৪. ৱিমলকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
দুমৱ্হযায উপ্পন্নোতি ৱিমলকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে ৱিভৱসম্পন্নে কুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং ৱিপস্সিং ভগৱন্তং মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো চতূহি সুৱণ্ণপুপ্ফেহি পূজেসি. ভগৱা তস্স পসাদসংৱড্ঢনত্থং তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাৰেসি, যথা সুৱণ্ণাভা সকলং তং পদেসং ওত্থৰতি. তং দিস্ৱা ভিয্যোসোমত্তায পসন্নমানসো হুত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা তং নিমিত্তং গহেত্ৱা অত্তনো গেহং গন্ত্ৱা বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং অৱিজহন্তো কেনচি ৰোগেন কালং কত্ৱা তুসিতেসু উপপন্নো অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজানং বিম্বিসাৰং পটিচ্চ অম্বপালিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. ৰাজা হি বিম্বিসাৰো তৰুণকালে অম্বপালিযা ৰূপসম্পত্তিং সুত্ৱা সঞ্জাতাভিলাসো কতিপযমনুস্সপৰিৱাৰো অঞ্ঞাতকৱেসেন ৱেসালিং গন্ত্ৱা একৰত্তিং তায সংৱাসং কপ্পেসি. তদা অযং তস্সা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সা চ গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং তস্স আৰোচেসি. ৰাজাপি অত্তানং জানাপেত্ৱা দাতব্বযুত্তকং দত্ৱা পক্কামি. সা গব্ভস্স পৰিপাকমন্ৱায পুত্তং ৱিজাযি, ‘‘ৱিমলো’’তিস্স নামং অহোসি, পচ্ছা ৱিমলকোণ্ডঞ্ঞোতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো ৱযপ্পত্তো ভগৱতো ৱেসালিগমনে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পসন্নমানসো পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১২.৪০-৪৮) –
‘‘ৱিপস্সী নাম ভগৱা, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;
নিসিন্নো জনকাযস্স, দেসেসি অমতং পদং.
‘‘তস্সাহং ধম্মং সুত্ৱান, দ্ৱিপদিন্নস্স তাদিনো;
সোণ্ণপুপ্ফানি চত্তাৰি, বুদ্ধস্স অভিৰোপযিং.
‘‘সুৱণ্ণচ্ছদনং আসি, যাৱতা পৰিসা তদা;
বুদ্ধাভা চ সুৱণ্ণাভা, আলোকো ৱিপুলো অহু.
‘‘উদগ্গচিত্তো সুমনো, ৱেদজাতো কতঞ্জলী;
ৱিত্তিসঞ্জননো তেসং, দিট্ঠধম্মসুখাৱহো.
‘‘আযাচিত্ৱান সম্বুদ্ধং, ৱন্দিত্ৱান চ সুব্বতং;
পামোজ্জং জনযিত্ৱান, সকং ভৱনুপাগমিং.
‘‘ভৱনে উপৱিট্ঠোহং, বুদ্ধসেট্ঠং অনুস্সৰিং;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, তুসিতং উপপজ্জহং.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘সোড়সাসিংসু ৰাজানো, নেমিসম্মতনামকা;
তেতালীসে ইতো কপ্পে, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অঞ্ঞাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো ‘‘দুমৱ্হযাযা’’তি গাথং অভাসি.
৬৪. তত্থ দুমৱ্হযাযাতি দুমেন অম্বেন অৱ্হাতব্বায, অম্বপালিযাতি অত্থো. আধাৰে চেতং ভুম্মৱচনং. উপ্পন্নোতি তস্সা কুচ্ছিযং উপ্পন্নো উপ্পজ্জমানো চ. জাতো পণ্ডৰকেতুনাতি ধৱলৱত্থধজত্তা ‘‘পণ্ডৰকেতূ’’তি পঞ্ঞাতেন বিম্বিসাৰৰঞ্ঞা হেতুভূতেন জাতো, তং পটিচ্চ নিব্বত্তোতি অত্থো. উপ্পন্নোতি ৱা পঠমাভিনিব্বত্তিদস্সনং. ততো হি জাতোতি অভিজাতিদস্সনং. ৱিজাযনকালতো পট্ঠায হি লোকে জাতৱোহাৰো. এত্থ চ ‘‘দুমৱ্হযায উপ্পন্নো’’তি ইমিনা অত্তুক্কংসনভাৱং অপনেতি, অনেকপতিপুত্তানম্পি ৱিসেসাধিগমসম্ভৱঞ্চ দীপেতি. ‘‘জাতো পণ্ডৰকেতুনা’’তি ইমিনা ৱিঞ্ঞাতপিতিকদস্সনেন পৰৱম্ভনং অপনেতি. কেতুহাতি মানপ্পহাযী. মানো হি উণ্ণতিলক্খণত্তা কেতু ৱিযাতি কেতু. তথা হি সো ‘‘কেতুকম্যতাপচ্চুপট্ঠানো’’তি ৱুচ্চতি. কেতুনাযেৱাতি পঞ্ঞায এৱ. পঞ্ঞা হি অনৱজ্জধম্মেসু অচ্চুগ্গতট্ঠেন মাৰসেনপ্পমদ্দনেন পুব্বঙ্গমট্ঠেন চ অৰিযানং ধজা নাম. তেনাহ ‘‘ধম্মো হি ইসিনং ধজো’’তি (সং. নি. ২.২৪১; অ. নি. ৪.৪৮; জা. ২.২১.৪৯৪). মহাকেতুং পধংসযীতি মহাৱিসযতায মহন্তা, সেয্যমানজাতিমানাদিভেদতো বহৱো চ মানপ্পকাৰা, ইতৰে চ কিলেসধম্মা সমুস্সিতট্ঠেন কেতু এতস্সাতি মহাকেতু মাৰো পাপিমা. তং বলৱিধমনৱিসযাতিক্কমনৱসেন অভিভৱি নিব্বিসেৱনং অকাসীতি. ‘‘মহাকেতুং পধংসযী’’তি অত্তানং পৰং ৱিয দস্সেন্তো অঞ্ঞাপদেসেন অৰহত্তং ব্যাকাসি.
ৱিমলকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.