৮. একুদানিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অধিচেতসো অপ্পমজ্জতোতি আযস্মতো একুদানিযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো অত্থদস্সিস্স ভগৱতো কালে যক্খসেনাপতি হুত্ৱা নিব্বত্তো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে, ‘‘অলাভা ৱত মে, দুল্লদ্ধং ৱত মে, যোহং সত্থুধৰমানকালে দানাদিপুঞ্ঞং কাতুং নালত্থ’’ন্তি পৰিদেৱসোকমাপন্নো অহোসি. অথ নং সাগৰো নাম সত্থু সাৱকো সোকং ৱিনোদেত্ৱা সত্থু থূপপূজাযং নিযোজেসি. সো পঞ্চ ৱস্সানি থূপং পূজেত্ৱা ততো চুতো তেন পুঞ্ঞেন দেৱমনুস্সেসু এৱ সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো কালেন কালং সত্থু সন্তিকং উপসঙ্কমি. তস্মিঞ্চ সমযে সত্থা ‘‘অধিচেতসো’’তি গাথায সাৱকে অভিণ্হং ওৱদি. সো তং সুত্ৱা সদ্ধাজাতো পব্বজি. পব্বজিত্ৱা চ পন তমেৱ গাথং পুনপ্পুনং পৰিৱত্তেতি. সো তত্থ ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কৰোন্তো ঞাণস্স অপৰিপক্কত্তা ৱিসেসং নিব্বত্তেতু নাসক্খি. ততো পন চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ৱিভৱসম্পন্নস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তো ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা জেতৱনপটিগ্গহণসমযে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চো অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো সত্থু সন্তিকং অগমাসি. তস্মিঞ্চ সমযে সত্থা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অত্তনো অৱিদূৰে অধিচিত্তমনুযুত্তং দিস্ৱা ‘‘অধিচেতসো’’তি ইমং উদানং উদানেসি. তং সুত্ৱা অযং চিৰকালং ভাৱনায অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তোপি কালেন কালং তমেৱ গাথং উদানেতি, তেনস্স একুদানিযোতি সমঞ্ঞা উদপাদি. সো অথেকদিৱসং চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১২.৭২-৮১) –

‘‘অত্থদস্সিম্হি সুগতে, নিব্বুতে সমনন্তৰা;

যক্খযোনিং উপপজ্জিং, যসং পত্তো চহং তদা.

‘‘দুল্লদ্ধং ৱত মে আসি, দুপ্পভাতং দুৰুট্ঠিতং;

যং মে ভোগে ৱিজ্জমানে, পৰিনিব্বাযি চক্খুমা.

‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সাগৰো নাম সাৱকো;

মমুদ্ধৰিতুকামো সো, আগচ্ছি মম সন্তিকং.

‘‘কিং নু সোচসি মা ভাযি, চৰ ধম্মং সুমেধস;

অনুপ্পদিন্না বুদ্ধেন, সব্বেসং বীজসম্পদা.

‘‘যো চে পূৰেয্য সম্বুদ্ধং, তিট্ঠন্তং লোকনাযকং;

ধাতুং সাসপমত্তম্পি, নিব্বুতস্সাপি পূজযে.

‘‘সমে চিত্তপ্পসাদম্হি, সমং পুঞ্ঞং মহগ্গতং;

তস্মা থূপং কৰিত্ৱান, পূজেহি জিনধাতুযো.

‘‘সাগৰস্স ৱচো সুত্ৱা, বুদ্ধথূপং অকাসহং;

পঞ্চৱস্সে পৰিচৰিং, মুনিনো থূপমুত্তমং.

‘‘তেন কম্মেন দ্ৱিপদিন্দ, লোকজেট্ঠ নৰাসভ;

সম্পত্তিং অনুভোত্ৱান, অৰহত্তমপাপুণিং.

‘‘ভূৰিপঞ্ঞা চ চত্তাৰো, সত্তকপ্পসতে ইতো;

সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা ৱিমুত্তিসুখেন ৱিহৰন্তো একদিৱসং আযস্মতা ধম্মভণ্ডাগাৰিকেন পটিভানং ৱীমংসিতুং, ‘‘আৱুসো, ময্হং ধম্মং ভণাহী’’তি অজ্ঝিট্ঠো চিৰকালপৰিচিতত্তা –

৬৮. ‘‘অধিচেতসো অপ্পমজ্জতো, মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো;

সোকা ন ভৱন্তি তাদিনো, উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. (উদা. ৩৭) –

ইমমেৱ গাথং অভাসি.

তত্থ অধিচেতসোতি অধিচিত্তৱতো, সব্বচিত্তানং অধিকেন অৰহত্তফলচিত্তেন সমন্নাগতস্সাতি অত্থো. অপ্পমজ্জতোতি নপ্পমজ্জতো, অপ্পমাদেন অনৱজ্জধম্মেসু সাতচ্চকিৰিযায সমন্নাগতস্সাতি ৱুত্তং হোতি. মুনিনোতি ‘‘যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৱুচ্চতী’’তি (ধ. প. ২৬৯; মহানি. ১৪৯; চূড়নি. মেত্তগূমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ২১) এৱং উভযলোকমুননেন ৱা, মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং, তেন অৰহত্তফলপঞ্ঞাসঙ্খাতেন মোনেন সমন্নাগততায ৱা খীণাসৱো মুনি নাম, তস্স মুনিনো. মোনপথেসু সিক্খতোতি অৰহত্তঞাণসঙ্খাতস্স মোনস্স পথেসু উপাযমগ্গেসু সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসু, তীসু ৱা সিক্খাসু সিক্খতো. ইদঞ্চ পুব্বভাগপটিপদং গহেত্ৱা ৱুত্তং. পৰিনিট্ঠিতসিক্খো হি অৰহা, তস্মা এৱং সিক্খতো, ইমায সিক্খায মুনিভাৱং পত্তস্স মুনিনোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা চেতদেৱং তস্মা হেট্ঠিমমগ্গফলচিত্তানং ৱসেন অধিচেতসো, চতুসচ্চসম্বোধিপটিপত্তিযং অপ্পমাদৱসেন অপ্পমজ্জতো, অগ্গমগ্গঞাণসমন্নাগমেন মুনিনোতি এৱমেতেসং পদানং অত্থো যুজ্জতিযেৱ. অথ ৱা ‘‘অপ্পমজ্জতো সিক্খতো’’ পধানহেতূ অক্খাতাতি দট্ঠব্বা. তস্মা অপ্পমজ্জনহেতু সিক্খনহেতু চ অধিচেতসোতি অত্থো.

সোকা ন ভৱন্তি তাদিনোতি তাদিসস্স খীণাসৱমুনিনো অব্ভন্তৰে ইট্ঠৱিযোগাদিৱত্থুকা সোকা চিত্তসন্তাপা ন হোন্তি. অথ ৱা তাদিলক্খণপ্পত্তস্স অসেক্খমুনিনো সোকা ন ভৱন্তীতি. উপসন্তস্সাতি ৰাগাদীনং অচ্চন্তূপসমেন উপসন্তস্স. সদা সতীমতোতি সতিৱেপুল্লপ্পত্তিযা নিচ্চকালং সতিযা অৱিৰহিতস্স.

এত্থ চ ‘‘অধিচেতসো’’তি ইমিনা অধিচিত্তসিক্খা, ‘‘অপ্পমজ্জতো’’তি ইমিনা অধিসীলসিক্খা, ‘‘মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো’’তি এতেহি অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ‘‘মুনিনো’’তি ৱা এতেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা, ‘‘মোনপথেসু সিক্খতো’’তি এতেন তাসং লোকুত্তৰসিক্খানং পুব্বভাগপটিপদা, ‘‘সোকা ন ভৱন্তী’’তিআদীহি সিক্খাপাৰিপূৰিযা আনিসংসা পকাসিতাতি ৱেদিতব্বং অযমেৱ চ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণগাথা অহোসি.

একুদানিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.