৮. অট্ঠমৱগ্গো
১. ৱচ্ছপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিনাতি আযস্মতো ৱচ্ছপালত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি আচিনন্তো দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰন্তো একদিৱসং মহতিযা কংসপাতিযা পাযাসং আদায দক্খিণেয্যং পৰিযেসন্তো ৱিপস্সিং ভগৱন্তং আকাসে চঙ্কমন্তং দিস্ৱা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা দাতুকামতং দস্সেসি. পটিগ্গহেসি ভগৱা অনুকম্পং উপাদায. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, ৱচ্ছপালোতিস্স নামং অহোসি. সো বিম্বিসাৰসমাগমে উৰুৱেলকস্সপত্থেৰেন ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেত্ৱা সত্থু পৰমনিপচ্চকাৰে কতে তং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা সত্তাহপব্বজিতো এৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.২৬-৩৪) –
‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণো সম্বুদ্ধো, বাত্তিংসৱৰলক্খণো;
পৱনা অভিনিক্খন্তো, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতো.
‘‘মহচ্চা কংসপাতিযা, ৱড্ঢেত্ৱা পাযসং অহং;
আহুতিং যিট্ঠুকামো সো, উপনেসিং বলিং অহং.
‘‘ভগৱা তম্হি সমযে, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;
চঙ্কমং সুসমাৰূড়্হো, অম্বৰে অনিলাযনে.
‘‘তঞ্চ অচ্ছৰিযং দিস্ৱা, অব্ভুতং লোমহংসনং;
ঠপযিত্ৱা কংসপাতিং, ৱিপস্সিং অভিৱাদযিং.
‘‘তুৱং দেৱোসি সব্বঞ্ঞূ, সদেৱে সহমানুসে;
অনুকম্পং উপাদায, পটিগ্গণ্হ মহামুনি.
‘‘পটিগ্গহেসি ভগৱা, সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো;
মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সত্থা লোকে মহামুনি.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পাযাসস্স ইদং ফলং.
‘‘একতালীসিতো কপ্পে, বুদ্ধো নামাসি খত্তিযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সুখেনেৱ অত্তনা নিব্বানস্স অধিগতভাৱং ৱিভাৱেন্তো –
৭১. ‘‘সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিনা, মতিকুসলেন নিৱাতৱুত্তিনা;
সংসেৱিতৱুদ্ধসীলিনা, নিব্বানং ন হি তেন দুল্লভ’’ন্তি. –
ইমং গাথং অভাসি.
তত্থ সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিনাতি অতিৱিয দুদ্দসট্ঠেন সুখুমে, সণ্হট্ঠেন নিপুণে সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিঅত্থে অনিচ্চতাদিং ওৰোপেত্ৱা পস্সতীতি সুসুখুমনিপুণত্থদস্সী, তেন. মতিকুসলেনাতি মতিযা পঞ্ঞায কুসলেন ছেকেন, ‘‘এৱং পৱত্তমানস্স পঞ্ঞা ৱড্ঢতি, এৱং ন ৱড্ঢতী’’তি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গপঞ্ঞায উপ্পাদনে কুসলেন. নিৱাতৱুত্তিনাতি সব্ৰহ্মচাৰীসু নিৱাতনীচৱত্তনসীলেন, ৱুড্ঢেসু নৱেসু চ যথানুৰূপপটিপত্তিনা. সংসেৱিতৱুদ্ধসীলিনাতি সংসেৱিতং আচিণ্ণং ৱুদ্ধসীলং সংসেৱিতৱুদ্ধসীলং, তং যস্স অত্থি, তেন সংসেৱিতৱুদ্ধসীলিনা. অথ ৱা সংসেৱিতা উপাসিতা ৱুদ্ধসীলিনো এতেনাতি সংসেৱিতৱুদ্ধসীলী, তেন. হীতিসদ্দো হেতুঅত্থো. যস্মা যো নিৱাতৱুত্তি সংসেৱিতৱুদ্ধসীলী মতিকুসলো সুসুখুমনিপুণত্থদস্সী চ, তস্মা নিব্বানং ন তস্স দুল্লভন্তি অত্থো. নিৱাতৱুত্তিতায হি সংসেৱিতৱুদ্ধসীলিতায চ পণ্ডিতা তং ওৱদিতব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, তেসঞ্চ ওৱাদে ঠিতো সযং মতিকুসলতায সুসুখুমনিপুণত্থদস্সিতায চ ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ নিব্বানং অধিগচ্ছতীতি, অযমেৱ চ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণগাথা অহোসীতি.
ৱচ্ছপালত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. আতুমত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যথা কড়ীৰো সুসু ৱড্ঢিতগ্গোতি আযস্মতো আতুমত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং আচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ৱিপস্সিং ভগৱন্তং অন্তৰৱীথিযং গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো গন্ধোদকেন গন্ধচুণ্ণেন চ পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তো অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং অকাসি, ঞাণস্স পন অপৰিপক্কত্তা ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি. অথ ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, আতুমোতিস্স নামং অহোসি. তস্স ৱযপ্পত্তস্স মাতা ‘‘পুত্তস্স মে ভৰিযং আনেস্সামা’’তি ঞাতকেহি সম্মন্তেসি. সো তং উপধাৰেত্ৱা হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো ‘‘কিং ময্হং ঘৰাৱাসেন, ইদানেৱ পব্বজিস্সামী’’তি ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজি. পব্বজিতম্পি নং মাতা উপ্পব্বাজেতুকামা নানানযেহি পলোভেতি. সো তস্সা অৱসৰং অদত্ৱা অত্তনো অজ্ঝাসযং পকাসেন্তো –
৭২. ‘‘যথা কড়ীৰো সুসু ৱড্ঢিতগ্গো, দুন্নিক্খমো হোতি পসাখজাতো;
এৱং অহং ভৰিযাযানীতায, অনুমঞ্ঞ মং পব্বজিতোম্হি দানী’’তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ কড়ীৰোতি অঙ্কুৰো, ইধ পন ৱংসঙ্কুৰো অধিপ্পেতো. সুসূতি তৰুণো. ৱড্ঢিতগ্গোতি পৱড্ঢিতসাখো. সুসুৱড্ঢিতগ্গোতি ৱা সুট্ঠু ৱড্ঢিতসাখো সঞ্জাতপত্তসাখো. দুন্নিক্খমোতি ৱেড়ুগুম্বতো নিক্খামেতুং নীহৰিতুং অসক্কুণেয্যো. পসাখজাতোতি জাতপসাখো, সাখানম্পি পব্বে পব্বে উপ্পন্নঅনুসাখো. এৱং অহং ভৰিযাযানীতাযাতি যথা ৱংসো ৱড্ঢিতগ্গো ৱংসন্তৰেসু সংসট্ঠ সাখাপসাখো ৱেড়ুগুম্বতো দুন্নীহৰণীযো হোতি, এৱং অহম্পি ভৰিযায ময্হং আনীতায পুত্তধীতাদিৱসেন ৱড্ঢিতগ্গো আসত্তিৱসেন ঘৰাৱাসতো দুন্নীহৰণীযো ভৱেয্যং. যথা পন ৱংসকড়ীৰো অসঞ্জাতসাখবন্ধো ৱেড়ুগুম্বতো সুনীহৰণীযোৱ হোতি, এৱং অহম্পি অসঞ্জাতপুত্তদাৰাদিবন্ধো সুনীহৰণীযো হোমি, তস্মা অনানীতায এৱ ভৰিযায অনুমঞ্ঞ মং অত্তনাৱ মং অনুজানাপেত্ৱা. পব্বজিতোম্হি দানীতি, ‘‘ইদানি পন পব্বজিতো অম্হি, সাধু সুট্ঠূ’’তি অত্তনো নেক্খম্মাভিৰতিং পকাসেসি, অথ ৱা ‘‘অনুমঞ্ঞ মং পব্বজিতোম্হি দানী’’তি মাতু কথেতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যদিপি তায পুব্বে নানুমতং, ইদানি পন পব্বজিতো অম্হি, তস্মা অনুমঞ্ঞ অনুজানাহি মং সমণভাৱেযেৱ ঠাতুং, নাহং তযা নিৱত্তনীযোতি. এৱং পন কথেন্তো যথাঠিতোৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযা কিলেসে খেপেত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.৩৫-৪০) –
‘‘নিসজ্জ পাসাদৱৰে, ৱিপস্সিং অদ্দসং জিনং;
ককুধং ৱিলসন্তংৱ, সব্বঞ্ঞুং তমনাসকং.
‘‘পাসাদস্সাৱিদূৰে চ, গচ্ছতি লোকনাযকো;
পভা নিদ্ধাৱতে তস্স, যথা চ সতৰংসিনো.
‘‘গন্ধোদকঞ্চ পগ্গয্হ, বুদ্ধসেট্ঠং সমোকিৰিং;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, তত্থ কালঙ্কতো অহং.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং গন্ধোদকমাকিৰিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, সুগন্ধো নাম খত্তিযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা মাতৰং আপুচ্ছিত্ৱা তস্সা পেক্খন্তিযাযেৱ আকাসেন পক্কামি. সো অৰহত্তপ্পত্তিযা উত্তৰিকালম্পি অন্তৰন্তৰা তমেৱ গাথং পচ্চুদাহাসি.
তত্থ ‘‘পব্বজিতোম্হী’’তি ইমিনাপদেসেন অযম্পি থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণগাথা অহোসি অত্তনো সন্তানে ৰাগাদিমলস্স পব্বাজিতভাৱদীপনতো. তেনাহ ভগৱা – ‘‘পব্বাজযমত্তনো মলং, তস্মা ‘পব্বজিতো’তি ৱুচ্চতী’’তি (ধ. প. ৩৮৮).
আতুমত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মাণৱত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
জিণ্ণঞ্চ দিস্ৱা দুখিতঞ্চ ব্যাধিতন্তি আযস্মতো মাণৱত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা লক্খণধৰো হুত্ৱা ৱিপস্সিস্স ভগৱতো অভিজাতিযা লক্খণানি পৰিগ্গহেত্ৱা পুব্বনিমিত্তানি সাৱেত্ৱা, ‘‘একংসেন অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা নানানযেহি থোমেত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণমহাসালস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৱা যাৱ সত্তৱস্সানি, তাৱ অন্তোঘৰেযেৱ ৱড্ঢিত্ৱা সত্তমে সংৱচ্ছৰে উপনযনত্থং উয্যানং নীতো অন্তৰামগ্গে জিণ্ণাতুৰমতে দিস্ৱা তেসং অদিট্ঠপুব্বত্তা তে পৰিজনে পুচ্ছিত্ৱা জৰাৰোগমৰণসভাৱং সুত্ৱা সঞ্জাতসংৱেগো ততো অনিৱত্তন্তো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা মাতাপিতৰো অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.৪১-৬৪) –
‘‘জাযমানে ৱিপস্সিম্হি, নিমিত্তং ব্যাকৰিং অহং;
নিব্বাপযিঞ্চ জনতং, বুদ্ধো লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, দসসহস্সি কম্পতি;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, আলোকো ৱিপুলো অহু;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, সৰিতাযো ন সন্দযুং;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, অৱীচগ্গি ন পজ্জলি;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, পক্খিসঙ্ঘো ন সঞ্চৰি;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, ৱাতক্খন্ধো ন ৱাযতি;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, সব্বৰতনানি জোতযুং;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যস্মিঞ্চ জাযমানস্মিং, সত্তাসুং পদৱিক্কমা;
সো দানি ভগৱা সত্থা, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘জাতমত্তো চ সম্বুদ্ধো, দিসা সব্বা ৱিলোকযি;
ৱাচাসভিমুদীৰেসি, এসা বুদ্ধান ধম্মতা.
‘‘সংৱেজযিত্ৱা জনতং, থৱিত্ৱা লোকনাযকং;
সম্বুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা, পক্কামিং পাচিনামুখো.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং বুদ্ধমভিথোমযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, থোমনায ইদং ফলং.
‘‘ইতো নৱুতিকপ্পম্হি, সম্মুখাথৱিকৱ্হযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘পথৱীদুন্দুভি নাম, একূননৱুতিম্হিতো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘অট্ঠাসীতিম্হিতো কপ্পে, ওভাসো নাম খত্তিযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘সত্তাসীতিম্হিতো কপ্পে, সৰিতচ্ছেদনৱ্হযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘অগ্গিনিব্বাপনো নাম, কপ্পানং ছড়সীতিযা;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘গতিপচ্ছেদনো নাম, কপ্পানং পঞ্চসীতিযা;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘ৰাজা ৱাতসমো নাম, কপ্পানং চুল্লসীতিযা;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘ৰতনপজ্জলো নাম, কপ্পানং তেঅসীতিযা;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘পদৱিক্কমনো নাম, কপ্পানং দ্ৱেঅসীতিযা;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘ৰাজা ৱিলোকনো নাম, কপ্পানং একসীতিযা;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘গিৰসাৰোতি নামেন, কপ্পেসীতিম্হি খত্তিযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অধিগতাৰহত্তো পন ভিক্খূহি, ‘‘কেন, ত্ৱং আৱুসো, সংৱেগেন অতিদহৰোৱ সমানো পব্বজিতো’’তি পুচ্ছিতো অত্তনো পব্বজ্জানিমিত্তকিত্তনাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
৭৩. ‘‘জিণ্ণঞ্চ দিস্ৱা দুখিতঞ্চ ব্যাধিতং, মতঞ্চ দিস্ৱা গতমাযুসঙ্খযং;
ততো অহং নিক্খমিতূন পব্বজিং, পহায কামানি মনোৰমানী’’তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ জিণ্ণন্তি জৰায অভিভূতং, খণ্ডিচ্চপালিচ্চৱলিত্তচতাদীহি সমঙ্গীভূতং. দুখিতন্তি দুক্খপ্পত্তং. ব্যাধিতন্তি গিলানং. এত্থ চ ‘‘ব্যাধিত’’ন্তি ৱুত্তেপি দুক্খপ্পত্তভাৱো সিদ্ধো, ‘‘দুখিত’’ন্তি ৱচনং তস্স বাড়্হগিলানভাৱপৰিদীপনত্থং. মতন্তি কালঙ্কতং, যস্মা কালঙ্কতো আযুনো খযং ৱযং ভেদং গতো নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘গতমাযুসঙ্খয’’ন্তি. তস্মা জিণ্ণব্যাধিমতানং দিট্ঠত্তা, ‘‘ইমে জৰাদযো নাম ন ইমেসংযেৱ, অথ খো সব্বসাধাৰণা, তস্মা অহম্পি জৰাদিকে অনতিৱত্তো’’তি সংৱিগ্গত্তা. নিক্খমিতূনাতি নিক্খমিত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. পব্বজ্জাধিপ্পাযেন ঘৰতো নিগ্গন্ত্ৱা. পব্বজিন্তি সত্থু সাসনে পব্বজং উপগতো. পহায কামানি মনোৰমানীতি ইট্ঠকন্তাদিভাৱতো অৱীতৰাগানং মনো ৰমেন্তীতি মনোৰমে ৱত্থুকামে পজহিত্ৱা, তপ্পটিবদ্ধস্স ছন্দৰাগস্স অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছিন্দনেন নিৰপেক্খভাৱেন ছড্ডেত্ৱাতি অত্থো. কামানং পহানকিত্তনমুখেন চেতং থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসি. মাণৱকালে পব্বজিতত্তা ইমস্স থেৰস্স মাণৱোত্ৱেৱ সমঞ্ঞা জাতাতি.
মাণৱত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সুযামনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদোতি আযস্মতো সুযামনত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে ধঞ্ঞৱতীনগৰে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৱা ব্ৰাহ্মণমন্তে ৱাচেতি. তেন চ সমযেন ৱিপস্সী ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ধঞ্ঞৱতীনগৰং পিণ্ডায পৱিট্ঠো হোতি. তং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণো পসন্নচিত্তো অত্তনো গেহং নেত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা তস্সূপৰি পুপ্ফসন্থাৰং সন্থৰিত্ৱা অদাসি, সত্থৰি তত্থ নিসিন্নে পণীতেন আহাৰেন সন্তপ্পেসি, ভুত্তাৱিঞ্চ পুপ্ফগন্ধেন পূজেসি. সত্থা অনুমোদনং ৱত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৱেসালিযং অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সুযামনোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ পৰমনিস্সমযুত্তো হুত্ৱা গেহৱাসীনং কামূপভোগং জিগুচ্ছিত্ৱা ঝাননিন্নো ভগৱতো ৱেসালিগমনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.৬৫-৭৪) –
‘‘নগৰে ধঞ্ঞৱতিযা, অহোসিং ব্ৰাহ্মণো তদা;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে.
‘‘পদকো ৱেয্যাকৰণো, নিমিত্তকোৱিদো অহং;
মন্তে চ সিস্সে ৱাচেসিং, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ.
‘‘পঞ্চ উপ্পলহত্থানি, পিট্ঠিযং ঠপিতানি মে;
আহুতিং যিট্ঠুকামোহং, পিতুমাতুসমাগমে.
‘‘তদা ৱিপস্সী ভগৱা, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতো;
ওভাসেন্তো দিসা সব্বা, আগচ্ছতি নৰাসভো.
‘‘আসনং পঞ্ঞপেত্ৱান, নিমন্তেত্ৱা মহামুনিং;
সন্থৰিত্ৱান তং পুপ্ফং, অভিনেসিং সকং ঘৰং.
‘‘যং মে অত্থি সকে গেহে, আমিসং পচ্চুপট্ঠিতং;
তাহং বুদ্ধস্স পাদাসিং, পসন্নো সেহি পাণিভি.
‘‘ভুত্তাৱিং কালমঞ্ঞায পুপ্ফহত্থমদাসহং;
অনুমোদিত্ৱান সব্বঞ্ঞূ, পক্কামি উত্তৰামুখো.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফদানস্সিদং ফলং.
‘‘অনন্তৰং ইতো কপ্পে, ৰাজাহুং ৱৰদস্সনো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা নীৱৰণপ্পহানকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
৭৪. ‘‘কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো, থিনমিদ্ধঞ্চ ভিক্খুনো;
উদ্ধচ্চং ৱিচিকিচ্ছা চ, সব্বসোৱ ন ৱিজ্জতী’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ কামচ্ছন্দোতি কামেসু ছন্দো, কামো চ সো ছন্দো চাতিপি কামচ্ছন্দো, কামৰাগো. ইধ পন সব্বোপি ৰাগো কামচ্ছন্দো অগ্গমগ্গৱজ্ঝস্সাপি অধিপ্পেতত্তা, তেনাহ ‘‘সব্বসোৱ ন ৱিজ্জতী’’তি. সব্বেপি হি তেভূমকধম্মা কামনীযট্ঠেন কামা, তত্থ পৱত্তো ৰাগো কামচ্ছন্দো, তেনাহ ভগৱা – ‘‘আৰুপ্পে কামচ্ছন্দনীৱৰণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধনীৱৰণং উদ্ধচ্চনীৱৰণং অৱিজ্জানীৱৰণং উপ্পজ্জতী’’তি (পট্ঠা. ৩.৮.৮) ব্যাপজ্জতি চিত্তং পূতিভাৱং গচ্ছতি এতেনাতি ব্যাপাদো, ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তিআদিনযপ্পৱত্তো (ধ. স. ১০৬৬; ৱিভ. ৯০৯) আঘাতো. থিনং চিত্তস্স অকল্যতা অনুস্সাহসংহননং, মিদ্ধং কাযস্স অকল্যতা অসত্তিৱিঘাতো, তদুভযম্পি থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং, কিচ্চাহাৰপটিপক্খানং একতায একং কত্ৱা ৱুত্তং. উদ্ধতভাৱো উদ্ধচ্চং, যেন ধম্মেন চিত্তং উদ্ধতং হোতি অৱূপসন্তং, সো চেতসো ৱিক্খেপো উদ্ধচ্চং. উদ্ধচ্চগ্গহণেনেৱ চেত্থ কিচ্চাহাৰপটিপক্খানং সমানতায কুক্কুচ্চম্পি গহিতমেৱাতি দট্ঠব্বং. তং পচ্ছানুতাপলক্খণং. যো হি কতাকতকুসলাকুসলূপনিস্সযো ৱিপ্পটিসাৰো, তং কুক্কুচ্চং. ৱিচিকিচ্ছাতি, ‘‘এৱং নু খো ন নু খো’’তি সংসযং আপজ্জতি, ধম্মসভাৱং ৱা ৱিচিনন্তো কিচ্ছতি কিলমতি এতাযাতি ৱিচিকিচ্ছা, বুদ্ধাদিৱত্থুকো সংসযো. সব্বসোতি অনৱসেসতো. ন ৱিজ্জতীতি নত্থি, মগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা ন উপলব্ভতি. ইদঞ্চ পদদ্ৱযং পচ্চেকং যোজেতব্বং অযঞ্হেত্থ যোজনা – যস্স ভিক্খুনো তেন তেন অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো চ থিনমিদ্ধঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চঞ্চ ৱিচিকিচ্ছা চ সব্বসোৱ ন ৱিজ্জতি, তস্স ন কিঞ্চি কৰণীযং, কতস্স ৱা পতিচযোতি অঞ্ঞাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি. পঞ্চসু হি নীৱৰণেসু মগ্গেন সমুচ্ছিন্নেসু তদেকট্ঠতায সব্বেপি কিলেসা সমুচ্ছিন্নাযেৱ হোন্তি. তেনাহ – ‘‘সব্বেতে ভগৱন্তো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে’’তি (দী. নি. ২.১৪৬).
সুযামনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সুসাৰদত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সাধু সুৱিহিতান দস্সনন্তি আযস্মতো সুসাৰদত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিজ্জাপদেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৱা কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা ঘৰাৱাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তপ্পদেসে অৰঞ্ঞাযতনে অস্সমং কাৰেত্ৱা ৱিহাসি. অথ নং অনুগ্গণ্হন্তো পদুমুত্তৰো ভগৱা ভিক্খাচাৰৱেলাযং উপসঙ্কমি. সো দূৰতোৱ দিস্ৱা পসন্নমানসো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা মধুৰানি ফলানি পক্খিপিত্ৱা অদাসি. ভগৱা তং পটিগ্গহেত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ধম্মসেনাপতিনো ঞাতিব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা মন্দপঞ্ঞত্তা সুসাৰদোতি গহিতনামো অপৰভাগে ধম্মসেনাপতিস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.৭৫-৮৩) –
‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;
হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, ৱসামি অস্সমে অহং.
‘‘অগ্গিহুত্তঞ্চ মে অত্থি, পুণ্ডৰীকফলানি চ;
পুটকে নিক্খিপিত্ৱান, দুমগ্গে লগ্গিতং মযা.
‘‘পদুমুত্তৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
মমুদ্ধৰিতুকামো সো, ভিক্খন্তো মমুপাগমি.
‘‘পসন্নচিত্তো সুমনো, ফলং বুদ্ধস্সদাসহং;
ৱিত্তিসঞ্জননো ময্হং, দিট্ঠধম্মসুখাৱহো.
‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণো সম্বুদ্ধো, আহুতীনং পটিগ্গহো;
অন্তলিক্খে ঠিতো সত্থা, ইমং গাথং অভাসথ.
‘‘ইমিনা ফলদানেন, চেতনাপণিধীহি চ;
কপ্পানং সতসহস্সং, দুগ্গতিং নুপপজ্জসি.
‘‘তেনেৱ সুক্কমূলেন, অনুভোত্ৱান সম্পদা;
পত্তোম্হি অচলং ঠানং, হিত্ৱা জযপৰাজযং.
‘‘ইতো সত্তসতে কপ্পে, ৰাজা আসিং সুমঙ্গলো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সপ্পুৰিসূপনিস্সযানিসংসকিত্তনাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
৭৫. ‘‘সাধু সুৱিহিতান দস্সনং, কঙ্খা ছিজ্জতি বুদ্ধি ৱড্ঢতি;
বালম্পি কৰোন্তি পণ্ডিতং, তস্মা সাধু সতং সমাগমো’’তি. –
গাথং অভাসি.