৬. কুমাপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সাধু সুতন্তি আযস্মতো কুমাপুত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পতি? সো কিৰ পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো ইতো একনৱুতে কপ্পে অজিনচম্মৱসনো তাপসো হুত্ৱা বন্ধুমতীনগৰে ৰাজুয্যানে ৱসন্তো ৱিপস্সিং ভগৱন্তং পস্সিত্ৱা পসন্নমানসো পাদব্ভঞ্জনতেলং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তো. ততো পট্ঠায সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অৱন্তিৰট্ঠে ৱেড়ুকণ্টকনগৰে গহপতিকুলে নিব্বত্তো. ‘‘নন্দো’’তিস্স নামং অকংসু. মাতা পনস্স কুমা নাম, তেন কুমাপুত্তোতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা লদ্ধপ্পসাদো পব্বজিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চো পৰিযন্তপব্বতপস্সে সমণধম্মং কৰোন্তো ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা কম্মট্ঠানং সোধেত্ৱা সপ্পাযট্ঠানে ৱসন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫৩.২৪-৩০) –
‘‘নগৰে বন্ধুমতিযা, ৰাজুয্যানে ৱসামহং;
চম্মৱাসী তদা আসিং, কমণ্ডলুধৰো অহং.
‘‘অদ্দসং ৱিমলং বুদ্ধং, সযম্ভুং অপৰাজিতং;
পধানং পহিতত্তং তং, ঝাযিং ঝানৰতং ৱসিং.
‘‘সব্বকামসমিদ্ধঞ্চ, ওঘতিণ্ণমনাসৱং;
দিস্ৱা পসন্নসুমনো, অব্ভঞ্জনমদাসহং.
‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, অব্ভঞ্জনমদাসহং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, অব্ভঞ্জনস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা অৰঞ্ঞে কাযদড়্হিবহুলে ভিক্খূ, দিস্ৱা তে ওৱদন্তো সাসনস্স নিয্যানিকভাৱং পকাসেন্তো ‘‘সাধু সুতং সাধু চৰিতক’’ন্তি গাথং অভাসি.
৩৬. তত্থ সাধূতি সুন্দৰং. সুতন্তি সৱনং. তঞ্চ খো ৱিৱট্টূপনিস্সিতং ৱিসেসতো অপ্পিচ্ছতাদিপটিসংযুত্তং দসকথাৱত্থুসৱনং ইধাধিপ্পেতং. সাধু চৰিতকন্তি তদেৱ অপ্পিচ্ছতাদিচৰিতং চিণ্ণং, সাধুচৰিতমেৱ হি ‘‘চৰিতক’’ন্তি ৱুত্তং. পদদ্ৱযেনাপি বাহুসচ্চং তদনুৰূপং পটিপত্তিঞ্চ ‘‘সুন্দৰ’’ন্তি দস্সেতি. সদাতি সব্বকালে নৱকমজ্ঝিমথেৰকালে, সব্বেসু ৱা ইৰিযাপথক্খণেসু. অনিকেতৱিহাৰোতি কিলেসানং নিৱাসনট্ঠানট্ঠেন পঞ্চকামগুণা নিকেতা নাম, লোকিযা ৱা ছড়াৰম্মণধম্মা. যথাহ – ‘‘ৰূপনিমিত্তনিকেতৱিসাৰৱিনিবন্ধা খো, গহপতি, ‘নিকেতসাৰী’তি ৱুচ্চতী’’তিআদি (সং. নি. ৩.৩). তেসং নিকেতানং পহানত্থায পটিপদা অনিকেতৱিহাৰো. অত্থপুচ্ছনন্তি তং আজানিতুকামস্স কল্যাণমিত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থপভেদস্স পুচ্ছনং, কুসলাদিভেদস্স ৱা অত্থস্স সভাৱধম্মস্স ‘‘কিং, ভন্তে, কুসলং, কিং অকুসলং, কিং সাৱজ্জং, কিং অনৱজ্জ’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৯৬) পুচ্ছনং অত্থপুচ্ছনং. পদক্খিণকম্মন্তি তং পন পুচ্ছিত্ৱা পদক্খিণগ্গাহিভাৱেন তস্স ওৱাদে অধিট্ঠানং সম্মাপটিপত্তি. ইধাপি ‘‘সাধূ’’তি পদং আনেত্ৱা যোজেতব্বং. এতং সামঞ্ঞন্তি ‘‘সাধু সুত’’ন্তিআদিনা ৱুত্তং যং সুতং, যঞ্চ চৰিতং, যো চ অনিকেতৱিহাৰো, যঞ্চ অত্থপুচ্ছনং, যঞ্চ পদক্খিণকম্মং, এতং সামঞ্ঞং এসো সমণভাৱো. যস্মা ইমায এৱ পটিপদায সমণভাৱো, ন অঞ্ঞথা, তস্মা ‘‘সামঞ্ঞ’’ন্তি নিপ্পৰিযাযতো মগ্গফলস্স অধিৱচনং. তস্স ৱা পন অযং অপণ্ণকপটিপদা, তং পনেতং সামঞ্ঞং যাদিসস্স সম্ভৱাতি, তং দস্সেতুং ‘‘অকিঞ্চনস্সা’’তি ৱুত্তং. অপৰিগ্গাহকস্স, খেত্তৱত্থুহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণদাসিদাসাদিপৰিগ্গহপটিগ্গহণৰহিতস্সাতি অত্থো.
কুমাপুত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.