৩. সোপাকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যথাপি একপুত্তস্মিন্তি আযস্মতো সোপাকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সো কিৰ পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো হুত্ৱা তত্থ তত্থ ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তো ককুসন্ধস্স ভগৱতো কালে অঞ্ঞতৰস্স কুটুম্বিকস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তো একদিৱসং সত্থাৰং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো বীজপূৰফলানি সত্থু উপনেসি. পটিগ্গহেসি ভগৱা অনুকম্পং উপাদায. সো ভিক্খুসঙ্ঘে চ অভিপ্পসন্নো সলাকভত্তং পট্ঠপেত্ৱা সঙ্ঘুদ্দেসৱসেন তিণ্ণং ভিক্খূনং যাৱতাযুকং খীৰভত্তং অদাসি. সো তেহি পুঞ্ঞকম্মেহি অপৰাপৰং দেৱমনুস্সেসু সম্পত্তিং অনুভৱন্তো একদা মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তো একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স খীৰভত্তং অদাসি. এৱং তত্থ তত্থ পুঞ্ঞানি কত্ৱা সুগতীসু এৱ পৰিব্ভমন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পুৰিমকম্মনিস্সন্দেন সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰায দুগ্গতিত্থিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স মাতা দস মাসে কুচ্ছিনা পৰিহৰিত্ৱা পৰিপক্কে গব্ভে ৱিজাযনকালে ৱিজাযিতুং অসক্কোন্তী মুচ্ছং আপজ্জিত্ৱা বহুৱেলং মতা ৱিয নিপজ্জি. তং ঞাতকা ‘‘মতা’’তি সঞ্ঞায সুসানং নেত্ৱা চিতকং আৰোপেত্ৱা দেৱতানুভাৱেন ৱাতৱুট্ঠিযা উট্ঠিতায অগ্গিং অদত্ৱা পক্কমিংসু. দাৰকো পচ্ছিমভাৱিকত্তা দেৱতানুভাৱেন মাতুকুচ্ছিতো অৰোগো নিক্খমি. মাতা পন কালমকাসি. দেৱতা তং গহেত্ৱা মনুস্সৰূপেন সুসানগোপকস্স গেহে ঠপেত্ৱা কতিপযকালং পতিৰূপেন আহাৰেন পোসেসি. ততো পৰং সুসানগোপকো চ নং অত্তনো পুত্তং কত্ৱা ৱড্ঢেতি. সো তথা ৱড্ঢেন্তো তস্স পুত্তেন সুপিযেন নাম দাৰকেন সদ্ধিং কীড়ন্তো ৱিচৰতি. তস্স সুসানে জাতসংৱড্ঢভাৱতো সোপাকোতি সমঞ্ঞা অহোসি.
অথেকদিৱসং সত্তৱস্সিকং তং ভগৱা পচ্চূসৱেলায ঞাণজালং পত্থৰিত্ৱা ৱেনেয্যবন্ধৱে ওলোকেত্ৱা ঞাণজলন্তোগধং দিস্ৱা সুসানট্ঠানং অগমাসি. দাৰকো পুব্বহেতুনা চোদিযমানো পসন্নমানসো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. সত্থা তস্স ধম্মং কথেসি. সো ধম্মং সুত্ৱা পব্বজ্জং যাচিত্ৱা ‘‘পিতৰা অনুঞ্ঞাতোসী’’তি ৱুত্তো পিতৰং সত্থু সন্তিকং নেসি. তস্স পিতা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং দাৰকং পব্বাজেথা’’তি অনুজানি. সত্থা তং পব্বাজেত্ৱা মেত্তাভাৱনায নিযোজেসি. সো মেত্তাকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সুসানে ৱিহৰন্তো চ চিৰস্সেৱ মেত্তাঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৫.১-৭) –
‘‘ককুসন্ধো মহাৱীৰো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
গণম্হা ৱূপকট্ঠো সো, অগমাসি ৱনন্তৰং.
‘‘বীজমিঞ্জং গহেত্ৱান, লতায আৱুণিং অহং;
ভগৱা তম্হি সমযে, ঝাযতে পব্বতন্তৰে.
‘‘দিস্ৱানহং দেৱদেৱং, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;
দক্খিণেয্যস্স ৱীৰস্স, বীজমিঞ্জমদাসহং.
‘‘ইমস্মিংযেৱ কপ্পম্হি, যং মিঞ্জমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বীজমিঞ্জস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহা হুত্ৱা পন অঞ্ঞেসং সোসানিকভিক্খূনং মেত্তাভাৱনাৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘যথাপি একপুত্তস্মি’’ন্তি গাথং অভাসি.
৩৩. তত্থ যথাতি ওপম্মত্থে নিপাতো. একপুত্তস্মিন্তি পুনাতি চ কুলৱংসং তাযতি চাতি পুত্তো, অত্ৰজাদিভেদো পুত্তো. একো পুত্তো একপুত্তো, তস্মিং একপুত্তস্মিং. ৱিসযে চেতং ভুম্মৱচনং. পিযস্মিন্তি পিযাযিতব্বতায চেৱ একপুত্ততায চ ৰূপসীলাচাৰাদীহি চ পেমকৰণট্ঠানভূতে. কুসলীতি কুসলং ৱুচ্চতি খেমং সোত্থিভাৱো, তং লভিতব্বং এতস্স অত্থীতি কুসলী, সত্তানং হিতেসী মেত্তজ্ঝাসযো. সব্বেসু পাণেসূতি সব্বেসু সত্তেসু. সব্বত্থাতি সব্বাসু দিসাসু সব্বেসু ৱা ভৱাদীসু, সব্বাসু ৱা অৱত্থাসু. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা একপুত্তকে পিযে মনাপে মাতাপিতা কুসলী একন্তহিতেসী ভৱেয্য, এৱং পুৰত্থিমাদিভেদাসু সব্বাসু দিসাসু, কামভৱাদিভেদেসু সব্বেসু ভৱেসু দহৰাদিভেদাসু সব্বাসু অৱত্থাসু চ ঠিতেসু সব্বেসু সত্তেসু একন্তহিতেসিতায কুসলী ভৱেয্য, ‘‘মিত্তো উদাসীনো পঞ্চত্থিকো’’তি সীমং অকত্ৱা সীমাসম্ভেদৱসেন সব্বত্থ একৰসং মেত্তং ভাৱেয্যাতি. ইমং পন গাথং ৱত্ৱা ‘‘সচে তুম্হে আযস্মন্তো এৱং মেত্তাভাৱনং অনুযুঞ্জেয্যাথ, যে তে ভগৱতা ‘সুখং সুপতী’তিআদিনা (অ. নি. ১১.১৫) একাদস মেত্তানিসংসা ৱুত্তা, একংসেন তেসং ভাগিনো ভৱথা’’তি ওৱাদমদাসি.
সোপাকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.