত্থমদাসহং;
অনুমোদিত্ৱান সব্বঞ্ঞূ, পক্কামি উত্তৰামুখো.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফদানস্সিদং ফলং.
‘‘অনন্তৰং ইতো কপ্পে, ৰাজাহুং ৱৰদস্সনো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা নীৱৰণপ্পহানকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
৭৪. ‘‘কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো, থিনমিদ্ধঞ্চ ভিক্খুনো;
উদ্ধচ্চং ৱিচিকিচ্ছা চ, সব্বসোৱ ন ৱিজ্জতী’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ কামচ্ছন্দোতি কামেসু ছন্দো, কামো চ সো ছন্দো চাতিপি কামচ্ছন্দো, কামৰাগো. ইধ পন সব্বোপি ৰাগো কামচ্ছন্দো অগ্গমগ্গৱজ্ঝস্সাপি অধিপ্পেতত্তা, তেনাহ ‘‘সব্বসোৱ ন ৱিজ্জতী’’তি. সব্বেপি হি তেভূমকধম্মা কামনীযট্ঠেন কামা, তত্থ পৱত্তো ৰাগো কামচ্ছন্দো, তেনাহ ভগৱা – ‘‘আৰুপ্পে কামচ্ছন্দনীৱৰণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধনীৱৰণং উদ্ধচ্চনীৱৰণং অৱিজ্জানীৱৰণং উপ্পজ্জতী’’তি (পট্ঠা. ৩.৮.৮) ব্যাপজ্জতি চিত্তং পূতিভাৱং গচ্ছতি এতেনাতি ব্যাপাদো, ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তিআদিনযপ্পৱত্তো (ধ. স. ১০৬৬; ৱিভ. ৯০৯) আঘাতো. থিনং চিত্তস্স অকল্যতা অনুস্সাহসংহননং, মিদ্ধং কাযস্স অকল্যতা অসত্তিৱিঘাতো, তদুভযম্পি থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং, কিচ্চাহাৰপটিপক্খানং একতায একং কত্ৱা ৱুত্তং. উদ্ধতভাৱো উদ্ধচ্চং, যেন ধম্মেন চিত্তং উদ্ধতং হোতি অৱূপসন্তং, সো চেতসো ৱিক্খেপো উদ্ধচ্চং. উদ্ধচ্চগ্গহণেনেৱ চেত্থ কিচ্চাহাৰপটিপক্খানং সমানতায কুক্কুচ্চম্পি গহিতমেৱাতি দট্ঠব্বং. তং পচ্ছানুতাপলক্খণং. যো হি কতাকতকুসলাকুসলূপনিস্সযো ৱিপ্পটিসাৰো, তং কুক্কুচ্চং. ৱিচিকিচ্ছাতি, ‘‘এৱং নু খো ন নু খো’’তি সংসযং আপজ্জতি, ধম্মসভাৱং ৱা ৱিচিনন্তো কিচ্ছতি কিলমতি এতাযাতি ৱিচিকিচ্ছা, বুদ্ধাদিৱত্থুকো সংসযো. সব্বসোতি অনৱসেসতো. ন ৱিজ্জতীতি নত্থি, মগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা ন উপলব্ভতি. ইদঞ্চ পদদ্ৱযং পচ্চেকং যোজেতব্বং অযঞ্হেত্থ যোজনা – যস্স ভিক্খুনো তেন তেন অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো চ থিনমিদ্ধঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চঞ্চ ৱিচিকিচ্ছা চ সব্বসোৱ ন ৱিজ্জতি, তস্স ন কিঞ্চি কৰণীযং, কতস্স ৱা পতিচযোতি অঞ্ঞাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি. পঞ্চসু হি নীৱৰণেসু মগ্গেন সমুচ্ছিন্নেসু তদেকট্ঠতায সব্বেপি কিলেসা সমুচ্ছিন্নাযেৱ হোন্তি. তেনাহ – ‘‘সব্বেতে ভগৱন্তো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে’’তি (দী. নি. ২.১৪৬).
সুযামনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.