২. আতুমত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যথা কড়ীৰো সুসু ৱড্ঢিতগ্গোতি আযস্মতো আতুমত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং আচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ৱিপস্সিং ভগৱন্তং অন্তৰৱীথিযং গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো গন্ধোদকেন গন্ধচুণ্ণেন চ পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তো অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং অকাসি, ঞাণস্স পন অপৰিপক্কত্তা ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি. অথ ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, আতুমোতিস্স নামং অহোসি. তস্স ৱযপ্পত্তস্স মাতা ‘‘পুত্তস্স মে ভৰিযং আনেস্সামা’’তি ঞাতকেহি সম্মন্তেসি. সো তং উপধাৰেত্ৱা হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো ‘‘কিং ময্হং ঘৰাৱাসেন, ইদানেৱ পব্বজিস্সামী’’তি ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজি. পব্বজিতম্পি নং মাতা উপ্পব্বাজেতুকামা নানানযেহি পলোভেতি. সো তস্সা অৱসৰং অদত্ৱা অত্তনো অজ্ঝাসযং পকাসেন্তো –
৭২. ‘‘যথা কড়ীৰো সুসু ৱড্ঢিতগ্গো, দুন্নিক্খমো হোতি পসাখজাতো;
এৱং অহং ভৰিযাযানীতায, অনুমঞ্ঞ মং পব্বজিতোম্হি দানী’’তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ কড়ীৰোতি অঙ্কুৰো, ইধ পন ৱংসঙ্কুৰো অধিপ্পেতো. সুসূতি তৰুণো. ৱড্ঢিতগ্গোতি পৱড্ঢিতসাখো. সুসুৱড্ঢিতগ্গোতি ৱা সুট্ঠু ৱড্ঢিতসাখো সঞ্জাতপত্তসাখো. দুন্নিক্খমোতি ৱেড়ুগুম্বতো নিক্খামেতুং নীহৰিতুং অসক্কুণেয্যো. পসাখজাতোতি জাতপসাখো, সাখানম্পি পব্বে পব্বে উপ্পন্নঅনুসাখো. এৱং অহং ভৰিযাযানীতাযাতি যথা ৱংসো ৱড্ঢিতগ্গো ৱংসন্তৰেসু সংসট্ঠ সাখাপসাখো ৱেড়ুগুম্বতো দুন্নীহৰণীযো হোতি, এৱং অহম্পি ভৰিযায ময্হং আনীতায পুত্তধীতাদিৱসেন ৱড্ঢিতগ্গো আসত্তিৱসেন ঘৰাৱাসতো দুন্নীহৰণীযো ভৱেয্যং. যথা পন ৱংসকড়ীৰো অসঞ্জাতসাখবন্ধো ৱেড়ুগুম্বতো সুনীহৰণীযোৱ হোতি, এৱং অহম্পি অসঞ্জাতপুত্তদাৰাদিবন্ধো সুনীহৰণীযো হোমি, তস্মা অনানীতায এৱ ভৰিযায অনুমঞ্ঞ মং অত্তনাৱ মং অনুজানাপেত্ৱা. পব্বজিতোম্হি দানীতি, ‘‘ইদানি পন পব্বজিতো অম্হি, সাধু সুট্ঠূ’’তি অত্তনো নেক্খম্মাভিৰতিং পকাসেসি, অথ ৱা ‘‘অনুমঞ্ঞ মং পব্বজিতোম্হি দানী’’তি মাতু কথেতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যদিপি তায পুব্বে নানুমতং, ইদানি পন পব্বজিতো অম্হি, তস্মা অনুমঞ্ঞ অনুজানাহি মং সমণভাৱেযেৱ ঠাতুং, নাহং তযা নিৱত্তনীযোতি. এৱং পন কথেন্তো যথাঠিতোৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযা কিলেসে খেপেত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৩.৩৫-৪০) –
‘‘নিসজ্জ পাসাদৱৰে, ৱিপস্সিং অদ্দসং জিনং;
ককুধং ৱিলসন্তংৱ, সব্বঞ্ঞুং তমনাসকং.
‘‘পাসাদস্সাৱিদূৰে চ, গচ্ছতি লোকনাযকো;
পভা নিদ্ধাৱতে তস্স, যথা চ সতৰংসিনো.
‘‘গন্ধোদকঞ্চ পগ্গয্হ, বুদ্ধসেট্ঠং সমোকিৰিং;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, তত্থ কালঙ্কতো অহং.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং গন্ধোদকমাকিৰিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, সুগন্ধো নাম খত্তিযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ছড়ভিঞ্ঞো পন হুত্ৱা মাতৰং আপুচ্ছিত্ৱা তস্সা পেক্খন্তিযাযেৱ আকাসেন পক্কামি. সো অৰহত্তপ্পত্তিযা উত্তৰিকালম্পি অন্তৰন্তৰা তমেৱ গাথং পচ্চুদাহাসি.
তত্থ ‘‘পব্বজিতোম্হী’’তি ইমিনাপদেসেন অযম্পি থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণগাথা অহোসি অত্তনো সন্তানে ৰাগাদিমলস্স পব্বাজিতভাৱদীপনতো. তেনাহ ভগৱা – ‘‘পব্বাজযমত্তনো মলং, তস্মা ‘পব্বজিতো’তি ৱুচ্চতী’’তি (ধ. প. ৩৮৮).
আতুমত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.