২. ৱজ্জিপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
এককা মযং অৰঞ্ঞেতি আযস্মতো ৱজ্জিপুত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৱসং ৱিপস্সিং ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো নাগপুপ্ফকেসৰেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অমচ্চকুলে নিব্বত্তি, ৱজ্জিপুত্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ভগৱতো ৱেসালিগমনে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱেসালিযা অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনসণ্ডে ৱিহৰতি. তেন চ সমযেন ৱেসালিযং উস্সৱো অহোসি. তত্থ তত্থ নচ্চগীতৱাদিতং পৱত্ততি, মহাজনো হট্ঠতুট্ঠো উস্সৱসম্পত্তিং পচ্চনুভোতি, তং সুত্ৱা সো ভিক্খু অযোনিসো উম্মুজ্জন্তো ৱিৱেকং ৱজ্জমানো কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অত্তনো অনভিৰতিং পকাসেন্তো –
‘‘এককা মযং অৰঞ্ঞে ৱিহৰাম, অপৱিদ্ধংৱ ৱনস্মিং দাৰুকং;
এতাদিসিকায ৰত্তিযা, কো সু নাম অম্হেহি পাপিযো’’তি. – গাথমাহ;
তং সুত্ৱা ৱনসণ্ডে অধিৱত্থা দেৱতা তং ভিক্খুং অনুকম্পমানা ‘‘যদিপি, ত্ৱং ভিক্খু, অৰঞ্ঞৱাসং হীড়েন্তো ৱদসি, ৱিৱেককামা পন ৱিদ্দসুনো তং বহু মঞ্ঞন্তিযেৱা’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তী –
‘‘এককো ত্ৱং অৰঞ্ঞে ৱিহৰসি, অপৱিদ্ধংৱ ৱনস্মিং দাৰুকং;
তস্স তে বহুকা পিহযন্তি, নেৰযিকা ৱিয সগ্গগামিন’’ন্তি. –
গাথং ৱত্ৱা, ‘‘কথঞ্হি নাম ত্ৱং, ভিক্খু, নিয্যানিকে সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা অনিয্যানিকং ৱিতক্কং ৱিতক্কেস্সসী’’তি সন্তজ্জেন্তী সংৱেজেসি. এৱং সো ভিক্খু তায দেৱতায সংৱেজিতো কসাভিহতো ৱিয ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ৱিপস্সনাৱীথিং ওতৰিত্ৱা নচিৰস্সেৱ ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১১.৬২-৬৬) –
‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণং সম্বুদ্ধং, সতৰংসিংৱ ভাণুমং;
ওভাসেন্তং দিসা সব্বা, উড়ুৰাজংৱ পূৰিতং.
‘‘পুৰক্খতং সাৱকেহি, সাগৰেহেৱ মেদনিং;
নাগং পগ্গয্হ ৰেণূহি, ৱিপস্সিস্সাভিৰোপযিং.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং ৰেণুমভিৰোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘পণ্ণতালীসিতো কপ্পে, ৰেণু নামাসি খত্তিযো;
সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা ‘‘অযং মে অৰহত্তপ্পত্তিযা অঙ্কুসো জাতো’’তি অত্তনো দেৱতায চ ৱুত্তনযং সংকড্ঢিত্ৱা –
৬২. ‘‘এককা মযং অৰঞ্ঞে ৱিহৰাম, অপৱিদ্ধংৱ ৱনস্মিং দাৰুকং;
তস্স মে বহুকা পিহযন্তি, নেৰযিকা ৱিয সগ্গগামিন’’ন্তি. –
গাথং অভাসি.
তস্সত্থো – অনপেক্খভাৱেন ৱনে ছড্ডিতদাৰুক্খণ্ডং ৱিয যদিপি মযং এককা একাকিনো অসহাযা ইমস্মিং অৰঞ্ঞে ৱিহৰাম, এৱং ৱিহৰতো পন তস্স মে বহুকা পিহযন্তি মং বহূ অত্থকামৰূপা কুলপুত্তা অভিপত্থেন্তি, ‘‘অহো ৱতস্স মযম্পি ৱজ্জিপুত্তত্থেৰো ৱিয ঘৰবন্ধনং পহায অৰঞ্ঞে ৱিহৰেয্যামা’’তি. যথা কিং? নেৰযিকা ৱিয সগ্গগামিনং, যথা নাম নেৰযিকা অত্তনো পাপকম্মেন নিৰযে নিব্বত্তসত্তা সগ্গগামীনং সগ্গূপগামীনং পিহযন্তি – ‘‘অহো ৱত মযম্পি নিৰযদুক্খং পহায সগ্গসুখং পচ্চনুভৱেয্যামা’’তি এৱংসম্পদমিদন্তি অত্থো. এত্থ চ অত্তনি গৰুবহুৱচনপ্পযোগস্স ইচ্ছিতব্বত্তা ‘‘এককা মযং ৱিহৰামা’’তি পুন তস্স অত্থস্স একত্তং সন্ধায ‘‘তস্স মে’’তি একৱচনপ্পযোগো কতো. ‘‘তস্স মে’’, ‘‘সগ্গগামিন’’ন্তি চ উভযম্পি ‘পিহযন্তী’তি পদং অপেক্খিত্ৱা উপযোগত্থে সম্পদাননিদ্দেসো দট্ঠব্বো. তং অভিপত্থেন্তীতি চ তাদিসে অৰঞ্ঞৱাসাদিগুণে অভিপত্থেন্তা নাম হোন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং. তস্স মেতি ৱা তস্স মম সন্তিকে গুণেতি অধিপ্পাযো.
ৱজ্জিপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.