৪. সানুত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

মতং ৱা অম্ম ৰোদন্তীতি আযস্মতো সানুত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো চতুনৱুতে কপ্পে সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো হত্থপাদধোৱনমুখৱিক্খালনানং অত্থায উদকং উপনেসি. সত্থা হি ভোজনকালে হত্থপাদে ধোৱিতুকামো অহোসি. সো সত্থু আকাৰং সল্লক্খেত্ৱা উদকং উপনেসি. ভগৱা হত্থপাদে ধোৱিত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেতুকামো অহোসি. সো তম্পি ঞত্ৱা মুখোদকং উপনেসি. সত্থা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা মুখধোৱনকিচ্চং নিট্ঠাপেসি. এৱং ভগৱা অনুকম্পং উপাদায তেন কৰীযমানং ৱেয্যাৱচ্চং সাদিযি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰস্স উপাসকস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্মিং গব্ভগতেযেৱ পিতা পৱাসং গতো, উপাসিকা দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা সানূতিস্স নামং অকাসি. তস্মিং অনুক্কমেন ৱড্ঢন্তে সত্তৱস্সিকংযেৱ নং ভিক্খূনং সন্তিকে পব্বাজেসি, ‘‘এৱমযং অনন্তৰাযো ৱড্ঢিত্ৱা অচ্চন্তসুখভাগী ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘সো সানুসামণেৰো’’তি পঞ্ঞাতো পঞ্ঞৱা ৱত্তসম্পন্নো বহুস্সুতো ধম্মকথিকো সত্তেসু মেত্তজ্ঝাসযো হুত্ৱা দেৱমনুস্সানং পিযো অহোসি মনাপোতি সব্বং সানুসুত্তে আগতনযেন ৱেদিতব্বং.

তস্স অতীতজাতিযং মাতা যক্খযোনিযং নিব্বত্তি. তং যক্খা ‘‘সানুত্থেৰস্স অযং মাতা’’তি গৰুচিত্তিকাৰবহুলা হুত্ৱা মানেন্তি. এৱং গচ্ছন্তে কালে পুথুজ্জনভাৱস্স আদীনৱং ৱিভাৱেন্তং ৱিয একদিৱসং সানুস্স যোনিসো মনসিকাৰাভাৱা অযোনিসো উম্মুজ্জন্তস্স ৱিব্ভমিতুকামতাচিত্তং উপ্পজ্জি. তং তস্স যক্খিনিমাতা ঞত্ৱা মনুস্সমাতুযা আৰোচেসি – ‘‘তৱ পুত্তো, সানু, ‘ৱিব্ভমিস্সামী’তি চিত্তং উপ্পাদেসি, তস্মা ত্ৱং –

‘‘সানুং পবুদ্ধং ৱজ্জাসি, যক্খানং ৱচনং ইদং;

মাকাসি পাপকং কম্মং, আৱি ৱা যদি ৱা ৰহো.

‘‘সচে ত্ৱং পাপকং কম্মং, কৰিস্সসি কৰোসি ৱা;

ন তে দুক্খা পমুত্যত্থি, উপ্পচ্চাপি পলাযতো’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯; ধ. প. অট্ঠ. ২.৩২৫ সানুসামণেৰৱত্থু) –

এৱং ভণাহী’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা যক্খিনিমাতা তত্থেৱন্তৰধাযি. মনুস্সমাতা পন তং সুত্ৱা পৰিদেৱসোকসমাপন্না চেতোদুক্খসমপ্পিতা অহোসি. অথ সানুসামণেৰো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায মাতু সন্তিকং উপগতো মাতৰং ৰোদমানং দিস্ৱা ‘‘অম্ম, কিং নিস্সায ৰোদসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তং নিস্সাযা’’তি চ ৱুত্তো মাতু ‘‘মতং ৱা, অম্ম, ৰোদন্তি, যো ৱা জীৱং ন দিস্সতী’’তি গাথং অভাসি.

৪৪. তস্সত্থো – ‘‘অম্ম, ৰোদন্তা নাম ঞাতকা মিত্তা ৱা অত্তনো ঞাতকং মিত্তং ৱা মতং উদ্দিস্স ৰোদন্তি পৰলোকং গতত্তা, যো ৱা ঞাতকো মিত্তো ৱা জীৱং জীৱন্তো দেসন্তৰং পক্কন্ততায চ ন দিস্সতি, তং ৱা উদ্দিস্স ৰোদন্তি, উভযম্পেতং মযি ন ৱিজ্জতি, এৱং সন্তে জীৱন্তং ধৰমানং মং পুৰতো ঠিতং পস্সন্তী; কস্মা, অম্ম, ৰোদসি?মং উদ্দিস্স তৱ ৰোদনস্স কাৰণমেৱ নত্থী’’তি.

তং সুত্ৱা তস্স মাতা ‘‘মৰণঞ্হেতং, ভিক্খৱে, যো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততী’’তি (ম. নি. ৩.৬৩) সুত্তপদানুসাৰেন উপ্পব্বজনং অৰিযস্স ৱিনযে মৰণন্তি দস্সেন্তী –

‘‘মতং ৱা পুত্ত ৰোদন্তি, যো ৱা জীৱং ন দিস্সতি;

যো চ কামে চজিত্ৱান, পুনৰাগচ্ছতে ইধ.

‘‘তং ৱাপি পুত্ত ৰোদন্তি, পুন জীৱং মতো হি সো;

কুক্কুড়া উব্ভতো তাত, কুক্কুড়ং পতিতুমিচ্ছসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯; ধ. প. অট্ঠ. ২.সানুসামণেৰৱত্থু) –

গাথাদ্ৱযং অভাসি.

তত্থ কামে চজিত্ৱানাতি নেক্খম্মজ্ঝাসযেন ৱত্থুকামে পহায, তঞ্চ কিলেসকামস্স তদঙ্গপ্পহানৱসেন ৱেদিতব্বং. পব্বজ্জা হেত্থ কামপৰিচ্চাগো অধিপ্পেতো. পুনৰাগচ্ছতে ইধাতি ইধ গেহে পুনদেৱ আগচ্ছতি, হীনাযাৱত্তনং সন্ধায ৱদতি. তং ৱাপীতি যো পব্বজিত্ৱা ৱিব্ভমতি, তং ৱাপি পুগ্গলং মতং ৱিযমাদিসিযো ৰোদন্তি. কস্মাতি চে? পুন জীৱং মতো হি সোতি ৱিব্ভমনতো পচ্ছা যো জীৱন্তো, সো গুণমৰণেন অত্থতো মতোযেৱ. ইদানিস্স সৱিসেসসংৱেগং জনেতুং ‘‘কুক্কুড়া’’তিআদি ৱুত্তং. তস্সত্থো – ‘‘অহোৰত্তং আদিত্তং ৱিয হুত্ৱা ডহনট্ঠেন কুক্কুড়নিৰযসদিসত্তা কুক্কুড়া গিহিভাৱা অনুকম্পন্তিযা মযা উব্ভতো উদ্ধতো, তাত সানু, কুক্কুড়ং পতিতুং ইচ্ছসি পতিতুকামোসী’’তি.

তং সুত্ৱা সানুসামণেৰো সংৱেগজাতো হুত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.২১.২৫-২৯) –

‘‘ভুঞ্জন্তং সমণং দিস্ৱা, ৱিপ্পসন্নমনাৱিলং;

ঘটেনোদকমাদায, সিদ্ধত্থস্স অদাসহং.

‘‘নিম্মলো হোমহং অজ্জ, ৱিমলো খীণসংসযো;

ভৱে নিব্বত্তমানস্স, ফলং নিব্বত্ততে সুভং.

‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, উদকং যমদাসহং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, দকদানস্সিদং ফলং.

‘‘একসট্ঠিম্হিতো কপ্পে, একোৱ ৱিমলো অহু;

সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা থেৰো ইমিস্সা গাথায ৱসেন ‘‘ময্হং ৱিপস্সনাৰম্ভো অৰহত্তপ্পত্তি চ জাতা’’তি উদানৱসেন তমেৱ গাথং পচ্চুদাহাসি.

সানুত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.