৩. সুমঙ্গলত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সুমুত্তিকোতি আযস্মতো সুমঙ্গলত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো একদিৱসং সত্থাৰং ন্হাযিত্ৱা একচীৱৰং ঠিতং দিস্ৱা সোমনস্সপ্পত্তো হুত্ৱা অপ্ফোটেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযা অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং গামকে তাদিসেন কম্মনিস্সন্দেন দলিদ্দকুলে নিব্বত্তি. তস্স সুমঙ্গলোতি নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো খুজ্জকাসিতনঙ্গলকুদ্দালপৰিক্খাৰো হুত্ৱা কসিযা জীৱতি. সো একদিৱসং ৰঞ্ঞা পসেনদিকোসলেন ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ মহাদানে পৱত্তিযমানে দানোপকৰণানি গহেত্ৱা আগচ্ছন্তেহি মনুস্সেহি সদ্ধিং দধিঘটং গহেত্ৱা আগতো ভিক্খূনং সক্কাৰসম্মানং দিস্ৱা ‘‘ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা সুখুমৱত্থসুনিৱত্থা সুভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা নিৱাতেসু সেনাসনেসু ৱিহৰন্তি, যংনূনাহম্পি পব্বজেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা, অঞ্ঞতৰং মহাথেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো পব্বজ্জাধিপ্পাযং নিৱেদেসি. সো তং কৰুণাযন্তো পব্বাজেত্ৱা কম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো একৱিহাৰে নিব্বিন্নো উক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা, ৱিব্ভমিতুকামো ঞাতিগামং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে কচ্ছং বন্ধিত্ৱা খেত্তং কসন্তে কিলিট্ঠৱত্থনিৱত্থে সমন্ততো ৰজোকিণ্ণসৰীৰে ৱাতাতপেন ফুস্সন্তে কস্সকে দিস্ৱা, ‘‘মহন্তং ৱতিমে সত্তা জীৱিকনিমিত্তং দুক্খং পচ্চনুভোন্তী’’তি সংৱেগং পটিলভি. ঞাণস্স পৰিপাকং গতত্তা যথাগহিতং কম্মট্ঠানং উপট্ঠাসি. সো অঞ্ঞতৰং ৰুক্খমূলং উপগন্ত্ৱা ৱিৱেকং লভিত্ৱা যোনিসো মনসিকৰোন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১২.১১-১৯) –
‘‘অত্থদস্সী জিনৱৰো, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;
ৱিহাৰা অভিনিক্খম্ম, তড়াকং উপসঙ্কমি.
‘‘ন্হাত্ৱা পিত্ৱা চ সম্বুদ্ধো, উত্তৰিত্ৱেকচীৱৰো;
অট্ঠাসি ভগৱা তত্থ, ৱিলোকেন্তো দিসোদিসং.
‘‘ভৱনে উপৱিট্ঠোহং, অদ্দসং লোকনাযকং;
হট্ঠো হট্ঠেন চিত্তেন, অপ্ফোটেসিং অহং তদা.
‘‘সতৰংসিংৱ জোতন্তং, পভাসন্তংৱ কঞ্চনং;
নচ্চগীতে পযুত্তোহং, পঞ্চঙ্গতূৰিযম্হি চ.
‘‘যং যং যোনুপপজ্জামি, দেৱত্তং অথ মানুসং;
সব্বে সত্তে অভিভোমি, ৱিপুলো হোতি মে যসো.
‘‘নমো তে পুৰিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুৰিসুত্তম;
অত্তানং তোসযিত্ৱান, পৰে তোসেসি ত্ৱং মুনি.
‘‘পৰিগ্গহে নিসীদিত্ৱা, হাসং কত্ৱান সুব্বতে;
উপট্ঠহিত্ৱা সম্বুদ্ধং, তুসিতং উপপজ্জহং.
‘‘সোড়সেতো কপ্পসতে, দ্ৱিনৱএকচিন্তিতা;
সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সম্পত্তিং অত্তনো দুক্খৱিমুত্তিঞ্চ কিত্তনৱসেন উদানং উদানেন্তো ‘‘সুমুত্তিকো’’তিআদিমাহ.
৪৩. তত্থ সুমুত্তিকোতি সুন্দৰা অচ্চন্তিকতায অপুনব্ভৱিকা মুত্তি এতস্সাতি সুমুত্তিকো. তস্স পন ৱিমুত্তিযা পাসংসিযতায অচ্ছৰিযতায চ অপ্ফোটেন্তো আহ ‘‘সুমুত্তিকো’’তি. পুন তত্থ ৱিমুত্তিযং অত্তনো পসাদস্স দড়্হভাৱং দস্সেন্তো ‘‘সাহু সুমুত্তিকোম্হী’’তি আহ. ‘‘সাধু সুট্ঠু মুত্তিকো ৱতম্হী’’তি অত্থো. ‘‘কুতো পনাযং সুমুত্তিকতা’’তি? কামঞ্চাযং থেৰো সব্বস্মাপি ৱট্টদুক্খতো সুৱিমুত্তো, অত্তনো পন তাৱ উপট্ঠিতং অতিৱিয অনিট্ঠভূতং দুক্খং দস্সেন্তো ‘‘তীহি খুজ্জকেহী’’তিআদিমাহ. তত্থ খুজ্জকেহীতি খুজ্জসভাৱেহি, খুজ্জাকাৰেহি ৱা. নিস্সক্কৱচনঞ্চেতং মুত্তসদ্দাপেক্খায. কস্সকো হি অখুজ্জোপি সমানো তীসু ঠানেসু অত্তানং খুজ্জং কত্ৱা দস্সেতি লাযনে কসনে কুদ্দালকম্মে চ. যো হি পন কস্সকো লাযনাদীনি কৰোতি, তানিপি অসিতাদীনি কুটিলাকাৰতো খুজ্জকানীতি ৱুত্তং ‘‘তীহি খুজ্জকেহী’’তি.
ইদানি তানি সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘অসিতাসু মযা, নঙ্গলাসু মযা, খুদ্দকুদ্দালাসু মযা’’তি আহ. তত্থ অসিতাসু মযাতি লৱিত্তেহি মযা মুত্তন্তি অত্থো. নিস্সক্কে চেতং ভুম্মৱচনং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অপৰে পন ‘‘অসিতাসু মযাতি লৱিত্তেহি কৰণভূতেহি মযা খুজ্জিত’’ন্তি ৱদন্তি. তেসং মতেন কৰণত্থে হেতুম্হি ৱা ভুম্মৱচনং. ‘‘নঙ্গলাসূ’’তি লিঙ্গৱিপল্লাসং কত্ৱা ৱুত্তং, নঙ্গলেহি কসিৰেহীতি অত্থো. অত্তনা ৱড়ঞ্জিতকুদ্দালস্স সভাৱতো ৱড়ঞ্জনেন ৱা অপ্পকতায ৱুত্তং ‘‘খুদ্দকুদ্দালাসূ’’তি ‘‘কুণ্ঠকুদ্দালাসূ’’তিপি পাড়ি. ৱড়ঞ্জনেনেৱ অতিখিণখণিত্তেসূতি অত্থো. ইধমেৱাতি ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো. অথ ৱাপীতি ৱা-সদ্দো নিপাতমত্তং. গামকে ঠিতত্তা তানি অসিতাদীনি কিঞ্চাপি ইধেৱ মম সমীপেযেৱ, তথাপি অলমেৱ হোতীতি অত্থো. তুৰিতৱসেন চেতং আমেডিতৱচনং. ঝাযাতি ফলসমাপত্তিজ্ঝানৱসেন দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থং দিব্বৱিহাৰাদিৱসেন চ ঝায. সুমঙ্গলাতি অত্তানং আলপতি. ঝানে পন আদৰদস্সনত্থং আমেডিতং কতং. অপ্পমত্তো ৱিহৰাতি সতিপঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তিযা সব্বত্থকমেৱ অপ্পমত্তোসি ত্ৱং, তস্মা ইদানি সুখং ৱিহৰ, সুমঙ্গল. কেচি পন ‘‘অৰহত্তং অপ্পত্ৱা এৱ ৱিপস্সনায ৱীথিপটিপন্নায সাসনে সঞ্জাতাভিৰতিযা যথানুভূতং ঘৰাৱাসদুক্খং জিগুচ্ছন্তো থেৰো ইমং গাথং ৱত্ৱা পচ্ছা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণী’’তি ৱদন্তি. তেসং মতেন ‘‘ঝায অপ্পমত্তো ৱিহৰা’’তি পদানং অত্থো ৱিপস্সনামগ্গৱসেনপি যুজ্জতি এৱ.
সুমঙ্গলত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.